Πατερικές αναφορές στο ΚΡΙΤΑΙ 16:19

Κατά των πονηρών γυναικών. Κανένα θηρίο, λοιπόν, δεν είναι εφάμιλλο με την πονηρή και γλωσσού γυναίκα. Διότι τι είναι πιο φοβερό από το λιοντάρι ανάμεσα στα τετράποδα, ή τι πιο σκληρό από τον δράκοντα ανάμεσα στα ερπετά; Αλλά τίποτα δεν είναι χειρότερο από την πονηρή γυναίκα! Ότι δε το λιοντάρι και ο δράκοντας υπολείπονται στην κακία, το μαρτυρεί και ο Σοφός λέγοντας: προτίμησε να συγκατοικήσεις με λιοντάρι και δράκοντα, παρά με πονηρή γυναίκα. Διότι τα λιοντάρια σεβάστηκαν τον Δανιήλ μέσα στον λάκκο, ενώ τον Ναβουθαί τον φόνευσε η Ιεζάβελ· το κήτος φύλαξε τον Ιωνά στην κοιλιά του, ενώ η Δαλιδά, αφού ξύρισε τον Σαμψών, τον παρέδωσε στους αλλοφύλους· δράκοντες και ασπίδες και κεράστες φοβήθηκαν τον Ιωάννη στην έρημο, ενώ η Ηρωδιάδα τον αποκεφάλισε κατά τη διάρκεια ενός συμποσίου· οι κόρακες έθρεψαν τον Ηλία στο βουνό, ενώ η Ιεζάβελ, μετά την ευεργεσία της βροχής, τον καταδίωκε για να τον σκοτώσει· και εκείνος, επειδή φοβήθηκε, έφυγε στην έρημο σε πορεία σαράντα ημερών, και έχοντας απελπιστεί ζήτησε να πεθάνει, λέγοντας: Κύριε ο Θεός, ας είναι αρκετό τώρα· πάρε την ψυχή μου από εμένα, διότι δεν είμαι εγώ καλύτερος από τους πατέρες μου. Αλίμονο, ο Προφήτης φοβήθηκε γυναίκα! Αυτός που κρατούσε όλη τη βροχή της οικουμένης στη γλώσσα του, αυτός που με έναν λόγο κατέβασε φωτιά από τον ουρανό και με την προσευχή του ανέστησε νεκρό, φοβήθηκε μια γυναίκα! Διότι καμία κακία δεν συγκρίνεται με την πονηρή γυναίκα. Το μαρτυρεί στα λόγια μου και ο Σοφός, λέγοντας: δεν υπάρχει κεφάλι πιο δηλητηριώδες από το κεφάλι του φιδιού, και δεν υπάρχει κακία μεγαλύτερη από την κακία της γυναίκας.

ΚϚʹ. Αυτός ήταν ο Αθανάσιος για εμάς, όσο ήταν παρών, ο στύλος της Εκκλησίας· και τούτο φάνηκε, όταν βέβαια αναγκάστηκε να υποχωρήσει εξαιτίας των επιθέσεων των πονηρών. Διότι, όπως ακριβώς εκείνοι που σχεδιάζουν να κυριεύσουν κάποιο από τα ισχυρά φρούρια, όταν δουν ότι με άλλον τρόπο είναι δυσπρόσιτο και δυσάλωτο, καταφεύγουν σε τεχνάσματα· και έπειτα τι κάνουν; Αφού αποσπάσουν τον φρούραρχο με χρήματα ή με δόλο, έτσι πλέον χωρίς κανέναν κόπο καταλαμβάνουν και το φρούριο· ή, αν προτιμάς, όπως ακριβώς εκείνοι που επιβουλεύθηκαν τον Σαμψών, αφού πρώτα του έκοψαν την κόμη, στην οποία βρισκόταν η δύναμή του, τότε έθεσαν υπό τον έλεγχό τους τον Κριτή, και έπειτα τον ενέπαιζαν όσο ήθελαν, σε αντίποινα για την προηγούμενη ισχύ του ανδρός· έτσι και οι δικοί μας αλλόφυλοι, αφού έβγαλαν από τη μέση το δικό μας στήριγμα, και αφού απέκοψαν τη δόξα της Εκκλησίας, έτσι πλέον εντρυφούσαν στα δόγματα και στα έργα της ασέβειας. Κατ' αυτόν τον τρόπο αποδημεί από τη ζωή ο εγγυητής και προστάτης του αντίθετου ποιμένα, θέτοντας ένα κακό επιστέγασμα σε μια κατά τα άλλα όχι κακή βασιλεία, και έχοντας μετανοήσει ανώφελα, όπως λένε, στις τελευταίες του αναπνοές, τότε που ο καθένας γίνεται ειλικρινής κριτής του εαυτού του, ενόψει του εκεί δικαστηρίου.

