Πατερικές αναφορές στο ΙΕΡΕΜΙΑΣ 11:19

Αλλά ίσως, έχοντας ακούσει για την προφητεία περί του θανάτου, ζητάς να μάθεις και όσα υποδηλώνονται για τον σταυρό. Διότι ούτε και αυτό έχει αποσιωπηθεί· αντιθέτως, έχει φανερωθεί με μεγάλη σαφήνεια από τους αγίους. Ο Μωυσής, πράγματι, πρώτος το προαναγγέλλει με δυνατή φωνή, λέγοντας: «Θα δείτε τη ζωή σας κρεμασμένη απέναντι από τα μάτια σας, και δεν θα πιστέψετε». Και οι προφήτες μετά από αυτόν μαρτυρούν και πάλι γι' αυτό, λέγοντας: «Εγώ δε, σαν άκακο αρνί που οδηγείται στη σφαγή, δεν το εγνώριζα· εναντίον μου λογαριάσανε πονηρά, λέγοντας: ελάτε να βάλουμε ξύλο στο ψωμί του, και να τον εξολοθρεύσουμε από τη γη των ζώντων». Και πάλι: «Τρύπησαν τα χέρια μου και τα πόδια μου· εξαρίθμησαν όλα τα οστά μου, μοιράστηκαν τα ιμάτιά μου μεταξύ τους, και για τον ιματισμό μου έριξαν κλήρο». Θάνατος δε μετέωρος, που λαμβάνει χώρα πάνω σε ξύλο, δεν θα μπορούσε να είναι άλλος παρά μόνο ο σταυρός· και, επιπλέον, σε κανένα άλλο είδος θανάτου δεν διαπερνώνται τα χέρια και τα πόδια, παρά μόνο αποκλειστικά στον σταυρό.

ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΚΥΡΙΛΛΟΥ ΣΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΩΝ ΒΑΣΙΛΕΙΩΝ ΒΙΒΛΙΟ Α'. <Και έλαβε ο Σαμουήλ ένα αρνί που θήλαζε.> Του Κυρίλλου αρχιεπισκόπου Αλεξανδρείας. Βλέπεις πώς κατέστησε τον Χριστό ταυτόχρονα μεσίτη και πρύτανη της σωτηρίας; Και πώς, προτάσσοντας το μυστήριό Του σαν άρρηκτο όπλο στις επιθέσεις των αλλοφύλων, έσωσε τον Ισραήλ; Διότι θυσίασε ένα αρνί που θήλαζε, ως τύπο του Χριστού, ο οποίος από παλιά βροντοφώναζε μέσω της φωνής των προφητών: «Εγώ δε, σαν άκακο αρνί που οδηγείται σε σφαγή, δεν το εγνώριζα». Παρατήρησε δε πώς η δύναμη της θυσίας κατέστησε τον Πατέρα πιο πρόθυμο για την παροχή βοήθειας σε εκείνους που κοπιάζουν. Διότι εξαπέλυσε βροντές μεγάλες και εξαίσιες εναντίον των αντιπάλων, και σε εκείνους που προσέφεραν τη θυσία έδινε ως μισθό τη σωτηρία, ως τύπο του μυστηρίου του Χριστού. <Και τώρα κατάστησε σε εμάς βασιλιά.> Του Κυρίλλου. Ο μεν Ισραήλ απομακρύνθηκε από το να κυβερνάται από τον Θεό μέσω των προφητών· και ζήτησε για βασιλιά έναν άνθρωπο. Για τον λόγο αυτό και ξέπεσε από την εντολή· διότι πρώτος ο Σολομών προσκύνησε τα Βααλείμ· έπειτα, μετά από αυτόν, ο Ιεροβοάμ έστησε τις δαμάλεις. <Και είπε ο Κύριος προς τον Σαμουήλ: Άκουσε τη φωνή τους, κ.τ.λ.> Του Κυρίλλου. Ενώ τα πράγματα πήγαιναν καλά για αυτούς, και βρίσκονταν στην πιο άριστη τάξη, οι δείλαιοι σκέφτηκαν πικρά εναντίον του εαυτού τους.

Η θυΐσκη πάλι, που έχει σχήμα και μορφή θυμιατηρίου, φτιαγμένη παρόμοια με θυεία (γουδί), είναι και αυτή γεμάτη από θυμίαμα. Διότι ευωδία και θυμιατήριο είναι ο Χριστός, ο οποίος δεν κατέχει την ευωδία εξωτερικά, όπως ακριβώς εμείς οι ίδιοι που αποκομίζουμε το να βρισκόμαστε σε αυτή την κατάσταση μέσω της μεθέξεως στην αρετή και του αγιασμού της ευσέβειας, αλλά από μόνος Του ως Θεός και πλουτώντας στη δική Του φύση με εκείνα για τα οποία θαυμάζεται, γεμίζει ολόκληρη την οικουμένη από την υπερκόσμια και υπέρ την κτίση ευωδία. Διότι, όντας Θεός εκ φύσεως και αληθινά, και κατέχοντας στη δική Του φύση την ευωδία της γνώσεως του Πατρός, αναγνωρίζεται άριστα· άρα η θυΐσκη είναι γεμάτη από θυμίαμα. Γι' αυτόν τον λόγο προσφέρεται μόσχος και κριός, καθώς και αμνός και τράγος (χίμαρος), και όσα επιπλέον αυτών έχουν προσκομιστεί, και μέσα από όλα αυτά σκιαγραφείται ο Ίδιος. Στον μεν μόσχο, λόγω της μεγάλης του δύναμης, και επειδή από τα ήμερα και καθαρά ζώα ο μόσχος είναι το πιο εξέχον, και αυτό που υπερτερεί σε μέγεθος σώματος· ενώ στη νοητή υπεροχή, όλα ανήκουν στον Χριστό, και Αυτός είναι ο εξέχων και υπερκείμενος με ασύγκριτη διαφορά στα πάντα. Στον δε κριό, λόγω της τελειότητας, και βεβαίως στον αμνό, λόγω της ακακίας· «Διότι εγώ», λέει, «ήμουν σαν άκακο αρνί που άγεται σε σφαγή, και δεν το γνώριζα»· στον δε τράγο, λόγω της σφαγής υπέρ των αμαρτωλών.

