Πατερικές αναφορές στο ΙΕΡΕΜΙΑΣ 11:15

Έξοδος σκηνής είναι η αναχώρηση από αυτόν τον βίο, για την οποία μας προτρέπει ο λόγος του Θεού να προετοιμαζόμαστε, προσφέροντας τα τάδε και τα τάδε στον Κύριο· διότι η εργασία μας εδώ αποτελεί εφόδιο για το μέλλον. Και εκείνος που με τα αγαθά του έργα προσφέρει εδώ δόξα και τιμή στον Κύριο, αυτός θησαυρίζει για τον εαυτό του δόξα και τιμή, σύμφωνα με τη δίκαιη ανταπόδοση του Κριτή. Σε πολλά πάντως από τα αντίγραφα βρίσκουμε να προστίθεται το: «Προσφέρετε στον Κύριο, υιοί του Θεού». Και επειδή δεν είναι ευπρόσδεκτο στον Θεό το δώρο του καθενός, παρά μόνο εκείνου που το προσφέρει από καθαρή καρδιά —διότι, όπως λέει, δεν είναι αγνές οι ευχές που προέρχονται από μισθό πόρνης· και πάλι ο Ιερεμίας λέει: «Μήπως οι ευχές και τα άγια κρέατα θα αφαιρέσουν τις κακίες σου, ή με αυτά θα γίνεις καθαρός;»— γι' αυτόν τον λόγο ο ψαλμός θέλει πρώτα να είμαστε υιοί του Θεού, και έπειτα να προσερχόμαστε για να προσφέρουμε τα δώρα στον Θεό, και μάλιστα όχι τα τυχαία, αλλά αυτά που Εκείνος όρισε. Πες πρώτα, «Πάτερ», και έπειτα ζήτησε τα υπόλοιπα. Εξέτασε όμως τον εαυτό σου από τι είδους βίο προέρχεσαι· εάν είσαι άξιος να ονομάζεις πατέρα σου τον άγιο Θεό. Η οικείωσή μας με τον Άγιο επιτυγχάνεται μέσω του αγιασμού. Εάν θέλεις να είσαι πάντοτε υιός του Αγίου, άφησε τον αγιασμό να σε υιοθετήσει. «Προσφέρετε λοιπόν στον Κύριο», όχι οι τυχαίοι, ούτε αυτοί που προέρχονται από τους τυχαίους, αλλά οι υιοί του Θεού. Πρόκειται να ζητήσει μεγάλα δώρα· γι' αυτό επιλέγει μεγάλους να είναι και εκείνοι που τα προσφέρουν.

Θα σε βεβαιώσει πάλι, όταν τον δεις να λέει προς τη μητέρα των Ιουδαίων, την Ιερουσαλήμ, δια μέσου της φωνής του Ιερεμία: «Τι δουλειά έχει η αγαπημένη μου στον οίκο μου, αφού έκανε βδελύγματα; Μήπως οι ευχές και τα άγια κρέατα θα αφαιρέσουν από σένα τις κακίες σου, ή με αυτά θα διαφύγεις;» «Διότι είναι αδύνατον αίμα ταύρων και τράγων να αφαιρεί αμαρτίες», όπως λέει ο Παύλος. Και ότι, επειδή ασχολούνταν με μάταιη λατρεία και φρόντιζαν να προσφέρουν τις δι' αιμάτων προσαγωγές, δηλαδή τις δωροφορίες, χωρίς κανένα όφελος, δικαίως εκδιώκονταν από τη θεία αυλή, το διδάσκει σαφώς και δια μέσου της φωνής του Ησαΐα, λέγοντας: «Δεν θα συνεχίσετε να πατάτε την αυλή μου· εάν φέρετε σεμίδαλι, είναι μάταιο· το θυμίαμα μου είναι βδέλυγμα». Επομένως, δεν βρίσκεται σε εκείνα, εννοώ στις διατάξεις του νόμου, η αληθινή σωτηρία, ούτε θα μπορούσε κανείς να αποκτήσει από εκεί την τριπόθητη ελευθερία, εννοώ αυτήν από την αμαρτία. Αλλά, αφού απομακρυνθούμε λίγο από τους τύπους και παρατηρήσουμε πλέον το κάλλος της εν πνεύματι λατρείας, και αφού επιγνώσουμε την αλήθεια, δηλαδή τον Χριστό, δικαιωνόμαστε δια μέσου της πίστεως σε αυτόν. Και όταν δικαιωνόμαστε, μεταβαίνουμε προς την αληθινή ελευθερία, κατατασσόμενοι πλέον όχι στους δούλους, όπως και προηγουμένως, αλλά προφανώς στους υιούς του Θεού. Και θα το μαρτυρήσει λέγοντας ο Ιωάννης, τόσο για τον Χριστό όσο και για όσους πιστεύουν σε αυτόν: «Σε όσους όμως τον έλαβαν, τους έδωσε την εξουσία να γίνουν τέκνα Θεού».

