Πατερικές αναφορές στο ΚΡΙΤΑΙ 13:22

Ο Ορθόδοξος: Διότι, αν ο Χριστός φαινόταν να έχει κάποια ανώτερη και παράδοξη μορφή, αμέσως θα πίστευαν ότι είναι Θεός. Θα προσπαθήσω να αποδείξω αυτό που λέω από τη βιβλική ιστορία. Όταν ο Θεός δημιούργησε στην αρχή τον Αδάμ κατ’ εικόνα και ομοίωση Θεού, έθεσε στο πρόσωπό του, μέσω του εμφυσήματος, τη χάρη και τη λάμψη και την ακτίνα του παναγίου Πνεύματος. Έπειτα, αφού με την παρακοή και την αμαρτία έσβησε από το πρόσωπό του αυτή η χάρη, γέννησε τον Κάιν, γέννησε τον Άβελ. Μετά από αυτούς άκουσε τι λέει η Γραφή: «Έζησε δε ο Αδάμ διακόσια τριάντα χρόνια και γέννησε υιό κατά τη μορφή του και κατά την εικόνα του», δηλαδή όπως ήταν ο ίδιος από την αρχή, όταν είχε δημιουργηθεί από τον Θεό, έχοντας στο πρόσωπό του την εικόνα και τη λάμψη. Και ονόμασε το όνομά του Σηθ, δηλαδή «ανάσταση», επειδή είδε σ’ αυτόν να έχει ανακαινιστεί εκείνη η αρχαία και παράδοξη μορφή επάνω στο πρόσωπο, καθώς και η χάρη και η λάμψη του παναγίου Πνεύματος. Όλοι λοιπόν οι άνθρωποι που ζούσαν τότε, όταν είδαν στο πρόσωπο του Σηθ αυτήν τη μορφή, τον ονόμασαν αμέσως θεό. Και γι’ αυτό η Γραφή είπε για τους γιους του ότι «βλέποντας οι υιοί του Θεού» —δηλαδή οι υιοί του Σηθ— «τις θυγατέρες των ανθρώπων» —αυτές που προέρχονταν από το γένος του Κάιν— «πήραν για τον εαυτό τους γυναίκες». Διότι και αυτοί μετείχαν στη χάρη του Αγίου Πνεύματος, έως ότου είπε ο Θεός: «Δεν θα παραμείνει το Πνεύμα μου στους ανθρώπους αυτούς». Ο Σηθ πάντως έμεινε ανάμεσα στους ανθρώπους εννιακόσια πέντε χρόνια, έχοντας αυτήν την παράδοξη μορφή του προσώπου, και από όλους ονομαζόταν θεός. Και ο Ναβουχοδονόσορ επίσης, εξαιτίας της παράδοξης όψης του, ονόμασε τον τέταρτο υιό Θεού. Και ο Μανωέ, βλέποντας την εξαίρετη μορφή του αγγέλου, τον προσφώνησε Θεό. Όμοια και ο Ιακώβ ονόμασε Θεό την παράξενη όψη εκείνου που πάλεψε μαζί του. Και η εγγαστρίμυθος, όταν είδε παράδοξες μορφές, τις ονόμασε θεούς. Και ο Μωυσής έμεινε επίσης σαράντα χρόνια μέσα σε εκείνη την παράδοξη μορφή του προσώπου.