Και βέβαια και ως μοσχάρι που καταναλώνεται από τη φωτιά υπέρ της αμαρτίας. «Διότι με την πληγή του εμείς θεραπευτήκαμε», σύμφωνα με τις Γραφές. Παρατήρησε δε, ότι ο μόσχος ολοκαυτώνεται ως τέλειος, ενώ σφάζεται ως ετήσιος υπέρ της αμαρτίας, ώστε ταυτόχρονα να νοήσεις μέσω των δύο τον Ένα, ως ευρισκόμενο σε τελειότητα αρετών, ως τον πλέον εύοσμο νοητά, και ως σφαζόμενο με απλότητα και ακακία. «Διότι εγώ», λέει, «ως άκακο αρνί που οδηγείται στη σφαγή, δεν το γνώριζα». Το ότι δε το ιερατικό γένος προσάγεται στον Θεό ως ανάθημα ταυτόχρονα και υπέρ πάντων αλλά και από όλους, θα μπορούσε να το υποδείξει η επίθεση των χειρών από τους Ισραηλίτες. «Διότι θα επιθέσουν», λέει, «οι υιοί του Ισραήλ τα χέρια τους πάνω στα κεφάλια των Λευιτών». Διότι, όπως ακριβώς οι Λευίτες έθεταν τα χέρια τους στα κεφάλια των θυμάτων και σε όσα σφάζονταν υπέρ αυτών ως τύπος του Χριστού (και το έπρατταν αυτό, όχι για να ευλογήσουν με κάποιον τρόπο, κάθε άλλο, αλλά σαν να καταδείκνυαν με την επίθεση των χειρών τον Θεό που φέρει τις αμαρτίες μας και που προσφέρεται ως θυσία υπέρ ημών, ώστε να «προσηλώσει στον δικό του σταυρό το καθ' ημών χειρόγραφο»)· έτσι θα κατανοήσεις ότι έχει τελεστεί και η χειροτονία των Λευιτών από τους λαούς.

Γι' αυτό, λοιπόν, και ο σοφός Παύλος απέδιδε νομική έκφραση στον Χριστό, λέγοντας: «Παρακαλούμε στο όνομα του Χριστού, συμφιλιωθείτε με τον Θεό· διότι εκείνον που δεν γνώρισε αμαρτία, τον έκανε αμαρτία για χάρη μας.» Επειδή ο Υιός θυσιάστηκε για τις αμαρτίες μας, σύμφωνα με τις Γραφές, ως άκακο αρνίο.

Είναι γραμμένο δε στην Έξοδο, όταν καθόρισε τους νόμους του Θεού που κυβερνά τα πάντα για όλα όσα πρέπει να πράττονται: «Αφού σηκώθηκε νωρίς», λέει, «ο Μωυσής το πρωί, οικοδόμησε θυσιαστήριο στο όρος, και έστησε δώδεκα λίθους για τις δώδεκα φυλές του Ισραήλ· και απέστειλε τους νεανίσκους των υιών του Ισραήλ, και προσέφεραν ολοκαυτώματα και θυσία σωτηρίου στον Θεό, δηλαδή μοσχάρια.» Νομίζω δε ότι δεν έχει σημασία για το νόημα της θυσίας, είτε αμνοί είναι τα προσφερόμενα, είτε τυχόν ονομάζονται μοσχάρια· διότι και στα δύο διασώζεται ο τύπος της ακακίας, τον οποίο βέβαια θα μπορούσε κάποιος κάλλιστα να αποδώσει στο πρόσωπο του Χριστού, διά της φωνής του Ιερεμία που λέει: «Εγώ δε σαν άκακο αρνί, που οδηγείται για να θυσιαστεί, δεν γνώριζα.» Εάν δε κάποιος επέλεγε με άλλον τρόπο να πει ότι η πρωινή και η εσπερινή θυσία επινοήθηκαν στην αγία σκηνή για να συμβολίζουν τον χρόνο της ανθρωπότητας, ότι δηλαδή αυτός ήταν ευώδης πριν από την παράβαση του Αδάμ, και ότι τέτοιος έγινε πάλι κατά τους έσχατους καιρούς και εν Χριστώ, και στη ζωή που νοείται σύμφωνα με αυτόν, δεν θα αστοχούσε, και θα σκεπτόταν σοφά· διότι έτσι ακριβώς έχουν τα πράγματα από τη φύση τους. ΠΑΛΛ. Πείθομαι. ΚΥΡ. Τις δε θυσίες του Σαββάτου τις ορίζει λέγοντας αμέσως: «Και την ημέρα των Σαββάτων θα προσφέρετε δύο αμνούς ενός έτους, άμωμους, και δύο δέκατα σεμιδάλεως ζυμωμένης με λάδι για θυσία και σπονδή.»

