Πατερικές αναφορές στο ΙΕΡΕΜΙΑΣ 12:7

Διότι ποτέ κανένας κληρονόμος δεν λαμβάνει διαθήκη όσο ζει ο διαθέτης. Διότι, εάν τη λάβει, καθιστά τη διαθήκη ύποπτη και αμφισβητείται από όσους έχουν αποκληρωθεί. Επειδή λοιπόν εσύ, ως χαρτοφύλακας, έλαβες τη διαθήκη, παρουσίασέ την. Ας δούμε τι λέει για εσάς ενώπιον των μαρτύρων ο διαθέτης: «Άκουσε, ουρανέ, και δώσε προσοχή, γη, διότι ο Κύριος μίλησε· γιους γέννησα και μεγάλωσα, αυτοί όμως με αθέτησαν». Και για να μη νομίσεις ότι αυτά λέγονται για κάποιον άλλον, προσθέτει: «Το βόδι γνώρισε τον ιδιοκτήτη του και το γαϊδούρι τη φάτνη του κυρίου του· ο Ισραήλ όμως δεν με γνώρισε και ο λαός μου δεν με κατάλαβε». Εσύ είσαι τάχα ο κληρονόμος; Αλλά για τα έθνη, τι είδους ευχαριστίες γράφει; «Λαός τον οποίο δεν γνώριζα με υπηρέτησε, με το που άκουσε, με υπάκουσε». Για εσάς λέει: «Εξαιτίας σας το όνομά μου βλασφημείται στα έθνη». Για τα έθνη όμως: «Διότι από την ανατολή του ήλιου έως τη δύση το όνομά μου έχει δοξαστεί στα έθνη». Και για τον λαό και τη συναγωγή λέει: «Διώξε τη δούλη και τον γιο της· διότι δεν πρόκειται να κληρονομήσει ο γιος της δούλης μαζί με τον γιο της ελεύθερης. Εγκατέλειψα τον οίκο μου, άφησα την κληρονομιά μου». Και γιατί άφησες την κληρονομιά σου;

«Εγκατέλειψα τον οίκο μου, άφησα την κληρονομία μου.» Και γιατί; Επειδή «η κληρονομία μου έγινε σε μένα σαν λιοντάρι στο δάσος.» Τι έκανε δηλαδή; «Ύψωσε εναντίον μου τη φωνή της.» Λέγοντας τι; «Άρον, άρον, σταύρωσον αυτόν.» Σχετικά δε με τα έθνη λέει: «Έδωσες κληρονομία σε εκείνους που φοβούνται το όνομά σου», Κύριε. Επομένως, κληρονόμος είναι η Εκκλησία που προέρχεται από τα έθνη. [«Δώσε προσοχή στα λόγια μου, Κύριε, κατανόησε την κραυγή μου· πρόσεξε τη φωνή της δέησής μου, ο Βασιλιάς μου και ο Θεός μου, διότι σε σένα θα προσευχηθώ, Κύριε.»] Του Αστερίου: Γιατί δεν είπε «τον λόγο μου», αλλά «τα ρήματά μου»; Διότι ο μεν λόγος περιλαμβάνει πολλά ρήματα, ενώ τα ρήματα είναι μέρη του λόγου. Και τα μεν ρήματα ονομάζονται και λόγοι, όμως τα μέρη των ρημάτων δεν είναι λόγοι. Επομένως, αυτός που λέει τον προκείμενο ψαλμό παρακαλεί τον Θεό να εξετάσει αναλυτικά τους λόγους του και να εκπληρώσει το αίτημα σύμφωνα με τα όσα αναγιγνώσκονται. «Κατανόησε την κραυγή μου.» Ω, τι παρρησία έχει ο προφήτης! Ω, τι φιλανθρωπία έχει ο Θεός! Το «κατανόησε (σύνες)» αντί του «νόησε». Και εμείς μεν, όταν μιλάμε σε συνετό άνθρωπο, δεν τολμούμε να του πούμε: «Νόησε αυτά που λέω», για να μη θεωρηθεί βραδύνους· ωστόσο προς τον Θεό, ο Οποίος γνωρίζει τις σκέψεις πριν καν διατυπωθούν, ο προφήτης έλεγε: «Κατανόησε». Αλλά δεν του μιλούσε σαν να αγνοούσε, αλλά ως προς Εκείνον που γνωρίζει τα αιτήματα με τρόπο άρρητο και οξύτερο από κάθε διάνοια, πριν καν του ζητηθούν.

Πρέπει να σημειωθεί ότι αποκαλεί τη λίμνη της Τιβεριάδος θάλασσα, ακολουθώντας τα λόγια της Θείας Γραφής: διότι «τα συστήματα των υδάτων τα ονόμασε θάλασσες» ο Δημιουργός. Συχνά δε και η θύραθεν γραμματεία δεν κάνει διάκριση, ώστε μερικές φορές κάποιοι δεν διστάζουν να ονομάζουν τη θάλασσα λίμνη. <Τον ακολουθούσε δε πολύ πλήθος, επειδή έβλεπαν τα θαύματα που έκανε στους ασθενείς. Ανέβηκε δε στο όρος ο Ιησούς, και εκεί καθόταν με τους μαθητές του. Ήταν δε κοντά το Πάσχα, η εορτή των Ιουδαίων.> Διότι, όταν ο Χριστός αναχώρησε από τα Ιεροσόλυμα, σύμφωνα με αυτό που έχει ειπωθεί στους προφήτες «Εγκατέλειψα τον οίκο μου, άφησα την κληρονομιά μου», όταν, αφού απέρριψε τον απειθή και δύστροπο λαό των Ιουδαίων, δώρισε τον εαυτό του στους αλλογενείς, τότε τον ακολουθεί πολύ πλήθος. Ανεβαίνει δε και ο ίδιος στο όρος, οπωσδήποτε σύμφωνα με εκείνο που είχε πει προηγουμένως: «Και εγώ, εάν υψωθώ από τη γη, θα ελκύσω τους πάντες προς τον εαυτό μου.» Διότι υψώθηκε μεν από τη γη, ανεβαίνοντας στον σταυρό υπέρ ημών. υψώθηκε δε πάλι και με άλλον τρόπο, σαν να ανέβηκε σε όρος αποκτώντας τη θεοπρεπή τιμή και δόξα. διότι δεν τον ατιμάζουμε ως άνθρωπο όπως ο Ισραήλ, αλλά εμείς τον προσκυνούμε ως Θεό, Σωτήρα και Κύριο.

Ο λόγος μας δεν στερείται πνευματικών θεωρήσεων, γι' αυτό θα μιλήσουμε πάλι, ανακεφαλαιώνοντας όλη τη σημασία των όσων συνέβησαν και επαναλαμβάνοντας από την αρχή τον λόγο για τα προκείμενα. Διότι έτσι θα μας γίνει φανερό αυτό που πρόκειται να λεχθεί, μάλιστα επειδή ο μακάριος Ευαγγελιστής έχει προσθέσει, υποδηλώνοντας κάτι ως αναγκαίο και απαραίτητο, το ότι «αναχώρησε στο όρος αυτός μόνος». Αποφεύγοντας λοιπόν την απανθρωπία των Ιουδαίων, ο Χριστός αποχώρησε από την Ιερουσαλήμ, πράγμα που φανερώνει καθαρά το: «Εγκατέλειψα τον οίκο μου, άφησα την κληρονομία μου». Και αφού διέσχισε τη θάλασσα της Τιβεριάδος, και απομακρύνθηκε πάρα πολύ από την παραφροσύνη τους, ανέβηκε στο όρος μαζί με τους μαθητές. Αυτά ακριβώς είπαμε ότι υποδηλώνουν τόσο το άβατο και απροσπέλαστο για τους Ιουδαίους της οδού προς αυτόν, όσο και την αναχώρηση του Χριστού, που προήλθε από την οργή για το πάθος, μέχρις ότου, προφανώς, έρθει ο κατάλληλος καιρός, και ότι ο Χριστός θα δοξαστεί περιφανώς μαζί με τους μαθητές του, όταν εγκαταλείψει την Ιουδαία και κατευθυνθεί προς τα έθνη, μεταθέτοντας σε αυτά τη χάρη. Από το όρος, βέβαια, παρατηρούσε αυτούς που τον ακολουθούσαν, και επιπλέον σκεπτόταν και για την τροφή τους.

