Πατερικές αναφορές στο ΙΕΡΕΜΙΑΣ 12:10

Θαυμάζει δε τον νέο οίνο ο αρχιτρίκλινος· διότι καθένας, νομίζω, από εκείνους που έχουν ταχθεί στη θεία ιερωσύνη και στους οποίους έχει εμπιστευθεί ο οίκος του Σωτήρος μας Χριστού, εκπλήσσεται από τον υπέρτερο του νόμου λόγο Του. Και ο Χριστός προστάζει να δοθεί πρώτα σε αυτόν, διότι σύμφωνα με τη φωνή του Παύλου «Ο γεωργός που κοπιάζει πρέπει πρώτος να μεταλαμβάνει από τους καρπούς», και ας κατανοήσει πάλι ο ακροατής αυτό που λέω. <Και βρήκε στο ιερό εκείνους που πουλούσαν βόδια και πρόβατα και περιστέρια, και τους αργυραμοιβούς να κάθονται.> Ελέγχονται πάλι και μέσω αυτών οι Ιουδαίοι ότι περιφρονούν τους νόμους που τους δόθηκαν, και δεν δίνουν καμία σημασία στα μωσαϊκά γράμματα, αλλά αποβλέπουν μόνο στη φιλοκέρδεια. Διότι, ενώ ο νόμος πρόσταζε να καθαρίζονται εκ των προτέρων με ποικίλους τρόπους εκείνοι που επρόκειτο να αναβούν στον θείο ναό, δεν εμπόδιζαν να μολύνουν την αγία αυλή τους αργυραμοιβούς ή κερματιστές, και άλλους επιπλέον αυτών, των οποίων επιτήδευμα ήταν η πλεονεξία και επιθυμία τους ο τόκος και ο πολλαπλασιασμός του κέρδους (διότι σε αυτά συνοψίζεται όλος ο σκοπός των εμπόρων)· αλλά, σαν να εισέρχονταν σε αυτήν με άπλυτα πόδια, το επέτρεπαν εντελώς αυτοί οι ίδιοι που είχαν τη δύναμη να τους εμποδίσουν· ώστε να αποδεικνύεται αληθινό αυτό που λέει ο Θεός για αυτούς: «Ποιμένες πολλοί κατέστρεψαν τον αμπελώνα μου, μόλυναν τη μερίδα μου, έκαναν την επιθυμητή μου μερίδα έρημο άβατη, παραδόθηκε στον αφανισμό της απώλειας».

Είχαν προαναγγελθεί επίσης και οι κατηγορίες γι' αυτές τις ύβρεις τους: «Αλίμονο», λέει, «σε αυτούς, διότι απομακρύνθηκαν από εμένα· είναι άθλιοι, διότι ασέβησαν εναντίον μου· εγώ τους λύτρωσα, αυτοί όμως είπαν ψέματα εναντίον μου». «Κανείς όμως δεν μιλούσε ανοιχτά (με παρρησία) γι' αυτόν, λόγω του φόβου των Ιουδαίων». Ο γογγυσμός υπήρχε ανάμεσα στους Ιουδαίους, και εξαιτίας του φόβου των Ιουδαίων λέει ότι κανείς δεν μπορούσε να μιλάει με παρρησία. Επομένως, ονομάζει ειδικά Ιουδαίους τους άρχοντες των Ιουδαίων, μην καταδεχόμενος, όπως τουλάχιστον μου φαίνεται, να τους προσφωνήσει πρεσβυτέρους ή ιερείς ή με κάποιον άλλο τέτοιο τίτλο ο θεσπέσιος Ευαγγελιστής, έχοντας παροξυνθεί σε λύπη εναντίον τους από ζήλο για την ευσέβεια. Αυτούς βέβαια πολύ εύλογα κατηγορεί ο Θεός μέσω των προφητών ως καταστροφείς του νοητού αμπελώνα, λέγοντας: «Πολλοί ποιμένες διέφθειραν τον αμπελώνα μου, μόλυναν τη μερίδα μου, μετέτρεψαν την επιθυμητή μου μερίδα σε έρημο αδιάβατη, παραδόθηκε σε αφανισμό απώλειας». Διότι πώς να μην πιστέψουμε ότι έχει καταστραφεί στ' αλήθεια ο δεσποτικός αμπελώνας από τις δικές τους βδελυρότητες, όταν ακόμη και το να συμφωνήσει κανείς με το αγαθό και να θαυμάσει απλώς το αξιοθαύμαστο, το καθιστούσαν επικίνδυνο; Το ότι δε, μαζί με τα άλλα, και αυτό το γεγονός προκαλεί βαρύτερη την κόλαση για τους ηγέτες των Ιουδαίων, σε ποιον από αυτούς που σκέπτονται ορθά είναι αμφίβολο;

