Πατερικές αναφορές στο ΙΕΡΕΜΙΑΣ 12:1

Και πάλι: «Σας λέω την αλήθεια, σας συμφέρει να αναχωρήσω εγώ· διότι, εάν δεν αναχωρήσω εγώ, ο Παράκλητος δεν θα έρθει σε εσάς, το Πνεύμα της αληθείας, το οποίο εκπορεύεται από τον Πατέρα». Εάν όμως πουν: «Το Πνεύμα δεν μιλάει από τον εαυτό του, αλλά θα πει όσα ακούσει»· τους απαντούμε: Ούτε ο Υιός μιλάει από τον εαυτό του. Αλλά, λέει, «ο Πατέρας που με έστειλε, Εκείνος μου είπε τι να πω και τι να μιλήσω»· διότι όλα όσα λέει το Πνεύμα και ο Υιός, είναι λόγια του Θεού. Και για τον λόγο αυτόν «Κάθε Γραφή είναι θεόπνευστη και ωφέλιμη», επειδή εκφωνήθηκε από το Πνεύμα. Και πράγματι αυτό αποδεικνύει αληθινά ότι το Πνεύμα δεν είναι κτίσμα, επειδή κάθε λογική κτίση άλλοτε μιλάει από τον εαυτό της και άλλοτε λέει τα του Θεού, όπως όταν λέει ο Παύλος: «Σχετικά με τις παρθένες δεν έχω εντολή του Κυρίου, αλλά δίνω τη γνώμη μου ως ελεημένος από τον Κύριο». Και: «Στους έγγαμους όμως παραγγέλλω, όχι εγώ, αλλά ο Κύριος»· και ο προφήτης: «Ω Κύριε, όμως για τις κρίσεις σου θα διαλεχθώ μαζί σου· γιατί ευοδώνονται οι ασεβείς;»· και πάλι: «Αλίμονό μου, μητέρα μου, σαν ποιον με γέννησες;». Άλλοτε όμως λέει: «Αυτά λέει ο Κύριος». Και άλλοτε ο Μωυσής λέει: «Είμαι ισχνόφωνος και βραδύγλωσσος». Και άλλοτε ο ίδιος: «Αυτά λέει ο Κύριος: Εξαπόστειλε τον λαό μου, για να με λατρεύσει». Με το Πνεύμα όμως δεν συμβαίνει έτσι. Διότι δεν λέει άλλοτε τα δικά του και άλλοτε τα του Θεού· διότι αυτό θα ήταν γνώρισμα ενός κτίσματος. Αλλά όλα τα λόγια του Πνεύματος είναι λόγια του Θεού· παρομοίως και τα λόγια του Υιού.

Γ΄. Και, για να πω κάτι πιο συγκινητικό, λαμβάνοντας θάρρος όπως απέναντι σε πατέρα που μας παρέδωσε: ο Αβραάμ δεν μας γνώρισε και ο Ισραήλ δεν μας αναγνώρισε· αλλά εσύ είσαι ο Πατέρας μας· και προς εσένα προσβλέπουμε· εκτός από εσένα άλλον δεν γνωρίζουμε· το όνομά σου επικαλούμαστε. Γι' αυτό θα απολογηθώ, «πλην όμως δίκαια θα μιλήσω απέναντί σου», λέει ο Ιερεμίας, γίναμε όπως ακριβώς στην αρχή, όταν δεν μας κυβερνούσες, και ξέχασες την άγια διαθήκη σου, και απέκλεισες από εμάς τα ελέη σου. Γι' αυτό γίναμε όνειδος στον αγαπητό σου, εμείς οι προσκυνητές της Τριάδος, οι τέλειοι ικέτες της τέλειας θεότητας· εμείς που δεν τολμούμε να υποβιβάσουμε στα δικά μας μέτρα τίποτε από όσα βρίσκονται υπεράνω ημών· ούτε να επαιρόμαστε τόσο πολύ, ακολουθώντας τις άθεες και θεομάχες γλώσσες, ώστε να καταστήσουμε τη θεία Δεσποτεία ομόδουλη· αλλά παραδοθήκαμε προφανώς εξαιτίας των άλλων μας αμαρτιών, και επειδή δεν πολιτευθήκαμε επάξια των εντολών σου, αλλά πορευθήκαμε οπίσω από την πονηρή μας διάνοια.