Αλλά νομίζω, πάλι, ότι εξίσου μέσα από αυτά κατηγορείται ο Ισραήλ για πάρα πολύ μεγάλη δυστροπία, εφόσον, αντί να διαμένει ο Χριστός ανάμεσά τους, φαινόταν πολύ καλύτερο το να βρίσκεται μάλλον ανάμεσα στους εθνικούς. Αυτό λοιπόν ήταν εκείνο που ειπώθηκε από τον προφήτη Ιερεμία: «Εγκατέλειψα τον οίκο μου, άφησα την κληρονομιά μου, παρέδωσα την αγαπημένη μου ψυχή στα χέρια των εχθρών της». Διότι το να βρεθεί ο Χριστός εκτός του οίκου του εξαιτίας της ανοσιότητας των διωκτών του, και να μεταβεί στους Γαλιλαίους, πώς δεν σημαίνει ρητά ότι παραδίδει τη δική του ψυχή στα χέρια των εχθρών της; Διότι τα έθνη είναι εχθρικά προς τον Χριστό, κατά το ότι είναι υποδουλωμένα σε άλλον και προσκυνούν την κτίση παρά τον Κτίσαντα, επειδή δεν είχαν ακόμη αποδεχθεί την πίστη σε Αυτόν. Και αυτό το διδάσκει σαφώς ο Ίδιος λέγοντας: «Όποιος δεν είναι μαζί μου είναι εναντίον μου». Αλλά νομίζω ότι ο καθένας θα συμφωνήσει πως, πριν από την αληθινή θεογνωσία και πίστη, τα έθνη δεν ήταν μαζί με τον Χριστό. Ήταν λοιπόν εναντίον του, και γι' αυτό τον λόγο βρίσκονταν στην τάξη των εχθρών. Εφόσον λοιπόν έτσι έχουν τα πράγματα, και αυτό είναι σαφώς διαπιστωμένο, τόσο μεγάλη μυσαρότητα επικρατούσε μεταξύ εκείνων που προέρχονταν από τον Ισραήλ, ώστε να θεωρείται προτιμότερο το να τον βλέπουν να συναναστρέφεται με εχθρούς, και να διαμένει πιο ευχάριστα με εκείνους με τους οποίους ελάχιστα θα έπρεπε, παρά με τους κατά σάρκα συγγενείς του, πράγμα που θα ήταν μάλλον πιο φυσικό και πρέπον, οι οποίοι θα όφειλαν έστω και γι' αυτό να τον αγαπούν.

Διότι αυτόν που για τον λόγο αυτόν δεν υπολόγισε την ισότητά του με τον Θεό και Πατέρα και ντύθηκε τη δική μας φτώχεια, για να μας ελευθερώσει από τον αληθινό φονιά, δηλαδή τον σατανά, τον τοποθετούν χαμηλότερα από την προτίμησή τους σε έναν ληστή, αυτοί που είναι στολισμένοι με την ιερωσύνη του Νόμου και για τον λόγο αυτόν υπερηφανεύονται, και αφού παραβλέπουν και απορρίπτουν εντελώς ως μηδαμινό το «Να κρίνετε με δίκαιη κρίση», αθωώνουν τον φονιά καταδικάζοντας τον Χριστό, και ομόφωνα φωνάζουν: «Όχι αυτόν, αλλά τον Βαραββά». Οι Ιουδαίοι, λοιπόν, θα υποστούν τις συνέπειες για αυτήν την ασέβεια. Είναι όμως αναγκαίο να θαυμάσουμε τη θεόπνευστη Γραφή, καθώς από το πρόσωπο του Χριστού αναγνώρισε εκ των προτέρων μια τόσο απεγνωσμένη κραυγή εναντίον Του. Διότι έτσι λέει ο προφήτης Ιερεμίας: «Εγκατέλειψα τον οίκο μου, άφησα την κληρονομιά μου, παρέδωσα την αγαπημένη μου ψυχή στα χέρια των εχθρών της. Η κληρονομιά μου έγινε για μένα σαν λιοντάρι στο δάσος, ύψωσε εναντίον μου τη φωνή της». Το τι κάνει το λιοντάρι στα δάση, είναι καλό, όπως φαίνεται, να το εξηγήσουμε.

Ματθ. 27, 25. Αυτήν την ανόσια κατακραυγή τους κατέκρινε ο Κύριος λέγοντας δια της φωνής του Ιερεμία: «Εγκατέλειψα τον οίκο μου, άφησα την κληρονομιά μου 〈παρέδωσα την αγαπημένη μου ψυχή στα χέρια των εχθρών της. Έγινε η κληρονομιά μου〉 απέναντί μου σαν λιοντάρι στο δάσος· ύψωσε εναντίον μου τη φωνή της, γι' αυτό τη μίσησα». Είπε δε κάπου για την ανοσιότητα των Ιουδαίων και ο προφήτης Ωσηέ: «Αλίμονο σε αυτούς, διότι αποσκίρτησαν από εμένα· είναι ταλαίπωροι, διότι ασέβησαν εναντίον μου· εγώ τους λύτρωσα, αυτοί όμως μίλησαν με ψέματα εναντίον μου. Θα πέσουν από ρομφαία οι άρχοντές τους εξαιτίας της απαιδευσίας της γλώσσας τους».

Γι' αυτόν τον λόγο τη ρήμαξε ο αγριόχοιρος από το δάσος, και την κατέφαγε ο άγριος όνος. Και ότι ο Θεός αφήκε τον αμπελώνα και έχει πλέον εγκαταλειφθεί από Αυτόν, το διδάσκει ο Σωτήρας λέγοντας: «Ιερουσαλήμ, Ιερουσαλήμ, εσύ που σκοτώνεις τους προφήτες και λιθοβολείς τους απεσταλμένους σε σένα, πόσες φορές θέλησα να συγκεντρώσω τα παιδιά σου, όπως η όρνιθα συγκεντρώνει τα πουλιά της κάτω από τις φτερούγες της, και δεν θελήσατε; Ιδού, ο οίκος σας αφήνεται σε σας έρημος». Το είχε δε προαναγγείλει αυτό και μέσω της φωνής του προφήτη, λέγοντας: «Εγκατέλειψα τον οίκο μου, άφησα την κληρονομιά μου. Παρέδωσα την αγαπημένη μου ψυχή στα χέρια των εχθρών της. Η κληρονομιά μου έγινε για εμένα σαν λιοντάρι στο δάσος, ύψωσε τη φωνή της εναντίον μου, γι' αυτό και τη μίσησα». Αναφέρει εξάλλου κάπου και ο Ιώσηπος, ο οποίος περιέγραψε με τραγικό τρόπο τα πάθη της ιουδαϊκής γης, ότι όταν επρόκειτο να αλωθεί η Ιερουσαλήμ, οι ιερείς άκουγαν μέσα στον ναό μια φωνή, σαν από αγγέλους που βροντοφώναζαν μέσα σε αυτόν: Ας αναχωρήσουμε από εδώ.