Διότι, επειδή φέρθηκαν με ύβρη απέναντι στον Χριστό, οι Ισραηλίτες καταστράφηκαν, και λέμε ότι έπεσαν σε αυτήν την κατάσταση εξαιτίας της ανοσιότητας εκείνων που είχαν αναλάβει να τους καθοδηγούν. Διότι, αν και είχαν επιγνώσει ότι αυτός είναι ο κληρονόμος, τον δολοφόνησαν. Επειδή ήθελαν να κάνουν δική τους κληρονομιά τον αμπελώνα του. Το γεγονός δε ότι, ακολουθώντας τις κακοτροπίες των ηγετών του, ο άφρων Ισραήλ απέτυχε να βρει την ελπίδα στον Χριστό, το επιβεβαιώνει ο Θεός των όλων, λέγοντας μέσω της φωνής των προφητών: «Πολλοί ποιμένες κατέστρεψαν τον αμπελώνα μου, μόλυναν την κληρονομιά μου, έκαναν την επιθυμητή μου μερίδα έρημο άβατη».

Διότι έγιναν αφορμή για τον όλεθρο εκείνων που βρίσκονται υπό την εξουσία τους. Και αυτό θα το διδάξει ο Θεός των όλων, λέγοντας: «Πολλοί ποιμένες κατέστρεψαν τον αμπελώνα μου, μόλυναν τη μερίδα μου.» Παρέδωσαν την επιθυμητή μου μερίδα σε άβατη έρημο. Κατέληξε σε αφανισμό απώλειας. <Και θα φυτρώσουν στις πόλεις τους ακανθώδη δέντρα, και στα οχυρώματά της· και θα γίνει κατοικία σειρήνων και αυλή στρουθοκαμήλων. Και θα συναντήσουν δαιμόνια τους ονοκενταύρους, και θα φωνάζουν το ένα στο άλλο· εκεί θα αναπαύονται ονοκένταυροι. Διότι βρήκαν εκεί ανάπαυση για τον εαυτό τους· εκεί φώλιασε ο σκαντζόχοιρος.> Πάλι, με άλλον τρόπο, προσπαθεί να μας καταστήσει σαφή όσα συμβαίνουν στις ερήμους. Διότι, όσο οι πόλεις είναι πολυάνθρωπες, κανένα από τα άγρια δέντρα δεν φυτρώνει σε αυτές· απομακρύνονται επίσης και τα θηρία που χαίρονται τις ερήμους. Όταν, όμως, αδειάσουν από ανθρώπους και στερηθούν αυτούς που τις κατοικούν, τότε θα βρεθούν σαν μια χέρσα γη, γεμάτη από αγκάθια, καταφύγιο στρουθοκαμήλων, και μάλιστα σειρήνων. Και λέγοντας σειρήνες εννοεί τα πτηνά που βγάζουν θρηνητική φωνή τη νύχτα και σχεδόν ολολύζουν, τα οποία την ημέρα μένουν ήρεμα και φωλιάζουν στις ερημικές περιοχές· και πραγματοποιούν τις πτήσεις τους κυρίως στο σκοτάδι, όπως η κουκουβάγια και τα παρόμοια. Λέγοντας δε ότι τα δαιμόνια και οι ονοκένταυροι συναντώνται μεταξύ τους και φωνάζουν το ένα στο άλλο, υπονοεί την απόλυτη ερήμωση των πόλεων.