Κάτι παρόμοιο λέει και μέσω της φωνής του Ιερεμία για την Ιερουσαλήμ: «Τι βδέλυγμα έκανε η αγαπημένη μου στον οίκο μου;» Είπε μάλιστα κάπου και μέσω ενός προφήτη: «Ο σκοπός του Εφραΐμ είναι με τον Θεό, ο προφήτης είναι παγίδα στρεβλή σε όλους τους δρόμους του, μανία έστησαν μέσα στον οίκο του Κυρίου.» Διότι, αφού ίδρυσαν στα Ιεροσόλυμα βωμούς και χειροποίητα είδωλα, θυσίασαν στον Βάαλ και στη στρατιά του ουρανού. Αυτά ακριβώς έπραξαν και οι κάτοικοι της Σαμάρειας. «Όπως λοιπόν», λέει, «έπραξα στη Σαμάρεια και στα χειροποίητα είδωλά της, έτσι θα πράξω και στην Ιερουσαλήμ και στα είδωλά της.» Διότι σε εκείνους που τα τολμήματά τους είναι αδελφά, σε αυτούς εύλογα θα ακολουθούσε και ισάξια η τιμωρία. Επομένως, ο Ασσύριος κατέλαβε και τη Δαμασκό και τη Σαμάρεια. Ο δρόμος δε για αυτή την κατάκτηση, και η αφορμή για να επικρατήσει, ήταν η κατασκευή των ειδώλων, τόσο στη Σαμάρεια όσο και στα Ιεροσόλυμα. Για τον λόγο αυτόν, σε όσους συνηθίζουν να πράττουν τέτοια έργα, έχουν επιβληθεί οι πιο πρέπουσες τιμωρίες.

Κατηγορούσε, λοιπόν, ο Θεός των όλων μέσω κάθε προφήτη εκείνους που επέλεγαν να πράττουν τέτοια, και καταφερόταν με δριμύτητα εναντίον του ασεβούς αυτού λαού. Έλεγε, λοιπόν: «Με πλησιάζει ο λαός αυτός, με τα χείλη τους με τιμούν· η καρδιά τους όμως απέχει μακριά από εμένα. Μάταια δε με σέβονται, διδάσκοντας ως διδασκαλίες ανθρώπινα εντάλματα». Και πάλι: «Τι βδέλυγμα έκανε η αγαπημένη μου μέσα στον οίκο μου;» Βδέλυγμα ονομάζει το είδωλο. Επομένως, επειδή είχαν παρεκκλίνει δεινά σε αλλόκοτες αμαρτίες και είχαν απομακρύνει τον αυχένα τους από τη δουλεία στον Θεό, εγείροντας απέναντί Του το δικό τους αλαζονικό φρόνημα, τους παρέδιδε κατά καιρούς άλλοτε σε όσους κατοικούσαν στη γειτονική χώρα, εννοώ τους Ιδουμαίους, καθώς και στους Μωαβίτες, τους Αιγυπτίους και τους Φιλισταίους, και άλλοτε, επιφέροντάς τους βαρύτερη πληγή, εξαπέλυε εναντίον τους τους πιο σκληρούς από όλους τους ανθρώπους πάνω στη γη, εννοώ τους Βαβυλώνιους, οι οποίοι, αφού λεηλάτησαν χωρίς κόπο ολόκληρη τη χώρα των Ιουδαίων, μετέφεραν αιχμάλωτο στη δική τους χώρα ένα αναρίθμητο πλήθος. Όμως, ότι θα συμβούν αυτά σε αυτούς που παροργίζουν τον Θεό των όλων, το προανήγγειλαν κατά καιρούς οι μακάριοι προφήτες. Εκείνοι, ωστόσο, μολονότι είχαν ήδη εκπληρωθεί αυτά που είχαν προαναγγελθεί σε αυτούς, παρέμεναν το ίδιο σκληροί και απειθείς, ακολουθώντας βδελυρή και εντελώς παράνομη ζωή.