Αλλά θα μου πει κάποιος: σοφίζεσαι επιχειρήματα, δείξε μου από κάποιον προφήτη το ξύλο του σταυρού. Αν δεν παράσχεις μαρτυρία από προφήτη, δεν πείθομαι. Άκου λοιπόν από τον Ιερεμία και βεβαιώσου: «Εγώ σαν άκακο αρνί που οδηγείται στη σφαγή δεν το γνώριζα;» Διότι έτσι να το διαβάσεις, ερωτηματικά, όπως το είπα. Διότι αυτός που λέει: «Ξέρετε ότι μετά από δύο ημέρες γίνεται το Πάσχα και ο Υιός του Ανθρώπου παραδίδεται για να σταυρωθεί», άραγε δεν γνώριζε; «Εγώ σαν άκακο αρνί που οδηγείται στη σφαγή δεν το γνώριζα;» Ποιο αρνί; Ας το ερμηνεύσει ο Ιωάννης ο Βαπτιστής λέγοντας: «Να ο Αμνός του Θεού, που σηκώνει την αμαρτία του κόσμου». «Εναντίον μου σκέφτηκαν πονηρό λογισμό, λέγοντας». Αυτός που γνώριζε τους λογισμούς, άραγε δεν γνώριζε αυτό που επρόκειτο να συμβεί; Και τι έλεγαν; «Ελάτε να βάλουμε ξύλο στον άρτο του». Και αν ο Κύριος σε αξιώσει, στο μέλλον θα γνωρίσεις ότι το σώμα του, σύμφωνα με το Ευαγγέλιο, έφερε τον τύπο του άρτου. Ελάτε λοιπόν, να βάλουμε ξύλο στον άρτο του «και να τον εξαλείψουμε από τη γη των ζώντων». Η ζωή δεν εξαλείφεται. Γιατί κοπιάζετε μάταια; «Και το όνομά του να μην μνημονευθεί πλέον». Μάταιη είναι η βουλή σας. Διότι πριν από τον ήλιο το όνομά του παραμένει στην Εκκλησία. Και για το ότι η ζωή ήταν αυτή που κρεμάστηκε πάνω στο ξύλο, ο Μωυσής θρηνώντας λέει: «Και θα είναι η ζωή σου κρεμασμένη απέναντι από τα μάτια σου, και θα φοβάσαι ημέρα και νύχτα, και δεν θα πιστεύεις στη ζωή σου».

Ας μη δει το μάτι της Σάρρας τον Αβραάμ παιδοκτόνο, ούτε τον Ισαάκ να δολοφονείται από τα χέρια του πατέρα του. Αυτά και τα παρόμοια θα είχε κάνει η Σάρρα, αν γνώριζε ότι ο αγαπημένος της επρόκειτο να σφαγιαστεί. Για τον λόγο αυτόν ο Αβραάμ δεν της είπε τίποτα από αυτά, για να μην εμποδίσει σε τίποτα το έργο που είχε στα χέρια του. Φόρτωσε στο παιδί τα σχισμένα ξύλα, επειδή και ο Σωτήρας βάσταξε τον σταυρό. Όταν ο Ισαάκ επρόκειτο να πορευθεί προς τη σφαγή, τον ακολουθούσε το υποζύγιο και οι υπηρέτες του· και όταν ο Χριστός επρόκειτο να πορευθεί προς το πάθος, ανέβηκε σε πώλο υποδηλώνοντας την κλήση των εθνών. Τον ακολουθούσαν δε και οι μαθητές του κρατώντας τα σύμβολα της νίκης και κράζοντας ωσαννά. Βαστάζοντας ο Ισαάκ τα ξύλα, ανέβαινε στο όρος για να θυσιαστεί σαν άκακο αρνί· βαστάζοντας και ο Σωτήρας τον σταυρό εξέρχονταν στον τόπο του Κρανίου για να θυσιαστεί, ως αμνός, υπέρ ημών. Βλέποντας το μαχαίρι, φέρε στον νου σου τη λόγχη· παρατηρώντας τον βωμό, σκέψου το Κρανίο· και βλέποντας τα ξύλα, κατανόησε τον σταυρό· και αφού δεις τη φωτιά, αναλογίσου τον θείο πόθο. Δες και το πρόβατο να κρατείται από τα δύο του κέρατα στο φυτό που ονομάζεται σαβέκ· δες και τον Χριστό, τον αμνό του Θεού, να κρατείται από τα δύο χέρια πάνω στον σταυρό.

Και πάλι: Απομάκρυνες τους γνωστούς μου από εμένα. Και: Αναζήτησα κάποιον να με συμπονέσει, και δεν υπήρξε, και κάποιον να με παρηγορήσει, και δεν βρήκα. 〈ν〉 Ότι θα τον αρνηθεί ο Πέτρος — ο Ησαΐας λέει: Και φοβήθηκε από θνητό άνθρωπο, οι οποίοι σαν το χορτάρι θα ξεραθούν· εμένα όμως με ξέχασε, λέει ο Κύριος. 〈να〉 Ότι θα τον σταυρώσουν — ο Ιερεμίας λέει: Εγώ δε ήμουν σαν άκακο αρνί που οδηγείται για να θυσιαστεί.

Και ο Ησαΐας λέγει: Σαν πρόβατο οδηγήθηκε στη σφαγή και σαν αμνός άφωνος μπροστά σε εκείνον που τον κουρεύει. Και η Σοφία λέγει: Ας τον καταδικάσουμε σε επονείδιστο θάνατο. Και πάλι: Ελάτε να βάλουμε ξύλο στον άρτο του και να τον εξολοθρεύσουμε από τη γη των ζώντων.

Ψ. Από τον Ιερεμία. ΛΓ΄. Κύριε, φανέρωσέ το σε μένα, και θα το γνωρίσω· τότε είδα τα έργα τους. Εγώ ήμουν σαν άκακο αρνί που άγεται για να θυσιαστεί, δεν το γνώριζα· εναντίον μου βουλεύτηκαν λέγοντας: «Ελάτε να βάλουμε ξύλο στον άρτο του, και να τον εξολοθρεύσουμε από τη γη των ζώντων, και το όνομά του ας μην μνημονευθεί πλέον». Ο Σωτήρας και Κύριός μας Ιησούς Χριστός, σύμφωνα με την προφητεία στον Ησαΐα, οδηγήθηκε σαν πρόβατο στη σφαγή και σαν αμνός άφωνος μπροστά σε αυτόν που τον κουρεύει, ενώ σύμφωνα με την προκείμενη προφητεία, ως άκακο αρνί που άγεται για να θυσιαστεί, δεν το γνώριζε· και το πάθος του στον σταυρό μπορεί να δηλωθεί μέσω του: «ελάτε να βάλουμε ξύλο στον άρτο του και να τον εξολοθρεύσουμε από τη γη των ζώντων· και το όνομά του να μην μνημονευθεί πλέον»· τα οποία έχουν λεχθεί εκ μέρους εκείνων που τον επιβουλεύτηκαν. Διότι, εάν το σώμα του ήταν άρτος, όπως ο ίδιος διδάσκει στους μαθητές του λέγοντας: «λάβετε, φάγετε, τούτο εστί το σώμά μου», και αυτό ήταν που εκτέθηκε πάνω στο ξύλο κατά τον σταυρικό θάνατο, γι' αυτό δικαιολογημένα θα μπορούσε να ειπωθεί το: «ελάτε να βάλουμε ξύλο στον άρτο του»· εάν δε το συγκεκριμένο χωρίο επιδέχεται και βαθύτερης πνευματικής θεωρίας, όσα έχουν λεχθεί δεν έρχονται καθόλου σε αντίθεση με αυτήν.