Η θεία Γραφή, διδάσκοντας και φανερώνοντας την εν Θεώ τελείωση, την ονόμασε ύπνο, και κοίτη, και κλίνη, και θάνατο. Ύπνο μεν, όπως όταν λέει ο Δαβίδ: «Εν ειρήνη επί το αυτό κοιμηθήσομαι και υπνώσω», δηλαδή σε αυτό θα καταλήξω· θα αφοσιωθώ στο να ζω εν Θεώ, κατά τον άγιο Απόστολο που είπε: «Ζω δε ουκ έτι εγώ, ζη δε εν εμοί ο Χριστός»· κοίτη δε, όπως όταν λέει: «Καυχήσονται όσιοι εν δόξη, και αγαλλιάσονται επί των κοιτών αυτών». Διότι, όπως ακριβώς εκείνος που πέφτει στην κοίτη του αναπαύεται και κοιμάται γλυκά, έτσι και εκείνος που έχει τελειωθεί εν Θεώ και έχει φθάσει σε άνδρα τέλειο, στο μέτρο της ηλικίας του πληρώματος του Χριστού, αναπαύεται στον Θεό, θεωρώντας την εν Θεώ τελείωση ως κοίτη. Πόδια δε της κοίτης ονομάζει τις αρετές· κλίνη δε, όπως όταν λέει ο Σολομών: «Εξήκοντα δυνατοί κυκλούσιν αυτήν». Διότι, όταν ο ενάρετος φθάσει στην τελειότητα, τον περικυκλώνουν και τον περιστοιχίζουν οι δυνατοί, δηλαδή οι άγγελοι, σύμφωνα με εκείνον που είπε: «Προεωρώμην τον Κύριον ενώπιόν μου διά παντός, ότι εκ δεξιών μου εστίν, ίνα μη σαλευθώ». Συνηθίζει δε η θεία Γραφή να αποκαλεί και τον άγγελο Κύριο, όπως στην περίπτωση του Μανωέ που είπε «Θεόν εωράκαμεν», καθώς παρουσιάστηκε με την εμφάνιση του Θεού.

Λόγος Θʹ. Απολογητικός προς τον πατέρα του, Γρηγόριο, με την παρουσία του Βασιλείου, όταν χειροτονήθηκε επίσκοπος Σασίμων. Αʹ. Πάλι έρχεται σε εμένα χρίσμα και Πνεύμα· και πάλι εγώ πορεύομαι πενθώντας και σκυθρωπάζοντας. Απορείτε ίσως· αλλά και ο Ησαΐας, προτού να δει τη δόξα του Κυρίου και τον θρόνο τον υψηλό και επηρμένο, και τα Σεραφείμ γύρω από Αυτόν, δεν λέγει τίποτε τέτοιο, ούτε δυσανασχετεί ούτε φοβάται. Αντιθέτως, καταφέρεται εναντίον του Ισραήλ, ενώ τον εαυτό του τον προφυλάσσει και τον εξαιρεί, σαν να μην είναι καθόλου υπαίτιος. Όταν όμως τα είδε αυτά, και άκουσε την άγια και μυστική φωνή, αποκτώντας βαθύτερη επίγνωση του εαυτού του, λέγει: «Ταλαίπωρος εγώ, διότι έχω συντριβεί», και όσα ακολουθούν στη φράση του, τα οποία παραλείπω για να αποφύγω εγώ τη βλασφημία. Βρίσκω επίσης τον Μανωέ, εκείνον τον παλαιό άνδρα στο βιβλίο των Κριτών, και αργότερα τον Πέτρο, το στήριγμα της Εκκλησίας· εκ των οποίων ο μεν πρώτος έλεγε: «Χαθήκαμε, γυναίκα μου, επειδή είδαμε τον Θεό», διότι αντίκρισε θέαμα ανώτερο από τη δική του φύση και δύναμη· ο δε δεύτερος, μη αντέχοντας την παρουσία και τη θαυματουργική ενέργεια του Σωτήρα, την οποία επέδειξε κατά την αλιεία σε όσους έπλεαν μαζί Του, αν και θαύμαζε, Τον παρακαλούσε να φύγει από το πλοίο, προσθέτοντας και την αιτία: ότι δηλαδή δεν ήταν άξιος θείας εμφάνισης και συναναστροφής.

Θ΄. Γι' αυτόν τον λόγο πρέπει πρώτα να καθαρίσει κανείς τον εαυτό του και έπειτα να επικοινωνήσει με τον Καθαρό· εάν βέβαια δεν θέλουμε να πάθουμε ό,τι ο λαός του Ισραήλ, ο οποίος δεν μπορούσε να αντέξει τη δόξα του προσώπου του Μωυσή, και γι' αυτό είχε ανάγκη από κάλυμμα· ή να πάθουμε ό,τι ο Μανωέ και να πούμε: «Χαθήκαμε, γυναίκα, είδαμε τον Θεό», όταν βρέθηκε μπροστά σε οπτασία του Θεού· ή, όπως ο Πέτρος, να αποπέμψουμε τον Ιησού από το πλοίο, επειδή δεν είμαστε άξιοι μιας τέτοιας θείας παρουσίας.

