Πατερικές αναφορές στο ΙΕΡΕΜΙΑΣ 10:21

Και ότι αυτοί αποτέλεσαν την αφορμή για την απώλεια των λαών, θα το μαρτυρήσει ο προφήτης Ιερεμίας λέγοντας: «Διότι οι ποιμένες ενήργησαν άφρονα και δεν εκζήτησαν τον Κύριο· γι' αυτό δεν απέκτησε σύνεση ολόκληρο το ποίμνιο, και διασκορπίστηκαν.» <Όταν πλέον η εορτή βρισκόταν στο μέσον της, ανέβηκε ο Ιησούς στο ιερό και δίδασκε.> Ιεροπρεπής είναι η διδασκαλία του Σωτήρα μας· διότι πού αλλού έπρεπε περισσότερο να ακούγεται η θεία φωνή, παρά στους τόπους όπου πιστεύεται ότι κατοικεί το θείο; Διότι ο Θεός προνοεί για τα πάντα και δεν θα μπορούσε να νοηθεί ως περιορισμένος σε κάποιον τόπο, ενώ ως προς την ίδια του τη φύση, είναι εντελώς αχώρητος από τα δημιουργήματα. Ωστόσο, υποθέτουμε ότι είναι πιο πρέπον να κατοικεί στους αγίους τόπους, και ό,τι φαίνεται καλό στη θεία φύση, πολύ λογικά νομίζουμε ότι θα γίνει ακουστό σε εμάς κυρίως μέσα στους ιερούς τόπους. Και αυτό που παλαιότερα καταγραφόταν στους προγενέστερους ως τύπος και σκιά, ο Χριστός τώρα το μεταποιεί σε αλήθεια· διότι λέει ο Θεός προς τον ιεροφάντη Μωυσή: «Και θα τοποθετήσεις το ιλαστήριο πάνω στην κιβωτό, και μέσα στην κιβωτό θα βάλεις τα μαρτύρια που θα σου δώσω. Και εκεί θα γίνω γνωστός σε σένα, και θα σου μιλήσω πάνω από το ιλαστήριο, ανάμεσα από τα δύο Χερουβίμ που βρίσκονται πάνω στην κιβωτό του μαρτυρίου, για όλα όσα θα σου παραγγείλω για τους γιους του Ισραήλ.»

Επομένως, κάποιος πειστικός λόγος μας πείθει να σκεφτούμε ότι ο μεν υπόλοιπος λαός των Ιουδαίων αγνοούσε τον σκοπό των αρχόντων τους, ενώ οι Ιεροσολυμίτες, επειδή ως επί το πλείστον συναναστρέφονταν με αυτούς και κατοικούσαν στην ίδια πόλη και τους συναντούσαν διαρκώς, γνώριζαν κατά κάποιον τρόπο τον κρυφό, ανόσιο σκοπό τους εναντίον του Σωτήρα Χριστού. Και συνέβη να κατηγορείται το μιαρό πλήθος των Ιουδαίων όχι μόνο από τη φωνή του Σωτήρα μας, αλλά ήδη και από το ίδιο το ποίμνιο που βρισκόταν υπό την εξουσία τους, το οποίο από την αφροσύνη τους καταστράφηκε και οδηγήθηκε στον γκρεμό. Διότι, από όσα ελέχθησαν, μπορεί κανείς να το δει κατά κάποιον τρόπο να διψά και να φλέγεται για την πίστη στον Χριστό, και να χρειάζεται ελάχιστη καθοδήγηση, την οποία εάν ελάμβαναν, θα αποδέχονταν εύκολα Αυτόν που ήλθε σε εμάς από τον ουρανό. Συνεπώς, υπεύθυνοι για την απώλεια των προβάτων είναι αυτοί που ανέλαβαν την ηγεσία. Και θα το μαρτυρήσει πάλι ο προφήτης Ιερεμίας φωνάζοντας ως εξής: «Διότι οι ποιμένες φέρθηκαν άφρονα και δεν αναζήτησαν τον Κύριο. Γι' αυτόν τον λόγο ολόκληρο το ποίμνιο έχασε τη σύνεσή του και διασκορπίστηκαν». <Να, τους μιλάει με παρρησία, και δεν του λένε τίποτα.> Ενισχύουν μέσα τους τους λόγους της βεβαιότητάς τους, και οδηγούνται σαν σε μια πιο φανερή απόδειξη, βλέποντας την ακίνδυνη παρρησία του Χριστού.