«Γι' αυτόν τον λόγο, εξαιτίας σας, η Σιών θα οργωθεί σαν αγρός, και η Ιερουσαλήμ θα γίνει σαν οπωροφυλάκιο, και το όρος του οίκου σαν δάσος δρυμού.» Εάν λοιπόν δεν επιλέξετε, λέει, να πορευθείτε μαζί μας στο φως του Κυρίου, δηλαδή, εάν απορρίπτετε το κήρυγμα του Χριστού και αποστρέφεστε τον φωτισμό Του, τότε εξάπαντος και οπωσδήποτε θα εγκαταλείψει και Εκείνος τον δικό Του λαό. Και αυτό είναι ολοκάθαρα εκείνο που τους είπε ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός: «Ιερουσαλήμ, Ιερουσαλήμ, που σκοτώνεις τους προφήτες και λιθοβολείς αυτούς που έχουν σταλεί σε σένα, πόσες φορές θέλησα να συγκεντρώσω τα τέκνα σου, όπως η όρνιθα συγκεντρώνει τα πουλιά της κάτω από τις φτερούγες της, και δεν θελήσατε! Ιδού, ο οίκος σας αφήνεται σε εσάς.» Αλλά και μέσω της φωνής του Ιερεμία λέει: «Εγκατέλειψα τον οίκο μου, άφησα την κληρονομιά μου». <Διότι η χώρα τους γέμισε όπως εξαρχής από μαντείες, όπως αυτή των αλλοφύλων, και γεννήθηκαν ανάμεσά τους αλλόφυλα τέκνα.> Κατά κάποιον τρόπο και τώρα ο προφήτης υπερασπίζεται τις κρίσεις του Θεού, και παραθέτει τις αιτίες για τις οποίες πολύ δίκαια εγκαταλείφθηκε από τον Θεό ο οίκος του Ισραήλ, δηλαδή ο λαός Του.

Αυτήν τη φωνή τους κατέκρινε και μέσω ενός από τους προφήτες, λέγοντας: Εγκατέλειψα τον οίκό μου, άφησα την κληρονομιά μου, παρέδωσα την αγαπημένη μου ψυχή στα χέρια των εχθρών της. Έγινε η κληρονομιά μου σε εμένα σαν λιοντάρι στο δάσος, έβγαλε εναντίον μου τη φωνή της, γι' αυτό τη μίσησα. <Αλίμονο στην ψυχή τους, διότι σχεδίασαν πονηρό σχέδιο εναντίον του εαυτού τους, λέγοντας: Ας δέσουμε τον δίκαιο, διότι μας είναι δύσχρηστος. Επομένως, θα φάνε τους καρπούς των έργων τους. Αλίμονο στον άνομο, διότι θα του συμβούν κακά σύμφωνα με τα έργα των χεριών του>. Οικτίρει και τώρα ο προφήτης τα πλήθη των Ιουδαίων, και παραθέτει τις αιτίες των θρήνων γι' αυτούς. Διότι είπαν, λέει, μέσα τους: Ας δέσουμε τον δίκαιο, διότι μας είναι δύσχρηστος. Διότι δεν αποδέχονταν μέσω της πίστεως τον Σωτήρα των όλων Χριστό, αλλά συνέχιζαν να τον ατιμάζουν, και θεωρούσαν ειλικρινά ότι με κανέναν τρόπο δεν θα ήταν χρήσιμος στη ζωή εκείνος που είχε έρθει γι' αυτό, ώστε να γίνουν όλα τα δικά μας καινούργια σε αυτόν, και να μεταθέσει από την πολιτεία του Νόμου στην πνευματική εκείνους που κατάγονται από το αίμα του Ισραήλ.

Διότι τελούσαν μέσα σε αυτόν τις θυσίες σύμφωνα με τον νόμο. Επειδή όμως δεν αποδέχθηκαν αυτόν που είχε έλθει από τον ουρανό με ανθρώπινη μορφή και είχε κηρυχθεί μέσω του νόμου και των προφητών, αλλά μάλλον σκότωσαν τον αρχηγό της ζωής, εγκατέλειψε τον οίκο του, άφησε την κληρονομιά του. Διότι στράφηκε προς τα έθνη, και από τη μία γέμισε όλη η γη από τη δόξα του, από την άλλη η χώρα των Ιουδαίων παραδόθηκε στην ερήμωση, και πυρπολήθηκε και ο ίδιος ο ναός. Όταν λοιπόν, σύμφωνα με την προφητεία, δηλαδή την προαγόρευση ή αλλιώς τη φωνή των αγίων Σεραφείμ, γέμισε όλη η γη από τη δόξα του, τότε σηκώθηκε το υπέρθυρο του ναού και γέμισε καπνό. Επομένως, το «από τη φωνή με την οποία έκραζαν» είναι μάλλον δηλωτικό του χρόνου, και όχι βέβαια έργο και αποτέλεσμα της δοξολογίας.

Γι' αυτά τους κατέκρινε και ο ίδιος ο Σωτήρας, λέγοντας μέσω της φωνής του Ωσηέ: «Αλίμονό τους, διότι αποσκίρτησαν από εμένα· είναι άθλιοι, διότι ασέβησαν απέναντί μου. Εγώ τους λύτρωσα, αυτοί όμως εκστόμισαν ψεύδη εναντίον μου.» Και μέσω της φωνής του Ιερεμία: «Εγκατέλειψα τον οίκο μου, άφησα την κληρονομιά μου, παρέδωσα την αγαπημένη μου ψυχή στα χέρια των εχθρών της. Έγινε για εμένα η κληρονομιά μου σαν λιοντάρι στο δάσος· ύψωσε τη φωνή της εναντίον μου, γι' αυτό τη μίσησα.» Διότι, εκτός από τις άλλες συκοφαντίες που διέπραξαν εναντίον του, τόλμησαν επανειλημμένως να πουν, όταν τον οδηγούσαν στον Πιλάτο: «Πάρε τον, πάρε τον, σταύρωσέ τον.» Και αυτό το έπραξαν περισσότερο από όλους τους άλλους οι άρχοντες της ιουδαϊκής Συναγωγής.

Διότι μνημονεύεται το ζητούμενο· και δεν είναι εγκαταλελειμμένη, όπως η πρώτη, δηλαδή το πλήθος όσων απίστησαν. Ειπώθηκε λοιπόν από τον Χριστό, αφενός διά της φωνής του Ιερεμία: «Εγκατέλειψα τον οίκο μου, άφησα την κληρονομία μου», και αφετέρου διά του ίδιου του Σωτήρα όλων μας Χριστού: «Ιδού, αφήνεται σε εσάς ο οίκος σας». Ποιος είναι αυτός που έρχεται από την Εδώμ, με κόκκινα ιμάτια από τη Βοσόρ; Αυτός που είναι ωραίος με τη στολή του, φωνάζει με δύναμη: Εγώ ομιλώ περί δικαιοσύνης και κρίσεως σωτηρίας. Γιατί είναι κόκκινα τα ιμάτιά σου, και τα ενδύματά σου σαν από άνθρωπο που πατάει σε γεμάτο πατητήρι; Και από τα έθνη δεν υπάρχει κανένας άνδρας μαζί μου. Και τους καταπάτησα με θυμό, και τους συνέτριψα σαν χώμα. Και κατέβασα το αίμα τους στη γη, και μόλυνα όλα τα ενδύματά μου. Διότι ημέρα ανταποδόσεως ήλθε σε αυτούς, και έτος λυτρώσεως έχει φθάσει.

