Πατερικές αναφορές στο ΙΕΡΕΜΙΑΣ 10:24

Το να κατανοήσει κανείς, λοιπόν, αυτήν την παιδαγωγία δεν είναι γνώρισμα ενός τυχαίου νου· διότι πολλοί, χάνοντας το θάρρος τους μπροστά στη δοκιμασία όσων συμβαίνουν, εξαιτίας της αμάθειάς τους δεν περιμένουν την ωφέλιμη έκβαση, αλλά, δυσανασχετώντας με την αυστηρότητα της επιμέλειας, παραμένουν εγκλωβισμένοι στα αρρωστήματα της αμάθειας. Για τον λόγο αυτόν, είναι άξια θαυμασμού τα λόγια των δικαίων, οι οποίοι λέγουν: «Κύριε, μην με ελέγξεις με τον θυμό Σου, ούτε με την οργή Σου να με παιδαγωγήσεις». Διότι δεν αποφεύγουν την παιδαγωγία, αλλά την οργή. Παρόμοιο με αυτό είναι και το: «Παιδαγώγησέ μας, Κύριε, αλλά με δίκαιη κρίση, και όχι με θυμό»· καθώς και το: «Η παιδαγωγία του Κυρίου μού ανοίγει τα αυτιά». Διότι, όπως ακριβώς τα μικρά παιδιά, όταν δείχνουν ολιγωρία για τα μαθήματά τους, μετά τις τιμωρίες που τους επιβάλλουν οι δάσκαλοι ή οι παιδαγωγοί, γίνονται πιο προσεκτικά και αποδέχονται τις διδασκαλίες, και η ίδια συμβουλή, ενώ πριν από τα χτυπήματα δεν εισακουόταν, μετά τους πόνους των τιμωριών, σαν να άνοιξαν μόλις τα αυτιά τους, και έγινε δεκτή από την ακοή και διαφυλάχθηκε στη μνήμη· το ίδιο ακριβώς συμβαίνει και με όσους παρακούουν τη θεία διδασκαλία και διάκεινται περιφρονητικά προς τις εντολές. Διότι, όταν τους επιβληθεί από τον Θεό η παιδαγωγία, τότε ιδίως τα προστάγματα του Θεού, τα οποία αν και πάντοτε διακηρύσσονταν πάντοτε παρακούονταν, γίνονται αποδεκτά σαν να έφτασαν για πρώτη φορά στην ακοή τους. Για τον λόγο αυτόν, λέγει: «Η παιδαγωγία του Κυρίου μού ανοίγει τα αυτιά».

Αλλά εμείς, αφήνοντας τις λύπες για όσα μας λείπουν, ας διδαχθούμε να αποδίδουμε ευχαριστία για τα παρόντα. Ας λέμε στις πιο δυσάρεστες περιστάσεις της ζωής προς τον σοφό Ιατρό: «Με μικρή θλίψη είναι η παιδαγωγία σου σε εμάς». Ας λέμε: «Καλό είναι για εμένα το ότι με ταπείνωσες». Ας λέμε ότι «δεν είναι άξια τα παθήματα του παρόντος καιρού να συγκριθούν με τη μέλλουσα δόξα που πρόκειται να αποκαλυφθεί σε εμάς». Ας λέμε ότι «έχουμε μαστιγωθεί για λίγα σε σχέση με όσα αμαρτήσαμε». Ας παρακαλέσουμε τον Κύριο, λέγοντας: «Παιδαγώγησέ μας, Κύριε, αλλά με δίκαιη κρίση, και όχι με θυμό». Διότι, όταν ελεγχόμαστε, παιδαγωγούμαστε από τον Κύριο, ώστε να μην κατακριθούμε μαζί με τον κόσμο. Στην πιο χαρμόσυνη, πάλι, πορεία του βίου ας λέμε εκείνη τη φωνή του Δαβίδ: «Τι να ανταποδώσω στον Κύριο για όλα όσα Εκείνος μου ανταπέδωσε;». Μας έφερε από το μη ον στο είναι· μας τίμησε με το λογικό· μας χάρισε τέχνες ως βοηθούς για τη ζωή· αναδίδει τροφές από τη γη· μας παρέσχε την υπηρεσία των ζώων. Για εμάς υπάρχουν οι βροχές· για εμάς ο ήλιος· η ορεινή και η πεδινή χώρα έχουν διακοσμηθεί για χάρη μας, ετοιμάζοντάς μας καταφύγια στις κορυφές των βουνών. Για εμάς ρέουν οι ποταμοί· για εμάς αναβλύζουν οι πηγές· η θάλασσα έχει αφεθεί σε εμάς για εμπόριο· οι πλούτοι των μετάλλων, οι κάθε είδους απολαύσεις προσφέρονται, καθώς ολόκληρη η κτίση μάς δωροφορεί, εξαιτίας της πλούσιας και άφθονης χάριτος του Ευεργέτου προς εμάς.