Ήταν όρθρος. Ο κλήρος όμως —διότι κατοικούσαν εκεί κοντά— ξεσηκώθηκε και τάχιστα ο ένας μετέδιδε την είδηση στον άλλον. Έπειτα εγείρεται φλόγα πάρα πολύ μεγάλη· αλίμονο, πόσοι άρχοντες, και πόσοι ξένοι και νόθοι συνέρρευσαν. Διότι δεν υπήρχε κανείς που να μην είχε εξοργιστεί τότε, βλέποντας τέτοια ανταπόδοση των κόπων. Προς τι να μακρηγορώ; Από εμάς αποχωρούν αμέσως με οργή, θλιβόμενοι επειδή δεν πέτυχαν τον σκοπό τους. Και για να μην αποδειχθούν κακοί μάταια, συμπληρώνουν το τέλος που έλειπε από τη θεατρική τους σκηνή. Διότι, αφού οδηγήθηκαν στη θλιβερή κατοικία κάποιου αυλητή, οι σεμνοί και φίλοι του Θεού, έχοντας ως λαό κάποιους από τους απορριφθέντες, αναδεικνύουν τον κάκιστο ποιμένα των Κυνικών, αφού τον κούρεψαν, χωρίς να τον δέσουν ούτε με τη βία· διότι ο Κυνικός ήταν πρόθυμος για τα ανώτερα. Η κουρά εισχώρησε στους καλοθρεμμένους βοστρύχους, καταλύοντας χωρίς κόπο τον μεγάλο μόχθο των χεριών, αφήνοντάς του μόνο και μόνο τόσο, όσο για να αποκαλύψει το μυστήριο των τριχών, των τριχών στις οποίες βρισκόταν όλη του η δύναμη, όπως λένε κάποτε για τον κριτή Σαμψών, τον οποίο πρόδωσε η ξυρισμένη του κόμη, τριχών, ενός πρόωρου και ανεμοδαρμένου θερισμού, τις οποίες κάποια γυναίκα έκοψε για χάρη των εχθρών.

Αποφεύγετε την πορνεία, αδελφοί, παραγγέλλει και πάλι ο απόστολος. Αν ο Σαμψών την απέφευγε, δεν θα είχε πιαστεί στα χέρια της Δαλιδάς και δεν θα είχε στερηθεί, μαζί με τις τρίχες της κεφαλής του, και τη δύναμή του, δεν θα του είχαν βγάλει τα μάτια, και δεν θα είχε βρει οικτρό θάνατο μαζί με τους αλλοφύλους.