Διότι φώναξαν, λέει, λέγοντας: «Πάρε τον, πάρε τον, σταύρωσέ τον». Αυτήν την ανόσια κατακραυγή κατέκρινε ο Κύριος λέγοντας δια φωνής του Ιερεμία: «Εγκατέλειψα τον οίκο μου, άφησα την κληρονομιά μου, παρέδωσα την αγαπημένη μου ψυχή στα χέρια των εχθρών της· έγινε η κληρονομιά μου σε μένα σαν λιοντάρι στο δάσος, ύψωσε εναντίον μου τη φωνή της· γι' αυτό τη μίσησα». Είπε κάπου για την ανοσιότητα των Ιουδαίων ο προφήτης Ωσηέ [κώδ. Ησαΐας]: «Αλίμονο σε αυτούς, διότι αποστάτησαν από εμένα! Άθλιοι είναι, διότι ασέβησαν εναντίον μου. Και ενώ εγώ τους λύτρωσα, αυτοί καταλάλησαν εναντίον μου ψέματα». Και πάλι: «Θα πέσουν με ρομφαία οι άρχοντές τους εξαιτίας της απαιδευσίας της γλώσσας τους». <Ο δε Πιλάτος αποφάσισε να ικανοποιηθεί το αίτημά τους>. Αποφάσισε, λοιπόν, λέει, ο Πιλάτος να ικανοποιηθεί το αίτημά τους, και κατήγαγαν μια νίκη που είναι μητέρα του ολέθρου. Μετέφερε μεν τον σταυρό ο Σωτήρας από το πραιτώριο, επειδή και ο Αβραάμ ανεβαίνοντας στο όρος που του υποδείχθηκε, για να θυσιάσει τον Ισαάκ, καθώς ο Θεός πρόσταξε να γίνει τούτο, τοποθετούσε στο παιδί τα ξύλα· και αυτό ήταν ως τύπος του Χριστού, ο οποίος έφερε τον δικό του σταυρό στους ώμους. Και οδηγείται μεν ο Σωτήρας στο πάθος· στον Σίμωνα όμως, λέει, τον Κυρηναίο επέθεσαν τον σταυρό του. Άλλος όμως από τους αγίους ευαγγελιστές είπε ότι και ο ίδιος ο Ιησούς βάσταξε το ξύλο.

Και αυτά μεν αφορούν τους ποιμένες· η δε κρίση εναντίον των ίδιων των θρεμμάτων είναι το: «Δεν θα σας ποιμάνω», και το ότι, εάν το επιλέξουν, θα καταβροχθίζουν και θα κατασπαράζουν το ένα το άλλο, και θα συντρίβουν και θα καταναλώνουν το ένα το άλλο χωρίς καμία φειδώ. Διότι, επειδή έχουν εκδιωχθεί από τη θεία αυλή, και δεν έχουν αξιωθεί τη φειδώ του Αρχιποίμενος των πάντων, και τα ίδια κατέφαγαν το ένα το άλλο, και παραδόθηκαν ως πανέτοιμη λεία σε εκείνους που θέλουν να τα διαρπάξουν. Είπε, λοιπόν, και μάλιστα πολύ δικαιολογημένα, σχετικά με τους τρεις ποιμένες, οι οποίοι εξολοθρεύτηκαν μέσα σε έναν μήνα, ότι «θα βαρυνθεί η ψυχή μου εναντίον τους», δηλαδή ότι θα επιφέρω βαριά την τιμωρία εναντίον τους, διότι «και οι ψυχές τους ορύονταν εναντίον μου». Επειδή, μη διαφέροντας σε τίποτα από τα άγρια θηρία, επιτίθονταν πάρα πολλές φορές στον Χριστό, και στο τέλος Τον οδήγησαν στον Πιλάτο λέγοντας: «Άρε, άρε, σταύρωσον αυτόν». Το υπενθυμίζει δε αυτό και διά της φωνής του Ιερεμία, λέγοντας: «Εγκατέλειψα τον οίκο μου, αφήκα την κληρονομία μου, παρέδωσα την αγαπημένη μου ψυχή στα χέρια των εχθρών της».

Και τώρα ο Ψαλμωδός, δείχνοντας ότι εκείνος που κατέβηκε μέχρι τον Άδη είναι ο ίδιος που και παλαιότερα μέσω του Μωυσή έβγαλε τον Ισραήλ από την Αίγυπτο, του λέει ότι: Και τότε, κατά τον καιρό που εξήγαγες τους Ιουδαίους και προπορευόσουν αυτών σε στύλο φωτιάς και νεφέλης μέσα στην έρημο, σύμπασα η γη σειόταν, καθώς η φήμη γέμιζε τις ακοές των πάντων, επειδή η έξοδος των υιών Ισραήλ έγινε περίφημη και δεν έμεινε κρυφή σε κανέναν από όσους βρίσκονταν πάνω στη γη. Διότι έγιναν ξακουστά τα έργα σου, και τα έμαθε σύμπασα η γη. Όπως ακριβώς, αν έλεγε κανείς τυχόν, «Σείστηκε όλη η πόλη», αντί του «άκουσε και θαύμασε», έτσι να κατανοήσεις εδώ τα λόγια της φωνής του Ψαλμωδού: «Η γη σείστηκε». Διότι θαύμασε τα παράδοξα που συντελέστηκαν από εσένα, ο οποίος στο όρος Σινά αποκάλυψες το θέλημά σου στους υιούς Ισραήλ. Σε υψηλότερο όμως πνευματικό επίπεδο: Όταν ο Θεός αναχωρούσε από τον λαό του, λέγοντας, «Εγκατέλειψα την κληρονομία μου και μετέβην στην έρημο», δηλαδή στην Εκκλησία που προήλθε από τα έθνη, τότε συνέβη σεισμός και μεγίστη μεταβολή των πραγμάτων.

Φλεγόμενος λοιπόν από φθόνο ο Ησαύ, δηλαδή ο Ισραήλ, καταδίωκε τον Ιακώβ, εννοώ δηλαδή τον Χριστό. Σε αυτά όμως, όπως είπα, ο λόγος μας δεν κάνει διάκριση, αναζητώντας πάντοτε το κατάλληλο νόημα, και άλλοτε μεν ανάγοντας τον Ιακώβ στον Χριστό, άλλοτε δε στον νέο μέσω της πίστης λαό. Καταδιωγμένος δε, κατά κάποιον τρόπο, και όχι με τη θέλησή του, ο Χριστός αποδήμησε στη χώρα των εθνών, ανακράζοντας ρητώς: «Εγκατέλειψα τον οίκο μου, άφησα την κληρονομιά μου, παρέδωσα την αγαπημένη μου ψυχή στα χέρια των εχθρών της. Η κληρονομιά μου έγινε για εμένα σαν λιοντάρι στο δάσος. Ύψωσε εναντίον μου τη φωνή της, γι' αυτό και τη μίσησα». Αλλά και στις γυναίκες μέσα στον κήπο, μετά την εκ νεκρών ανάσταση, από πραότητα και φιλανθρωπία φανέρωσε τον εαυτό του, λέγοντας: «Πηγαίνετε, αναγγείλετε στους αδελφούς μου να πάνε στη Γαλιλαία, και εκεί θα με δουν». Αφού έφτασε λοιπόν στη Γαλιλαία, όπως ακριβώς και ο θεσπέσιος Ιακώβ στη Χαρράν, ποίμαινε τα πρόβατα του Λάβαν, δηλαδή του κόσμου που είχε λατρεύσει την κτίση και είχε πλανηθεί, όπως ακριβώς και ο Λάβαν.