Διότι εκείνος που ελέγχεται για τα αμαρτήματά του, δεν έχει ακόμη παιδαγωγηθεί· ενώ εκείνος που παιδαγωγείται, φανερώνει ήδη κάποια εγγύτητα προς τη γνώση. —Εάν λοιπόν η οργή παιδαγωγεί και ο θυμός ελέγχει, η οργή είναι πιο αποτελεσματική από τον θυμό. Γι' αυτό και ο Ιερεμίας λέει: «Παίδευσέ μας, Κύριε, όμως με κρίση και όχι με θυμό». Διότι δεν είπε «και όχι με οργή», καθώς η παιδαγωγία που προέρχεται από την κρίση είναι πιο ωφέλιμη από εκείνη που προέρχεται από τον θυμό και την οργή.

Ας πούμε: Καλό είναι σε εμένα το ότι με ταπείνωσες. Ας πούμε ότι τα παθήματα του παρόντος καιρού δεν είναι άξια να συγκριθούν με τη μελλοντική δόξα που πρόκειται να αποκαλυφθεί σε εμάς. Ας πούμε ότι τιμωρηθήκαμε λιγότερο από όσο αναλογεί στις αμαρτίες μας. Ας παρακαλέσουμε τον Κύριο λέγοντας: Παίδευσέ μας, Κύριε, όμως με δικαιοσύνη και όχι με θυμό. Διότι, όταν ελεγχόμαστε από τον Κύριο, παιδευόμαστε, ώστε να μην κατακριθούμε μαζί με τον κόσμο. Όταν πάλι βρισκόμαστε σε πιο ευχάριστη περίοδο της ζωής μας, ας επαναλαμβάνουμε εκείνα τα λόγια του Δαβίδ: Τι θα ανταποδώσουμε στον Κύριο για όλα όσα μας έχει προσφέρει; Και πολύ ορθά απορούσε ο Προφήτης, αναλογιζόμενος τη δική του φτώχεια, επειδή δεν είχε τίποτα άξιο να προσφέρει ως αντάλλαγμα. Διότι Εκείνος, έπειτα από τόσο μεγάλες και λαμπρές ευεργεσίες, οι οποίες μάλιστα είναι ανυπέρβλητες, μας υπόσχεται πολλαπλάσια αγαθά για το μέλλον: Εκείνα που μάτι δεν είδε, και αυτί δεν άκουσε, και σε καρδιά ανθρώπου δεν ανέβηκαν, αυτά που ετοίμασε ο Θεός για όσους Τον αγαπούν. Είθε να τα αξιωθούμε και εμείς, αφού καθαρίσουμε τους εαυτούς μας από τα πάθη της σάρκας, με τη χάρη και τη φιλανθρωπία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, στον οποίο ανήκει η δόξα και η δύναμη, τώρα και πάντοτε, και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Και βεβαίως ο προφήτης Ησαΐας μας λέγει: «Ότι θα ξεπλύνει ο Κύριος τον ρύπο των υιών και των θυγατέρων της Σιών, και θα καθαρίσει το αίμα από το μέσον τους με πνεύμα κρίσεως και με πνεύμα καύσεως»· και επιπλέον ο θεσπέσιος Παύλος προσθέτει: «Αν υπομένετε την παιδαγωγία, ο Θεός συμπεριφέρεται σε εσάς ως προς υιούς· διότι ποιος είναι ο υιός, τον οποίο δεν παιδαγωγεί ο πατέρας του;» Και βεβαίως, και αυτός ο πέρα από κάθε θαύμα χορός των αγίων, δεν αποβάλλει την παιδαγωγία που εκ φύσεως υπάρχει στους αγίους, αλλά με μεγάλη χαρά την αποδέχεται λέγοντας: «Παιδαγώγησέ μας, Κύριε, όμως με κρίση και όχι με θυμό, για να μην μας λιγοστέψεις». Διότι με θυμό μεν θα γίνει η ολοκληρωτική αποκοπή των άκαρπων κλημάτων, αφού στέλνει στην κόλαση· ενώ με κρίση μάλλον, δηλαδή με περίσκεψη και μέτρο, γίνεται ο καθαρισμός των καρποφόρων, ο οποίος έχει απολύτως ελάχιστο πόνο, με σκοπό την παρακίνηση προς καρποφορία και την παροχή αφορμής για πιο πλούσια ανθοφορία. Γι' αυτό λοιπόν, αποδεχόμενοι αυτό, κάποιοι αναφωνούν: «Κύριε, με μικρή θλίψη έρχεται σε εμάς η παιδαγωγία σου». Διότι είναι πάρα πολύ μικρή η θλίψη του καθαρισμού, αλλά επειδή μας παρέχει την άνωθεν παιδαγωγία, μας καθιστά μακάριους. Και ας ληφθεί ως μάρτυρας ο μακάριος Δαβίδ, ο οποίος αναφωνεί ως εξής: «Μακάριος ο άνθρωπος, τον οποίο θα παιδαγωγήσεις, Κύριε, και θα τον διδάξεις από τον νόμο σου, για να τον ανακουφίσεις από τις πονηρές ημέρες».