Τότε ακριβώς, αποτινάσσοντας την υποταγή στον Θεό και διαρρηγνύοντας τα δεσμά της παλαιάς κυριότητας, προσχώρησαν θαρρείς σε νέους ζυγούς, αναφωνώντας ανενδοίαστα: «Δεν έχουμε βασιλιά εκτός από τον Καίσαρα». Και αυτά θεωρούνταν σωστά από τους ηγέτες, τόσο αυτά που γίνονταν όσο και αυτά που αναφωνούνταν· σε αυτούς λοιπόν πρέπει να αποδοθούν οι αιτίες για όλα τα κακά. Κατακρίνονται δε, και πολύ δικαιολογημένα, ως προδότες των ποιμνίων, ως δειλοί και άνανδροι και εντελώς φιλοπόλεμοι, και έχοντας παραιτηθεί ολοκληρωτικά από τη θέληση να υπερασπίζονται και να προστατεύουν τα ποίμνια που βρίσκονταν υπό την εξουσία τους. Γι' αυτό και ο Θεός τους κατηγορεί λέγοντας: «Επειδή οι ποιμένες έγιναν άφρονες και δεν αναζήτησαν τον Κύριο· γι' αυτό όλο το ποίμνιο δεν κατανόησε και διασκορπίστηκαν». Από αυτά τα ίδια τα γεγονότα, λοιπόν, έχει αποδειχθεί ότι πράγματι ο Χριστός είναι ο καλός ποιμένας των προβάτων, ενώ εκείνοι είναι μάλλον καταστροφείς παρά καλοί, και απέχουν πάρα πολύ από τους επαίνους της γνησιότητας. <Εγώ είμαι ο ποιμένας ο καλός.> Σκίρτησε πάλι, έχοντας βρει τη νικηφόρα απόφαση, και έχοντας αποκομίσει την ψήφο που δείχνει ότι πρέπει να προτάσσεται έναντι της ιουδαϊκής εξουσίας, όχι βάσει των μαρτυριών κάποιων, αλλά βάσει εκείνης της απόφασης που διακηρύσσεται από την ίδια την εξέταση των πραγμάτων.

Διότι παρατήρησε πώς με κάποια οξεία παρατηρητικότητα λέγει: Όταν λοιπόν τον είδαν οι αρχιερείς και οι υπηρέτες, εκραύγασαν λέγοντας: Σταύρωσον, σταύρωσον. Διότι, ενώ το πλήθος του όχλου έστω και μετρίως ντρεπόταν για τα κακά που γίνονταν εναντίον του Χριστού, καθώς θυμούνταν ίσως τα παράδοξα θαύματα που είχαν επιτελεστεί από αυτόν, αυτοί πρώτοι αρχίζουν την κατακραυγή, και ανάβουν τον θυμό των υποταγμένων τους λαών οδηγώντας τον σε παράλογες αγριότητες. Είναι αληθές λοιπόν αυτό που ειπώθηκε από τον Θεό γι' αυτούς στους προφήτες: «Ότι οι ποιμένες ενήργησαν αφρόνως, και τον Κύριο δεν αναζήτησαν· γι' αυτό δεν απέκτησε σύνεση όλο το ποίμνιο, και διασκορπίστηκαν». Και είναι αληθής ο λόγος. Διότι, επειδή όσοι βρίσκονταν στη θέση του ποιμνίου, δηλαδή ο απλός όχλος, δεν είχαν την καθοδήγηση των αρχόντων ώστε να επιγνώσουν τον Χριστό, καταστράφηκαν και κατρακύλησαν σε ολέθρια απερισκεψία σχετικά με τον Χριστό. Ας αναλογιστεί κανείς, εάν θέλει, την αρχή της ασέβειας, και θα την επιρρίψει στα κεφάλια των αρχόντων.

«Παραδόθηκε σε αφανισμό απώλειας.» Και πάλι: «Επειδή οι ποιμένες φέρθηκαν με αφροσύνη και δεν αναζήτησαν τον Κύριο, για τον λόγο αυτόν ολόκληρο το ποίμνιο δεν έδειξε σύνεση και διασκορπίστηκε.» Διότι, πράγματι, οι ποιμένες συμπεριφέρθηκαν με αφροσύνη και έγιναν αιτία ολέθρου για τους λαούς που βρίσκονταν υπό την εξουσία τους.