Αυτός λοιπόν ήταν ο Χριστός του Θεού, για τον οποίο είχε προαναγγελθεί από τα αρχαία χρόνια ότι θα ερχόταν στους ανθρώπους και ότι θα σφαγιαζόταν σαν πρόβατο υπέρ όλου του ανθρώπινου γένους. Γι' αυτό λέει για αυτόν ο προφήτης Ησαΐας: «Οδηγήθηκε σαν πρόβατο στη σφαγή, και όπως ο αμνός είναι άφωνος μπροστά σε αυτόν που τον κουρεύει». Και προσθέτει: «Αυτός φέρει τις αμαρτίες μας και οδυνάται για εμάς· και εμείς θεωρήσαμε ότι βρίσκεται σε πόνο, σε πληγή και σε κακουχία. Αυτός όμως τραυματίστηκε για τις δικές μας αμαρτίες και ταλαιπωρήθηκε για τις δικές μας ανομίες· η παιδεία για την ειρήνη μας έπεσε πάνω του, με την πληγή του εμείς θεραπευτήκαμε και ο Κύριος τον παρέδωσε για τις αμαρτίες μας». Διότι αυτός «αμαρτία δεν έκανε, ούτε βρέθηκε δόλος στο στόμα του». Παρόμοια με αυτά αναφωνεί και ο Ιερεμίας, άλλος προφήτης των Εβραίων, εκ μέρους του Χριστού, λέγοντας: «Εγώ ήμουν σαν άκακο αρνί που οδηγείται για να θυσιαστεί». Αυτές τις προφητείες τους τις επισφραγίζει ο Ιωάννης ο Βαπτιστής κατά την εμφάνιση του Σωτήρα μας. Διότι, βλέποντάς τον και υποδεικνύοντάς τον στους παρευρισκόμενους, ότι δηλαδή αυτός ήταν ο προφητευόμενος, αναφώνησε: «Ιδού ο αμνός του Θεού, ο αίρων την αμαρτία του κόσμου».

Έγινε, λοιπόν, ο αμνός του Θεού και αμαρτία και κατάρα. Αμαρτία μεν υπέρ των αμαρτωλών του κόσμου, κατάρα δε υπέρ όσων δεν εμμένουν σε όλα τα γεγραμμένα στον νόμο του Μωυσή. Γι' αυτό λέει ο Απόστολος: «Ο Χριστός μας εξαγόρασε από την κατάρα του νόμου, γινόμενος κατάρα για χάρη μας» και «εκείνον που δεν γνώρισε αμαρτία τον έκανε αμαρτία για χάρη μας». Διότι τι δεν επρόκειτο να γίνει το καθαρτήριο θύμα του κόσμου, το αντίλυτρο των αμαρτωλών, εκείνος που «οδηγήθηκε ως πρόβατο στη σφαγή» και ως «αρνίο που άγεται για να θυσιαστεί», και μάλιστα όλα αυτά για χάρη μας και εξαιτίας μας; Εξαιτίας αυτού, οι μεν παλαιοί και θεοφιλείς άνδρες εύλογα, λόγω της απουσίας των ανώτερων πραγμάτων, προσηλώνονταν στα σύμβολα, όπως άλλωστε διδάσκει και ο ίδιος ο Σωτήρας μας λέγοντας: «Πολλοί προφήτες και δίκαιοι επιθύμησαν να δουν αυτά που εσείς βλέπετε και δεν τα είδαν, και να ακούσουν αυτά που εσείς ακούτε και δεν τα άκουσαν». Εμείς, όμως, έχοντας παραλάβει τα αληθινά και τα αρχέτυπα των εικόνων μέσω της μυστηριώδους οικονομίας του Χριστού, δεν θα έχουμε πλέον ανάγκη από τα παλαιά.

Έπειτα δε, και τα λόγια του προφήτη επιβεβαιώνουν τον λόγο, έχοντας ως εξής: «Πριν έλθει ο πόνος των ωδίνων, ξέφυγε και γέννησε άρρεν», ή, όπως λέει ένας άλλος από τους ερμηνευτές, «Πριν νιώσει ωδίνες, γέννησε». Από αυτήν, λέει, την παρθένο μητέρα «Παιδίον γεννήθηκε για εμάς, Υιός και δόθηκε σε εμάς, του οποίου η εξουσία βρίσκεται πάνω στον ώμο του και το όνομά του καλείται: άγγελος της μεγάλης βουλής, θαυμαστός σύμβουλος, Θεός ισχυρός, εξουσιαστής, άρχοντας ειρήνης, πατέρας του μέλλοντος αιώνος». Αυτό το παιδί, αυτός ο Υιός «οδηγήθηκε σαν πρόβατο στη σφαγή και σαν αμνός άφωνος μπροστά σε αυτόν που τον κουρεύει», ή μάλλον, όπως λέει ο Ιερεμίας, αυτό είναι το άκακο αρνίο που οδηγείται για να θυσιαστεί, αυτός είναι ο άρτος, στον οποίο βάζουν το ξύλο οι εχθροί και του άρτου και του ξύλου. Ή καλύτερα, ας λάβουμε από την προφητεία το πιο ξεκάθαρο και φανερό από όλα, μέσω του οποίου προδιαγράφεται σαφώς το μυστήριο· εννοώ τον Ιωνά, ο οποίος καταδύθηκε απαθώς μέσα στο κήτος και πάλι αναδύθηκε από το κήτος χωρίς πάθος, και ο οποίος με τις τρεις ημέρες και τις ισάριθμες νύχτες μέσα στα σπλάχνα του κήτους προδιέγραψε την παραμονή του Κυρίου στον Άδη.