Όταν κανείς δεν προσπαθεί, δηλαδή δεν ανακόπτει την περαιτέρω πορεία της φλόγας, τότε ακριβώς εκείνη θα είναι αναμμένη και ανεμπόδιστη, και αχαλίνωτη προς οτιδήποτε βρίσκεται κοντά της. Επομένως, επειδή ο παντοδύναμος Θεός τους υπέβαλλε στις συμφορές του πολέμου και τους τιμωρούσε με δίκαιη απόφαση, και δεν υπήρχε απολύτως κανένας για να τους υπερασπιστεί, για τον λόγο αυτόν πολύ εύλογα ονομάζει την οργή αναμμένη φλόγα. Διότι, όπως λέει ο μακάριος Μωυσής: «Ο Θεός μας είναι πυρ καταναλίσκον, και εάν κλείσει οδό εναντίον κάποιου ανθρώπου, ποιος θα την ανοίξει;» Και γνωρίζοντάς το αυτό, ο θεσπέσιος Δαβίδ ψάλλει: «Εσύ είσαι φοβερός, και ποιος μπορεί να σου αντισταθεί εξαιτίας της οργής σου;» Πρέπει λοιπόν, επιστρατεύοντας κάθε μας δύναμη, να αποτρέπουμε την οργή. διότι είναι πράγμα φοβερό και από το οποίο δύσκολα μπορεί κανείς να ξεφύγει. Και γι' αυτό έχουμε διδαχθεί να λέμε στις προσευχές: «Κύριε, μη με ελέγξεις με τον θυμό σου, ούτε να με παιδεύσεις με την οργή σου.» Διότι δεν είναι, πραγματικά δεν είναι σκληρό το να παιδεύεται κανείς. Είναι όμως βαρύ και δυσβάσταχτο το να γίνεται αυτό εναντίον μας με οργή και θυμό. Έτσι και ο προφήτης έλεγε: «Παίδευσέ μας, Κύριε, όμως με δικαιοσύνη, και όχι με θυμό, για να μη μας λιγοστέψεις.» <Διότι δεν θέλησαν τον νόμο του Κυρίου Σαβαώθ, αλλά παρόξυναν τον λόγο του Αγίου του Ισραήλ.>