Και δίδασκαν ως διδασκαλία εντάλματα ανθρώπων, και απομάκρυναν από τη γνώση του Χριστού τους υποταγμένους σε αυτούς, πότε λέγοντας: «Εμείς γνωρίζουμε ότι στον Μωυσή έχει μιλήσει ο Θεός, ενώ αυτόν δεν τον γνωρίζουμε από πού είναι», και πότε πάλι: «Έχει δαιμόνιο και είναι παράφρων, γιατί τον ακούτε;». Διαμαρτυρήθηκε, λοιπόν, μέσω της φωνής των προφητών ο Θεός των όλων, λέγοντας τα εξής: «Οι ποιμένες φέρθηκαν ανόητα και δεν αναζήτησαν τον Κύριο. Γι' αυτό δεν συνέτισαν όλο το ποίμνιο και σκορπίστηκαν», και μάλιστα μέσω της φωνής του Ιεζεκιήλ: «Ω ποιμένες του Ισραήλ, μήπως οι ποιμένες βόσκουν τους εαυτούς τους; Δεν βόσκουν τα πρόβατα οι ποιμένες;»

Εάν όμως, μη ανεχόμενοι να πράξουν αυτό, οι ίδιοι συγχωρούν να παραμένουν και να διασώζονται τα έργα της πλάνης, και μάλλον τα συνιστούν εκ των εναντίων, τότε βεβαίως ο νους των καθοδηγουμένων θα δεχθεί κάτι σαν κρασί και μέθη. Διότι από πού, ή πώς θα μπορούσαν να νήφουν οι μαθητές, και να μπορούν να ανοίξουν τον οφθαλμό της διανοίας τους προς τον αληθινό και κατά φύση Θεό, εάν οι παιδαγωγοί τους και εισηγητές των όσων συμφέρουν τους εδραιώνουν ακόμη περισσότερο στο ότι πρέπει να πλανώνται; Και αυτό νομίζω είναι που ειπώθηκε σαφώς μέσω άλλου προφήτη: «Οι ιερείς δεν είπαν: Πού είναι ο Κύριος; και εκείνοι που κρατούσαν τον νόμο μου δεν με γνώρισαν, και οι ποιμένες ασέβησαν εναντίον μου, και οι προφήτες προφήτευαν στο όνομα του Βάαλ»· και πάλι: «Οι υιοί μου και τα πρόβατά μου δεν υπάρχουν, δεν υπάρχει τόπος για τη σκηνή μου, τόπος για τα καλύμματά μου. Διότι οι ποιμένες ενέργησαν άφρονα, και δεν αναζήτησαν τον Κύριο· γι' αυτό δεν συνέτισαν ολόκληρο το ποίμνιο, και διασκορπίστηκαν». <Ρωτούσαν μέσω συμβόλων, και μέσω των ράβδων τους τού ανέφεραν.> Το με ποιον τρόπο δηλαδή εγκατέλειψαν τον Κύριο, και διατήρησαν την πορνεία, το καθιστά εναργές.

Διότι το ότι λόγω της αμέλειας των ποιμένων θα κινδυνεύσει ο λαός, καθίσταται σαφές από το γεγονός ότι ο Θεός λέει πάλι ολοκάθαρα: «Επειδή οι ποιμένες φέρθηκαν άφρονα, και δεν αναζήτησαν τον Κύριο· για τον λόγο αυτό όλο το ποίμνιο έχασε τη σύνεσή του, και σκορπίστηκαν». <Για τον λόγο αυτό τώρα θα αιχμαλωτιστούν, αρχίζοντας από τους άρχοντες, και θα αφανιστεί το χρεμέτισμα των αλόγων από τον Εφραίμ.> Επειδή λοιπόν, λέει, έζησαν μέσα στην τρυφή, εγκαταλείποντας την αγάπη προς τον Θεό, και έδειξαν υπερβολική αυτοπεποίθηση στο όρος της Σαμάρειας, δηλαδή στους κατοίκους της Σαμάρειας, επιδεικνύοντας μεγάλη αλαζονεία οι ηγέτες, νομίζοντας ότι διοικούν αμέτρητο πλήθος και ότι διαθέτουν στράτευμα που υπερβαίνει κάθε αριθμό, γι' αυτό ακριβώς, λέει, θα έρθει οπωσδήποτε και μάλιστα πολύ γοργά εναντίον όλων ο καιρός της αιχμαλωσίας, και θα κάνει πρώτα θύματά της τους πιο ισχυρούς· διότι πάντοτε οι εχθροί, όταν λεηλατούν μια πόλη, τρέχουν στα σπίτια των πιο επιφανών, προκειμένου να διαρπάξουν τα αγαθά που υπάρχουν σε αυτά.