Ναι, φοβήθηκε. Διότι καμία κακία δεν συγκρίνεται με την πονηρή γυναίκα. Τον λόγο μου επιβεβαιώνει η Σοφία λέγοντας: Δεν υπάρχει κεφαλή χειρότερη από την κεφαλή του όφεως, και δεν υπάρχει κακία χειρότερη από την κακία της γυναίκας. Ω, το κακό και οξύτατο όπλο του διαβόλου! Μέσω γυναίκας εξ αρχής πλήγωσε τον Αδάμ στον Παράδεισο· μέσω γυναίκας εξώθησε τον πραότατο Δαβίδ στη μανία της δολοφονίας του Ουρία· μέσω γυναίκας κατέβαλε στην παράβαση τον σοφότατο Σολομώντα· μέσω γυναίκας, αφού τον ξύρισε, τύφλωσε τον ανδρειότατο Σαμψών· μέσω γυναίκας συνέτριψε τους γιους του ιερέα Ηλεί· μέσω γυναίκας, αφού τον έδεσε, έκλεισε στη φυλακή τον ευγενέστατο Ιωσήφ· μέσω γυναίκας αποκεφάλισε τον λύχνο όλου του κόσμου, τον Ιωάννη. Και τι μιλώ για τους ανθρώπους; Μέσω γυναίκας γκρέμισε από τον ουρανό τους αγγέλους· μέσω γυναίκας τους πάντες κατασφάζει, τους πάντες φονεύει, τους πάντες ατιμάζει, τους πάντες υβρίζει. Διότι η αναιδής γυναίκα δεν λυπάται κανέναν· ούτε Λευίτη τιμά, ούτε ιερέα σέβεται, ούτε προφήτη ευλαβείται. Ω, η πονηρή γυναίκα, το χείριστο όλων των κακών! Ακόμη και αν είναι φτωχή, πλουτεί σε κακία· εάν όμως διαθέτει πλούτο που να συνεργεί στην πονηριά της, τότε το κακό είναι διπλό, το πλάσμα αφόρητο, η ασθένεια αθεράπευτη, το θηρίο ανήμερο. Γνωρίζω ότι και οι οχιές ημερεύουν όταν τις κολακεύουν, και τα λιοντάρια και οι τίγρεις και οι λεοπαρδάλεις πραΰνονται όταν τιθασεύονται· η πονηρή γυναίκα όμως, όταν υβρίζεται μαίνεται, και όταν κολακεύεται επαίρεται.

Διότι και εκείνη, αφού ξύρισε και έδεσε τον ανδρειότατο Σαμψών, τον παρέδωσε στους αλλοφύλους· τον ίδιο της τον άνδρα, τον ίδιο της τον σύζυγο, τον οποίο περιέθαλπε, τον οποίο θώπευε, τον οποίο κολάκευε, τον οποίο υποκρινόταν ότι αγαπούσε περισσότερο από τον εαυτό της· αυτόν που χθες αγαπούσε, σήμερα τον απατούσε· αυτόν που χθες περιέθαλπε με αγάπη, σήμερα τον έθαβε με απάτη. Και μήπως δεν ήταν ωραίος; Και ποιος ήταν ωραιότερος από αυτόν εκείνον τον καιρό, ο οποίος έφερε επτά βοστρύχους στο κεφάλι του, βαστάζοντας την εικόνα της επταφώτου χάριτος; Και μήπως δεν ήταν ανδρείος; Και ποιος ήταν ανδρειότερος από αυτόν, ο οποίος ολομόναχος έπνιξε καθ' οδόν ένα φοβερό λιοντάρι, και με μία σιαγόνα όνου κατατρόπωσε χίλιους αλλοφύλους; Αλλά μήπως δεν ήταν και άγιος; Ήταν τόσο άγιος, ώστε κάποτε, όταν δίψασε ενώ υπήρχε έλλειψη ύδατος, προσευχήθηκε, και από τη νεκρή σιαγόνα που κρατούσε στα χέρια του ανέβλυσε νερό, και από εκεί άντλησε τη θεραπεία για τη δίψα του. Και αυτόν τον τόσο ωραίο, τον τόσο ανδρείο, τον τόσο άγιο, η ίδια του η γυναίκα, αφού τον έδεσε σαν εχθρό, τον παρέδωσε στους αλλοφύλους. Και πώς άραγε μια γυναίκα υπερίσχυσε ενός τόσο ανδρείου; Εξαιτίας της αγαθότητας του ίδιου του ανδρός. Διότι, αφού μέσα στη νύχτα του απέσπασε δόλια το μυστήριο της δύναμής του, τον υπέταξε γυμνό με ισχυρούς ιμάντες. Γι' αυτό σου παραγγέλλει η Σοφία: Να φυλάγεσαι από τη σύζυγό σου στο να της εμπιστεύεσαι οτιδήποτε.

