Πατερικές αναφορές στο ΙΕΡΕΜΙΑΣ 13:23

Αυτά, λοιπόν, σύμφωνα με όσα μπόρεσα να θυμηθώ, τα εξέθεσα φανερώνοντας τα πεπραγμένα τότε στη σύνοδο. Γνωρίζω όμως ότι οι φιλέριδες μεταξύ των χριστομάχων, ακόμη και αν τα ακούσουν αυτά, δεν θα θελήσουν να μεταστραφούν, αλλά θα περιτρέχουν πάλι αναζητώντας άλλες προφάσεις και μετά από αυτές θα επινοήσουν πάλι καινούργιες. Διότι, σύμφωνα με το προφητικό λόγιο «αν μπορεί να αλλάξει ο Αιθίοπας το δέρμα του και η λεοπάρδαλη τα στίγματά της», τότε και αυτοί θα θελήσουν να σκεφθούν με ευσέβεια, έχοντας μάθει να ασεβούν. Εσύ, ωστόσο, αγαπητέ, αφού παραλάβεις αυτό το κείμενο, μελέτησέ το πρώτα μόνος σου, και αν κρίνεις ότι είναι ορθό, διάβασέ το και στους αδελφούς που ήταν τότε παρόντες, ώστε και αυτοί, μαθαίνοντας αυτά, αφενός μεν να αποδεχθούν τον ζήλο της συνόδου για την αλήθεια και την ακρίβεια της σκέψης της, αφετέρου δε να καταδικάσουν το θράσος των χριστομάχων Αρειανών και τις μάταιες προφάσεις τους, τις οποίες έχουν καταγίνει να επινοούν μεταξύ τους για χάρη της ασεβούς αιρέσεώς τους. Διότι στον Θεό και Πατέρα πρέπει δόξα, τιμή και προσκύνηση, μαζί με τον συνάναρχο Υιό και Λόγο Του, καθώς και με το Πανάγιο και Ζωοποιό Πνεύμα, νυν και εις τους ατελεύτητους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Αρκετά λοιπόν θα ήταν και αυτά για να διαλύσουν κάθε σχέση μας μαζί του. Επειδή όμως, όταν μετέβη στην Κιλικία και συναντήθηκε με κάποιον Γελάσιο, του εξέθεσε μία ομολογία πίστεως την οποία μόνο ο Άρειος θα μπορούσε να έχει συγγράψει και ο όποιος γνήσιος μαθητής του, τότε πλέον βεβαιωθήκαμε ακόμη περισσότερο για τον χωρισμό μας, αναλογιζόμενοι ότι ούτε ο Αιθίοπας θα αλλάξει ποτέ το δέρμα του ούτε η λεοπάρδαλη τα στίγματά της ούτε εκείνος που έχει ανατραφεί με διεστραμμένα δόγματα δύναται να αποβάλει το κακό της αιρέσεως.

ΛΟΓΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟΣ. Ότι ο Υιός είναι και συναΐδιος με τον Θεό και Πατέρα και γεννημένος από αυτόν κατά φύση. Α. Δεν είναι αλήθεια να πούμε, ω Ερμεία, ότι ο λόγος της αλήθειας είναι από τη φύση του απλός και έχει την καλύτερη δυνατή έδρα στις απλές καρδιές, και είναι κατά πολύ πιο γλυκός από τον κόπο των μελισσών; Ότι δε αυτό είναι αλήθεια θα μας πείσει ο θείος Δαβίδ, λέγοντας προς τον Θεό και Σωτήρα των όλων: «Πόσο γλυκά είναι στον λάρυγγά μου τα λόγια σου, πιο πολύ από το μέλι στο στόμα μου.» Β. Ναι. Θα συμφωνούσα και εγώ ότι ο λόγος της αλήθειας είναι εντελώς απλός και πιο γλυκός και από τις ίδιες τις κηρήθρες· αλλά με ποιον τρόπο θα μπορούσαμε εμείς να εννοήσουμε την απλότητα σε αυτά; Α. Διότι, τι άλλο θα μας αποδείκνυε ότι ο λόγος της αλήθειας είναι απλός, παρά το ότι είναι απαλλαγμένος από πολύπλοκους συλλογισμούς και από μια νοοτροπία που βλέπει τα πράγματα, ας πούμε, με τρόπο βλοσυρό και αγέλαστο, συντεθειμένη με κακοβουλία και η οποία επιδεικνύει την εσωτερική της δύναμη όχι σε πράγματα που θα ωφελήσουν προς την εύρεση της αλήθειας, αλλά σε εκείνα με τα οποία θα έβλαπτε υπέρμετρα τους ακροατές; Είναι δυνατόν δε, αν σου φαίνεται σωστό, να δεις καθαρά σαν σε πίνακα τον λόγο μου ότι δεν αστόχησε από το πρέπον, εάν εξετάσεις την αίρεση του Αρείου και των οπαδών του, για τους οποίους θα θεωρήσω ότι ταιριάζει να πω: «Αν ο Αιθίοπας αλλάξει το δέρμα του και η λεοπάρδαλη τα στίγματά της, τότε και εσείς θα μπορέσετε να κάνετε το καλό, έχοντας μάθει τα κακά.»