Ως «σύμφυτο δρυμό», ο οποίος μάλιστα λέει ότι έχει καταστραφεί, θα κατανοήσεις εξίσου και το πλήθος που βρισκόταν μέσα στα ίδια τα Ιεροσόλυμα· διότι χάθηκαν από πείνα και πόλεμο, ενώ θρηνούσαν για αυτούς οι δρύες της Βασανίτιδος, δηλαδή οι άρχοντες. «Φωνή ποιμένων που θρηνούν, διότι ταλαιπωρήθηκε η μεγαλοπρέπειά τους· φωνή λεόντων που ωρύονται, διότι ταλαιπωρήθηκε το φρύαγμα του Ιορδάνου». Πιο φανερή μέσω αυτών, όπως ανέφερα μόλις τώρα, κάνει την αποκάλυψη. Διότι δεν ονομάζει πλέον πεύκο ή δρυ, αλλά απροκάλυπτα υποδηλώνει τους καθοδηγητές των ιουδαϊκών ταγμάτων, για τους οποίους λέει ότι ολοφύρονται και σχεδόν υψώνουν φωνές, θρηνώντας γοερά διότι ταλαιπωρήθηκε η μεγαλοπρέπειά τους. Διότι έγιναν οικτροί και καταβεβλημένοι, ελεεινοί και εντελώς ατιμασμένοι, αν και παλαιότερα είχαν πολύ λαμπρή δόξα. Αφού όμως αναδείχθηκαν οι ποιμένες του Χριστού, δηλαδή οι θεσπέσιοι μαθητές, εύλογα ταλαιπωρήθηκε η μεγαλοπρέπεια των ψευδοποιμένων. Διότι τους κατηγορούσε ο Δεσπότης της αγέλης μέσω των αγίων προφητών, λέγοντας τα εξής: «Ω, ποιμένες που διασκορπίζετε και αφανίζετε τα πρόβατα της βοσκής τους». Και πάλι: «Επειδή οι ποιμένες φέρθηκαν ανόητα και δεν αναζήτησαν τον Κύριο· για τον λόγο αυτό δεν απέκτησε σύνεση ολόκληρο το ποίμνιο και διασκορπίστηκε».

Διότι, όπως λέει ο μακάριος ευαγγελιστής Ματθαίος, όταν ο Πιλάτος πρότεινε στους Ιουδαίους τον Χριστό και τον Βαραββά, και τους ρώτησε: «Ποιον από τους δύο θέλετε να σας απολύσω;», «οι αρχιερείς και οι πρεσβύτεροι έπεισαν τα πλήθη να ζητήσουν τον Βαραββά, και τον Ιησού να τον θανατώσουν»· τους έπειθαν δε επιπλέον να φωνάζουν: «Σταύρωσον, σταύρωσον». Επομένως, είναι αληθινό αυτό που ειπώθηκε διά της φωνής του προφήτη: «Επειδή οι ποιμένες φέρθηκαν με αφροσύνη, και δεν αναζήτησαν τον Κύριο· γι' αυτό δεν είχε σύνεση όλο το ποίμνιο, και διασκορπίστηκαν».

«προσφέροντας στο θυσιαστήριό μου άρτους μολυσμένους, και είπατε: Σε τι τους μολύναμε; Στο ότι λέτε: Η Τράπεζα του Κυρίου είναι περιφρονημένη, και τα προσφερόμενα εδέσματα περιφρονημένα.» Κατηγορεί σφοδρά τη ραθυμία των Ιουδαίων, προς τους οποίους και ο νόμος παραγγέλλει: «Κάντε ευλαβείς τους υιούς του Ισραήλ.» Διότι, ως επί το πλείστον, το υπό εξουσία πλήθος ακολουθεί τη διαγωγή των ηγετών, και αδικείται καθόλου λίγο, όταν τους βλέπει να έχουν παραμελήσει τον σεβασμό προς τον Θεό. Διότι αμέσως συμφύρεται και νοσεί μαζί τους η ραθυμία ως προς την ευσέβεια και διαπλάθεται ανάλογα με την αμέλεια των καθοδηγητών. Το ότι ο λόγος αυτός είναι αληθής, το επιβεβαιώνει ο Θεός των όλων λέγοντας: «Επειδή οι ποιμένες φέρθηκαν άφρονα και δεν αναζήτησαν τον Κύριο, γι' αυτό όλο το ποίμνιο δεν συνέτισε και διασκορπίστηκε.» Επομένως, τις περισσότερες φορές, οι ιερουργοί των θείων μυστηρίων γίνονται για τους άλλους αφορμή για ενάρετη ζωή, εάν επιλέξουν να ζουν ορθά και να αποδίδουν τον σεβασμό στον Θεό με τον πρέποντα τρόπο· αλλά και για αισχρές και βδελυρές πράξεις, εάν πριν από τους άλλους αυτοί βρεθούν να πάσχουν από τέτοια κακά. Για τον λόγο αυτό και ο θεσπέσιος Παύλος στους δασκάλους παραγγέλλει σοφά, ότι έπρεπε να γίνουν πρότυπα για τα ποίμνια. Εσείς είστε λοιπόν, λέει, που διαπρέπετε με τα καυχήματα της ιερωσύνης, εσείς που περιφρονείτε το όνομά μου.