Διότι είτε τους μεταφέρει από την πλάνη στην αλήθεια, είτε, όταν αποκλίνουν ακάθεκτα προς την αμαρτία, τους διδάσκει να αποβάλλουν τα αισχρά και να σπεύδουν να στραφούν προς ό,τι του είναι αρεστό. Γι' αυτόν τον λόγο, επειδή οι μακάριοι προφήτες γνωρίζουν ότι αυτό είναι ωφέλιμο, εννοώ τη διαπαιδαγώγηση, αναφώνησαν προς αυτόν: «Παιδαγώγησέ μας, Κύριε, όμως με δίκαιη κρίση, και όχι με οργή.» Και πάλι: «Κύριε, μέσα στη θλίψη σε θυμηθήκαμε, σε μικρή θλίψη ήρθε η παιδαγωγία σου σε εμάς.» Είπε εξάλλου κάπου και προς τη συναγωγή των Ιουδαίων: Με πόνο και μάστιγα θα διαπαιδαγωγηθείς, Ιερουσαλήμ. Διαπαιδαγωγεί λοιπόν όσους επιλέγει και αγαπά. Ο προφήτης λέει ότι αυτό θα δοθεί ως χάρη και στους Αιγυπτίους: Διότι ο Κύριος θα τους χτυπήσει με μεγάλη πληγή, και θα τους θεραπεύσει πλήρως. Διότι, ακόμη και αν τυχόν παραδόθηκαν στους στρατηγούς των Ρωμαίων, και οι στρατιώτες τους, οπλισμένοι με τον νόμο του πολέμου, κατέλαβαν τη γη, ωστόσο, επειδή βρήκε τόπο ανάμεσά τους το θείο κήρυγμα, από τη μία απέβαλαν τη ζημία της πλάνης, και από την άλλη μεταστράφηκαν προς το θείο και ουράνιο φως, και, αποκρούοντας εκείνη την παλαιά δοξασία, απέκτησαν πλέον υγιή καρδιά.

«Γι' αυτό», λέει, «θα μετανοήσει και θα πει: “Θα πορευθώ προς τον πρώην άνδρα μου, διότι τότε περνούσα καλύτερα απ' ό,τι τώρα”. Πλην όμως, παρατήρησε και σε αυτό τον Θεό των όλων να παιδαγωγεί ακόμη και μέσα στην οργή Του, και να ωφελεί ποικιλοτρόπως, και με την έλευση των δεινών να επαναφέρει αυτούς που έχουν πλανηθεί, και να τους μεταβάλλει προς το συμφέρον τους. Διότι, όταν», λέει, «δει τους δρόμους της φραγμένους με αγκάθια, τότε ακριβώς θα αλλάξει σκέψη, και αυτό που θα ήταν προτιμότερο να επιλέξει να πράξει προτού ενσκήψουν τα θλιβερά, έστω και αργά, και μετά από την εμπειρία της, θα το ασπαστεί. Διότι τότε θα αγαπήσει τα του Θεού, και αφού παραβλέψει τα ενδιάμεσα αμαρτήματα υποκινούμενη από σώφρονα λογισμό, θα στραφεί πλέον στο να επιθυμεί τα αρχικά, και θα θαυμάσει τα του Θεού και, σαν να συνήλθε από μέθη, θα διακρίνει επιτέλους ότι αυτά υπερέχουν ασυγκρίτως. Επομένως, δεν είναι ανώφελο το να παιδαγωγείται κανείς, έστω κι αν αυτό προκαλεί προσωρινή λύπη. Και γνωρίζοντάς το αυτό οι προφήτες λένε: “Παίδευσέ μας, Κύριε”. Αλλά και ο θεσπέσιος Παύλος γράφει: “Αν υπομένετε την παιδαγωγία, ο Θεός σάς συμπεριφέρεται ως υιούς· διότι ποιος είναι εκείνος ο υιός, τον οποίο δεν παιδαγωγεί ο πατέρας του;”»

