Πατερικές αναφορές στο ΚΡΙΤΑΙ 7:17

Επιστολή προς τον μοναχό Ιωάννη Περί υπομονής, και περί του να μην εξαπατάται κανείς από τους λογισμούς με την πρόφαση των δικαιωμάτων, και να λέει ότι πορεύομαι σαν βοσκός. Και περί σωφροσύνης. Αν και συμβουλεύσαμε πολλές φορές τον ευλαβέστατο Θεόδωρο να μην απομακρυνθεί από τον τόπο του, δεν μπορέσαμε να τον πείσουμε. Μας είπε δε: «Εάν θέλεις», λέει, «να με βοηθήσεις, και μετά τον Θεό να σώσεις την ψυχή μου, στείλε με στο μοναστήρι σου». Σε αυτόν αποκρίθηκα ότι, αφότου ανέθεσα τη φροντίδα του μοναστηριού στον αδελφό Ιωάννη, χωρίς τη δική του γνώμη δεν μπορώ να κατατάξω κανέναν. Και τώρα, καλά έκανες που δέχθηκες τον προαναφερθέντα αδελφό. Διότι, όταν επέστρεψε, μας ανέφερε πόση συμπάθεια του έδειξες. Και πράγματι, τέτοιους ανθρώπους πρέπει να τους έχουμε σε εκτίμηση, αυτούς δηλαδή που, περισσότερο από πατέρα και μητέρα και αδελφούς και αδελφές και γυναίκα και παιδιά και συγγενείς και φίλους, αγαπούν τον Κύριο. Πολύ καλά κάνεις που προσφέρεις τον εαυτό σου ως πρότυπο καλών έργων, και μάλιστα στους αδελφούς που συμβιώνουν μαζί σου, σύμφωνα με εκείνον που είπε: «Από εμένα να βλέπετε, και έτσι να πράττετε». Και ο μακάριος απόστολος Παύλος προτρέπει, λέγοντας: «Να γίνεστε μιμητές μου, όπως κι εγώ του Χριστού», ώστε, αυτούς που δεν τους πείθει ο λόγος, να τους πείσει το έργο. Μην καταφρονήσετε δε την πνευματική λειτουργία, και μην παραμελήσετε τη σύναξή σας με την πρόφαση των σωματικών αναγκών.

λζ'. Τίποτα δεν ανυψώνει τόσο την ψυχή προς τη σωτηρία και δεν την καθιστά πιο ακμαία απέναντι στους κόπους, όσο το να βρει έναν δάσκαλο που να κηρύττει την αρετή με τα έργα, σύμφωνα με εκείνον που λέει: από εμένα να παραδειγματιστείτε και έτσι να πράξετε. λη'. Πρέπει δε και εμείς που μαθητεύουμε να μην είμαστε ανυπάκουοι, ούτε να αντιλέγουμε, αλλά να επιδεικνύουμε απόλυτη ταπεινοφροσύνη ενώπιον του Θεού και των ανθρώπων. Εάν όμως συμβεί εκείνος που διδάσκει να κηρύττει την αρετή με τα λόγια, αλλά να παραμελεί την έμπρακτη εφαρμογή της, ας μην δώσουμε εξαιτίας αυτής της αφορμής τόπο στον αντίδικο για να διαστρέψει την ψυχή μας. Αντίθετα, ας θυμηθούμε Εκείνον που είπε: στην καθέδρα του Μωυσή κάθισαν οι γραμματείς και οι Φαρισαίοι.