Διότι παρανομούσαν πράγματι κατακρίνοντας ασεβώς Εκείνον που ελάχιστα έπρεπε, και θα μπορούσε κανείς να τους συλλάβει να υψώνουν με αλαζονεία το κέρας τους, καθώς δεν παραχωρούσαν μόνο στον Χριστό τη γνώση του θελήματος του Πατρός, αλλά ισχυρίζονταν ότι μάλλον και οι ίδιοι το γνωρίζουν αυτό, λέγοντας, όπως ήδη έχει προειπωθεί: «Εμείς γνωρίζουμε ότι στον Μωυσή έχει μιλήσει ο Θεός», δείχνοντας έτσι σπουδή στο να απειθούν. Και τότε απομακρύνθηκε η νεφέλη από τη Σκηνή του Μαρτυρίου. Η δε Μαριάμ παρουσιάστηκε αμέσως λεπρή, και όχι απλώς λεπρή, αλλά λευκή σαν το χιόνι. Διότι, αγανακτώντας και νιώθοντας πικρία για τις ύβρεις κατά του Χριστού και τα ανόσια τολμήματα των Ιουδαίων, η θεία και άχραντη φύση κατά κάποιον τρόπο πέταξε ψηλά και αναχώρησε από τη Συναγωγή, σύμφωνα με αυτό που ειπώθηκε από τον Χριστό: «Εγκατέλειψα τον οίκο μου, άφησα την κληρονομία μου». Διότι, αφού κατέβηκε ο Κύριος μέσα σε στύλο νεφέλης, σαν νεφέλη πάλι αποχωρεί, σύμφωνα με τον συμβολισμό του γράμματος. Επειδή δε αποχωρίστηκε ευλόγως από τη Συναγωγή των Ιουδαίων, αυτή αποδείχθηκε αμέσως ακάθαρτη· και ακάθαρτη όχι απλώς, αλλά φτάνοντας στην έσχατη ακρότητα του πάθους.

Θαύμασε τον Κύριο που δικάζεται. Ανέχθηκε να σύρεται και να φέρεται από τους στρατιώτες. Ο Πιλάτος καθόταν ως κριτής, και Εκείνος που κάθεται στα δεξιά του Πατέρα δικαζόταν στεκόμενος όρθιος. Ο λαός, που λυτρώθηκε από Αυτόν από τη γη της Αιγύπτου και από αλλού πολλές φορές, κραύγαζε εναντίον Του: Πάρε τον, πάρε τον, σταύρωσέ τον. Γιατί, ω Ιουδαίοι; Επειδή θεράπευσε τους τυφλούς σας; Ή επειδή έκανε τους χωλούς σας να περπατήσουν και σας παρέσχε τις υπόλοιπες ευεργεσίες; Ώστε να εκπλήσσεται ο προφήτης και να λέει γι' αυτό: Εναντίον ποιου ανοίξατε το στόμα σας; Και εναντίον ποιου ελευθερώσατε τη γλώσσα σας; Και ο ίδιος ο Κύριος να λέει μέσω των προφητών: Έγινε η κληρονομιά μου για μένα σαν λιοντάρι στο δάσος, έβγαλε εναντίον μου τη φωνή της. Γι' αυτό τη μίσησα. Δεν την απέρριψα εγώ, αλλά αυτοί με απέρριψαν. Γι' αυτό και στη συνέχεια λέω: Εγκατέλειψα τον οίκο μου.

Παρά μόνον στον πράο, τον ταπεινό και τον ήσυχο. Και πάλι: Η κληρονομία μου έγινε για εμένα σαν λιοντάρι στο δάσος· ύψωσε τη φωνή της εναντίον μου, γι' αυτό και τη μίσησα. Δεν τους απέρριψα εγώ, αλλά αυτοί απέρριψαν εμένα. Γι' αυτό εγκατέλειψα τον οίκο μου. Όσο για το ότι θα τον ραπίσουν και θα τον εξουθενώσουν— ο Μιχαίας λέει: Θα πατάξουν στη σιαγόνα τον κριτή του Ισραήλ.

Γι' αυτό δικαιολογημένα είπα προσευχόμενος: Έως πότε οι αμαρτωλοί, Κύριε, έως πότε θα συνεχίσουν να πράττουν αυτά; Ως λαό και κληρονομιά του Θεού πρέπει να εννοήσουμε στο παρελθόν το έθνος των Ιουδαίων, επειδή έγινε μερίδα του Κυρίου ο λαός του, ο Ιακώβ, και μερίδιο της κληρονομιάς του ο Ισραήλ. Μετά όμως την αποβολή τους, την οποία παρουσιάζει ένας προφητικός λόγος που λέει: Εγκατέλειψα τον οίκο μου, άφησα την κληρονομιά μου· έναν νέο λαό προερχόμενο από τα έθνη εισάγει στη συνέχεια, αντί για εκείνους, μια άλλη προφητεία, η οποία λέει απευθυνόμενη στο πρόσωπο του Χριστού: Ζήτησε από εμένα, και θα σου δώσω τα έθνη ως κληρονομιά σου, και ως κατοχή σου τα πέρατα της γης.

Ψ. Του ιδίου. ΛΔ'. Εγκατέλειψα τον οίκο μου, άφησα την κληρονομιά μου, παρέδωσα την αγαπημένη μου ψυχή στα χέρια των εχθρών της. Η κληρονομιά μου έγινε για μένα σαν λιοντάρι στο δάσος, ύψωσε εναντίον μου τη φωνή της, γι' αυτό την εμίσησα. Μήπως η κληρονομιά μου είναι για μένα σπήλαιο ύαινας, ή σπήλαιο ολόγυρά της; Πηγαίνετε, συγκεντρώστε όλα τα θηρία του αγρού και ας έλθουν να την καταφάγουν.

«Πολλοί ποιμένες κατέστρεψαν τον αμπελώνα μου, μόλυναν το μερίδιό μου, μετέτρεψαν το επιθυμητό μερίδιο σε άβατη έρημο, οδηγήθηκε σε αφανισμό και απώλεια· εξαιτίας μου όλη η γη αφανίστηκε ολοσχερώς, διότι δεν υπάρχει άνθρωπος που να τα βάζει αυτά στην καρδιά του.» Φαίνεται πως είναι η φωνή του Κυρίου και Σωτήρος ημών αυτή που λέει σχετικά με τον ναό στα Ιεροσόλυμα: «Εγκατέλειψα τον οίκο μου»· και σχετικά με την προγενέστερη συναγωγή, η οποία κάποτε υπήρξε μερίδιο και κλήρος της κληρονομίας Του, το: «Άφησα την κληρονομία μου», σύμφωνα με το: «Πόσες φορές θέλησα να συγκεντρώσω τα τέκνα σου, όπως η όρνιθα συγκεντρώνει τα πουλιά της κάτω από τις φτερούγες της, και δεν το θελήσατε. Ιδού, ο οίκος σας εγκαταλείπεται έρημος». Ο Ίδιος δε που είπε: «Κανείς δεν παίρνει την ψυχή μου από εμένα· έχω την εξουσία να την παραδώσω», λέει επίσης: «Παρέδωσα την αγαπημένη μου ψυχή στα χέρια των εχθρών της».