«Αυτός ο δούλος με περιφρονεί, αυτή η υπηρέτρια με εμπαίζει, αυτός ο γείτονας δεν παύει να με λοιδορεί και στις εκκλησίες, και μπροστά σε φίλους, και στις αγορές· πάρε την εκδίκησή μου· δεν θα καθίσω πλέον μαζί σου στο τραπέζι, δεν θα φάω ψωμί παρουσία σου· δεν θα κοιμηθώ στο εξής μαζί σου· διότι εμένα, τη γυναίκα σου, δεν με ντρέπεται ο τάδε και η δείνα, αλλά με υπολογίζουν σαν πηλό». Και αν νομίζετε ότι σας τα λέω αυτά κάνοντας εικασίες, κοιτάξτε την Αιγυπτία, που παγίδευσε τον Ιωσήφ και διέγειρε τον άνδρα της σε θυμό και φιλονικία· και τελικά απειλούσε να θανατώσει τον δίκαιο, εάν δεν προλάβαινε ο ακοίμητος οφθαλμός, ο οποίος και τον διέσωσε από τον πικρό θάνατο. Δείτε επίσης την Ηρωδιάδα που σκότωσε τον Βαπτιστή. Διότι έλεγε ο Πρόδρομος προς τον Ηρώδη: «Δεν σου επιτρέπεται να έχεις τη γυναίκα του Φιλίππου του αδελφού σου»· και αυτή, αφού αλυσόδεσε τον μεγαλύτερο μεταξύ αυτών που γεννήθηκαν από γυναίκες, μέσα στο συμπόσιο ανάμεσα στους φίλους που παρακάθονταν, του απέκοψε την κεφαλή· και αυτό που δεν μπόρεσε η Ηρωδιάδα να κάνει όσο ζούσε ο άνδρας της, αυτή την παρανομία την τέλεσε μετά θάνατον. Τι να πούμε και για τη Δαλιδά; Δεν παρέδωσε στους αλλοφύλους και θανάτωσε τον ωραιότατο και δυνατώτατο Σαμψών, αφού πρώτα μέσω της μοιχείας τον ξύρισε και τον έδεσε; Ιδού, παρουσίασα τρεις αξιόπιστους μάρτυρες· και δεν είναι μόνο αυτοί καταγεγραμμένοι μέσα στη Γραφή.

Και η Δαλιδά αποκοίμισε τον Σαμψών πάνω στα γόνατά της, και κάλεσε τον κουρέα, και ξύρισε τις επτά πλεξούδες της κεφαλής του, και η δύναμή του απομακρύνθηκε από αυτόν.

Διότι, τι έλεγε; «Εάν εσύ είσαι ο Ηλίας, και εγώ η Ιεζάβελ· αυτά ας μου κάνουν οι θεοί, και αυτά ας προσθέσουν, εάν μέχρι αύριο τέτοια ώρα δεν κάνω τη ζωή σου σαν ενός από αυτούς τους νεκρούς». Και φοβήθηκε ο Ηλίας, και αναχώρησε, και προχώρησε στην έρημο πορεία μίας ημέρας, και ζήτησε να πεθάνει, και είπε: «Κύριε ο Θεός, αρκεί πλέον, πάρε την ψυχή μου από εμένα, διότι είναι προτιμότερο να πεθάνω παρά να ζω, επειδή εγώ δεν είμαι ανώτερος από τους πατέρες μου». Αλίμονο! Ο προφήτης Ηλίας φοβήθηκε γυναίκα; Αυτός που κρατούσε στη γλώσσα του τη βροχή ολόκληρης της οικουμένης, αυτός που με έναν λόγο κατέβασε φωτιά από τον ουρανό και με την προσευχή του ανέστησε νεκρούς, φοβήθηκε γυναίκα; Ναι, φοβήθηκε. Διότι καμία κακία δεν συγκρίνεται με την πονηρή γυναίκα. Μαρτυρεί στα λόγια μου η Σοφία λέγοντας: «Δεν υπάρχει κεφάλι χειρότερο από το κεφάλι του φιδιού, και δεν υπάρχει κακία χειρότερη από την κακία της γυναίκας». Ω, το κακό και οξύτατο όπλο του διαβόλου! Μέσω της γυναίκας εξ αρχής στον παράδεισο πλήγωσε θανάσιμα τον Αδάμ. Μέσω της γυναίκας εξώθησε σε μανία τον Δαβίδ προς τη δολοφονία του Ουρία. Μέσω της γυναίκας κατέστρεψε τον σοφότατο Σολομώντα οδηγώντας τον στην παράβαση· μέσω της γυναίκας, αφού ξύρισε τον ανδρειότατο Σαμψών, τον τύφλωσε. Μέσω της γυναίκας συνέτριψε τους υιούς του Ηλεί του ιερέα· μέσω της γυναίκας καταδίωξε τον ουρανοδρόμο Ηλία· μέσω της γυναίκας έκλεισε στη φυλακή τον ευγενέστατο Ιωσήφ.

