Πατερικές αναφορές στο ΙΕΡΕΜΙΑΣ 11:13

Για τον λόγο αυτόν λοιπόν, δικαίως αγανακτώντας ο δημιουργός των πάντων λέει: «Έκυψε ο άνθρωπος, και ταπεινώθηκε ο άνδρας, και δεν θα τους συγχωρήσω.» Φανερώνει δε μέσω αυτού το αμετάτρεπτο της οργής του, αν και δικαιολογημένα έχει κινηθεί εναντίον τους και για τα δύο. Διότι και τη θεία δόξα έχουν προσβάλει, αλλά και την ίδια τους τη φύση έχουν καταστήσει εντελώς άτιμη. Αναφέρει δε ότι η γη τους γέμισε από βδελύγματα, δείχνοντας ότι δεν είναι λίγοι, ούτε βέβαια ευκολομέτρητοι εκείνοι που έχουν κυριευθεί από τα εγκλήματα της αποστασίας, και ότι το αντικείμενο της λατρείας τους δεν είναι ένα, αλλά καθένας προσκύνησε αυτό που του άρεσε, και ένα πολυειδές σμήνος ειδώλων γέμισε ολόκληρη τη γη τους. Γι' αυτό άλλωστε έχει ειπωθεί δια της φωνής του Ιερεμία ότι: «Όσος είναι ο αριθμός των πόλεών σου, τόσοι ήταν και οι θεοί σου, Ιούδα. Και ανάλογα με τον αριθμό των δρόμων της Ιερουσαλήμ στήσατε βωμούς, για να προσφέρετε θυμίαμα στον Βάαλ.» Πονηρή λοιπόν και δυσβάσταχτη για τον Θεό είναι η κατασκευή των ειδώλων, και εννοώ τόσο των αισθητών όσο και των νοητών. Διότι ο Σατανάς λεηλατεί τις ψυχές των ανθρώπων, με δεινό και πολυποίκιλο τρόπο, με τις φαντασίες στον νου και την καρδιά, και ορισμένες φορές μέσω του σχηματισμού ειδώλων τις κατακρημνίζει στην αμαρτία, και τις παρασύρει σε αισχρές και άτοπες ηδονές. <Και τώρα εισέλθετε μέσα στους βράχους, και κρυφτείτε στη γη από το πρόσωπο του φόβου του Κυρίου και από τη δόξα της ισχύος του, όταν εγερθεί για να συντρίψει τη γη.>

«Μήπως οι ευχές και τα ιερά κρέατα θα αφαιρέσουν από εσένα τις κακίες σου, ή με αυτά θα διαφύγεις;» Και άλλοτε πάλι λέει: ότι «Όσος ήταν ο αριθμός των πόλεών σου, τόσοι ήταν και οι θεοί σου, Ιούδα, και ανάλογα με τον αριθμό των δρόμων της Ιερουσαλήμ στήσατε βωμούς για να προσφέρετε θυμίαμα στον Βάαλ. Γιατί μιλάτε σε εμένα;»

Διότι, επειδή περιεργάζονταν τα σεβάσματα των γειτονικών εθνών και τους ψευδώνυμους θεούς του καθενός, τους έφερναν στον τόπο τους· και προσκολλούνταν και τους λάτρευαν, άλλοι μεν αυτούς, άλλοι δε εκείνους. Και γι' αυτό είπε κάπου ο Θεός μέσω του Ιερεμία, ότι «ανάλογα με τον αριθμό των πόλεών σου ήταν οι θεοί σου, Ιούδα, και ανάλογα με τον αριθμό των δρόμων της Ιερουσαλήμ στήσατε βωμούς για να προσφέρετε θυμίαμα στον Βάαλ». Αυτό νομίζω ότι φανερώνει και το «Έστειλες πρέσβεις πέρα από τα όριά σου». Διότι, μη αρκούμενοι στους θεούς που είχαν στον τόπο τους, καλούσαν, όπως είπα, και πολλούς άλλους, ο καθένας σύμφωνα με ό,τι θεωρούσε καλό. Ή ίσως η φράση «Έστειλες πρέσβεις πέρα από τα όριά σου» να υποδηλώνει ότι τα έργα της πορνείας γίνονταν από αυτούς πέρα από κάθε μέτρο, ώστε τα λεγόμενα να έχουν παραβολικό χαρακτήρα, ως μία συνηθισμένη έκφραση που λέγεται για εκείνους που προχωρούν πέρα από το πρέπον στο κάθε τι. <Και απομακρύνθηκες, και ταπεινώθηκες έως τον άδη.>