ΚΕΦ. ΙΒʹ. Δίκαιος είσαι, Κύριε. Με πιο γενικό τρόπο και ο ίδιος διατυπώνει αυτές τις απορίες. Δεν περιέρχεται σε σύγχυση ως προς τη φύση του ζητήματος, αλλά ως προς τον τρόπο, και λέει: Διότι γνωρίζουμε ότι είσαι δίκαιος, πλην όμως δεν μπορώ να βρω τον τρόπο της δικαιοσύνης.

Διότι θα απολογηθώ ενώπιόν σου. Δηλαδή, έχοντας γνωρίσει ότι είσαι δίκαιος από τις αποφάσεις που με δίδαξες. Απολογούμαι για εκείνο για το οποίο σε ικέτευσα. Όμως, περί κριμάτων θα μιλήσω ενώπιόν σου. Αντιθέτως, λέει, τώρα θα εκθέσω τα δίκαιά μου προς εσένα, ω Δέσποτα, επισπεύδοντας την καταδίκη των πονηρών.

«Γιατί ευοδώνεται η οδός των ασεβών;» Όλα αυτά τα λέγει για εκείνους που εξακολουθούν να αναστρέφονται μέσα στις αμαρτίες. Αλλά τότε μεν αδημονεί για αυτά, τώρα όμως όχι πλέον. Αυτό βεβαίως λέγει και ο Δαβίδ, αυτό και ο Ιώβ· αλλά πρόσεξε πότε. Όταν είχε θορυβηθεί η διάνοιά τους. Επομένως, όσα προέρχονται από θορυβημένη διάνοια δεν πρέπει να τα θεωρούμε ως δόγματα. Διότι και εκείνος, όταν χλευαζόταν από τους φίλους του· και αυτός, όταν υπέφερε δεινά από εκείνους που ευημερούσαν· και ο Δαβίδ, όταν βρισκόταν σε μεγάλη αθυμία, λέγει: «Εγώ είπα μέσα στην έκστασή μου: Έχω απορριφθεί από το πρόσωπο των οφθαλμών σου».

Και πάλι: «Γιατί ευοδώνεται η οδός των ασεβών;». Και όμως, στους δικαίους είχε δοθεί αυτή η υπόσχεση, όπως όταν λέει αλλού για τον δίκαιο: «Και όλα όσα πράξει θα κατευοδωθούν». Το «Γιατί η οδός των ασεβών;» το αναφέρει διότι εδώ επιθυμεί να μάθει την αιτία. «Ευημέρησαν όλοι οι παραβάτες»· το σημείο που προκαλεί τη μεγαλύτερη απορία είναι ότι όλοι πάσχουν από αυτό, ακόμη και οι Ιουδαίοι. Αλλά δεν εκφράζονται με αυτόν τον τρόπο, παρά με κακία, όπως όταν λένε: «Καθένας που πράττει το πονηρό, είναι καλός ενώπιον του Κυρίου, και σε αυτούς Εκείνος ευαρεστήθηκε».

Είδες ότι, έστω και αν ο δίκαιος δεν υφίσταται ο ίδιος κάποιο πάθος, βλέποντας κάποιον άλλον να υποφέρει, θλίβεται σαν να υποφέρει και ο ίδιος; Αυτό ακριβώς απορούσα. Γιατί ευοδώνεται η οδός των ασεβών; Αναφέρεται στους παρανόμους του λαού· διότι, αφού αντελήφθη τη σκευωρία εναντίον του, προσεύχεται εναντίον τους, επισπεύδοντας την τιμωρία τους.