Ότι ο νους ονομάζεται κεφαλή της ψυχής, ενώ οι αρετές επέχουν θέση τριχών, τις οποίες αν στερηθεί ο χριστιανός, σαν άλλος Σαμψών, χωρίζεται από τη γνώση και παραπέμπεται δέσμιος από τους δαίμονες στο βάραθρο του άδη. Διότι, όπως η υγεία και η ασθένεια νοούνται σε σχέση με το σώμα του ζωντανού οργανισμού, και το φως και το σκοτάδι σε σχέση με τον οφθαλμό, έτσι η αρετή και η κακία νοούνται σε σχέση με την ψυχή, και η γνώση και η άγνοια σε σχέση με τον νου. Και όπως ο Θεός δημιούργησε μεν το σώμα και όχι την ασθένεια, έτσι δημιούργησε και την ψυχή και όχι την αμαρτία. Αλλά η ψυχή φθείρεται όταν εκτρέπεται από την κατά φύσιν κατάσταση. Και ποιο είναι το πρωταρχικό της αγαθό; Η διαρκής παραμονή κοντά στον Θεό, από την οποία όταν εκπέσει, υποδουλώνεται στα ποικίλα πάθη. Διότι, όπως αυτός που εκπίπτει από την υγεία, όσο πιο βαριά ασθενεί, τόσο απομακρύνεται από τη ζωή και πλησιάζει στον θάνατο, έτσι και η ψυχή που απομακρύνεται από την αρετή, όσο περισσότερο αποστατεί από αυτήν, τόσο απομακρύνεται από τον Θεό και πλησιάζει στον εχθρό· γι' αυτό και λένε, όσα είναι τα πάθη της ψυχής, τόσοι είναι και οι δυνάστες της.

Γι' αυτό, ο λόγος παραγγέλλει στον ναζηραίο να απέχει από ένα τέτοιο κρασί· και «ναζηραίος» ερμηνεύεται 〈περιφραγμένος〉· διότι αυτός που έχει ασφαλιστεί από τον νόμο του Θεού πρέπει να απέχει από ένα τέτοιο κρασί της αλογίας, αλλά και από το σταφύλι, δηλαδή από τον θυμό, και από τη σταφίδα της μνησικακίας —διότι αυτή είναι η παλαίωση του θυμού— αλλά και από το ξίδι, δηλαδή τη λύπη για την αποτυχία εκπλήρωσης των ηδονών, και από το σίκερα, που είναι η ηδονή της εκδίκησης εναντίον του πλησίον —επειδή όλα τα σίκερα (μεθυστικά ποτά) είναι γλυκά— αλλά βεβαίως και από τα στέμφυλα, τα οποία είναι τα επινοητικά και συστατικά είδη της κακίας. Αλλά ένας τέτοιος άνθρωπος δεν κουρεύει ούτε την τρίχα του, δεν κόβει δηλαδή τους διάφορους λογισμούς που συγκροτούν τον νου και του παρέχουν στολισμό. Γι' αυτό ο Σαμψών —το όνομα του οποίου ερμηνεύεται, όταν προφέρεται με ψιλή, ως 〈αυτός που εικάζει εικασία〉, ενώ όταν προφέρεται με δασεία, ως 〈ο ήλιός τους〉— όταν αναπαύθηκε στον μηρό της Δαλιδά, όταν δηλαδή παραδόθηκε στο παθητικό μέρος της ηδονής, στερήθηκε τις τρίχες του, δηλαδή τους λογισμούς, αυτούς που του παρείχαν τη δύναμή του εναντίον των παθών, και έγινε παίγνιο των δαιμόνων, αφού τυφλώθηκε και στους δύο οφθαλμούς του, εννοώ της πρακτικής και της θεωρητικής γνώσης.