Και διδάσκει την αιτία της ολιγοψυχίας, προσθέτοντας: «διότι και οι ψυχές τους ωρύονταν εναντίον μου», αντί του οποίου πάλι ο Ακύλας μεταφράζει: «και η ψυχή τους εξαγριώθηκε εναντίον μου», ο δε Σύμμαχος: «και η ψυχή τους βρισκόταν σε έξαψη απέναντί μου». Παρόμοιο δε με το «διότι και οι ψυχές τους ωρύονταν εναντίον μου» που έχει διατυπωθεί από τους Εβδομήκοντα φέρεται στον Ιερεμία, ειπωμένο από το πρόσωπο του Κυρίου: «Εγκατέλειψα τον οίκο μου, άφησα την κληρονομία μου, παρέδωσα την αγαπημένη μου ψυχή στα χέρια των εχθρών της. Έγινε η κληρονομία μου για εμένα σαν λιοντάρι στο δάσος, ύψωσε εναντίον μου τη φωνή της. Μήπως η κληρονομία μου είναι για εμένα σπήλαιο ύαινας;». Εύλογα, λοιπόν, εξαιτίας αυτών στη συνέχεια προσθέτει, λέγοντας: «Και είπα, δεν θα σας ποιμάνω· εκείνο που πεθαίνει ας πεθάνει, και εκείνο που χάνεται ας χαθεί, και όσα απομείνουν ας φάει το καθένα τις σάρκες του πλησίον του». Μετά τα οποία προσθέτει: «Και θα πάρω την καλή μου ράβδο, και θα την απορρίψω», αντί του οποίου ο Ακύλας λέει: «Και έλαβα τη ράβδο μου, την ευπρέπεια, και την απέκοψα», δηλαδή τη λατρεία κατά τον Μωυσή. Επομένως, η πρώτη ράβδος, αυτή που αναφέρθηκε στην αρχή του λόγου, λέγεται ότι πρώτη θα συντριβεί και θα απορριφθεί.

Διότι το ότι η εγκατάλειψη αποτελεί σημάδι μεγάλης οργής, θα το ακούσεις από τον Θεό που λέει προς τους Ιουδαίους: «Δεν θα τιμωρήσω τις νύφες τους όταν μοιχεύουν, και τις θυγατέρες τους όταν πορνεύουν»· και πάλι: «Εγκατέλειψα τον οίκο μου, άφησα την κληρονομία μου· έγινε η κληρονομία μου για μένα σαν λιοντάρι στο δάσος». «Έως ότου η δικαιοσύνη επιστρέψει σε κρίση, και μαζί της όλοι οι ευθείς στην καρδιά». Όχι ότι, όταν η δικαιοσύνη επιστρέψει σε κρίση, ο Θεός θα απορρίψει τον δικό του λαό, ή την κληρονομία του· αλλά, επειδή έδωσε τις παιδαγωγικές τιμωρίες ως απόδειξη ότι δεν αδιαφορεί για τη δική του κληρονομία, θέλει με τα προλεχθέντα να σε διδάξει μέχρι πότε υπάρχει ανάγκη γι' αυτές. Διότι, όταν ο Χριστός, που είναι η όντως δικαιοσύνη, επιστρέψει σε κρίση, και εγκαταλείποντας τη μακροθυμία στραφεί στο να κρίνει, και «όλοι οι ευθείς στην καρδιά», δηλαδή οι δίκαιοι, «ακολουθούν αυτήν», δηλαδή δεν βρίσκονται σε αυτήν ως κρινόμενοι, αλλά παρίστανται γύρω του, σαν να δορυφορούν αυτόν που κρίνει (γι' αυτό και οι άλλοι ερμηνευτές αντί του «ακολουθούν αυτήν», μετέφρασαν «πίσω από αυτόν»), τότε οι επιμέρους παιδαγωγίες καταργούνται· διότι το κριτήριο του Θεού δεν είναι πλέον για υπενθύμιση, αλλά για ανταπόδοση. Πρόσθεσε τη λέξη «Διάψαλμα» γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο, επειδή μετέφερε τον γενικό λόγο στο δικό του πρόσωπο: «Ποιος θα σηκωθεί μαζί μου εναντίον όσων διαπράττουν πονηρίες; Ή ποιος θα σταθεί στο πλευρό μου εναντίον εκείνων που εργάζονται την ανομία;»

Αυτήν όλοι οι προφήτες την κατηγορούσαν. «Άκου, ουρανέ, και δώσε προσοχή, γη, διότι ο Κύριος ελάλησε: υιούς γέννησα και ύψωσα, αυτοί όμως με αθέτησαν.» Άλλος: «Δεν υπάρχει αυτός που κατανοεί, δεν υπάρχει αυτός που εκζητά τον Θεό· όλοι παρεξέκλιναν, όλοι μαζί εξαχρειώθηκαν· δεν υπάρχει φόβος Θεού απέναντι στα μάτια τους.» Άλλος: «Αίμα με αίματα αναμειγνύουν· κατάρα και ψεύδος, και κλοπή και μοιχεία έχουν ξεχυθεί πάνω στη γη.» Άλλος: «Τα θυσιαστήριά σου κατέσκαψαν, και τους προφήτες σου απέκτειναν· και εγώ απέμεινα μόνος, και ζητούν την ψυχή μου.» Άλλος: «Εξέλιπε το φυσερό από τη φωτιά· εξέλιπε ο μόλυβδος· μάταια ο αργυροκόπος κατεργάζεται τον άργυρο, οι πονηρίες τους δεν έλιωσαν.» Ο Θεός από ψηλά: «Εγκατέλειψα τον οίκο μου, άφησα την κληρονομία μου, παρέδωσα την αγαπημένη μου ψυχή στα χέρια των εχθρών της.» Άλλος: «Αν αλλάξει ο Αιθίοπας το δέρμα του και η λεοπάρδαλη τα στίγματά της, τότε και εσείς θα μπορέσετε να πράξετε το καλό, εσείς που έχετε μάθει στα κακά.» Ο ένας λοιπόν κατέκρινε την κλοπή, ο άλλος τη μοιχεία, ο άλλος τον φόνο, ο άλλος την ασέλγεια, και άλλος την αθεράπευτη κατάσταση.

Γι' αυτόν τον λόγο, συνδέοντάς τα, είπε «το κεφάλι μαζί με τα πόδια», δηλαδή την πρώτη παρουσία μαζί με τη δεύτερη, ώστε να αποδεχθείς τον Κύριο που οδηγήθηκε με αδοξία «ως πρόβατο επί σφαγήν» και να Τον δεις να εμφανίζεται ως «βασιλιάς με δόξα», πράγματα τα οποία προείπε και τα δύο ο προφήτης Ησαΐας, και να μην απαιτήσεις τη λύτρωση της Ιερουσαλήμ, αλλά να προσδοκάς αργότερα το «Θα έλθει από τη Σιών ο λυτρωτής και θα απομακρύνει τις ασέβειες από τον Ιακώβ», καθώς Εκείνος θα σώσει το υπόλοιπο του λαού που πρόκειται να επιστρέψει σε Αυτόν, ενώ κατά την πρώτη παρουσία, αντίθετα, να δεις να εκπληρώνεται το «Εγκατέλειψα τον οίκο μου, άφησα την κληρονομιά μου» και το «Παρέδωσε τους ασεβείς αντί της ταφής του και τους πλουσίους αντί του θανάτου του». Λέγοντας, λοιπόν, «το κεφάλι μαζί με τα πόδια», προειδοποιεί εγκαίρως τους Ιουδαίους: μην ξεχωρίσετε την άδοξη παρουσία του Κυρίου από την ένδοξη, για να μη χωριστείτε από την κοινωνία μαζί Του επειδή απιστήσατε· αλλά λέει επίσης «μαζί με τα εντόσθια». Τι σημαίνει αυτό; Μη σκανδαλιστείτε από αυτό που φαίνεται, αλλά να αναλογιστείτε και το απόκρυφο· μην Τον θεωρήσετε απλώς άνθρωπο όμοιο με εσάς, επειδή είναι «και άνθρωπος» κατά το σώμα, αλλά να Τον γνωρίσετε πνευματικά, και έτσι θα γνωρίσετε μέσα σε Αυτόν τον Πατέρα. Διότι, όσο δεν βλέπεις το εσωτερικό και δεν μετέχεις των εντοσθίων, δεν έχεις δει ακόμη τον Χριστό, θεωρώντας Τον απλώς άνθρωπο και όχι Θεό· λέει άλλωστε ο Ίδιος: «Εκείνος που έχει δει εμένα, έχει δει τον Πατέρα».