Έτσι λοιπόν, μέσω της φωνής του προφήτη λέει ο Θεός ότι: «Οι ποιμένες ενήργησαν άφρονα και δεν αναζήτησαν τον Κύριο. Γι' αυτόν τον λόγο ολόκληρο το ποίμνιο δεν επέδειξε σύνεση και διασκορπίστηκε». Επομένως, και το μεγάλο πλήθος των Ιουδαίων εξέπεσε από την επαγγελία και κατέστη αμέτοχο της χάριτος του Χριστού. Όμως, το υπόλειμμα σώθηκε δια του Χριστού. Σαφής προτύπωση αυτού του γεγονότος αποτελεί ο Χάλεβ, ο υιός του Ιεφονή, καθώς βεβαίως και ο Ιησούς, οι οποίοι διακήρυτταν αμέτρητα πράγματα στους Ισραηλίτες, παρακινώντας τους σε ανδρεία, αποκαλώντας τη γη καλή και άξια να κατακτηθεί, και φωνάζοντας δυνατά ότι θα επικρατήσουν των εθνών, αλλά παρά λίγο να θανατωθούν. Διότι, όπως λέει η Γραφή, ολόκληρη η συναγωγή αποφάσισε να τους λιθοβολήσει.

ΞΗʹ. Λέει, λοιπόν, σε αυτόν ο Θεός, ελέγχοντας τους ιερείς: Οι ιερείς δεν είπαν· Πού είναι ο Κύριος; Και εκείνοι που τηρούσαν τον νόμο μου δεν με γνώρισαν, και οι ποιμένες ασεβούσαν εναντίον μου. Και λέει πάλι ο ίδιος: Οι ποιμένες συμπεριφέρθηκαν άφρονα και δεν αναζήτησαν τον Κύριο, και εξαιτίας αυτού ολόκληρο το ποίμνιο δεν επέδειξε σύνεση και σκορπίστηκαν. Και πολλοί ποιμένες, λέει, κατέστρεψαν τον αμπελώνα μου· μόλυναν την επιθυμητή μου μερίδα, ώστε να μεταβληθεί σε άβατη έρημο. Έπειτα απευθύνεται ξανά προς αυτούς τους ποιμένες: Ω, εσείς οι ποιμένες που καταστρέφετε και διασκορπίζετε τα πρόβατα της νομής μου· γι' αυτό, αυτά λέει ο Κύριος εναντίον εκείνων που ποιμαίνουν τον λαό μου: Εσείς διασκορπίσατε τα πρόβατά μου, τα εκδιώξατε και δεν τα φροντίσατε· ιδού, εγώ θα σας τιμωρήσω, ανάλογα με τα πονηρά σας έργα. Θέλει επίσης να θρηνούν γοερά οι ποιμένες και να κόπτονται οι κριοί των προβάτων, επειδή συμπληρώθηκαν οι ημέρες τους για σφαγή.

