Πατερικές αναφορές στο ΚΡΙΤΑΙ 13:18

Άλλο. Ανέβηκε ο Θεός με αλαλαγμό, ο Κύριος με φωνή σάλπιγγας. Ο θρόνος σου, Θεέ, είναι εις τον αιώνα του αιώνος. Στη Γένεση. Ρώτησε δε αυτόν ο Ιακώβ και είπε: Ανάγγειλέ μου το όνομά σου. Και εκείνος είπε: Γιατί ρωτάς το όνομά μου; Και αυτό είναι θαυμαστό.

Όπως ακριβώς έκανε συχνά και ο μέγας Δαβίδ, ο οποίος προσφωνούσε το Θείο με άπειρα ονόματα και ομολογούσε ότι υπολειπόταν της αληθείας: Διότι, λέει, «Εσύ ο Θεός είσαι οικτίρμων και ελεήμων, μακρόθυμος και πολυέλεος και αληθινός», και «ισχύς και στερέωμα και καταφυγή και δύναμη και βοηθός και αντιλήπτωρ και κέρας σωτηρίας» και τα παρόμοια. Και πάλι ομολογεί ότι το όνομά Του σε όλη τη γη δεν είναι απλώς γνωστό, αλλά θαυμάζεται: Διότι λέει, «Πόσο θαυμαστό είναι το όνομά Σου σε όλη τη γη». Έτσι μίλησε και προς τον Μανωέ εκείνος που του έφερε την αποκάλυψη για το παιδί, όταν ρωτήθηκε για το όνομά του, λέγοντας ότι αυτό είναι θαυμαστό και ανώτερο από ό,τι μπορεί να χωρέσει η ανθρώπινη ακοή. Γι' αυτό και η ψυχή καλεί τον Λόγο όπως δύναται, δύναται όμως όχι όπως θέλει· διότι θέλει περισσότερο από όσο δύναται. Και βέβαια ούτε να θελήσει μπορεί τόσο, όσο είναι Εκείνος, αλλά μόνο όσο μπορεί να επιθυμήσει η ανθρώπινη προαίρεση. Επειδή, λοιπόν, Αυτός που καλείται είναι ανέφικτος στην ορμή εκείνου που Τον καλεί, γι' αυτό λέει: «Τον κάλεσα και δεν με άκουσε».

α΄. Ο δε όγδοος λόγος ανατρέπει με πολύ θαυμαστό τρόπο τη βλασφημία των αιρετικών, οι οποίοι ισχυρίζονται ότι ο Μονογενής προήλθε εκ των μη όντων και ότι υπήρξε εποχή που δεν υπήρχε, και αποδεικνύει ότι ο Υιός δεν είναι πρόσφατος, αλλά υπάρχει από την αιωνιότητα (εξ αϊδίου). Αυτό το αποδεικνύει αφενός από το ότι ελέχθη στον Μωυσή: «Εγώ ειμι ο Ων», και στον Μανωέ: «Γιατί ρωτάς το όνομά μου; Και αυτό είναι θαυμαστό»· επιπλέον δε και ο Δαβίδ λέει προς τον Θεό: «Εσύ όμως είσαι ο ίδιος και τα έτη σου δεν θα εκλείψουν», αλλά και ο Ησαΐας: «Εγώ είμαι Θεός πρώτος και εγώ μετά από αυτά», και ο Ευαγγελιστής: «Εν αρχή ην και προς τον Θεόν και Θεός ην». Και αποδεικνύει ότι δεν έχει ούτε αρχή ούτε τέλος, ενώ καταδεικνύει ως ειδωλολάτρες όσους ισχυρίζονται ότι δημιουργήθηκε πρόσφατα εκ των μη όντων· στο πλαίσιο αυτό, ερμηνεύει εξαιρετικά και το «απαύγασμα της δόξης» και τον «χαρακτήρα της υποστάσεως».

Διότι, επειδή αφενός εκείνος που φανέρωσε τον εαυτό του στον Μωυσή μέσα από το φως, ονομάζει τον εαυτό του «Όντα», λέγοντας «Ἐγώ εἰμι ὁ ὤν», και αφετέρου ο Ησαΐας, γινόμενος σαν όργανο εκείνου που μιλούσε μέσα του, λέγει εκ προσώπου του Όντος ότι «Εγώ είμαι ο πρώτος και εγώ είμαι και μετά από αυτά», ώστε μέσω αυτού να νοείται στον Θεό η ιδιότητα του αϊδίου και με τις δύο έννοιες· παρομοίως δε και η φωνή που ακούστηκε προς τον Μανωέ αποδεικνύει, μέσω της σημασίας του ονόματος, ότι το θείο είναι απερίληπτο, όταν, ενώ ο Μανωέ ζητούσε να μάθει το όνομα προκειμένου να δοξάσει ονομαστικά τον ευεργέτη μόλις η υπόσχεση γινόταν πράξη, του λέγει: «Γιατί ρωτάς γι' αυτό; Και αυτό είναι θαυμαστό», ώστε μέσω αυτού να κατανοήσουμε ότι ένα είναι το όνομα που σημαίνει τη θεία φύση: το θαύμα που γεννιέται άρρητα μέσα στην ψυχή μας γι' αυτήν. Κατά τον ίδιο τρόπο και ο μέγας Δαβίδ στα δικά του λόγια διακηρύσσει το ίδιο, ότι δηλαδή, ενώ ολόκληρη η κτίση παρήχθη από αυτόν στη γένεση, μόνος ο Θεός υπάρχει πάντοτε αναλλοίωτος και διαμένει αιώνια, εκεί όπου λέει: «Εσύ όμως είσαι ο ίδιος και τα έτη σου δεν πρόκειται να εκλείψουν». Ακούγοντας, λοιπόν, αυτά και τα παρόμοια από τους θεοφορούμενους, κάθε τι που δεν υπάρχει εξ αϊδίου το εγκαταλείπουμε στους ειδωλολάτρες να το προσκυνούν, ως κάτι το πρόσφατο και αλλότριο προς την αληθινή θεότητα.