Γι' αυτό και αυτός αλλού έλεγε: Παραλίγο να παρεκκλίνουν τα βήματά μου, επειδή φθόνησα τους ανόμους. Και ένας άλλος πάλι: Γιατί η οδός των ασεβών προοδεύει; Και ο Ιώβ, επίσης, πολλά παρόμοια διερωτάτο. Αλλά τότε, επειδή βρίσκονταν σε πιο ατελή πνευματική κατάσταση, αυτά έλεγαν όσοι τα έλεγαν, και αυτά αναζητούσαν όσοι τα αναζητούσαν· τώρα όμως, δεν είναι άξιος καμίας συγγνώμης εκείνος που ταράζεται από αυτά, αφού έμαθε να σκέπτεται με τόσο πνευματικό τρόπο, αποδέχθηκε τέτοιες διδασκαλίες για τα μέλλοντα, διδάχθηκε σαφέστερα τον λόγο περί γέεννας και περί βασιλείας, και ότι ο καθένας θα λάβει εκεί την ανταπόδοση που του αξίζει. Ο δίκαιος Θεός ερευνά καρδιές και νεφρούς. Η βοήθειά μου προέρχεται από τον Θεό, ο οποίος σώζει τους ευθείς στην καρδιά.

Διότι προς τέτοιου είδους ανθρώπους ο μακάριος Παύλος με αγανάκτηση έλεγε: «Αλήθεια, ω άνθρωπε, εσύ ποιος είσαι που ανταπαντάς στον Θεό; Μήπως θα πει το πλάσμα σε εκείνον που το έπλασε, Γιατί με έφτιαξες έτσι;». Και ενώ εγώ έφερα το παράδειγμα των παιδιών, εκείνος έθεσε ένα πολύ ανώτερο από αυτό, το παράδειγμα του κεραμέα και του πηλού που πλάθεται από αυτόν. Διότι, όπως ακριβώς ο πηλός ακολουθεί εκεί όπου τον οδηγούν τα χέρια εκείνου που του δίνει μορφή, έτσι και ο άνθρωπος πρέπει να ακολουθεί εκεί όπου προστάζει ο Θεός, και όσα του επιφέρει, αυτά πρέπει να τα δέχεται με ευχαριστία, χωρίς να αντιλέγει σε τίποτα και χωρίς να περιεργάζεται για να μάθει τον λόγο. Διότι αυτά δεν είναι ανεξήγητα μόνο σε εμάς, αλλά ήταν και στους αγίους και θαυμαστούς εκείνους άνδρες που έζησαν πριν από εμάς. Ο μεν Ιώβ έλεγε: «Γιατί ζουν οι ασεβείς, και γερνούν μέσα στον πλούτο;» και τα εξής. Ο δε μακάριος Δαβίδ: «Παρά λίγο να γλιστρήσουν τα βήματά μου, διότι φθόνησα τους ανόμους, βλέποντας την ευημερία των αμαρτωλών· επειδή δεν υπάρχει αγωνία στον θάνατό τους, και υπάρχει σταθερότητα στη μάστιγά τους· δεν συμμετέχουν στους κόπους των ανθρώπων, και δεν μαστιγώνονται μαζί με τους άλλους ανθρώπους». Και μετά από αυτόν, ο Ιερεμίας έλεγε: «Δίκαιος είσαι, Κύριε, όμως θα συζητήσω μαζί σου για τις κρίσεις σου. Γιατί ευημερεί η οδός των ασεβών;».

Ο Ιερεμίας, όμως, προβλέποντας ακριβώς αυτό, για να μην υποπτευθεί ποτέ κανείς, προτάσσει της ερωτήσεως τη δική του κρίση, λέγοντας: «Δίκαιος είσαι, Κύριε»· δηλαδή, γνωρίζω μεν ότι τα πάντα γίνονται δίκαια από εσένα, τον τρόπο όμως με τον οποίο γίνονται δεν τον γνωρίζω. Τι λοιπόν; Έμαθαν κάτι περισσότερο εκείνοι; Αλλά ούτε καν απάντηση δεν έλαβαν περί αυτών· πράγμα που δηλώνοντας και ο μακάριος Δαβίδ έλεγε: «Και προσπάθησα να το κατανοήσω, αλλά τούτο είναι κόπος ενώπιόν μου». Δεν έλαβαν δε απάντηση, προκειμένου να διδάξουν τους μεταγενέστερους να μην ερωτούν καν.