ΣΤ΄. Πες μου, σε ποιους βοσκότοπους πρέπει να τα οδηγήσουμε, σε ποιες πηγές πρέπει να πορευθούμε, και ποιες πρέπει να αποφεύγουμε, είτε πρόκειται για βοσκότοπους είτε για νάματα· ποια πρέπει να ποιμαίνουμε με τη ράβδο και ποια με τη σύριγγα· πότε πρέπει να τα οδηγούμε σε βοσκότοπους και πότε να τα ανακαλούμε από αυτούς· πώς πρέπει να πολεμούμε τους λύκους και πώς να μην πολεμούμε τους ποιμένες· και μάλιστα στη σημερινή εποχή, που οι ποιμένες συμπεριφέρθηκαν άφρονα και διασκόρπισαν τα πρόβατα της νομής, ώστε να οδύρομαι κι εγώ για τα ίδια μαζί με τους αγιωτάτους προφήτες. Πώς θα ενισχύσω το ασθενές, και θα ανορθώσω το πεπτωκός, και θα επαναφέρω το πλανημένο, και θα αναζητήσω το απολωλός, και θα διαφυλάξω το ισχυρό; Πώς και θα τα μάθω αυτά και θα τα τηρήσω σύμφωνα με τον ορθό λόγο της ποιμαντικής και τον δικό σας· ώστε να μη γίνω κακός ποιμένας, που καταναλώνει το γάλα, και ντύνεται με τα μαλλιά των προβάτων, και σφάζει ή εμπορεύεται τα παχύτερα, ενώ τα υπόλοιπα τα εγκαταλείπει στα θηρία και στους κρημνούς, ποιμαίνοντας τον εαυτό του και όχι τα πρόβατα, πράγμα για το οποίο ακριβώς επικρίνονταν οι παλαιοί προεστώτες του Ισραήλ.

ΚΔ΄. Διότι πράγματι, οι ποιμένες συμπεριφέρθηκαν άφρονα, σύμφωνα με τα γεγραμμένα, και πολλοί ποιμένες κατέστρεψαν τον αμπελώνα μου, ατίμασαν την επιθυμητή μερίδα, αναφέρομαι δηλαδή στην Εκκλησία του Θεού, η οποία έχει συγκεντρωθεί με πολλούς ιδρώτες και θυσίες, τόσο πριν από τον Χριστό όσο και μετά τον Χριστό, καθώς και με τα ίδια τα μεγάλα πάθη του Θεού για χάρη μας. Διότι, με εξαίρεση πάρα πολύ λίγους, και από αυτούς όσους παραγκωνίστηκαν λόγω της ασημότητάς τους ή αντιστάθηκαν χάρη στην αρετή τους, οι οποίοι έπρεπε να παραμείνουν ως σπόρος και ρίζα στον Ισραήλ για να αναθάλλει ξανά και να αναβιώσει με τις επιρροές του Πνεύματος, όλοι οι άλλοι παρασύρθηκαν από το πνεύμα των καιρών. Η μόνη διαφορά μεταξύ τους ήταν ότι άλλοι το έπαθαν αυτό νωρίτερα και άλλοι αργότερα· και άλλοι μεν έγιναν πρωτεργάτες και προστάτες της ασέβειας, ενώ άλλοι τάχθηκαν στη δεύτερη γραμμή, είτε επειδή κλονίστηκαν από τον φόβο, είτε επειδή υποδουλώθηκαν στην ανάγκη, είτε επειδή δελεάστηκαν από την κολακεία, είτε –για να πω το πιο επιεικές– επειδή παραπλανήθηκαν από άγνοια· αν βέβαια θεωρείται και αυτό επαρκές ως δικαιολογία για εκείνους στους οποίους έχει εμπιστευθεί η ηγεσία του λαού.

<ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ ΤΟΥ ΠΑΛΑΜΑ> ΟΤΙ ΚΑΙ Η ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΤΟΥ ΠΑΤΡΙΑΡΧΗ ΑΝΤΙΟΧΕΙΑΣ ΕΝΑΝΤΙΟΝ ΤΟΥ ΠΑΛΑΜΑ ΕΙΝΑΙ ΑΥΤΟΥΣΙΟ ΨΕΥΔΟΣ ΚΑΙ ΣΕ ΟΛΑ ΑΝΤΙΘΕΤΗ ΜΕ ΤΟΝ ΣΥΝΟΔΙΚΟ ΚΑΙ ΤΟΝ ΑΓΙΟΡΕΙΤΙΚΟ ΤΟΜΟ, ΓΙ' ΑΥΤΟ ΚΑΙ ΣΤΡΕΦΕΤΑΙ ΕΝΑΝΤΙΟΝ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΕΥΣΕΒΩΝ ΚΑΙ ΤΟΥ ΕΥΣΕΒΟΥΣ ΒΑΣΙΛΕΩΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΙΔΙΑΣ ΤΗΣ ΕΥΣΕΒΕΙΑΣ, ΣΤΗΝ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΟΜΩΣ ΣΤΡΕΦΕΤΑΙ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟ ΕΝΑΝΤΙΟΝ ΕΚΕΙΝΟΥ ΠΟΥ ΤΗΝ ΕΓΡΑΨΕ, ΕΠΕΙΔΗ ΕΞΑΠΑΤΗΘΗΚΕ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΒΑΡΛΑΑΜΙΤΕΣ. Είναι καιρός λοιπόν να θυμηθώ τη φωνή του Ιερεμία, λέγοντας και εγώ τώρα μαζί του: «κατάπληξη και φρικτά πράγματα έγιναν πάνω στη γη· οι προφήτες προφήτευσαν άδικα και οι ιερείς χειροκρότησαν με τα χέρια τους». Αλλά και τα όσα ειπώθηκαν μέσω αυτού από τον Θεό, «ότι οι ποιμένες ενέργησαν άφρονα», «πολλοί ποιμένες κατέστρεψαν τον αμπελώνα μου, μόλυναν τη μερίδα μου, ντρόπιασαν την επιθυμητή μερίδα, την παρέδωσαν στην απώλεια». Διότι αυτός που καυχιέται ότι είναι πατριάρχης και πρόεδρος της Θεουπόλεως, ευρισκόμενος παρών απέναντι στον Κωνσταντινουπόλεως, συντάσσει και του απευθύνει επιστολές, και μαρτυρεί ότι και εκείνος έπραξε και έγραψε πράγματα που ωθούν στην απώλεια τις ψυχές που βρίσκονται υπό την εξουσία του, καθώς είναι γεμάτα από έσχατη ασέβεια και αδικία, και κατάμεστα από κάθε ψεύδος και σχεδόν από κάθε είδος συκοφαντίας.