«Τρύπησαν τα χέρια μου και τα πόδια μου· μέτρησαν όλα τα οστά μου. Αυτοί δε με παρατήρησαν και με κοίταξαν· μοιράστηκαν τα ιμάτιά μου μεταξύ τους, και για τον ιματισμό μου έβαλαν κλήρο.» Ο Ιερεμίας, «Εγώ δε, σαν άκακο αρνί που οδηγείται στη σφαγή, δεν το γνώριζα.» Και πάλι, «Ελάτε, ας βάλουμε ξύλο στον άρτο του· και ας τον εξολοθρεύσουμε από τους ζωντανούς, και το όνομά του ας μην μνημονευθεί πια.» Ο Ζαχαρίας, «Και πήραν τα τριάντα αργύρια, την τιμή εκείνου που εκτιμήθηκε, τον οποίο κοστολόγησαν οι υιοί του Ισραήλ· και τα έδωσαν για τον αγρό του κεραμέως, όπως ακριβώς με διέταξε ο Κύριος.»

Και οι προφήτες, όταν λένε εκ μέρους του Θεού: «Εγώ είμαι ο πρώτος Θεός, και εγώ είμαι μετά από αυτά, και εκτός από εμένα δεν υπάρχει Θεός», μιλούν για τον Πατέρα των όλων. Και για τον Κύριό μας Ιησού Χριστό λένε: «Υιός», λέει, «δόθηκε σε εμάς, του οποίου η εξουσία είναι άνωθεν, και το όνομά του καλείται άγγελος μεγάλης βουλής, θαυμαστός, σύμβουλος, Θεός ισχυρός, εξουσιαστής». Και για την ενανθρώπησή του: «Ιδού, η παρθένος θα συλλάβει και θα γεννήσει υιό, και θα καλέσουν το όνομά του Εμμανουήλ». Και για το πάθος του: «Σαν πρόβατο οδηγήθηκε στη σφαγή, και σαν αμνός άφωνος μπροστά σε αυτόν που τον κουρεύει», και: «Εγώ σαν άκακο αρνί που οδηγείται σε θυσία».

Πρόβατο και αμνός είναι ο Δεσπότης Χριστός, τυπικώς· πρόβατο, για το έριο του βαπτίσματος· αμνός, για την ένσαρκη θυσία· η δε σφαγή της πλευράς Του είναι εκείνη που θεραπεύει την πλευρά. Ποιοι είναι οι σφαγιαστές και οι κουρευτές; Οι Σαδδουκαίοι και οι Φαρισαίοι· διότι πρώτα τον κούρεψαν με τη βλασφημία, και έπειτα τον φόνευσαν με τον φθόνο. Διότι, όπως ακριβώς στην παρούσα ζωή ο άνθρωπος που κουρεύεται παραμένει ανώδυνος και καθίσταται ωραιόμορφος, έτσι και ο Χριστός, δεχόμενος το πλήγμα, το δέχθηκε σαν κούρεμα, χωρίς να υποστεί οδύνη, και προαναγγέλλοντας την ωραιότητα της αναστάσεως. Περί αυτού έχει γραφεί: «Είσαι ωραιότερος στο κάλλος από τους υιούς των ανθρώπων». Σε συμφωνία δε με τον Ησαΐα, μίλησε και ο Ιερεμίας λέγοντας: «Εγώ σαν άκακο αρνί ήλθα για να θυσιαστώ». Ονομάστηκε αναγκαίως αμνός, επειδή δεν αντιστάθηκε στο πάθος και δεν αντέδρασε κατά τη σφαγή. Αλλά, αν και οι Ιουδαίοι τον έσφαξαν, εμείς καρπωθήκαμε την τροφή· και δικό τους μεν είναι το έγκλημα, δικό μας δε το κατόρθωμα· δικό τους το ράπισμα, δική μας η ελευθερία· δική τους η τιμωρία, δική μας η ευλογία. Το φως εμφανίζεται, ο Χριστός μνημονεύεται. Σήμερα εκπληρώνεται και ο προφητικός λόγος του Δαβίδ, που αρμόζει στον παρόντα σταυρό: «Μου έδωσαν για τροφή χολή, και στη δίψα μου με πότισαν όξος».

Και αφού ξέρανε τη συκιά, φύτεψε την πίστη του σταυρού, η οποία ανθίζει και ακτινοβολεί ζωή σε όλους· αυτού του σταυρού οι ρίζες τοποθετήθηκαν στη γη, ενώ τα κλαδιά του υψώθηκαν στους ουρανούς· του οποίου τα φύλλα είναι αγέραστα, το άνθος αμάραντο και ο καρπός αθάνατος. Αυτό το ξύλο μνημονεύει και ο Δαβίδ, λέγοντας: «Και θα είναι σαν το ξύλο που είναι φυτεμένο κοντά στις διεξόδους των υδάτων, το οποίο θα δώσει τον καρπό του στην εποχή του, και το φύλλο του δεν θα πέσει». Αυτό το ξύλο μνημονεύει και η Σοφία, λέγοντας: «Είναι ξύλο ζωής για όλους όσοι την κρατούν σταθερά». Αυτό το ξύλο, βλέποντάς το με προφητικό μάτι ο Ιερεμίας ότι επρόκειτο να πελεκηθεί από τους Ιουδαίους εναντίον του Χριστού, απευθύνθηκε κατά πρόσωπο στους Ιουδαίους, λέγοντάς τους: «Ελάτε, και ας βάλουμε ξύλο στον άρτο του, και ας τον εξολοθρεύσουμε από τη γη των ζώντων». Το ξύλο είναι ο σταυρός, και ο άρτος το σώμα του Χριστού.