Εξετράπησαν και απήλθαν, και δεν είπαν στην καρδιά τους: Ας φοβηθούμε λοιπόν Κύριον τον Θεό μας.» Άλλοτε πάλι, επιτιμώντας δριμύτερα εκείνους που αποστατούσαν με μεγαλύτερη αναίδεια, έλεγε: «Μήπως μπορεί ο Αιθίοπας να αλλάξει το δέρμα του; Ή η λεοπάρδαλη τα στίγματά της; Έτσι κι εσείς, θα μπορέσετε να πράξετε το καλό, έχοντας μάθει τα κακά;» Διότι σε τέτοιο βαθμό κυριάρχησε στο ανθρώπινο γένος ο πατέρας κάθε αμαρτίας, ώστε να είναι εντελώς λίγοι εκείνοι που τιμούσαν τον Θεό και είχαν επίγνωση ότι έπρεπε να θυμούνται τον νομοθέτη.

Αυτό νομίζω ότι δηλώνει αυτό που ορθώς έχει λεχθεί μέσω της φωνής του προφήτη: «Ο πράος ας είναι μαχητής.» Διότι ας μην νομίζει κανείς ότι το πικρό στίφος των δαιμόνων θα ηρεμήσει, ή ότι ο Σατανάς θα παύσει τη μανία του εναντίον μας. Και έχει ειπωθεί κάπου προς τους Ιουδαίους: «Εάν αλλάξει ο Αιθίοπας το δέρμα του, και η λεοπάρδαλη τα ποικίλματά της, τότε και εσείς θα μπορέσετε να πράξετε το καλό, έχοντας μάθει τα κακά.» Αλλά αυτό το ίδιο θα μπορούσε κανείς πολύ ορθά και εύλογα να το πει και για τις πονηρές και αντικείμενες δυνάμεις, οι οποίες περιφέρονται σε αυτόν τον κόσμο, παρακολουθώντας στενά τον βίο του καθενός μέσα σε αυτόν, παρατηρώντας τους αγίους με φοβερά και άγρια μάτια, και παροτρύνοντας εκείνους μεν που ήδη έχουν ρέψει προς την πονηρία σε αποστασία ακόμη χειρότερη, η οποία φθάνει πλέον στο ίδιο το άκρο κάθε φαυλότητας. Ενώ απέναντι σε αυτούς που έχουν επιλέξει να αγαθοεργούν και να σεμνύνονται για τα κατορθώματα της δικαιοσύνης, εγείρονται ως προς τους πλέον σφοδρούς εχθρούς, προβάλλοντας την ωμότητα της κακίας που υπάρχει μέσα τους. Διότι δεν πολεμά εναντίον μας αίμα και σάρκα, αλλά το εξαιρετικά σκληρό και αποστατικό πλήθος των δαιμόνων, και επιπλέον αυτού και ο έμφυτος μεν, αλλά ατίθασος νόμος των σαρκικών ορμών, ο οποίος μας αντιπερισπά και μας παρασύρει προς ό,τι του αρέσει, υψώνοντας σκληρό τον αυχένα κατά του πνεύματος.