Γι' αυτό, λέει, παρακαλώ και ικετεύω, επειδή αυτό αποφασίστηκε, να επιβληθεί η τιμωρία με μέτρο. «Σωφρόνισέ μας, αλλά με δίκαιη κρίση, και όχι με οργή». Αλλά επειδή κάποιοι φέρνουν αντιρρήσεις σε αυτό, και υποστηρίζουν ότι αυτά δεν ειπώθηκαν για τον βάρβαρο, αλλά για την κοινή φύση των ανθρώπων, είναι αναγκαίο να αντικρούσουμε και αυτούς. Τι πρέπει λοιπόν να πούμε προς αυτούς; Ότι παρακαλούσε υπέρ ανθρώπων που είχαν αμαρτήσει, για τους οποίους πολλές φορές εμποδίστηκε να ικετεύσει. Γι' αυτό προετοιμάζει την πόλη να θρηνήσει πρώτη. Διότι, επειδή του έλεγε συνεχώς [ο Θεός], «Μην παρακαλάς υπέρ αυτών», παρουσιάζει πρώτα την ίδια την πόλη να ικετεύει για φιλανθρωπία, ώστε να λάβει από εκεί κάποια αφορμή και εύλογη πρόφαση για την προς τον Θεό ικεσία υπέρ αυτών. Γι' αυτό απευθύνει τον λόγο προς αυτήν και λέει: «Αλίμονο για τη συντριβή σου· είναι οδυνηρή η πληγή σου». Έπειτα εκείνη λέει: «Πράγματι αυτό είναι το δικό μου τραύμα; Η σκηνή μου καταστράφηκε, τα καλύμματά μου σχίστηκαν, οι γιοι μου και τα πρόβατά μου έφυγαν από εμένα, και δεν υπάρχουν πια. Οι ποιμένες μου συμπεριφέρθηκαν ανόητα και δεν αναζήτησαν τον Κύριο. Έρχεται είδηση και ήχος μεγάλου σεισμού από τον βορρά, για να παραδώσει τις πόλεις του Ιούδα στον αφανισμό και να τις κάνει φωλιά στρουθών». Έπειτα, αφού εκείνη περιέγραψε δραματικά τη δική της συμφορά, λέει: «Κύριε, η οδός του ανθρώπου δεν εξαρτάται από τον ίδιο». Τι σημαίνουν λοιπόν αυτά;

όπως «αλίμονο σε αυτόν που ποτίζει τον πλησίον του με θολή ανατροπή και τον μεθά, για να επιβλέψει στα σπήλαιά τους χορτασμένος από ατιμία αντί για δόξα»· και «γίνατε παγίδα στη σκοπιά και σαν δίχτυ απλωμένο στο Ιταβύριο, το οποίο έστησαν όσοι κυνηγούν θήραμα»· και «έγιναν σαν εκείνους που μετακινούν τα όρια, πάνω τους θα ξεχύσω σαν νερό την οργή μου»· «αλίμονο σε εκείνους που ποιμαίνουν τα μάταια και έχουν εγκαταλείψει τα πρόβατα»· διότι «αρνήθηκαν να προσέξουν και έστρεψαν ανυπότακτα τα νώτα τους και βάρυναν τα αυτιά τους για να μην εισακούσουν τον νόμο μου»· και «εναντίον των ποιμένων παροξύνθηκε ο θυμός μου, και τους αμνούς θα τιμωρήσω»· «διότι οι ποιμένες φέρθηκαν με αφροσύνη και δεν αναζήτησαν τον Κύριο»· και «πολλοί ποιμένες διέφθειραν τον αμπελώνα μου, μόλυναν τη μερίδα μου, μετέτρεψαν την επιθυμητή μου μερίδα σε άβατη έρημο»· «γι' αυτό, έτσι λέει ο Κύριος: Εσείς διασκορπίσατε τα πρόβατά μου και τα διώξατε, ιδού, εγώ θα σας εκδικηθώ σύμφωνα με τα πονηρά σας έργα».