Επειδή όμως αγάπησε, υπόσχεται επίσης ότι θα τον επιβλέπει. Διότι αξιώνει με την εποπτεία του όσους επιλέγει να τιμήσει, και μπορεί να υποτάξει σε εμάς, μεταχειριζόμενος θεοπρεπή σοφία και δύναμη, όσους τυχόν επιλέγουν να νοσούν από ανυποταξία. Διότι, εάν δεν ωφελεί με το να πείθει, κατ' ανάγκην τους στρέφει προς το να επιλέγουν να πράττουν το καλύτερο, και τους ωθεί μέσω των θλίψεων προς ό,τι είναι κυρίως συμφέρον και αναγκαίο σε εμάς για τη σωτηρία. Ας ακούει λοιπόν από εμάς ο Θεός των όλων: «Κύριε, σε μικρή θλίψη συνίσταται η παιδαγωγία σου σε εμάς»· αυτό είναι το ράπισμα. Και πάλι: «Παιδαγώγησέ μας, Κύριε, αλλά με κρίση και όχι με θυμό, για να μη μας λιγοστέψεις». Διότι η παιδαγωγία δεν είναι πικρή για όσους σκέφτονται ορθά· ενώ το να τιμωρείται κανείς με οργή είναι και φοβερό και δυσβάσταχτο, ή μάλλον είναι πράγμα γεμάτο όλεθρο. <Ο Εφραίμ κατοίκησε στη γη της Αιγύπτου, και ο Ασσούρ είναι ο ίδιος βασιλιάς του, επειδή δεν θέλησε να επιστρέψει· και εξασθένησε η ρομφαία στις πόλεις του, και σταμάτησε μέσα στα χέρια του.>

Πρέπει λοιπόν, αναμφίβολα και χωρίς καμία απολύτως καθυστέρηση, να ακολουθούμε πρόθυμα τον Θεό που μας καλεί προς το συμφέρον μας, και να εκπληρώνουμε τα ευάρεστα σε αυτόν· διότι η βραδύτητα και η ραθυμία στην απόφαση να πράξουμε το αγαθό, θα αποβεί προς μεγάλη μας ζημία και μας υποβάλλει σε πικρούς πόνους. Δες όμως πώς ο Θεός, ακόμη και όταν επιβάλλει τιμωρίες για τα αμαρτήματα, μας ωφελεί. Διότι απαλλάσσει τον Ισραήλ από τη βέβηλη και βδελυρή ειδωλολατρία, καθώς και από ανόσια εγχειρήματα, από τη μαγεία και την ψευδομαντεία, από τους βωμούς, τα ιερά τεμένη, τις θυσίες, και από το να προσκυνά τα έργα των ίδιων του των χεριών. Επομένως, η παιδαγωγία δεν είναι ανώφελη, «αρκεί να γίνεται με κρίση και όχι με θυμό», σύμφωνα με τη φωνή του προφήτη.

Εσύ είσαι αγαθός, αλλά εμείς ανομήσαμε· εσύ είσαι μακρόθυμος, αλλά εμείς είμαστε άξιοι πληγών. Γνωρίζουμε την αγαθότητά σου, αν και είμαστε ασύνετοι· έχουμε τιμωρηθεί λίγο σε σχέση με όσα αμαρτήσαμε. Εσύ είσαι φοβερός, και ποιος μπορεί να σου αντισταθεί; Τρόμος θα κυριεύσει τα όρη εξαιτίας σου, και στο μέγεθος του βραχίονά σου ποιος θα εναντιωθεί; Εάν κλείσεις τον ουρανό, ποιος θα τον ανοίξει; Και εάν ανοίξεις τους καταρράκτες σου, ποιος θα τους συγκρατήσει; Εύκολο είναι στα μάτια σου να φτωχύνεις και να πλουτίσεις κάποιον, να δώσεις ζωή και να θανατώσεις, να πατάξεις και να θεραπεύσεις· και η θέλησή σου είναι πράξη τετελεσμένη. «Εσύ οργίστηκες, και εμείς αμαρτήσαμε», λέει κάποιος από τους παλαιούς εξομολογούμενος. Για μένα όμως είναι καιρός να πω το αντίθετο: Εμείς αμαρτήσαμε, και εσύ οργίστηκες· γι' αυτό γίναμε όνειδος στους γείτονές μας. Απέστρεψες το πρόσωπό σου, και γεμίσαμε ατιμία. Αλλά κόπασε, Κύριε· δείξε επιείκεια, Κύριε· σπλαχνίσου, Κύριε· μην μας εγκαταλείψεις μέχρι τέλους εξαιτίας των ανομιών μας, ούτε να παιδαγωγήσεις άλλους μέσα από τις δικές μας μάστιγες, ενώ είναι δυνατόν εμείς να σωφρονιστούμε από τη δοκιμασία των άλλων· ποιων άλλων; Των εθνών που δεν σε γνωρίζουν, και των βασιλείων που δεν υποτάχθηκαν στη δύναμή σου. Εμείς όμως είμαστε λαός σου, Κύριε, και ράβδος της κληρονομιάς σου. Γι' αυτό παιδαγώγησέ μας, αλλά με αγαθότητα, και όχι με τον θυμό σου· για να μην μας κάνεις λιγοστούς, και μας καταστήσεις εξουδένωμα απέναντι σε όλους τους κατοίκους της γης.