Τους κατηγορεί, λοιπόν, και λέει: Οι ιερείς δεν είπαν, Πού είναι ο Κύριος; Και εκείνοι που κρατούσαν τον νόμο δεν με γνώρισαν, και οι προφήτες ασεβούσαν απέναντί μου. Και πάλι: Γιατί μου μιλάτε; Όλοι εσείς παρανομήσατε, και όλοι εσείς ασεβήσατε απέναντί μου, λέει ο Κύριος ο Παντοκράτωρ. Μόλυναν, λοιπόν, οι άρχοντες, λέει, τα άγιά μου. Διότι τόλμησαν όχι μόνο στην Ιερουσαλήμ να ανεγείρουν τις στήλες των δαιμονίων, αλλά αποδεικνύεται ότι έπραξαν ανόσια αυτό το έργο και μέσα στον ίδιο τον θείο ναό. Είπε, λοιπόν, ο Θεός των όλων για τη συναγωγή των Ιουδαίων: Τι βδέλυγμα έκανε η αγαπημένη μέσα στον οίκο μου; Ονομάζοντας βδέλυγμα το άγαλμα και την εικόνα που φιλοτεχνήθηκε σε μορφή Θεού.

«Τα προηγούμενα τα ανήγγειλα από παλιά, και βγήκαν από το στόμα μου, και έγιναν ακουστά. Τα έπραξα ξαφνικά και ήλθαν.» Αφού ολοκλήρωσε τον λόγο σχετικά με τους Βαβυλωνίους, στρέφει πάλι τη δύναμη της νουθεσίας προς όσους κατάγονται από το αίμα του Ισραήλ, βλέποντάς τους να έχουν παρεκκλίνει εντελώς, και σαν να έχουν παρασυρθεί με όλη τους την ορμή προς την αποστασία. Διότι, μετά τον θάνατο του Εζεκία, καθώς κατείχε τον βασιλικό θρόνο ο γιος του, ο Μανασσής, αναδείχθηκε άνδρας ασεβέστατος και ολοκληρωτικά παρασυρμένος από τις απάτες των δαιμόνων· προχώρησε μάλιστα σε τέτοιο βαθμό κακίας, φαυλότητας και ανόσιων εγχειρημάτων, ώστε γέμισε την αγία πόλη με βωμούς και αγάλματα, και μέσα στον ίδιο τον θείο ναό εγκατέστησε βδέλυγμα, δηλαδή άγαλμα φτιαγμένο για να πάρει τη θέση του Θεού. Γι' αυτά τα πράγματα, λοιπόν, κατηγορούσε την Ιερουσαλήμ ο Θεός των όλων, λέγοντας τα εξής: «Γιατί η αγαπημένη μου έπραξε βδέλυγμα μέσα στον οίκο μου;»

«Μήπως οι ευχές και τα ιερά κρέατα θα αφαιρέσουν από εσένα τις κακίες σου, ή με αυτά θα διαφύγεις;» Και άλλοτε πάλι λέει: ότι «Όσος ήταν ο αριθμός των πόλεών σου, τόσοι ήταν και οι θεοί σου, Ιούδα, και ανάλογα με τον αριθμό των δρόμων της Ιερουσαλήμ στήσατε βωμούς για να προσφέρετε θυμίαμα στον Βάαλ. Γιατί μιλάτε σε εμένα;»

Τι δηλώνει λοιπόν το «ενώπιόν μου», παρά το ότι αυτά γίνονται ακόμη και μέσα στον ίδιο τον ναό που έχει αφιερωθεί σε εμένα. Διότι κάτι τέτοιο είπε και δια της φωνής του Ιερεμία για την Ιερουσαλήμ: «Τι βδέλυγμα έκανε η αγαπημένη μου μέσα στον οίκο μου;» Και είναι συνήθεια των Ιερών Γραφών να ονομάζουν το είδωλο βδέλυγμα. Επομένως, μπροστά στα μάτια μου «προσφέρουν θυμίαμα», λέει, «και μέσα στους κήπους», δηλαδή πάνω στα βουνά, όπως είπα, «κάτω από δρυ και λεύκα και από δέντρο που ρίχνει βαθύ ίσκιο», σύμφωνα με τα γεγραμμένα.