Εξαιτίας αυτού οι ποιμένες, εκ των οποίων εγώ πρώτος, έχουμε συμπεριφερθεί άφρονα και δεν αναζητούμε τον Κύριο, ούτε ιχνηλατούμε το άμεμπτο και ακλόνητο της πολιτείας, αλλά συμπεριφερόμαστε σαν να έχει παλαιωθεί ο θείος νόμος και σαν να έχει καταστεί ανενεργό το ευαγγέλιο και σαν να έχουν ατονήσει οι πνευματικοί θεσμοί και, για να πω και κάτι πιο βλάσφημο, σαν να έχει αλλοιωθεί ο αναλλοίωτος Θεός· διότι αυτό συνεπάγεται το να μιλάει κανείς και να κατηγορεί τους καιρούς, τις ημέρες και τις γενεές, υποστηρίζοντας ότι διαφορετικές ήταν εκείνες και διαφορετικές είναι τούτες.

Αλλά αυτά ας είναι αρκετά για τον πρώτο λόγο, αν και υπολείπονται της επιθυμίας μου. Θα προχωρήσω όμως σε έναν άλλον, θρηνητικό και όχι χαρμόσυνο, για τον οποίο παρακινήθηκα να γράψω και τον προηγούμενο. Η οργή του Θεού μας κατέλαβε, αγιώτατοι πατέρες, διότι, επειδή πληθύνθηκε η ανομία, ψυχράνθηκε η αγάπη, όπως είπε ο Κύριος, και ξέσπασε ένας διωγμός όμοιος με εκείνον των εθνικών, πάρα πολύ σκληρός. Εκδιώχθηκε από την αυλή ο αρχιποιμένας μας, σκορπίστηκαν τα πρόβατα του Χριστού· άγριοι λύκοι εισέβαλαν καταστροφικά στο ποίμνιο και μάλιστα ένας άγριος κάπρος το ρήμαξε. Τι είναι αυτό; Πάλι εδώ ατιμάστηκε η σεπτή εικόνα του Θεού και Σωτήρα μας Ιησού Χριστού, της Θεοτόκου και κάθε αγίου ανεξαιρέτως. Γι' αυτό οι ποιμένες φέρθηκαν άφρονα, και όχι απλώς επειδή δεν αναζήτησαν τον Κύριο, για να το πω προφητικά (διότι αυτό θα ήταν μικρότερη ασέβεια), αλλά επειδή συνάχθηκαν ιουδαϊκά εναντίον του Κυρίου και εναντίον του χριστού του, αποδοκιμάζοντας την αγία εικόνα του, καθώς και της μητέρας του και των υπηρετών του.

Αλλά, άγιοι πατέρες, πώς να σας διηγηθώ παραστατικά αυτά που τολμήθηκαν και διαπράχθηκαν εδώ ενάντια στο ευαγγέλιο του Χριστού; Ο πολυθρηνότατος Ιερεμίας λέει κάπου έτσι στις προφητείες του: «Οι ποιμένες φέρθηκαν άφρονα και δεν αναζήτησαν τον Κύριο». Εδώ όμως συμβαίνει κάτι χειρότερο και εντελώς εξωφρενικό: διότι εκείνους που επιλέγουν να τον αναζητούν και μένουν προσκολλημένοι στον νόμο του, τους αναθεμάτισαν με ανάθεμα σαν να ήταν αποξενωμένοι από αυτόν, και σε ποιον άραγε ανήγαγαν, αν και είναι φρικτό να το πει κανείς, το ανάθεμα, παρά προφανώς σε εκείνον που είπε: «όποιος αθετεί εσάς εμένα αθετεί, και όποιος δεν δέχεται εσάς δεν δέχεται αυτόν που με απέστειλε»;