Διότι, όταν ο ασθενής δει τον ιατρό να αποστρέφει το πρόσωπό του, τι καλό μπορεί να ελπίζει; Εδώ όμως η νόσος επικράτησε σε τέτοιο βαθμό, ώστε να κλαίει και ο ίδιος ο ιατρός· «Τι μπορώ να κάνω; Πληγές, σήψη, σκουλήκια, μύρια κακά». Αλίμονο στο αμαρτωλό έθνος! Ο άλλος δε, ο Ιερεμίας, έγραψε και ολόκληρους θρήνους· ο ένας πενθεί, ο άλλος θρηνεί, ο άλλος παρακαλεί· ο Θεός από ψηλά λέγει: «Εγκατέλειψα τον οίκόν μου». Ποια ελπίδα απομένει λοιπόν, όταν ο Θεός λέει: «Εγκατέλειψα τα σύμπαντα, άφησα την κληρονομία μου, παρέδωσα την αγαπημένη μου ψυχή στα χέρια των εχθρών μου»; Ο Ηλίας από κάτω λέγει: «Κύριε, κατέσκαψαν τα θυσιαστήριά σου, και σκότωσαν τους προφήτες σου, και εγώ απέμεινα ολομόναχος, και ζητούν να πάρουν την ψυχή μου». Εάν δε συνέβαιναν αυτά στην Ιουδαία, όπου υπήρχε ο νόμος, όπου ο ναός, όπου η κιβωτός, όπου η ιουδαϊκή θυσία· τι συνέβαινε άραγε εκεί όπου υπήρχαν είδωλα, όπου κνίσα και καπνός, παράνομες τελετές, ασέβειες· όπου τα πάθη θεοποιούνταν, όπου μιμούνταν τις φωνές των σκύλων, αυτοί που οργίαζαν προς τιμήν του Διονύσου με δέρματα κατσικιών και φωνές σκύλων, για να απολέσουν από παντού την ευγένεια της φύσης τους; Σκύλους, χοίρους τους έκανε ο διάβολος, οχιές τους έκανε, φίδια τους δημιούργησε, ασπίδες τους κατασκεύασε, λύκους. Ο νόμος ατονεί, οι προφήτες κατηγορούν. Τι λοιπόν, άθλιε; Όταν εισήλθε (ο Κύριος) και βρήκε την οικουμένη τόσο ταλαιπωρημένη, επρόκειτο άραγε να καλλωπίσει τον ουρανό και να εγκαταλείψει τον ασθενή;

Άλλος πάλι: Κατάρα, και ψέμα, και κλοπή, και φόνος, και μοιχεία έχουν ξεχυθεί πάνω στη γη, και αίματα αναμειγνύονται με αίματα. Άλλος πάλι: Αν αλλάξει ο Αιθίοπας το δέρμα του, και η λεοπάρδαλη τα στίγματά της, τότε και ο λαός αυτός θα μπορέσει να πράξει δικαιοσύνη, όντας μαθημένος στα κακά. Άλλος πάλι: Αλίμονο, ψυχή μου, διότι χάθηκε ο ευλαβής από τη γη, και αυτός που πράττει το ορθό ανάμεσα στους ανθρώπους δεν υπάρχει· όλοι δικάζουν με σκοπό τη χύση αίματος. Ο Θεός πάλι: Εμίσησα, απέρριψα τις εορτές σας, και δεν πρόκειται να οσφρανθώ θυσίες στις πανηγύρεις σας. Ο Ηλίας: Τα θυσιαστήριά σου τα γκρέμισαν, και τους προφήτες σου τους σκότωσαν· και απέμεινα εγώ μόνος, και ζητούν την ψυχή μου. Πάλι ο Θεός: Εγκατέλειψα τον οίκο μου, άφησα την κληρονομία μου, παρέδωσα την αγαπημένη μου ψυχή στα χέρια των εχθρών της.

Εγκατέλειψα τον οίκο μου, άφησα την κληρονομιά μου. Να γνωρίζεις, βέβαια, ότι αποφάσισα την ολοκληρωτική τους άλωση εξαιτίας της μοχθηρίας της διαγωγής τους. Παρέδωσα την αγαπημένη μου ψυχή στα χέρια. Τι λες; Και δεν σημαίνει τίποτα η αγάπη; Τίποτα η φιλία; Και όμως, δεν την παρέδωσε, αλλά λέει ότι την έχει παραδώσει, προκειμένου να μην την παραδώσει, αν κάποιος διαθέτει νου, αν κάποιος προσέχει· διότι ο φόβος της τιμωρίας δεν ήταν τόσο ικανός να τους συνεφέρει, όσο τα λόγια που αποτελούν σύμβολα της σοφίας του Θεού. Με το «τον οίκο μου, την κληρονομιά μου, την αγαπημένη μου ψυχή», ακόμη και κατά τον καιρό των τιμωριών, τους υπενθυμίζει τα προηγούμενα, επιθυμώντας να κάμψει αυτούς τους ίδιους.

Αναφέρει τα προηγούμενα, για να τους κεντρίσει περισσότερο· μεγάλη ήταν η βία εκείνων που τον έδιωξαν. Και δεν είπε: «Γιατί με διώχνετε;» Αλλά, αυτό που ήταν χειρότερο και πιο βαρύ, πράττουν τέτοια, ώστε εγώ ο ίδιος να τους εγκαταλείψω. «Άφησα την κληρονομιά μου». Όπως ακριβώς ένας άνθρωπος, εάν πρόκειται να λάβει μια κληρονομιά που έχει πολλές δυσκολίες, προτιμά να την εγκαταλείψει, έτσι πράττει και ο Θεός. Ίσως εδώ να εννοεί την επιθυμία.