Διότι νέα κτίση είναι τα εν Χριστώ, σύμφωνα με τις Γραφές. Βέβηλος δε και ρυπαρός θα μπορούσε να θεωρηθεί ο Ισραήλ, αφού δεν αποδέχθηκε την κάθαρση δια του Χριστού. Και γιατί το λέω αυτό; Επειδή άπλωσε τα χέρια του πάνω στον ίδιο που του μιλούσε για κάθαρση. Γι' αυτόν τον λόγο έχει ειπωθεί και διαμέσου της φωνής των αγίων προφητών, άλλοτε μεν: «Αν θα αλλάξει ο Αιθίοπας το δέρμα του, και η λεοπάρδαλη τα ποικίλματά της, τότε και εσείς θα μπορέσετε να κάνετε το καλό, έχοντας μάθει τα κακά», άλλοτε πάλι σαν προς γυναίκα, προς την Ιερουσαλήμ: «Εάν πλυθείς με νίτρο και χρησιμοποιήσεις άφθονο σαπούνι, παραμένεις στιγματισμένη ενώπιόν μου λόγω των ανομιών σου, λέγει ο Κύριος.» - «Ο Ρουβήμ, λοιπόν», λέει ο Ιακώβ, «είναι ο πρωτότοκός μου. Εσύ είσαι η ισχύς μου και η αρχή των τέκνων μου.» Διότι για τον πρωτότοκο λαό που βγήκε από την Αίγυπτο έγινε μεγάλη επίδειξη ισχύος από τον Θεό. Επειδή τιμωρήθηκε η χώρα των Αιγυπτίων με πάρα πολλούς και θαυμαστούς τρόπους. Αφενός με τη μεταστοιχείωση των υδάτων σε αίμα, την έγερση των σκνιπών, την εμφάνιση των βατράχων, την πτώση του χαλαζιού, την εξολόθρευση των πρωτοτόκων, και επιπλέον με τη διάβαση των λυτρωμένων μέσα από τη θάλασσα σαν να περπατούσαν σε ξηρά. Γι' αυτόν τον λόγο, λοιπόν, ο Ρουβήμ ονομάστηκε ισχύς του Θεού. Ήταν όμως σκληρός στη συμπεριφορά, σκληρός και αυθάδης, δηλαδή αμετάπειστος και άκαμπτος, άγριος και επιθετικός. Διότι ορμητικοί ήταν αληθινά οι Ιουδαίοι και πάρα πολύ αχαλίνωτοι.

Διότι είναι δυσχερές, αν όχι αδύνατον, για εκείνους που εκούσια και εν γνώσει τους ασεβούν, επειδή έχουν διαμορφωθεί από το θεομάχο φρόνημα, να μεταβληθούν, σύμφωνα με όσα έχουν γραφτεί στον Ιερεμία: Μπορεί άραγε να αλλάξει ο Αιθίοπας το δέρμα του και η λεοπάρδαλη τα στίγματά της;

ΟΒʹ. ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΜΟΝΑΧΟ ΣΤΡΑΤΗΓΙΟ. Βέβαια, η Γραφή δεν παραλλήλισε ούτε φύση, ούτε ουσία με ουσία, αλλά ποιότητα με ποιότητα (η οποία, σύμφωνα με τον λόγο των φιλοσόφων, από τη φύση της μπορεί και να συμβαίνει και να αποσυμβαίνει. Διότι ορίζουν ότι η ουσία είναι το όχημα της ποιότητας, και αν αυτή δεν υπάρχει, λένε ότι η ποιότητα είναι ανύπαρκτη), λέγοντας: «Είναι δυνατόν να αλλάξει ο Αιθίοπας το δέρμα του, και η λεοπάρδαλη τα στίγματά της; Πώς, λοιπόν, εσείς θα μπορέσετε να κάνετε το καλό, έχοντας μάθει τα κακά;» Όμως, για να μην ακριβολογούμε ούτε για αυτά, θα προσπαθήσω να αποδείξω ότι το ίδιο το χωρίο που προβάλλουν, ανατρέπει αυτά που οι ίδιοι υποστηρίζουν. Διότι με το να ειπωθεί το «έχοντας μάθει τα κακά», ανατρέπουν το δόγμα που νομίζουν ότι είναι αναντίρρητο. Διότι πώς, αν εκ φύσεως είχαν τη γνώση των κακών, θα έλεγε το «έχοντας μάθει τα κακά»; Αν όμως τα έμαθαν, θα μπορέσουν και να τα απομάθουν.