Και ο Ιερεμίας λέει: «Παίδευσέ μας, Κύριε, αλλά με κρίση, και όχι με οργή, για να μη μας κάνεις λιγοστούς». Επομένως, ενώ ο Μωυσής, ο Ιεζεκιήλ και ο Ιερεμίας πονούν, εκείνες οι δυνάμεις δεν έπασχαν καθόλου για τα δικά μας δεινά;

Γι' αυτό, λέει, παρακαλώ και ικετεύω, επειδή αυτό αποφασίστηκε, να επιβληθεί η τιμωρία με μέτρο. «Σωφρόνισέ μας, αλλά με δίκαιη κρίση, και όχι με οργή». Αλλά επειδή κάποιοι φέρνουν αντιρρήσεις σε αυτό, και υποστηρίζουν ότι αυτά δεν ειπώθηκαν για τον βάρβαρο, αλλά για την κοινή φύση των ανθρώπων, είναι αναγκαίο να αντικρούσουμε και αυτούς. Τι πρέπει λοιπόν να πούμε προς αυτούς; Ότι παρακαλούσε υπέρ ανθρώπων που είχαν αμαρτήσει, για τους οποίους πολλές φορές εμποδίστηκε να ικετεύσει. Γι' αυτό προετοιμάζει την πόλη να θρηνήσει πρώτη. Διότι, επειδή του έλεγε συνεχώς [ο Θεός], «Μην παρακαλάς υπέρ αυτών», παρουσιάζει πρώτα την ίδια την πόλη να ικετεύει για φιλανθρωπία, ώστε να λάβει από εκεί κάποια αφορμή και εύλογη πρόφαση για την προς τον Θεό ικεσία υπέρ αυτών. Γι' αυτό απευθύνει τον λόγο προς αυτήν και λέει: «Αλίμονο για τη συντριβή σου· είναι οδυνηρή η πληγή σου». Έπειτα εκείνη λέει: «Πράγματι αυτό είναι το δικό μου τραύμα; Η σκηνή μου καταστράφηκε, τα καλύμματά μου σχίστηκαν, οι γιοι μου και τα πρόβατά μου έφυγαν από εμένα, και δεν υπάρχουν πια. Οι ποιμένες μου συμπεριφέρθηκαν ανόητα και δεν αναζήτησαν τον Κύριο. Έρχεται είδηση και ήχος μεγάλου σεισμού από τον βορρά, για να παραδώσει τις πόλεις του Ιούδα στον αφανισμό και να τις κάνει φωλιά στρουθών». Έπειτα, αφού εκείνη περιέγραψε δραματικά τη δική της συμφορά, λέει: «Κύριε, η οδός του ανθρώπου δεν εξαρτάται από τον ίδιο». Τι σημαίνουν λοιπόν αυτά;

Και για να κατανοήσεις ότι πράγματι αυτό λέει ο προφήτης, και πως δεν μας αφαιρεί την εξουσία μας, αλλά εδώ φιλοσοφεί για την έκβαση των πραγμάτων, άκουσε τη συνέχεια. Διότι, αφού είπε, «Δεν εξαρτάται από τον άνθρωπο η οδός του», αμέσως προσθέτει: «Παιδαγώγησέ μας, Κύριε, αλλά με κρίση, και όχι με θυμό». Διότι, αν τίποτα απολύτως δεν εξαρτιόταν από εμάς, περιττώς θα έλεγε: «Παιδαγώγησέ μας, αλλά με κρίση».