Είναι προτιμότερο να ρίξεις άσκοπα μια πέτρα παρά έναν λόγο. Να λες αυτά που πρέπει, και όταν πρέπει, και δεν θα ακούσεις αυτά που δεν πρέπει. Το να αποσιωπάς την αλήθεια είναι σαν να θάβεις χρυσάφι. ΤΙΤΛ. Κ'. — Περί των αρχομένων· ότι αφομοιώνονται με τα ήθη των αρχόντων, είτε αυτοί είναι χρηστοί είτε είναι μοχθηροί. «Είπε ο Γεδεών προς τον λαό: Όπως κάνω εγώ, έτσι να κάνετε κι εσείς. Θα σαλπίσω με την κεράτινη σάλπιγγα, και θα σαλπίσετε ολόγυρα από το στρατόπεδο.» «Πήρε ο Αβιμέλεχ το τσεκούρι, έκοψε κλαδιά δέντρων, τα έβαλε στους ώμους του και είπε στον λαό που ήταν μαζί του: Αυτό που με είδατε να κάνω, κάντε κι εσείς.» «Όπως είναι ο κριτής του λαού, έτσι είναι και οι λειτουργοί του· και όπως είναι ο άρχοντας της πόλης, όλοι όσοι κατοικούν σε αυτήν.» Κατά κανόνα, οι αρχόμενοι έχουν τη φυσική τάση να διαμορφώνονται σύμφωνα με το ήθος των αρχόντων. Ώστε, οποιοιδήποτε κι αν είναι αυτοί που καθοδηγούν, τέτοιοι κατ' ανάγκη θα είναι και αυτοί που καθοδηγούνται.

Προστάζει δε αυτούς ο στρατηγός της πνευματικής παρατάξεως να κρατούν στο μεν αριστερό χέρι υδρίες που κλείνουν μέσα τους λαμπάδες, στο δε δεξί κεράτινη σάλπιγγα, και με αυτόν τον τρόπο να συμπλέκονται με τους πολεμίους, υποδηλώνοντας με αυτά ότι εκείνος που πρόκειται να παραταχθεί εναντίον των αοράτων εχθρών πρέπει μέσω της πρακτικής —διότι αυτό συμβολίζει το αριστερό χέρι— να ελέγχει το σώμα, έχοντας ήδη μέσω της ασκήσεως αποβάλει κάθε υγρασία των παθών και έχοντας γίνει ξηρό σαν πήλινο όστρακο, φυλάσσοντας μέσα του το φως της γνώσεως, και με το δεξί χέρι, δηλαδή με τη θεωρία, να κατέχει τη διδασκαλία του λόγου· διότι αυτή είναι η κεράτινη σάλπιγγα. Το δε να συντρίβουν τις υδρίες σημαίνει ότι η τέλεια νέκρωση της σαρκός και η περιφρόνησή της αποκαλύπτει σε εμάς το φως της γνώσεως.

Καλές, βέβαια, ήταν και οι υδρίες του Γεδεών, μέσω των οποίων αφανίστηκε η Μαδιάμ, αλλά διόλου κατώτερη από εκείνες είναι η δική σου μέθοδος, εξίσου μεθοδική και ευμήχανη για την επίθεση εναντίον των αντιπάλων και την αθέατη πορεία του στρατού. Γι' αυτό, αφού αναπτύχθηκες σε εύρος και τους πλησίασες με αθόρυβο βήμα, εντελώς απροσδόκητα για τους εχθρούς, και αφού άπλωσες τα στρατιωτικά τάγματα σαν δίχτυ, συνέλαβες τον νεαρό στρατηγό σαν ένα οικτρό σπουργίτι που τιτιβίζει και φτερουγίζει μάταια, ενώ από τον στρατό γύρω του, άλλους παρέδωσες σε σφαγή, άλλους σε φυγή, και άλλους στο έλεος. Διότι τίποτα σε εσένα δεν είναι άμικτο ούτε απόλυτο προς τον παντελή όλεθρο, αλλά συνυφαίνοντας στα έργα σου την ευσπλαχνία, δεν όπλισες το χέρι σου ταυτόχρονα με την καταδίκη σε θάνατο, αλλά, τιμώντας την επιστροφή και τη μετάνοια κάποιων κατά μίμηση του Θεού, συγκρατείς την τομή και αναβάλλεις την τιμωρία.