Και για τους ασθενείς λέει: «Απέστειλε τον λόγο του και τους εθεράπευσε»· και για τους αμαρτωλούς λέει: «Αυτός φέρει τις αμαρτίες μας»· και για τους νεκρούς που αναστήθηκαν: «Θα αναστηθούν οι νεκροί»· και για τις ψυχές που κατέχονταν στα δεσμά: «Και σε όσους κάθονται στο σκοτάδι, φως ανέτειλε για εσάς». Και για τον Καϊάφα και τον Ηρώδη λέει: «Άρχοντες λαών συγκεντρώθηκαν μαζί με τον Αβραάμ»· και για τον Ιούδα: «Εκείνος που έτρωγε τους άρτους μου μεγάλυνε εναντίον μου τον πτερνισμό»· και για τη συναγωγή των Ιουδαίων και των αρχιερέων: «Ο Κύριος θα έλθει σε κρίση με τους πρεσβυτέρους του λαού»· και για τον σταυρό: «Ελάτε να βάλουμε ξύλο στον άρτο του»· και για τον ληστή εκ δεξιών: «Η δεξιά του Κυρίου εποίησε δύναμη»· και για τον τάφο: «Με έθεσαν σε λάκκο κατώτατο»· και για το αγκάθινο στεφάνι: «Η άμπελός μου αντί για σταφύλια βλάστησε αγκάθια»· και για τον πειρασμό του από τον Πονηρό: «Ο εχθρός ονείδισε τον Κύριο»· και για την ονομασία του ως Υιού ανθρώπου: «Και επί τον Υιό τον οποίο ενίσχυσες για τον εαυτό σου»· και για την ταφή του: «Και θα δώσω τους πονηρούς αντί για την ταφή του»· και για την ανάσταση του Κυρίου: «Εξεγέρσου, γιατί κοιμάσαι, Κύριε;»· και για την ανάληψή του: «Ανέβηκε ο Θεός με αλαλαγμό»· και για την άνω καθέδρα: «Κάθου εκ δεξιών μου». Και γιατί λέω τόσα πολλά; Διότι όλες τις προφητείες που ψάλλονται για τη χάρη του Χριστού, ούτε οι ρήτορες δεν μπορούν να τις εξαγγείλουν.

Εγώ δε, ως άκακο αρνίο που οδηγείται για να θυσιαστεί, δεν γνώριζα· εναντίον μου συνέλαβαν πονηρό σχέδιο. Κάποιοι ερμηνεύουν αυτά τα λόγια ως αναφερόμενα στον Χριστό, αλλά εμείς προς το παρόν ας παραμείνουμε στην ιστορική αφήγηση, χωρίς να τους κατακρίνουμε καθόλου. Διότι η Εκκλησία ας οικοδομείται από παντού.

Εγώ δε ήμουν σαν άκακο αρνί. Θαυμαστή είναι η απλότητα του προφήτη. Τίποτα δεν αποδέχεται τόσο πολύ ο Θεός· άρα και τα προηγούμενα τα υπέστη από άδολη πείρα. Ελάτε, και ας βάλουμε ξύλο στον άρτο του. Τι είναι το ξύλο; Ας τον σταυρώσουμε, ως επικατάρατο, ώστε να μην πεθάνει με κοινό θάνατο, και μάλιστα η κακία εκδηλώνεται με ομοφωνία. *Εναντίον μου μηχανεύτηκαν σχέδιο, λέγοντας: Ελάτε, και ας βάλουμε ξύλο στον άρτο του, και ας τον εξολοθρεύσουμε από τη γη των ζώντων.*

Αυτός που είπε: «Πρέπει ο Υιός του ανθρώπου να πάθει πολλά, και να θανατωθεί, και να ταφεί, και την τρίτη ημέρα να αναστηθεί»· αυτός που είπε: «Γκρεμίστε τον ναό τούτο, και σε τρεις ημέρες θα τον εγείρω»· αυτός που είπε: «Εξουσία έχω να θέσω την ψυχή μου, και εξουσία έχω πάλι να την λάβω»· και, «Κανείς δεν την παίρνει από εμένα· εγώ από τον εαυτό μου την θέτω, και εγώ πάλι την λαμβάνω»· αυτός που επιτίμησε τον Πέτρο, ο οποίος λίγο πριν είχε μακαρισθεί για τα λόγια του: «Εσύ είσαι ο Χριστός ο Υιός του Θεού του ζώντος», έπειτα όμως, επειδή θεώρησε το πάθος ανάξιο γι' αυτόν, άκουσε: «Πήγαινε πίσω μου, σατανά· μου είσαι σκάνδαλο, διότι δεν φρονείς τα του Θεού, αλλά τα των ανθρώπων»· αυτός που έστρεψε σταθερά το πρόσωπό του για να αναβεί στην Ιερουσαλήμ, ώστε να χορηγήσει σε όλους τη σωτηρία διαμέσου του πάθους του· αυτός που μέσω των προφητών προκήρυξε και το είδος του πάθους του, αφενός μέσω του Ιερεμία: «Εναντίον μου σκέφτηκαν πονηρό λογισμό, λέγοντας: Ελάτε να βάλουμε ξύλο στο ψωμί του, και να τον εξολοθρεύσουμε από τη γη», υποδηλώνοντας τον σταυρό· αφετέρου μέσω του Δαβίδ: «Μου έδωσαν χολή για τροφή μου, και στη δίψα μου με πότισαν ξύδι»· και, «Τρύπησαν τα χέρια μου και τα πόδια μου· διαμοίρασαν τα ιμάτιά μου μεταξύ τους, και για τον ιματισμό μου έβαλαν κλήρο»· και μέσω του Ησαΐα: «Την πλάτη μου παρέδωσα σε μαστιγώσεις, και τα σαγόνια μου σε ραπίσματα, το δε πρόσωπό μου δεν το απέστρεψα από την ντροπή των εμπτυσμών».