Και ότι ο Θεός και Πατέρας, παραδίδοντας για χάρη μας τον ίδιο Του τον Υιό στον θάνατο, λέγεται κατά κάποιον τρόπο ότι τον πάταξε, με το να επιτρέψει απολύτως να πάθει, το επιβεβαιώνει ο ίδιος ο Υιός, μέσω της φωνής του ψαλμωδού σχετικά με εκείνους που έπραξαν ανόσια εναντίον του, δηλαδή προφανώς τους Ιουδαίους: «Διότι αυτόν που εσύ πάταξες, αυτοί τον καταδίωξαν, και στον πόνο των τραυμάτων μου πρόσθεσαν· πρόσθεσε ανομία πάνω στην ανομία τους». Εκούσιο λοιπόν, όπως ανέφερα, έκανε το πάθος, ώστε να φανούν τα κατορθώματα που προέκυψαν από το πάθος του. Ότι όμως σε αυτούς που τον σταύρωσαν το γεγονός θα γίνει πρόξενος ολέθρου, και ότι θα υποπέσουν στα δεινά της θείας οργής όσοι πρωτοστάτησαν σε τέτοιες βουλές και εγχειρήματα (και αυτοί ήταν οι ηγέτες του λαού), το διατρανώνει λέγοντας: «Και θα επιφέρω το χέρι μου επί τους ποιμένες». Διότι κατέστρεψαν «τον αμπελώνα του», κατά τη φωνή του προφήτη, «έδωσαν την επιθυμητή του μερίδα σε έρημο άβατη, παραδόθηκε σε αφανισμό απώλειας». Επιφέρει βεβαίως το χέρι Του ο Θεός στους ποιμένες σαν ρομφαία που τους κατακτυπά, ζητώντας εκδίκηση για την ανοσιότητα, όχι μόνο επειδή οι ίδιοι φέρθηκαν υβριστικά προς τον Χριστό, αλλά επειδή επιπλέον έγιναν και στους άλλους η αρχή και ο δρόμος για αυτή την ασυγκράτητη μανία.

«Πολλοί ποιμένες κατέστρεψαν τον αμπελώνα μου, μόλυναν το μερίδιό μου, μετέτρεψαν το επιθυμητό μερίδιο σε άβατη έρημο, οδηγήθηκε σε αφανισμό και απώλεια· εξαιτίας μου όλη η γη αφανίστηκε ολοσχερώς, διότι δεν υπάρχει άνθρωπος που να τα βάζει αυτά στην καρδιά του.» Φαίνεται πως είναι η φωνή του Κυρίου και Σωτήρος ημών αυτή που λέει σχετικά με τον ναό στα Ιεροσόλυμα: «Εγκατέλειψα τον οίκο μου»· και σχετικά με την προγενέστερη συναγωγή, η οποία κάποτε υπήρξε μερίδιο και κλήρος της κληρονομίας Του, το: «Άφησα την κληρονομία μου», σύμφωνα με το: «Πόσες φορές θέλησα να συγκεντρώσω τα τέκνα σου, όπως η όρνιθα συγκεντρώνει τα πουλιά της κάτω από τις φτερούγες της, και δεν το θελήσατε. Ιδού, ο οίκος σας εγκαταλείπεται έρημος». Ο Ίδιος δε που είπε: «Κανείς δεν παίρνει την ψυχή μου από εμένα· έχω την εξουσία να την παραδώσω», λέει επίσης: «Παρέδωσα την αγαπημένη μου ψυχή στα χέρια των εχθρών της».

ΞΗʹ. Λέει, λοιπόν, σε αυτόν ο Θεός, ελέγχοντας τους ιερείς: Οι ιερείς δεν είπαν· Πού είναι ο Κύριος; Και εκείνοι που τηρούσαν τον νόμο μου δεν με γνώρισαν, και οι ποιμένες ασεβούσαν εναντίον μου. Και λέει πάλι ο ίδιος: Οι ποιμένες συμπεριφέρθηκαν άφρονα και δεν αναζήτησαν τον Κύριο, και εξαιτίας αυτού ολόκληρο το ποίμνιο δεν επέδειξε σύνεση και σκορπίστηκαν. Και πολλοί ποιμένες, λέει, κατέστρεψαν τον αμπελώνα μου· μόλυναν την επιθυμητή μου μερίδα, ώστε να μεταβληθεί σε άβατη έρημο. Έπειτα απευθύνεται ξανά προς αυτούς τους ποιμένες: Ω, εσείς οι ποιμένες που καταστρέφετε και διασκορπίζετε τα πρόβατα της νομής μου· γι' αυτό, αυτά λέει ο Κύριος εναντίον εκείνων που ποιμαίνουν τον λαό μου: Εσείς διασκορπίσατε τα πρόβατά μου, τα εκδιώξατε και δεν τα φροντίσατε· ιδού, εγώ θα σας τιμωρήσω, ανάλογα με τα πονηρά σας έργα. Θέλει επίσης να θρηνούν γοερά οι ποιμένες και να κόπτονται οι κριοί των προβάτων, επειδή συμπληρώθηκαν οι ημέρες τους για σφαγή.