«Μακάρι να υπήρχε ο μεσίτης μας, που να ελέγχει και να δικάζει ανάμεσα στους δυο μας.» «Γιατί οι ασεβείς ζουν, και γερνούν μέσα στον πλούτο; Οι απόγονοί τους είναι σύμφωνα με την επιθυμία της ψυχής τους, και τα παιδιά τους βρίσκονται μπροστά στα μάτια τους. Οι οίκοι τους ευημερούν, και φόβος δεν υπάρχει πουθενά· μάστιγα από τον Κύριο δεν πέφτει πάνω τους. Παραμένουν σαν αιώνια πρόβατα, και τα παιδιά τους παίζουν, παίρνοντας το ψαλτήρι και την κιθάρα. Τελειώνουν τη ζωή τους μέσα σε αγαθά.» «Πόσες είναι οι ανομίες μου και οι αμαρτίες μου, δίδαξέ με. Γιατί κρύβεσαι από εμένα;» «Μέχρι πότε, Κύριε, θα κράζω και δεν θα εισακούεις; Θα φωνάζω προς εσένα αδικούμενος, και δεν θα σώσεις; Γιατί με έκανες να βλέπω κόπους; Εναντίον μου γίνεται η κρίση, και ο κριτής δωροδοκείται. Γι' αυτό έχει καταλυθεί ο νόμος, επειδή ο ασεβής καταδυναστεύει τον δίκαιο. Εξαιτίας αυτού η κρίση θα βγει διεστραμμένη.» «Αποκρίθηκε ο άγγελος του Κυρίου και είπε: Κύριε παντοκράτορα, μέχρι πότε δεν θα ελεήσεις την Ιερουσαλήμ και τις πόλεις του Ιούδα, τις οποίες παραβλέπεις; Αυτό είναι το εβδομηκοστό έτος.» «Δίκαιος είσαι, Κύριε, γι' αυτό θα απολογηθώ σε εσένα· όμως για κρίσεις θα σου μιλήσω· γιατί η οδός των ασεβών κατευοδώνεται; Γιατί ευημερούν όλοι όσοι αθετούν;» ΤΙΤΛΟΣ Εʹ. — Περί αυτών που δουλεύουν στον Θεό· και ότι πρέπει να τους τιμούμε, και να τους παρέχουμε τα αναγκαία για τις ανάγκες τους. «Είπε ο Σαούλ στον υπηρέτη του: Τι θα προσφέρουμε στον άνθρωπο του Θεού;»

Θα γίνει ο πλούτος των ασεβών σαν τη σκόνη από τον τροχό και σαν το χώμα που παρασύρεται· και θα διαρκέσει μια στιγμή, και ο πλούτος των εθνών θα είναι σαν κάποιον που βλέπει όνειρο στον ύπνο του· και θα είναι σαν να πίνουν και να τρώνε μέσα στον ύπνο τους, αλλά όταν ξυπνήσουν το όνειρο θα αποδειχθεί μάταιο. Και όπως ακριβώς ο διψασμένος ονειρεύεται ότι πίνει, αλλά όταν ξυπνήσει εξακολουθεί να διψά, και η ψυχή του έλπισε μάταια, έτσι θα είναι και ο πλούτος όλων των εθνών.» «Δίκαιος είσαι, Κύριε, για να απολογηθώ ενώπιόν σου· ωστόσο θα σου μιλήσω για ζητήματα δικαιοσύνης. Γιατί ευοδώνεται η οδός των ασεβών; Γιατί ευημερούν όλοι όσοι διαπράττουν την παρανομία;»

Αλίμονο, αλίμονο, διότι η οδός των ασεβών ευοδώνεται. Ευημέρησαν όλοι όσοι διαπράττουν ανομίες. Τους φύτεψες και έρριζωσαν, τεκνοποίησαν και έδωσαν καρπό. Αυτά ακριβώς παραπονιέται και ο προφήτης προς τον Κύριο, εκφέροντας κρίσεις. Διότι τέτοια κώνεια ανέδωσε η τότε γενεά, τα οποία δεν αυξήθηκαν για τίποτε άλλο παρά για να προκαλέσουν τον θάνατο σε όσους τα γεύονταν και την καταστροφή των περισσότερων πόλεων, την εξουσία των οποίων κατέλαβαν με τρόπο εντελώς αθέμιτο.