Αλλά τι λέει ο φρενόληπτος, αγνώμων και απειθής Ιουδαίος; «Εάν λοιπόν ο Χριστός είναι Θεός, όπως λέτε, και Υιός του Θεού, και έχει έλθει για τη σωτηρία των ανθρώπων, γιατί σταυρώθηκε με έναν τέτοιον επονείδιστο θάνατο;» Προς αυτόν θα απαντήσουμε, επιλέγοντας λίγα χωρία από τους προφήτες: Έπρεπε να σταυρωθεί ο Χριστός, ω παράνομε και αγνώμονα Ιουδαίε, διότι ο νόμος και οι προφήτες αυτό κήρυξαν, ότι δηλαδή η ανθρωπότητα σώζεται διά του Χριστού. Διότι πρώτος ο Μωυσής λέγει: «Θα δείτε τη ζωή σας κρεμασμένη απέναντι από τα μάτια σας, και δεν θα πιστέψετε στη ζωή σας». Και ο Ησαΐας: «Σαν πρόβατο οδηγήθηκε στη σφαγή, και όπως ο αμνός ενώπιον αυτού που τον κουρεύει είναι άφωνος». Και ο Ιερεμίας: «Ελάτε να βάλουμε ξύλο μέσα στο ψωμί του». Και αλλού: «Έδωσαν την τιμή του για τον αγρό του κεραμέα, όπως ακριβώς με διέταξε ο Κύριος». Και για το ότι ο σταυρωθείς Χριστός είναι Θεός, άκουσε τον Έσδρα που λέγει: «Ευλογητός ο Κύριος, ο οποίος άπλωσε τα χέρια του και έσωσε την Ιερουσαλήμ μπροστά στα μάτια μας». Και επειδή τα φίδια σκότωναν τον λαό, ο Μωυσής, αφού κρέμασε ένα φίδι πάνω σε ξύλο με προσταγή του Θεού, έλεγε: «Σε αυτό να προσηλώνετε το βλέμμα σας, και δεν πρόκειται να πεθάνετε». Και πάλι ο Ιερεμίας λέγει, μιλώντας εκ προσώπου εκείνων που τον σταύρωσαν: «Ελάτε να τον εξαλείψουμε από τη γη των ζώντων». Και πάλι ο Χριστός λέγει διά μέσου του ίδιου προφήτη: «Εγώ δε, σαν άκακο αρνί που οδηγείται για να θυσιαστεί, δεν το γνώριζα».

Ως μέγιστη ιατρεία προσέφερε τη δική του θεότητα στη φύση της ανθρωπότητας ως φάρμακο, φάρμακο δραστικότατο, φάρμακο παντοδύναμο. Αυτή ανέδειξε το ασθενικό σαρκίο δυνατότερο από τους αόρατους εχθρούς. Διότι, όπως ακριβώς ο σίδηρος γίνεται απρόσιτος όταν ενώνεται με το πυρ, έτσι και ο χόρτος της δικής μας φύσης, αφού ενώθηκε με το πυρ της θεότητας, έγινε απρόσιτος στον διάβολο. Και επειδή, όπως λένε οι ιατροί, τα αντίθετα αποτελούν θεραπείες των αντιθέτων, μέσω των αντιθέτων καταβάλλει τα αντίθετα: την ηδονή, μέσω των πόνων· την υπερηφάνεια, μέσω της ταπεινώσεως. Διότι όχι μόνο ταπείνωσε τον εαυτό του, όντας πλούσιος κατά τη θεότητα και γινόμενος άνθρωπος, αλλά και ανάμεσα στους ανθρώπους ταπείνωσε τον εαυτό του. Ποιος άλλωστε από τους ανθρώπους υπήρξε τόσο ταπεινός; Διότι δεν είχε πού να γείρει το κεφάλι του. Δεν διέθετε υποζύγιο, ούτε διπλό πανωφόρι, ούτε δεύτερο χιτώνα. Όταν τον λοιδορούσαν δεν ανταπέδιδε τις λοιδορίες· όταν έπασχε δεν απειλούσε· σαν άκακο αρνί οδηγούνταν στη σφαγή, χωρίς να φιλονικεί, χωρίς να κραυγάζει. Όταν τον ράπιζαν, παρέδιδε πρόθυμα το μάγουλο σε εκείνον που τον χτυπούσε· δεν απέστρεψε το πρόσωπό του από την καταισχύνη των εμπτυσμάτων· αν και αποκαλούνταν Σαμαρείτης και δαιμονισμένος, αν και καταδιωκόταν, τα υπέμενε αυτά, ώστε κι εμείς να ακολουθήσουμε τα ίχνη του. Όλα αυτά τα επιτελούσε με την ευδοκία του Πατέρα. Διότι, όντας Υιός μονογενής εξ αυτού και ομοούσιος, φανέρωσε δημοσίως την πατρική Του αγάπη για εμάς.

ΚΑʹ. Ώ του θαύματος! Αυτός που ποιμαίνει τον Ισραήλ, ως Θεός προαιώνιος, παραδίδεται σε θάνατο ως άνθρωπος από ισραηλιτικό χέρι. Αυτός που οδηγεί τον Ισραήλ σαν πρόβατο, οδηγήθηκε για να θυσιαστεί ως άκακο αρνί, και φέρνει το ξύλο της ζωής απέναντι στο ξύλο της γνώσης, και με τη γεύση της χολής αναμεμειγμένης με ξύδι, εξόρισε την ασθένεια που ενέσκηψε στη φύση από τη γλυκιά βρώση. Αυτός που κάθεται πάνω στα Χερουβίμ ως Θεός, κρέμεται στον σταυρό ως κριτής, όντας ο ίδιος η ζωή των ανθρώπων, την οποία οι θεοκτόνοι, αν και την είδαν κρεμασμένη στο ξύλο, δεν πίστεψαν. Διότι έκλεισαν τα μάτια τους, και με τα αυτιά τους άκουσαν βαριά. Αυτός που έπλασε τον άνθρωπο με θεϊκά χέρια, όλη την ημέρα άπλωσε τα άχραντα χέρια Του προς λαό απειθή και αντιλέγοντα, και παραθέτει την ψυχή Του στις πατρικές παλάμες. Και κεντιέται με λόγχη η πλευρά Εκείνου που από την πλευρά του Αδάμ δημιούργησε την Εύα, και πηγάζει θείο αίμα και νερό, ποτό αθανασίας και βάπτισμα αναπλάσεως. Γι' αυτό ντράπηκε ο ήλιος, μη αντέχοντας να βλέπει τον νοητό ήλιο της δικαιοσύνης να εμπαίζεται. Η γη σειόταν, ραντιζόμενη με το δεσποτικό αίμα, αποτινάσσοντας την κηλίδα των ειδωλολατρικών μιασμάτων, και σκιρτώντας περιχαρής για την κάθαρση. Νεκροί ανασταίνονταν από τα μνήματα, προαναγγέλλοντας την έγερση Εκείνου που νεκρώθηκε για εμάς. Έσβηνε ο ήλιος και πάλι άναβε, σχηματίζοντας την απαρίθμηση του τριημέρου του Δεσπότη.