ΚΔ΄. Διότι πράγματι, οι ποιμένες συμπεριφέρθηκαν άφρονα, σύμφωνα με τα γεγραμμένα, και πολλοί ποιμένες κατέστρεψαν τον αμπελώνα μου, ατίμασαν την επιθυμητή μερίδα, αναφέρομαι δηλαδή στην Εκκλησία του Θεού, η οποία έχει συγκεντρωθεί με πολλούς ιδρώτες και θυσίες, τόσο πριν από τον Χριστό όσο και μετά τον Χριστό, καθώς και με τα ίδια τα μεγάλα πάθη του Θεού για χάρη μας. Διότι, με εξαίρεση πάρα πολύ λίγους, και από αυτούς όσους παραγκωνίστηκαν λόγω της ασημότητάς τους ή αντιστάθηκαν χάρη στην αρετή τους, οι οποίοι έπρεπε να παραμείνουν ως σπόρος και ρίζα στον Ισραήλ για να αναθάλλει ξανά και να αναβιώσει με τις επιρροές του Πνεύματος, όλοι οι άλλοι παρασύρθηκαν από το πνεύμα των καιρών. Η μόνη διαφορά μεταξύ τους ήταν ότι άλλοι το έπαθαν αυτό νωρίτερα και άλλοι αργότερα· και άλλοι μεν έγιναν πρωτεργάτες και προστάτες της ασέβειας, ενώ άλλοι τάχθηκαν στη δεύτερη γραμμή, είτε επειδή κλονίστηκαν από τον φόβο, είτε επειδή υποδουλώθηκαν στην ανάγκη, είτε επειδή δελεάστηκαν από την κολακεία, είτε –για να πω το πιο επιεικές– επειδή παραπλανήθηκαν από άγνοια· αν βέβαια θεωρείται και αυτό επαρκές ως δικαιολογία για εκείνους στους οποίους έχει εμπιστευθεί η ηγεσία του λαού.

<ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ ΤΟΥ ΠΑΛΑΜΑ> ΟΤΙ ΚΑΙ Η ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΤΟΥ ΠΑΤΡΙΑΡΧΗ ΑΝΤΙΟΧΕΙΑΣ ΕΝΑΝΤΙΟΝ ΤΟΥ ΠΑΛΑΜΑ ΕΙΝΑΙ ΑΥΤΟΥΣΙΟ ΨΕΥΔΟΣ ΚΑΙ ΣΕ ΟΛΑ ΑΝΤΙΘΕΤΗ ΜΕ ΤΟΝ ΣΥΝΟΔΙΚΟ ΚΑΙ ΤΟΝ ΑΓΙΟΡΕΙΤΙΚΟ ΤΟΜΟ, ΓΙ' ΑΥΤΟ ΚΑΙ ΣΤΡΕΦΕΤΑΙ ΕΝΑΝΤΙΟΝ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΕΥΣΕΒΩΝ ΚΑΙ ΤΟΥ ΕΥΣΕΒΟΥΣ ΒΑΣΙΛΕΩΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΙΔΙΑΣ ΤΗΣ ΕΥΣΕΒΕΙΑΣ, ΣΤΗΝ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΟΜΩΣ ΣΤΡΕΦΕΤΑΙ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟ ΕΝΑΝΤΙΟΝ ΕΚΕΙΝΟΥ ΠΟΥ ΤΗΝ ΕΓΡΑΨΕ, ΕΠΕΙΔΗ ΕΞΑΠΑΤΗΘΗΚΕ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΒΑΡΛΑΑΜΙΤΕΣ. Είναι καιρός λοιπόν να θυμηθώ τη φωνή του Ιερεμία, λέγοντας και εγώ τώρα μαζί του: «κατάπληξη και φρικτά πράγματα έγιναν πάνω στη γη· οι προφήτες προφήτευσαν άδικα και οι ιερείς χειροκρότησαν με τα χέρια τους». Αλλά και τα όσα ειπώθηκαν μέσω αυτού από τον Θεό, «ότι οι ποιμένες ενέργησαν άφρονα», «πολλοί ποιμένες κατέστρεψαν τον αμπελώνα μου, μόλυναν τη μερίδα μου, ντρόπιασαν την επιθυμητή μερίδα, την παρέδωσαν στην απώλεια». Διότι αυτός που καυχιέται ότι είναι πατριάρχης και πρόεδρος της Θεουπόλεως, ευρισκόμενος παρών απέναντι στον Κωνσταντινουπόλεως, συντάσσει και του απευθύνει επιστολές, και μαρτυρεί ότι και εκείνος έπραξε και έγραψε πράγματα που ωθούν στην απώλεια τις ψυχές που βρίσκονται υπό την εξουσία του, καθώς είναι γεμάτα από έσχατη ασέβεια και αδικία, και κατάμεστα από κάθε ψεύδος και σχεδόν από κάθε είδος συκοφαντίας.