Και σε καμία περίπτωση βέβαια δεν θα κατηγορήσουμε για αυτά την ίδια την πόλη, αν σκεφτόμαστε ορθά· μάλλον θα θεωρήσουμε ότι όσα πράττονταν σε αυτήν έγιναν αφορμή αμαρτίας για τον Ιούδα. Κάπου ο Θεός κατηγορούσε τις παρεκτροπές των Ιουδαίων, και μάλιστα έλεγε ξεκάθαρα: «Διότι όσοι είναι οι αριθμοί των πόλεών σου, τόσοι ήταν και οι θεοί σου, Ιούδα, και ανάλογα με τον αριθμό των δρόμων της Ιερουσαλήμ στήσατε βωμούς για να θυμιάζετε στον Βάαλ. Γιατί μιλάτε σε εμένα; Όλοι εσείς παρανομήσατε, και όλοι εσείς ασεβήσατε εναντίον μου, λέει ο Κύριος ο Παντοκράτορας». Τους επιπλήττει επίσης και μέσω της φωνής του Ησαΐα, λέγοντας: «Πώς έγινε πόρνη η πιστή πόλη Σιών, η γεμάτη κρίση, στην οποία αναπαυόταν η δικαιοσύνη, ενώ τώρα υπάρχουν δολοφόνοι; Το ασήμι σας είναι κίβδηλο· οι έμποροί σου αναμειγνύουν το κρασί με νερό. Οι άρχοντές σου είναι απειθείς, συνεργοί κλεφτών, αγαπούν τα δώρα, επιδιώκουν την ανταπόδοση, δεν αποδίδουν δικαιοσύνη στα ορφανά, και δεν προσέχουν την κρίση της χήρας». Έγιναν λοιπόν αφορμή αμαρτίας για τον Ιούδα όσα ανόσια πράττονταν στα Ιεροσόλυμα, και σε καμία περίπτωση η ίδια η πόλη.

Όπως λοιπόν εκείνος που αναφέρει για τα έθνη: «Διότι από την ανατολή του ηλίου μέχρι τη δύση έχει δοξαστεί το όνομά του ανάμεσα στα έθνη, και σε κάθε τόπο προσφέρεται θυμίαμα στο όνομά μου, και θυσία καθαρή»· και πάλι: «Διότι μέγα είναι το όνομά μου ανάμεσα στα έθνη», καθιστά σαφές ότι είναι δυνατόν τα έθνη να είναι ο Ισραήλ, εφόσον στον Ισραήλ είναι μεγάλο το όνομά του. Και προς μεν τους Ιουδαίους λεγόταν: «Εσείς όμως το βεβηλώνετε», είναι προφανές βέβαια ότι εννοεί το όνομα του Θεού. Και πάλι έχει ειπωθεί προς αυτούς: «Εξαιτίας σας διαρκώς το όνομά μου βλασφημείται ανάμεσα στα έθνη». Εάν λοιπόν η προκειμένη Γραφή διδάσκει ότι ο Ισραήλ είναι εκείνος στον οποίο δοξάζεται το όνομα του Θεού, από τα όσα ειπώθηκαν γίνεται ολοφάνερο ποιος οφείλει να ονομάζεται κυρίως Ισραήλ. Αναλόγως προς αυτό θα κατανοήσεις και την Ιουδαία· διότι όπου υπάρχει η γνώση του Θεού, αυτή είναι η Ιουδαία. Αυτό άλλωστε παρουσιάζει η Γραφή λέγοντας: «Γνωστός είναι στην Ιουδαία ο Θεός». Αν όμως το γεγονός αυτό δεν διαπιστώνεται στην Ιουδαία, εννοώ στη χώρα των Παλαιστινίων, δεδομένου ότι υπήρξε πάρα πολλή ειδωλολατρία σε αυτήν, αφού και οι ίδιοι οι Ιουδαίοι κατά το παρελθόν ειδωλολατρούσαν εκεί, με αποτέλεσμα οι προφήτες να τους ελέγχουν και να λένε: «Διότι ανάλογα με τον αριθμό των πόλεών σου ήταν οι θεοί σου, Ιούδα, και ανάλογα με τον αριθμό των οδών της Ιερουσαλήμ θυσίαζαν στον Βάαλ»· πώς είναι δυνατόν αυτή να αποκαλείται ως η Ιουδαία που κατέχει τη γνώση του Θεού;