«Χρηστότητα και παιδεία και γνώση δίδαξέ με, διότι πίστεψα στις εντολές σου.» Γνωρίζει ο προφήτης τη χρησιμότητα της παιδείας, και ότι ο Δεσπότης ενεργώντας με φιλανθρωπία την επιφέρει στους ανθρώπους· γι' αυτόν τον λόγο παρακαλεί να την αξιωθεί. Διότι ο Θεός, με χρηστότητα, επιβάλλει την παιδεία· η δε παιδεία φέρνει τη γνώση. Έτσι και ο προφήτης Ιερεμίας ικετεύει: «Παιδαγώγησέ μας, Κύριε, όμως με δικαιοκρισία, και όχι με θυμό, για να μη μας μειώσεις σε αριθμό». Όπως ακριβώς και ο άρρωστος, όταν ποθεί την υγεία, επιζητεί και την τομή του σιδήρου και τον καυτηριασμό. Έπειτα διδάσκει από πού γνώρισε τη χρησιμότητα της παιδείας: «Πριν ταπεινωθώ, εγώ αμάρτησα· γι' αυτό φύλαξα τον λόγο σου.» Επειδή, όσο ευημερούσα σε αυτόν τον κόσμο και πλούτιζα, εξάπαντος αμάρτησα· διότι αυτό δηλώνει το «Πριν ταπεινωθώ»· καθώς ο πλούτος πάντοτε συγκεντρώνεται από την αδικία· αλλά επίστρεψέ με, για να φυλάξω τους λόγους σου. Διότι εγώ, λέει, προξένησα στον εαυτό μου την παιδεία. Επειδή η καταδικαστική απόφαση της τιμωρίας είναι απαλλαγμένη από κάθε αδικία. Την αμαρτία ακολούθησε η παιδεία, και την παιδεία ακολούθησε η τήρηση των νόμων.

«Ιδού, σε πούλησα, όχι για αργύριο· και σε διάλεξα μέσα από το καμίνι της φτώχειας για χάρη μου.» «Παιδαγωγήσου, Ιερουσαλήμ, με πόνο και με μαστίγιο, μήπως και απομακρυνθεί η ψυχή μου από σένα· για να μη σε κάνω γη άβατη, η οποία δεν θα κατοικείται.» «Παιδαγώγησέ μας, Κύριε, όμως με δίκαιη κρίση, και όχι με θυμό, για να μη μας λιγοστέψεις.» «Τέκνα μου, δείξτε μακροθυμία για την οργή που ήρθε επάνω σας.» «Τα σπλαχνίζεσαι όλα, διότι είναι δικά σου, φιλόψυχε Δέσποτα.» «Και για τον λόγο αυτόν, εκείνους που παραστρατούν τους ελέγχεις λίγο-λίγο, και τους νουθετείς υπενθυμίζοντάς τους τα αμαρτήματά τους, ώστε, αφού απαλλαγούν από την κακία τους, να πιστέψουν σε σένα, Κύριε. Ενώ παιδαγωγείς εμάς, τους εχθρούς μας τους μαστιγώνεις αμέτρητες φορές, ώστε να αναλογιζόμαστε την αγαθότητά σου όταν κρίνουμε· και όταν κρινόμαστε, να προσδοκούμε έλεος.» «Το έλεος του Κυρίου είναι επάνω σε κάθε σάρκα· ελέγχει, και παιδαγωγεί, και διδάσκει, και επαναφέρει σαν τον βοσκό το ποίμνιό του, και ελεεί αυτούς που αποδέχονται την παιδαγωγία.» «Εκείνος που φοβάται την παιδαγωγία, θα λάβει παιδαγωγία.» «Έλεος και οργή υπάρχουν σε Αυτόν· ανάλογα με το πολύ του έλεος, έτσι είναι και ο έλεγχός Του.» «Γιε μου, μην καταφρονείς την παιδαγωγία του Κυρίου, ούτε να αποθαρρύνεσαι όταν ελέγχεσαι από Αυτόν. Διότι όποιον αγαπά ο Κύριος, τον παιδαγωγεί.»