Αυτήν όλοι οι προφήτες την κατηγορούσαν. «Άκου, ουρανέ, και δώσε προσοχή, γη, διότι ο Κύριος ελάλησε: υιούς γέννησα και ύψωσα, αυτοί όμως με αθέτησαν.» Άλλος: «Δεν υπάρχει αυτός που κατανοεί, δεν υπάρχει αυτός που εκζητά τον Θεό· όλοι παρεξέκλιναν, όλοι μαζί εξαχρειώθηκαν· δεν υπάρχει φόβος Θεού απέναντι στα μάτια τους.» Άλλος: «Αίμα με αίματα αναμειγνύουν· κατάρα και ψεύδος, και κλοπή και μοιχεία έχουν ξεχυθεί πάνω στη γη.» Άλλος: «Τα θυσιαστήριά σου κατέσκαψαν, και τους προφήτες σου απέκτειναν· και εγώ απέμεινα μόνος, και ζητούν την ψυχή μου.» Άλλος: «Εξέλιπε το φυσερό από τη φωτιά· εξέλιπε ο μόλυβδος· μάταια ο αργυροκόπος κατεργάζεται τον άργυρο, οι πονηρίες τους δεν έλιωσαν.» Ο Θεός από ψηλά: «Εγκατέλειψα τον οίκο μου, άφησα την κληρονομία μου, παρέδωσα την αγαπημένη μου ψυχή στα χέρια των εχθρών της.» Άλλος: «Αν αλλάξει ο Αιθίοπας το δέρμα του και η λεοπάρδαλη τα στίγματά της, τότε και εσείς θα μπορέσετε να πράξετε το καλό, εσείς που έχετε μάθει στα κακά.» Ο ένας λοιπόν κατέκρινε την κλοπή, ο άλλος τη μοιχεία, ο άλλος τον φόνο, ο άλλος την ασέλγεια, και άλλος την αθεράπευτη κατάσταση.

Αυτό εξάλλου θα μπορούσε να το δει κανείς να τηρείται και στην καθημερινή συνήθεια· όπως όταν λέει κάποιος: «Δεν μπορώ να αγαπήσω τον τάδε», ονομάζοντας τη σφοδρότητα της βούλησης, δύναμη. Και πάλι: «Δεν μπορεί ο τάδε να γίνει χρηστός». Και ο προφήτης τι λέει; «Αν αλλάξει ο Αιθίοπας το δέρμα του, και η λεοπάρδαλη τα στίγματά της, τότε και ο λαός αυτός θα μπορέσει να κάνει το καλό, έχοντας μάθει τα κακά». Δεν λέει αυτό, ότι δηλαδή τους είναι αδύνατη η εργασία της αρετής· αλλά ότι επειδή δεν θέλουν, γι' αυτό δεν μπορούν. Και αυτό που λέει ο ευαγγελιστής, αυτό εννοεί, ότι ήταν αδύνατο να ψευστεί ο προφήτης. Όμως, δεν ήταν εξαιτίας αυτού αδύνατο σε αυτούς να πιστέψουν. Διότι ήταν δυνατό, ακόμα κι αν αυτοί πίστευαν, εκείνος να παραμείνει αψευδής. Επειδή δεν θα τα είχε προφητεύσει αυτά, αν επρόκειτο να πιστέψουν. Γιατί λοιπόν, λέει, δεν το είπε έτσι; Επειδή η Γραφή έχει ορισμένα τέτοια ιδιώματα, και πρέπει να συμμορφωνόμαστε με τους κανόνες της. Αυτά δε τα είπε, όταν είδε τη δόξα του. Τίνος; Του Πατρός. Πώς λοιπόν ο Ιωάννης μιλάει για τον Υιό, και ο Παύλος για το Πνεύμα; Όχι συγχωνεύοντας τις υποστάσεις, αλλά για να δηλώσουν ότι η αξία είναι μία, λέει. Διότι τα του Πατρός ανήκουν στον Υιό, και τα του Υιού στον Πατέρα. Αν και πολλά ειπώθηκαν μέσω αγγέλων, κανείς δεν λέει: «καθώς είπε ο άγγελος»· αλλά τι; «Ο Θεός είπε». Επειδή όσα λέχθηκαν από τον Θεό μέσω αγγέλων, θα ανήκαν στον Θεό· τα του Θεού όμως δεν ανήκουν πλέον στους αγγέλους.