Βλέπεις ότι οφείλεται σε ανοησία; Βλέπεις ότι είναι πέρα από τα άλλα ανθρώπινα αμαρτήματα [ή αλλιώς: ελαττώματα]; «Διότι, σύμφωνα με τον αριθμό των πόλεών σου ήσαν οι θεοί σου, Ιούδα». Πάλι αποτελεί όνειδος, όταν είναι οι ίδιοι δημιουργοί των θεών τους. Διότι δεν μπορεί να πει κανείς ούτε ότι είναι ελάχιστοι, ούτε ότι βρίσκονται μακριά. «Διότι, σύμφωνα με τον αριθμό των πόλεών σου ήσαν οι θεοί σου, Ιούδα».

Όταν ο Ισραήλ κατοικούσε στη δική του πατρίδα και ευημερούσε, πολλές φορές γλίστρησε στην ειδωλολατρία, ενώ τώρα ευσεβεί με καθαρότητα, παροικώντας σε ξένη χώρα. Και δεν ευσεβεί μόνο, αλλά και αγωνίζεται σθεναρά υπέρ της ευσέβειας και επιστρέφει πολλούς από τους πλανημένους στον αληθινό Θεό. Εφόσον λοιπόν και σε αυτούς που δέχονται τη χάρη δεν ακολουθεί τίποτα το ωφελιμότερο για την ψυχή, και εκείνους που άρχισαν να γίνονται ευσεβείς εξαιτίας τους, το έσχατο κακό, η ασέβεια, τους κάνει πάλι υποχείριούς της, πόσο καλύτερο θα ήταν και τον Ισραήλ να μην τον επαναφέρει προς το παρόν από την αιχμαλωσία, και αυτούς που μόλις τώρα άνοιξαν τα μάτια τους προς το φως της θεογνωσίας να τους διατηρήσει στην ίδια ευσέβεια. Απεστάλην, λες, για να αποκαταστήσω τον λαό στην πατρίδα του. Σε ποια πατρίδα; Σε αυτήν που, όταν την κατοικούσαν, τη μόλυναν με κνίσες, θυσιάζοντας σε δαίμονες, και με μανιώδη ειδωλολατρία. Δεν τους κατηγορεί γι' αυτά ο Ιερεμίας, λέγοντας: «Όσος ο αριθμός των πόλεών σου ήταν οι θεοί σου, Ιούδα, και σε κάθε δρόμο της Ιερουσαλήμ θυσίαζες στον Βάαλ»; Τότε κατακλύζονταν από αμέτρητα αγαθά από τον Θεό, και από την κακία και την ασέβεια δεν απομακρύνονταν. Τώρα υπομένουν αμέτρητα κακά, και δεν αποστατούν από τον Θεό. Ποιο, λοιπόν, θα είναι το κέρδος της επανόδου;» Ήταν, επομένως, η αντίσταση όχι του κακού προς το αγαθό· διότι δεν είπε «μαχόταν» αλλά «ανθίστατο».

Απεστάλην, λες, για να αποκαταστήσω τον λαό στην πατρίδα. Σε ποια πατρίδα; Σε αυτήν που κατοικώντας την μόλυναν με κνίσες, θυσιάζοντας στους δαίμονες και με ειδωλομανίες. Δεν είναι αυτά για τα οποία κατηγορεί ο Ιερεμίας λέγοντας: «Όσος ήταν ο αριθμός των πόλεών σου, τόσοι ήταν και οι θεοί σου, Ιούδα· και σε κάθε δρόμο της Ιερουσαλήμ θυσίαζες στον Βάαλ»; Τότε κατακλύζονταν από αμέτρητα αγαθά εκ μέρους του Θεού, και δεν απομακρύνονταν από την κακία και την ασέβεια· τώρα υπομένουν αμέτρητα δεινά, και δεν αποστατούν από τον Θεό. Ποιο θα είναι λοιπόν το κέρδος της επανόδου;