Όπως νομίζω, έχει ειπωθεί: πρόσεξε ότι το πρόσωπο του υιού που φαίνεται να γογγύζει, εκπροσωπεί όλους εκείνους που σκανδαλίζονται για την ξαφνική ευημερία και σωτηρία των αμαρτωλών. Αυτό όμως δεν οφείλεται σε φθόνο, αλλά στην υπερχείλιση της φιλανθρωπίας του Θεού, την οποία εμείς αγνοούμε, και γι' αυτό γεννά τον γογγυσμό. Διότι, μήπως ο Δαβίδ δεν εισάγει το πρόσωπο κάποιου που σκανδαλίζεται με την ειρήνη των αμαρτωλών; Και ο Ιερεμίας παρομοίως, λέγοντας: «Γιατί ευοδώνεται η οδός των ασεβών; Τους φύτεψες και έβγαλαν ρίζες». Διότι όλα αυτά προέρχονται από την ασθενή και φτωχή διάνοια των ανθρώπων, η οποία φλέγεται και αμφιβάλλει για την τάχα ανάξια ευημερία των πονηρών. Λέει, λοιπόν, ο Κύριος μέσω της παρούσας παραβολής σχεδόν τα εξής προς τους Φαρισαίους: Έστω ότι εσείς είστε δίκαιοι, όπως εκείνος ο υιός, και ευάρεστοι στον Πατέρα, σας παρακαλώ εσάς τους δικαίους και καθαρούς να μην γογγύζετε για τη χαρά που κάνουμε για τη σωτηρία του αμαρτωλού· διότι και αυτός είναι υιός.

Προς τον κύριο Γρηγόριο Καματηρό. Είναι καιρός να πω το προφητικό λόγιο, τιμιότατε αδελφέ, αλίμονο διότι φωτιά κατέφαγε τα ωραία της οικουμένης. Διότι, τι είναι ωραιότερο από τον θείο οίκο, τι πιο τερπνό, και τι πιο ευπρεπές από τα αγαπητά σκηνώματα του Θεού και τον τόπο της δόξας Του; Αλίμονο στις αμαρτίες μου, οι οποίες ίσως παρέδωσαν στις φλόγες το αγιαστήριο του Θεού. Ποιος θα δώσει στο κεφάλι μου νερό και στα μάτια μου πηγή δακρύων, για να κλάψω τόσο τη συντριβή της θυγατέρας του λαού μου, δηλαδή αυτής της ελεεινής πολίχνης, που σαν την κολοκυθιά του Ιωνά μόλις φάνηκε καταστράφηκε, όσο και το σύντριμμα της μητέρας του λαού μου, το οποίο θεωρώ και πιο οικτρό, δηλαδή της εκκλησίας του Θεού; Ποιος έχει τόσο αδαμάντινη ψυχή, ποιος έχει τόσο σκληρύνει την καρδιά του, ώστε να μην καταφλεχθεί και ο ίδιος, όχι λέω βλέποντάς το, αλλά και μόνο ακούγοντάς το; Τι είναι αυτό, Κύριε; Διότι περί κριμάτων θα σου μιλήσω. Πώς μας απέρριψες και μας κατέρριψες; Έδειξες όχι μόνο στον λαό αλλά και στους ιερείς σκληρά πράγματα· μας πότισες κρασί κατανύξεως και άφησες τον οίκο σου έρημο και σταμάτησες τον ήχο των ωδών από αυτόν, και καθένας που θα περνά θα τον περιπαίζει, και ταπείνωσες το διάδημα της ομορφιάς και κατέστρεψες το στεφάνι της δόξας και της υμνολογίας.