Επομένως εσύ, Ισραήλ, που έχεις παρεκκλίνει ολοκληρωτικά, «μην αγνοείς», λέει, δηλαδή απόσχε από την αμάθεια, βάλε τέλος σε αυτή την τόσο μάταιη και βέβηλη νοοτροπία· δέξου τη σύνεση που παρέχεται μέσω του νόμου και των προφητών, ήτοι την ευαγγελική σύνεση μέσω του Χριστού. Και εσείς του Ιούδα μην εισέρχεστε στα Γάλγαλα· διότι πρόκειται για πόλη που ειδωλολατρεί πάρα πολύ· και μην ανεβαίνετε στον οίκο της αδικίας, και μην ορκίζεστε στον ζώντα Κύριο. Διότι είναι από τα πιο άτοπα πράγματα, από τη μία να επικαλείσαι ως όρκο τον Θεό και να έχεις στο στόμα σου τον ζώντα Κύριο, και από την άλλη να προσκολλάσαι στα είδωλα και να επιλέγεις να προσκυνάς άψυχες δαμάλεις. Επειδή ο Ιεροβοάμ τοποθέτησε τη μία στη Βαιθήλ και την άλλη στη Δαν. Δεν τους επιτρέπει, λοιπόν, να υποκρίνονται την ευσέβεια προς τον Θεό προφέροντας το όνομα του Κυρίου, και ταυτόχρονα να ξεπέφτουν σε άτοπες ψευδολατρείες, ανεβαίνοντας στα Γάλγαλα και στον οίκο της αδικίας. Ονομάζει δε «οίκο αδικίας» τη Βαιθήλ. Για ποια αιτία; Διότι η λέξη Βαιθήλ ερμηνεύεται «οίκος Θεού». Όμως έγινε οίκος ειδώλου, καθώς αδικήθηκαν κατά κάποιον τρόπο και η ίδια η πραγματικότητα και η ονομασία της. Διότι, όπως είπα, ο οίκος του Θεού έγινε οίκος ειδώλου. Και βέβαια, έχει πει κάπου μέσω της φωνής του Ιερεμία, σχετικά με το πλήθος των Ισραηλιτών: «Γιατί η αγαπημένη μου έκανε βδέλυγμα μέσα στον οίκο μου;»

Γι' αυτό και διά της φωνής του Ιερεμία λέει ο Θεός για τη Συναγωγή των Ιουδαίων: «Γιατί η αγαπημένη μου διέπραξε βδέλυγμα στον οίκο μου;», δηλαδή είδωλο. Και ενώ ο θεσπέσιος Ιακώβ διέταξε όσους ανεβαίνουν στον οίκο του Θεού να καθαρίζονται και να αλλάζουν ακόμη και τις στολές τους, εσείς φαίνεστε βέβηλοι και ακάθαρτοι, και δεν ντρέπεστε, λέει, να εισέρχεστε στον θείο οίκο με άπλύτα πόδια. Επειδή όμως ο Ιακώβ ήταν τέτοιος, γι' αυτό και ο Κύριος ο Παντοκράτορας θα αποτελεί γι' αυτόν αιώνια μνήμη. Διότι διασώζεται στη μνήμη του Θεού και διατηρεί αειθαλή τη δόξα του. Διότι ο Θεός δοξάζει αυτούς που τον αγαπούν.