Και ο Τρύφων είπε: Πρώτον, αξιώνουμε να μας πεις μερικές από τις Γραφές για τις οποίες λες ότι έχουν διαγραφεί εντελώς. Και εγώ είπα: Θα πράξω όπως επιθυμείτε. Από τις εξηγήσεις, λοιπόν, που έδωσε ο Έσδρας για τον νόμο σχετικά με το Πάσχα, αφαίρεσαν την εξής περικοπή: Και είπε ο Έσδρας στον λαό: Αυτό το Πάσχα είναι ο σωτήρας μας και η καταφυγή μας. Και εάν σκεφθείτε και αναβεί στην καρδιά σας, ότι πρόκειται να τον ταπεινώσουμε σε σημείο, και μετά από αυτά ελπίσουμε σε αυτόν, αυτός ο τόπος δεν πρόκειται ποτέ να ερημωθεί στον άπαντα χρόνο, λέγει ο Θεός των δυνάμεων· εάν όμως δεν τον πιστέψετε και δεν υπακούσετε στο κήρυγμά του, θα γίνετε περίγελος στα έθνη. Και από τα όσα ελέχθησαν μέσω του Ιερεμία, απέκοψαν τα εξής: Εγώ ήμουν σαν αρνίο που φέρεται για να θυσιαστεί. Εναντίον μου μηχανεύτηκαν σχέδιο, λέγοντας: Ελάτε, ας βάλουμε ξύλο στο ψωμί του και ας τον εξολοθρεύσουμε από τη γη των ζώντων, και το όνομά του να μην μνημονευθεί πλέον.

Προγνωρίζοντας αυτό το μακάριο ξύλο και τον άγιο άρτο, τον Χριστό, καθώς και την αυθάδεια των Ιουδαίων, προείπε ο Ιερεμίας: «Ελάτε να βάλουμε ξύλο στον άρτο του και να τον εξολοθρεύσουμε από τη γη των ζώντων». Και όταν οι Ιουδαίοι άκουγαν τον Χριστό να λέει ότι είναι ο ουράνιος άρτος που παρέχει ζωή στον κόσμο, αυτοί έλεγαν: «Εμείς γνωρίζουμε από πού είναι, και ο πατέρας και η μητέρα και οι αδελφοί του είναι μαζί μας· πώς λοιπόν αυτός είναι ουράνιος άρτος;». Και έλεγαν στον Πιλάτο: «Άρον, άρον, σταύρωσον αυτόν».

Και: ελάτε να βάλουμε ξύλο στον άρτο του. Σε αυτά λοιπόν, γιατί χρειάζεται να παραθέσουμε και άλλα και να μακρηγορούμε περιττά; Ποια άλλη έννοια περί του άρτου θεωρείς ότι έχουν όσοι τα είπαν αυτά, αν όχι την κοινή και αυτήν που έχει ήδη εκτεθεί από εμάς; Και αν, σύμφωνα με τη δική σου φιλοσοφία, διαιρούνταν ως γένος σε είδη, δηλαδή στο ένζυμο και στο άζυμο, γιατί δεν έκανε διάκριση ο καθένας, δηλώνοντας το προκείμενο είδος με την προσθήκη του «ενζύμου»; Διότι είναι φανερό ότι όλοι μιλούν περί αυτού. Και κανείς, όταν θέλει να σημάνει τον άνθρωπο, δεν αρκείται στο να πει μόνο «ζώο», αλλά προσθέτει και το «λογικό» και όσους άλλους προσδιορισμούς.

Ασπαζόμενοι, Ελεήμον, τον σταυρό σου, το ξύλο που είδε ο θρηνητής των προφητών να ρίχνεται στον άρτο σου, ανυμνούμε τα δεσμά σου και την ταφή, τη λόγχη και τα καρφιά. Ασπαζόμενοι τον άγιο σταυρό, τον οποίο καταδέχθηκες, Χριστέ, να σηκώσεις στους ώμους σου, και πάνω σε αυτόν να υψωθείς και να σταυρωθείς κατά σάρκα, λαμβάνουμε δύναμη εναντίον των αόρατων εχθρών.

Ω, των μακαρίων ψυχών των αγίων και οσίων πατέρων μας, των αληθώς φρονίμων και σοφών και ρητόρων και πεπαιδευμένων και γνωστικών και υπερενδόξων και υπερευγενεστάτων. Εκείνοι δεν άκουγαν μάταια, ούτε έπεφτε κανένας λόγος στο κενό γι' αυτούς· ούτε προτίμησαν τα παρόντα και φθαρτά εις βάρος των μη ορατών και αιωνίων· αλλά πραγματικά μόχθησαν, κοπίαζαν και ταπεινοφρονούσαν· έκοβαν τα θελήματά τους, αγαπούσαν την τελευταία θέση, την ευτέλεια, την αποφυγή αντιλογίας, συγκρατούσαν τη γλώσσα τους, πονούσαν, ο μεν υποχωρώντας στο πατρικό πρόσταγμα σαν άκακο αρνί, ο δε υπακούοντας στον καθοδηγητή σαν υποζύγιο· άλλος πορευόμενος με την πίστη και έτερος σιωπώντας· άλλος υπομένοντας σαν αδάμαντας· άλλος βαστάζοντας τη θλίψη από κάποιον αδελφό, σαν να έφτυνε αίμα, φθάνοντας μέσω της υπομονής στο μαρτύριο.