Πολλοί ποιμένες διέφθειραν τον αμπελώνα μου. Πρόσεξε πώς μιμείται τον άνθρωπο, ο οποίος, ενώ επιθυμεί να τιμωρήσει, ταυτόχρονα θλίβεται για την τιμωρία, και αναζητά να βρει από κάπου έστω και μια μικρή δικαιολογία για εκείνους που πρόκειται να τιμωρηθούν. «Πολλοί ποιμένες». Για ποιον λόγο, εφόσον τα γνώριζες αυτά εκ των προτέρων, δεν τους απομάκρυνες; Για ποιον λόγο τοποθέτησες τέτοιους ποιμένες; Αλλά εγώ, απαντά, τους έδωσα εντολή να μην προσέχουν αυτούς, αλλά τον νόμο μου. Γιατί, όμως, δεν τοποθέτησες θαυμαστούς διδασκάλους, ώστε να μη διαφθαρεί το ποίμνιο; Για να μάθουν, ακόμη και όταν οι άνθρωποι είναι πονηροί, να μην τους δίνουν προσοχή. Διότι διαφορετικά, ποια αξία θα είχε το κατόρθωμά τους;

όπως «αλίμονο σε αυτόν που ποτίζει τον πλησίον του με θολή ανατροπή και τον μεθά, για να επιβλέψει στα σπήλαιά τους χορτασμένος από ατιμία αντί για δόξα»· και «γίνατε παγίδα στη σκοπιά και σαν δίχτυ απλωμένο στο Ιταβύριο, το οποίο έστησαν όσοι κυνηγούν θήραμα»· και «έγιναν σαν εκείνους που μετακινούν τα όρια, πάνω τους θα ξεχύσω σαν νερό την οργή μου»· «αλίμονο σε εκείνους που ποιμαίνουν τα μάταια και έχουν εγκαταλείψει τα πρόβατα»· διότι «αρνήθηκαν να προσέξουν και έστρεψαν ανυπότακτα τα νώτα τους και βάρυναν τα αυτιά τους για να μην εισακούσουν τον νόμο μου»· και «εναντίον των ποιμένων παροξύνθηκε ο θυμός μου, και τους αμνούς θα τιμωρήσω»· «διότι οι ποιμένες φέρθηκαν με αφροσύνη και δεν αναζήτησαν τον Κύριο»· και «πολλοί ποιμένες διέφθειραν τον αμπελώνα μου, μόλυναν τη μερίδα μου, μετέτρεψαν την επιθυμητή μου μερίδα σε άβατη έρημο»· «γι' αυτό, έτσι λέει ο Κύριος: Εσείς διασκορπίσατε τα πρόβατά μου και τα διώξατε, ιδού, εγώ θα σας εκδικηθώ σύμφωνα με τα πονηρά σας έργα».