Όσον αφορά την πνευματική θεωρία, έχει όχι μικρή ωφέλεια. Διότι, νεκρώνοντας αυτό που το πλήθος των δαιμόνων ξέρει να τιμά ιδιαίτερα, και το εκτιμά πολύ, και το θεωρεί άξιο κάθε λόγου, εμείς προσφέρουμε την πιο ευχάριστη λατρεία στον Θεό. ΠΑΛΛ. Πώς το είπες αυτό; ΚΥΡ. Διότι, μήπως τα πάθη της σάρκας δεν είναι πολύτιμα γι' αυτούς; Και όχι βέβαια για τα ίδια τα πάθη, αλλά επειδή εξαιτίας τους καταστρεφόμαστε και δενόμαστε σφιχτά στη δουλεία κάτω από αυτούς; ΠΑΛΛ. Αλήθεια. ΚΥΡ. Νεκρώνοντας λοιπόν αυτά και σαν να τα κατασφάζουμε, θα γίνουμε οσμή ευωδίας στον Θεό. Γράφει δε ο Παύλος ως εξής: «Να παραστήσετε τα σώματά σας ως θυσία ζωντανή, ευάρεστη στον Θεό, που είναι η λογική σας λατρεία». Αυτό θα το έκανε κανείς ορθά, νεκρώνοντας τα μέλη του που είναι πάνω στη γη: την πορνεία, την ακαθαρσία, το πάθος, την κακή επιθυμία και την πλεονεξία. Επομένως, το κάθε ένα από τα πάθη που υπάρχουν μέσα μας, είναι βδέλυγμα των νοητών Αιγυπτίων, δηλαδή κάτι το εξαιρετικά σεβαστό γι' αυτούς. Διότι, ότι είναι συνήθεια στη θεία Γραφή να ονομάζεται βδέλυγμα αυτό που έχει θέση ειδώλου, και είναι σαν κάποιο αντικείμενο σεβασμού, μας το επιβεβαιώνει ο Θεός λέγοντας μέσω της φωνής του Ιερεμία, για τη Συναγωγή των Ιουδαίων: «Γιατί η αγαπημένη μου έπραξε βδέλυγμα μέσα στον οίκο μου;»

Γιατί η αγαπημένη διέπραξε βδέλυγμα μέσα στον οίκο μου; Ποια λογική έχει αυτό το πράγμα; Ποια θα ήταν η κατάλληλη ευκαιρία να λεχθεί αυτό εδώ; Δεν ανήκει στον άνθρωπο η οδός του; Ποιους πόνους δεν υπέφερε; Ποιους ιδρώτες, ποιους αγώνες δεν υπέμεινε; Ποιο ολίσθημα συνέβη; Εμένα θέλει να παροξύνει. Γιατί με εξύβρισε η αγαπημένη; Διότι, εάν δεν την αγαπούσα, για ποιο λόγο με εξύβρισε;

Δηλαδή, γιατί αυτή που αγαπήθηκε τόσο πολύ από εμένα, μέσα στον ναό της δικής μου προσκυνήσεως λάτρευε τα είδωλα; Μήπως οι ευχές και τα άγια κρέατα αφαιρούν από εσένα την κακία σου; Δηλαδή, μήπως το να μου προσφέρεις θυσίες καθαίρει την ειδωλολατρία σου, εφόσον εσύ λατρεύεις τα είδωλα; Ή μήπως θα τους αποφύγεις; Δηλαδή, με τη λατρεία διά των λόγων.

Μήπως οι ευχές και τα άγια κρέατα θα τα εξαλείψουν; Και όμως, για αυτόν τον σκοπό δόθηκαν, για να εξαλείφουν τα σωματικά και τα ακούσια, όχι όμως και τα τέτοιου είδους. Ελιά ωραία, εύσκια στην όψη, ονόμασε ο Κύριος το όνομά σου στο άκουσμα της περιτομής της.

Δηλαδή παρέμεινε άκαρπος. Ακούγοντας αυτά ο προφήτης και περιπίπτοντας σε μεγαλύτερη αθυμία, ικέτευε τον Θεό υπέρ του λαού. Αφού, λοιπόν, είχε πει πιο πάνω: «Και εσύ μην προσεύχεσαι υπέρ του λαού αυτού»· και αφού επέφερε τον έλεγχο γι' αυτά με το: «Γιατί η αγαπημένη διέπραξε βδέλυγμα στον οίκο μου;» και τα εξής· επειδή εκείνος συνέχιζε να επιμένει υπέρ του λαού, ο Θεός, θέλοντας να δείξει την κακία του πλήθους και το ότι σφάλλουν αμετανόητα, φανέρωσε στον προφήτη τη βουλή που είχαν εναντίον του, και καθώς εκείνος δυσπιστούσε, του έδειξε με σαφήνεια την κακία τους.

Διότι τέτοιου είδους εντολές του νόμου δεν δόθηκαν πρωτίστως. Γι' αυτό, σχετικά με τις θυσίες λέει: Ποιος άλλωστε τα ζήτησε αυτά από τα χέρια σας; Και πάλι: Μήπως οι ευχές και τα άγια κρέατα αφαιρούν τις αμαρτίες σου; Και πάλι: Μήπως μου προσφέρατε σφάγια και θυσίες στην έρημο επί σαράντα έτη;