Εθνών, τα οποία δεν σε γνωρίζουν, και βασιλείων, τα οποία δεν υποτάχθηκαν στη δύναμή σου. Εμείς όμως είμαστε λαός σου, Κύριε, και ράβδος της κληρονομιάς σου· γι' αυτό παιδαγώγησέ μας, πλην όμως με χρηστότητα, και όχι με τον θυμό σου, για να μη μας κάνεις λιγοστούς, και γίνουμε περιφρόνημα περισσότερο από όλους όσοι κατοικούν τη γη.

Διότι εκείνα, βλέποντας την όψη του ομόνομου ζώου να καθρεφτίζεται στο καθαρό και στιλπνό σκεύος, αδυνατούν εντελώς να σμίξουν και να έρθουν σε άμεση επαφή μαζί του, και γι' αυτό στρέφονται μάταια γύρω από το αγγείο με αγωνία, εκπλησσόμενα από την αλλοιωμένη όψη ως αντίθετη προς την προηγούμενη κατάστασή τους. Έτσι και εμείς, εξίσου με σένα μπορούμε να στρέφουμε τα βλέμματά μας και να σε πλησιάζουμε, αλλά έχουμε στερηθεί παντελώς τη δυνατότητα να σε αγκαλιάσουμε ειλικρινά και να σε περιπτυχθούμε θαρραλέα όπως πριν, καθώς μας χωρίζει το βαρβαρικό στράτευμα σαν ένα σώμα στερεό και πολύ πιο αδιαπέραστο από γυαλί. «Γιατί μας χτύπησες, Κύριε, και δεν υπάρχει για εμάς θεραπεία; Αναγνωρίσαμε, Κύριε, τις αμαρτίες μας, τις αδικίες των πατέρων μας. Πράυνε τον θυμό σου ένεκα του ελέους σου, μην καταστρέψεις τον θρόνο της δόξας σου. Παίδευσέ μας, Κύριε, ώστε να μην απομακρυνθεί η ψυχή μας από εσένα, πλην όμως με δίκαιη κρίση και όχι με οργή, για να μη μας κάνεις λιγοστούς. Έκχυσε την οργή σου πάνω στα έθνη που δεν σε γνωρίζουν και στις γενεές που δεν επικαλέστηκαν το όνομά σου. Εσύ είσαι ο πατέρας μας, Κύριε· εμείς είμαστε πηλός, και εσύ ο πλάστης μας, όλοι εμείς είμαστε έργο των χεριών σου. Επίβλεψε, και δες τους εξευτελισμούς μας. Η κληρονομιά μας μεταστράφηκε σε αλλοφύλους, τα σπίτια μας σε ξένους. Επίστρεψέ μας κοντά σου, και θα επιστρέψουμε. Ανακαίνισε τις ημέρες μας όπως παλαιότερα». Διότι πρέπει να χρησιμοποιήσω επίκαιρα και για παρόμοιες συμφορές αυτά τα αγιογραφικά λόγια.

Πώς έγιναν αυτά, Κύριε; Πώς μας παιδαγώγησες όχι με δίκαιη κρίση αλλά με θυμό, και η οργή σου φέρθηκε απότομα και εντελώς ξένα προς τους δικούς σου ανθρώπους, και εκδικούμενος πήρες πλήρη εκδίκηση και τα κατέστρεψες όλα; Και άλλοτε μεν κατέστρεψες το θυσιαστήριο του Ηλία με ουράνια φωτιά, η οποία διασκόρπισε και το χώμα, για να δοξάσεις τον δίκαιο, τώρα όμως παρέδωσες το άγιό σου θυσιαστήριο στη φωτιά, όχι για δική μας δόξα αλλά για βαθιά θλίψη. Αμαρτήσαμε, αλλά εσύ είσαι ανεξίκακος· αδικήσαμε, αλλά εσύ αλλάζεις γνώμη για τις κακίες των ανθρώπων, παραβλέπεις τις ανομίες και αγνοείς τις αμαρτίες. Πώς λοιπόν άδειασες πάνω μας όλο το κατακάθι της άκρατης χολής σου; Αλλά, αλίμονο, τι έπαθα! Παρασυρμένος από τον πόνο βγήκα έξω από τον εαυτό μου και θεωρώ τη συμφορά που μας βρήκε απαρηγόρητη.