Και αυτό το φανέρωσε εκείνος που, όταν ο Μανωέ τον ρώτησε: «Ποιο είναι το όνομά σου;», αποκρίθηκε ότι «και αυτό είναι θαυμαστό»· δείχνοντας ότι και η όραση δεν είναι λιγότερο θαυμαστή, και ότι, μαζί με το ακατάληπτο, έχει και το ανώνυμο. Ωστόσο, αν και η όραση είναι ανώτερη ακόμη και από την αποφατική οδό, ο λόγος που την ερμηνεύει υστερεί από την άνοδο της αποφατικής θεολογίας, επειδή προχωρεί παραδειγματικά ή κατ’ αναλογίαν. Γι’ αυτό και το «ὡς», επειδή φέρει σημασία ομοιώσεως, συνδέεται κατά το πλείστον με τα ονόματα, αφού η όραση είναι άρρητη και υπεράνω κάθε ονόματος.

Εκείνος δε είπε: «Γιατί ρωτάς για το όνομά μου; Διότι αυτό είναι θαυμαστό». Και ο Ιησούς του Ναυή, όταν είδε άγγελο του Θεού να κρατά γυμνωμένη ρομφαία, πήρε την εντολή να λύσει το υπόδημα των ποδιών του. Και πάλι, άγγελος του Θεού παρουσιάστηκε στην Εφραθά στον Γεδεών, τον γιο του Ιωάς, όταν οι Μαδιανίτες είχαν υπερισχύσει των υιών του Ισραήλ, «και του είπε: Ο Κύριος είναι μαζί σου, δυνατός εν ισχύι, και θα κατατροπώσεις τους Μαδιανίτες σαν να ήταν ένας άνθρωπος. Και ο Γεδεών εισήλθε και έπραξε», όπως του είχε μιλήσει ο άγγελος του Κυρίου, «και τα έφερε έξω σε αυτόν κάτω από τη δρυ και προσκύνησε. Και του είπε ο άγγελος του Κυρίου: Πάρε τα κρέατα και τους άζυμους άρτους και θέσε τα πάνω σε εκείνη την πέτρα, και έκανε έτσι. Και άπλωσε ο άγγελος του Κυρίου το άκρο της ράβδου που είχε στο χέρι του και άγγιξε τις θυσίες, και άναψε πυρ από την πέτρα και κατέφαγε όλη την θυσία, και ο άγγελος εξαφανίστηκε από τα μάτια τους. Και είδε ο Γεδεών ότι είναι άγγελος του Κυρίου, και είπε ο Γεδεών: Αλίμονό μου, Κύριε, Κύριε, διότι είδα τον άγγελο του Κυρίου πρόσωπο με πρόσωπο. Και του είπε ο Κύριος: Ειρήνη σε σένα, μη φοβάσαι, δεν θα πεθάνεις».

Για ποιον λόγο παλεύει ο άγγελος με τον Ιακώβ; Επειδή φοβόταν τον αδελφό του, του δίνει θάρρος· γι' αυτό ακριβώς του παραχώρησε και τη νίκη, λέγοντας του σχεδόν: «Εμένα νίκησες, και άνθρωπο φοβάσαι;» Και για να μην υπερηφανευτεί νομίζοντας ότι νίκησε τον Θεό, με το άγγιγμα του μηρού του έδειξε το εκούσιο της ήττας του· διότι με το άγγιγμα του μηρού του προκάλεσε μούδιασμα. Όταν λοιπόν ο Ιακώβ κατάλαβε τη δύναμη εκείνου που είχε εμφανιστεί, ζητά την ευλογία του, και εκείνος και το αίτημα εκπληρώνει και το όνομά του αλλάζει. Ο μηρός όμως παρέμεινε μουδιασμένος και κούτσαινε ελαφρά και μετά το ξύπνημα, για να μην υποθέσει ότι το όραμα ήταν φαντασία· γι' αυτό και όταν ρώτησε ποιο όνομα έχει, όχι μόνο δεν ικανοποιείται το αίτημά του, αλλά και επιπλήττεται επειδή ξεπέρασε τα μέτρα της ανθρώπινης φύσης· «γιατί», λέει, «ρωτάς το όνομά μου; Και αυτό είναι θαυμαστό».