Τι σημαίνει κατά την πνευματική θεωρία η τύφλωση του Σαμψών; Ο Σαμψών ερμηνεύεται ως ήλιος, ενώ η Δαλιδά ως πτωχεύουσα. Έπεσε, λοιπόν, ο Σαμψών πάνω στον μηρό της Δαλιδά, δηλαδή στο παθητικό μέρος της ηδονής, και πτώχευσε από την αρετή που τον φώτιζε. Τότε εκείνη έφερε κουρέα και ξυράφι και του ξύρισε τους επτά βοστρύχους. Κουρέας είναι ο διάβολος, και ξυράφι η απάτη, σύμφωνα με το γεγραμμένο: «σαν ακονισμένο ξυράφι διέπραξες δόλο», ενώ οι επτά βόστρυχοι είναι οι επτά ενέργειες του Πνεύματος, σύμφωνα με τον προφήτη Ησαΐα.

Επομένως, εκείνος που το κατήργησε αυτό και τρόπον τινά το θανάτωσε, κέρδισε τη δόξα τριών βραβείων, έχοντας νικήσει την ηδονή, την οργή και τη φιλαργυρία. Αυτά, ως επί το πλείστον, επιφυλάσσονται για τα εσπερινά στάδια της ζωής (τα γηρατειά), κατά τα οποία ο λογισμός είναι σταθερός και ανυποχώρητος· εκείνος όμως που έχει προκαταλάβει την τελειότητα, έχει εκπληρώσει μέσα σε λίγο χρόνο μακροχρόνια πορεία και έχει αναδειχθεί αξιοθαύμαστος τρισαριστέας, έχοντας κατακτήσει από πριν στη νεότητά του τα κατορθώματα του γήρατος και έχοντας θανατώσει με σπουδή το ποικιλόμορφο θηρίο της ναρκωμένης ψυχής, η οποία έχει παραλύσει ως προς τις έλλογες και κατά φύσιν ορμές· μέσω αυτών ακριβώς καταπραΰνονται οι παρά φύσιν και άλογες. Διότι, εξαιτίας της φλογερής και εντατικής κατάστασης του ηγεμονικού νου, το αλλότριο στοιχείο καταλαμβάνεται από φρίκη και νεκρώνεται, και υποφέρει χειρότερα απ' ό,τι ένα αγρίμι από τον βρυχηθμό του λέοντα. Όπως, αντίθετα, όταν ο ισχυρός νους χαυνώνεται, καταπίπτει και παραδίδεται σε βαθύ ύπνο, τα πάθη αναζωπυρώνονται και αποθρασύνονται, και αφού τον παραλάβουν από τη Δαλιδά, δηλαδή την εκλεκτή σύνοικο νωχέλεια, κουρεμένο, τυφλώνουν τη σύνεσή του και έτσι τον εμπαίζουν με ποικίλους τρόπους, παρασύροντάς τον άλλοτε σε διαφορετικές γελοιότητες. Και το αθλιότερο είναι ότι ο κυριευμένος ούτε καν γνωρίζει σε τι βάθος κακίας έχει περιπέσει, αλλά εμφανίζεται πωρωμένος και αναίσθητος, και ορισμένες φορές μάλιστα επαίρεται για τη συμφορά του και θεωρεί την αισχύνη του ως δόξα.