Έτσι λοιπόν, αφού ο Συμεών ανοικοδόμησε ολόκληρο το μοναστήρι, καταπιάνεται πλέον και με την πνευματική συγκρότηση των μαθητών του, κατηχώντας και διδάσκοντάς τους την τέχνη των τεχνών και την επιστήμη των επιστημών, δηλαδή τη μοναχική πολιτεία, με λόγια μεν λίγα, αλλά με τα έργα του παρακινώντας τους περισσότερο προς την τήρηση των εντολών, προβάλλοντας τον εαυτό του σε αυτούς ως πρότυπο και λέγοντας: «Από εμένα να βλέπετε και έτσι να πράττετε». Γι' αυτό, άλλωστε, παρέθετε κοινή τράπεζα για τον ίδιο και τους μαθητές του, με βραστά χόρτα και όσπρια, από τα οποία εκείνοι μεν, αφού έτρωγαν επαρκώς, σηκώνονταν με ευχαριστία, ενώ αυτός πολλές φορές, απέχοντας και από αυτά, αρκούνταν μόνο σε ωμά χόρτα και μετρημένο νερό, ταυτόχρονα καταπονώντας και δουλαγωγώντας το σώμα του, αλλά και παρέχοντας στους μαθητές το παράδειγμα της εξαιρετικά στενής και τεθλιμμένης οδού στο ίδιο του το πρόσωπο. Πράττοντας λοιπόν και διδάσκοντας με αυτόν τον τρόπο, αυξανόταν σε αυτόν το άνωθεν χάρισμα της κατανύξεως λόγω της υπερβολικής του ταπεινοφροσύνης, το οποίο σε όλη του τη ζωή ήταν γι' αυτόν άρτος και ποτό, ώστε να λέει και αυτός μαζί με τον Δαβίδ: «Μας τάισες άρτο δακρύων και μας πότισες κρασί κατανύξεως». Μάλιστα, είχε ορίσει για τον εαυτό του τρεις στιγμές της ημέρας για αυτό το έργο, όπως έχει ειπωθεί: εκείνη του πρωινού, μετά τους εωθινούς ύμνους, εκείνη της αγίας Αναφοράς, κατά την οποία σφαγιάζεται ο Υιός του Θεού, και εκείνη της εσπέρας, μετά από κάθε άλλη υμνολογία.

Στον ηγούμενο Θεόφιλο. Δεν είναι λίγα αυτά που άκουσα για την τιμιότητά σου, τα οποία και με λύπησαν αρκετά, ωστόσο διασκεδάστηκαν χάρη στην τίμια επιστολή σου. Και πράγματι, τολμώ να πω, ο Κύριος έχει αποδεχθεί τη μετάνοιά σου και την απολογία για την επιστροφή στο μοναστήρι, αν και δεν ήταν πρέπουσα τότε, όταν ο Χριστός καταδιωκόταν. Τώρα όμως, που έχει κοπάσει ο διωγμός, ποιος είναι ο λόγος της επιστροφής και όχι μάλλον του αγώνα; «Από εμένα», λέει, «να παραδειγματίζεστε και έτσι να πράττετε». Αυτό έπρεπε να πεις στους μαθητές σου, που σε προέτρεπαν να επιστρέψετε στη μονή, και όχι να τους υπακούσεις και να γίνεις υπόδειγμα ήττας, και μάλιστα μετά την πτώση. Ή μήπως δεν γνωρίζεις ότι η εκκλησιαστική κοινωνία σήμαινε άρνηση του Χριστού, τόσο για σένα όσο και για εκείνους που παρασύρθηκαν μαζί σου με ασέβεια; Έπειτα, αφού επέλεξες τη μετάνοια μέσω της υποχωρήσεως (διότι αυτό είναι το κύριο σημείο της μετανοίας, χωρίς το οποίο η πτώση παραμένει αμετανόητη), γιατί επέστρεψες πάλι στο σφάλμα; (Συγχώρεσέ με, πάτερ, αναγκάζομαι, εφόσον εμπιστεύθηκες τον εαυτό σου στην ταπεινότητά μου, να σου πω τα πρέποντα σαν από το στόμα του Κυρίου). Γιατί δεν τους συμβούλεψες όλους είτε να καταδιωχθούν μαζί σου με τον ίδιο τρόπο, είτε, εφόσον δεν το επιθυμούσαν, να τους αφήσεις ως μισόχριστους, ως φιλόσαρκους, ως απειθείς και όχι ως υιούς; Με αυτόν τον τρόπο και την ήττα θα είχες επανορθώσει καλά, και σε αυτούς που βρίσκονται υπό την καθοδήγησή σου θα γινόσουν καλό παράδειγμα, και στην Εκκλησία του Χριστού θα αποτελούσες πηγή οικοδομής αντί για την προηγούμενη κατάλυση.