Είπα ότι η συναγωγή δεν βρίσκεται σε καλύτερη κατάσταση από ένα θέατρο, και παραθέτω τη μαρτυρία ενός προφήτη· οι Ιουδαίοι δεν είναι πιο αξιόπιστοι από τους προφήτες. Τι λέει λοιπόν ο προφήτης; Πήρες όψη πόρνης· έδειξες αναισχυντία προς όλους. Όπου όμως στέκεται πόρνη, ο τόπος είναι πορνείο· μάλλον δε, η συναγωγή δεν είναι μόνο πορνείο και θέατρο, αλλά και σπήλαιο ληστών και καταγώγιο θηρίων. Διότι λέει: Σπήλαιο ύαινας έγινε για μένα ο οίκος σας· και όχι απλώς ενός θηρίου, αλλά ενός ακάθαρτου θηρίου. Και πάλι: Εγκατέλειψα τον οίκο μου, άφησα την κληρονομιά μου. Όταν όμως ο Θεός εγκαταλείπει, ποια ελπίδα σωτηρίας απομένει λοιπόν; Όταν ο Θεός εγκαταλείπει, ο τόπος εκείνος γίνεται κατοικητήριο δαιμόνων. Αλλά οπωσδήποτε θα ισχυριστούν ότι και αυτοί προσκυνούν τον Θεό· αλλά μη γένοιτο να ειπωθεί κάτι τέτοιο! Κανείς Ιουδαίος δεν προσκυνά τον Θεό. Ποιος τα λέει αυτά; Ο Υιός του Θεού. Διότι, λέει, αν γνωρίζατε τον Πατέρα μου, θα γνωρίζατε και εμένα· όμως ούτε εμένα γνωρίζετε, ούτε τον Πατέρα μου γνωρίζετε.

Γι' αυτό σας εγκατέλειψε, λέγοντας μέσω του ίδιου προφήτη: «Εγκατέλειψα τον οίκο μου και την κληρονομιά μου ... Θα εγκαταλείψω τον αμπελώνα μου και δεν θα κλαδευτεί ούτε θα σκαφτεί, και θα φυτρώσουν σε αυτόν αγκάθια σαν σε χέρσα γη, και στα σύννεφα θα δώσω εντολή να μη ρίξουν βροχή πάνω του.» Γι' αυτό είπε προς εσάς: «Τι να το κάνω, λέει, το πλήθος των θυσιών σας; Έχω χορτάσει· ολοκαυτώματα κριαριών και πάχος αρνιών και αίμα ταύρων και τράγων δεν επιθυμώ, ούτε καν αν έρχεστε να εμφανιστείτε μπροστά μου. Διότι ποιος τα ζήτησε αυτά από τα χέρια σας; Δεν θα συνεχίσετε πλέον να πατάτε την αυλή μου. Εάν μου προσφέρετε σιμιγδάλι, είναι μάταιο· το θυμίαμα μου είναι βδέλυγμα· τις νουμηνίες σας και τα σάββατα και τη μεγάλη ημέρα δεν τα ανέχομαι· τη νηστεία και την αργία και τις γιορτές σας τις μισεί η ψυχή μου. Μου έχετε γίνει βάρος.» Και πάλι: «Γιατί μου φέρνεις λιβάνι από τη Σαβά και κιννάμωμο από μακρινή γη; Τα ολοκαυτώματά σας δεν είναι δεκτά και οι θυσίες σας δεν μου είναι ευχάριστες ...»

Διότι τόσο πολύ εμίσησα την πονηρία σας, ώστε ούτε τον ναό δεν αποκαλώ δικό μου οίκο, αλλά δικό σας οίκο· διότι όσο καιρό πολιτευόταν ανάμεσά σας η αρετή, και ο ναός ήταν δικός μου. Επειδή όμως και αυτόν τον μολύνατε, και τον κάνατε εμπόριο και σπήλαιο ληστών με τις πολλές καπηλείες, και με τη φιλοχρηματία της γνώμης σας σκοτώνετε ο ένας τον άλλον (διότι αυτή είναι η ασχολία της ληστείας, το να βάζει τρικλοποδιά στον αδελφό και να αρπάζει τα υπάρχοντά του, πράγμα που κάνουν και οι ληστές, διότι αφού δέσουν τα πόδια των οδοιπόρων, έτσι στη συνέχεια τους αφαιρούν τα υπάρχοντά τους). Επειδή, λοιπόν, τον ναό τον κάνατε σπήλαιο ληστών εξαιτίας του είδους των συναλλαγών που κάνατε μέσα στον ίδιο τον οίκο της προσευχής, δεν είναι πλέον δικός μου οίκος, αλλά δικός σας. Και ως οίκο δεν θα κατανοήσεις μόνο τον ναό, αλλά και ολόκληρη τη γενεά των Ιουδαίων· διότι γνωρίζει η Γραφή να ονομάζει οίκο και το γένος, όπως λέει: «Οίκος Λευί, ευλογήσατε τον Κύριο». Και εδώ, λοιπόν, η λέξη οίκος μπορεί να νοηθεί αντί του «το γένος σας εγκαταλείπεται από εμένα», όπως και μέσω του προφήτη λέει αλλού: «Εγκατέλειψα τον οίκο μου, άφησα την κληρονομιά μου»· διότι εκεί ονομάζει οίκο τους Ισραηλίτες. Αποδεικνύει δε, ότι και πριν από αυτό, Αυτός ήταν που τους συγκρατούσε και τους γλίτωνε από τους εχθρούς. Το δε «Δεν πρόκειται να με δείτε, μέχρις ότου πείτε: Ευλογημένος ο ερχόμενος στο όνομα του Κυρίου», υποδηλώνει τη Δευτέρα Παρουσία.

Και για τρίτη φορά ο Πιλάτος τον απολύει, και για τρίτη φορά εκείνοι κραυγάζουν εναντίον του Χριστού, για να επιβεβαιώσουν οπωσδήποτε μέσω αυτής της τρίτης φοράς τη δική τους μιαιφονία· και τον μεν άγιο και δίκαιο αρνήθηκαν, όπως λέει ο μακάριος Πέτρος, ενώ ζήτησαν να τους χαριστεί άνδρας φονιάς. Διότι αγαπούν το όμοιό τους· γι' αυτό και συντάσσονται με το μέρος του, επαναστατώντας και οι ίδιοι εναντίον των Ρωμαίων, και γινόμενοι αίτιοι αναρίθμητων φόνων και της δικής τους απώλειας. Αυτά τα προλέγει ο Κύριος και μέσω του Ιερεμία: «Εγκατέλειψα τον οίκο μου, άφησα την κληρονομιά μου, παρέδωσα την κληρονομιά μου στα χέρια των εχθρών».

Αλληγορικά δε, όταν ο Κύριος αναχώρησε από τα Ιεροσόλυμα, σύμφωνα με όσα ειπώθηκαν στους προφήτες, «Εγκατέλειψα τον οίκο μου, άφησα την κληρονομιά μου», τότε ακριβώς πορεύεται στη Γαλιλαία των εθνών, προσλαμβάνοντας τους εθνικούς· και τον ακολουθεί πολύ πλήθος. Ανεβαίνει δε στο όρος, δηλαδή στον σταυρό, για να ελκύσει τους πάντες προς τον εαυτό του, ή στον ουρανό, στη θεοπρεπή τιμή και δόξα. Διότι, έχοντας αναληφθεί στον ουρανό και δοξαζόμενος από εμάς ως Θεός, και όχι ως απλός άνθρωπος, λέγεται ότι ανέβηκε σε όρος· επειδή η υψηλή έννοια γι' αυτόν είναι όρος. Μοιράζει δε σε εμάς που είμαστε υποταγμένοι στις πέντε αισθήσεις, τους νοητούς άρτους που είναι και αυτοί πέντε. Διότι σε κάθε αίσθηση δίνει τον κατάλληλο άρτο, δηλαδή τον λόγο· όπως ακριβώς λέει και ο Παύλος: «Θέλω να πω πέντε λόγους στην Εκκλησία, δηλαδή αυτούς που αρμόζουν στις πέντε αισθήσεις προς διόρθωση». Δεν μπορούμε όμως να καταναλώσουμε ολόκληρους αυτούς τους πέντε λόγους, αλλά και περισσεύουν.