Και για τον λόγο αυτό πρέπει πρώτα να καθαρίσει κανείς τον εαυτό του, και έπειτα να συνομιλήσει με τον Καθαρό· αν δεν θέλουμε να πάθουμε ό,τι ο Μανωέ και να πούμε, όταν βρεθούμε μπροστά σε οπτασία του Θεού: «Χαθήκαμε, γυναίκα, είδαμε τον Θεό», ή, όπως ο Πέτρος, να αποπέμψουμε τον Ιησού από το πλοίο, ως ανάξιοι τέτοιας επίσκεψης· ή, όπως εκείνος ο εκατόνταρχος, να ζητήσουμε μεν τη θεραπεία, αλλά να μην υποδεχθούμε τον θεραπευτή. Ας πει και κάποιος από εμάς, εφόσον είναι εκατόνταρχος, και εξουσιάζει πολλούς στην κακία, και στρατεύεται ακόμη υπό τον Καίσαρα, τον κοσμοκράτορα αυτών που σέρνονται κάτω στη γη: «Δεν είμαι άξιος να εισέλθεις κάτω από τη στέγη μου». Όταν όμως δω τον Ιησού, αν και είμαι μικρός στην πνευματική ηλικία, όπως εκείνος ο Ζακχαίος, και υψωθώ πάνω στη συκομουριά, νεκρώνοντας τα μέλη τα επί της γης και μαραίνοντας το σώμα της ταπεινώσεως, τότε και τον Ιησού θα υποδεχθώ και θα ακούσω: «Σήμερα έγινε σωτηρία στον οίκο τούτο»· και θα επιτύχω τη σωτηρία και θα εμβαθύνω στα τελειότερα, σκορπίζοντας καλώς αυτά που κακώς συγκέντρωσα, είτε πρόκειται για χρήματα, είτε για δόγματα.

Τον Μανωέ τον κριτή παλαιότερα, και τον Πέτρο τον μαθητή αργότερα, πώς δεν τους θαύμασες; Τον μεν πρώτο, επειδή δεν άντεξε ούτε καν την όψη του Θεού που εμφανίστηκε, και γι' αυτό έλεγε: «Χαθήκαμε, γυναίκα, είδαμε τον Θεό»· διότι για τους ανθρώπους δεν είναι χωρητή ούτε καν η θεία εμφάνιση, πόσο μάλλον η θεία φύση. Τον δε δεύτερο, επειδή δεν δεχόταν στο πλοίο τον Χριστό που του εμφανίστηκε, και γι' αυτό τον παρακαλούσε να απομακρυνθεί. Και τούτο, μολονότι ο Πέτρος ήταν πιο θερμός από τους άλλους στην επίγνωση του Χριστού, και γι' αυτό μακαρίστηκε και του εμπιστεύθηκαν τα μέγιστα. Τι θα μπορούσες άραγε να πεις για τον Ησαΐα, και τον Ιεζεκιήλ, τον επόπτη των μεγίστων αποκαλύψεων, και τους υπόλοιπους προφήτες; Από τους οποίους ο μεν πρώτος είδε τον Κύριο Σαβαώθ να κάθεται σε θρόνο δόξης, και να περιστοιχίζεται, να υμνείται και να καλύπτεται από τα εξαπτέρυγα Σεραφείμ, ενώ ο ίδιος καθαριζόταν με τον αναμμένο άνθρακα και προετοιμαζόταν για την προφητεία. Ο δε δεύτερος περιγράφει το όχημα του Θεού, τα Χερουβείμ, και τον θρόνο που βρίσκεται πάνω από αυτά, και το στερέωμα πάνω από αυτόν, και Εκείνον που εμφανιζόταν στο στερέωμα, καθώς και κάποιες φωνές, κινήσεις και πράξεις. Και αυτά, είτε ήταν κάποια ημερήσια οπτασία ορατή μόνο στους αγίους, είτε αληθινό νυχτερινό όραμα, είτε αποτύπωση στο ηγεμονικό της ψυχής που ερχόταν σε επαφή με τα μελλοντικά σαν να ήταν παρόντα, είτε κάποιο άλλο απόρρητο είδος προφητείας, δεν μπορώ να το πω· το γνωρίζει όμως ο Θεός των προφητών, και εκείνοι στους οποίους ενεργούνται τα τοιαύτα.