Άλλος πάλι: Κατάρα, και ψέμα, και κλοπή, και φόνος, και μοιχεία έχουν ξεχυθεί πάνω στη γη, και αίματα αναμειγνύονται με αίματα. Άλλος πάλι: Αν αλλάξει ο Αιθίοπας το δέρμα του, και η λεοπάρδαλη τα στίγματά της, τότε και ο λαός αυτός θα μπορέσει να πράξει δικαιοσύνη, όντας μαθημένος στα κακά. Άλλος πάλι: Αλίμονο, ψυχή μου, διότι χάθηκε ο ευλαβής από τη γη, και αυτός που πράττει το ορθό ανάμεσα στους ανθρώπους δεν υπάρχει· όλοι δικάζουν με σκοπό τη χύση αίματος. Ο Θεός πάλι: Εμίσησα, απέρριψα τις εορτές σας, και δεν πρόκειται να οσφρανθώ θυσίες στις πανηγύρεις σας. Ο Ηλίας: Τα θυσιαστήριά σου τα γκρέμισαν, και τους προφήτες σου τους σκότωσαν· και απέμεινα εγώ μόνος, και ζητούν την ψυχή μου. Πάλι ο Θεός: Εγκατέλειψα τον οίκο μου, άφησα την κληρονομία μου, παρέδωσα την αγαπημένη μου ψυχή στα χέρια των εχθρών της.

Και ως προς το ότι είπε: «Αφήστε το βλαστάρι των ριζών του δέντρου· η βασιλεία σου θα παραμείνει σε σένα, από τη στιγμή που θα αναγνωρίσεις την ουράνια εξουσία». Τι λέει λοιπόν; Πώς θα επέλθει η λύτρωση από το δεινό; «Γι' αυτό, βασιλιά, ας γίνει αρεστή σε σένα η συμβουλή μου, και εξαγόρασε τις αμαρτίες σου με ελεημοσύνες, και τις αδικίες σου με την επίδειξη ευσπλαχνίας στους φτωχούς. Ίσως υπάρξει μακροθυμία για τα παραπτώματά σου». Τι λέγεις; «Ίσως υπάρξει»; Και θέτεις τη δύναμη του φαρμάκου υπό κάποια αμφιβολία; Δεν είπε γι' αυτό το «Ίσως», όχι επειδή αμφέβαλλε – μη γένοιτο – αλλά επειδή ήθελε να επιτείνει σε εκείνον τον φόβο, καθώς θεωρούσε ότι είχε αμαρτήσει τόσο ώστε να βρίσκεται υπεράνω κάθε θεραπείας και κάθε συγγνώμης. Διότι, εάν και αφού του μίλησε κατ' αυτόν τον τρόπο εκείνος επέμεινε στη μανία του, πόσο μάλλον θα επέμενε αν δεν είχε διατυπωθεί με αμφιβολία. Επειδή και αλλού αυτό επιδιώκει, λέγοντας μέσω του προφήτη: «Ακόμη κι αν πλυθείς με νίτρο, θα παραμείνεις κηλιδωμένος ενώπιόν μου, λέγει ο Κύριος». Και πάλι: «Μπορεί να αλλάξει ο Αιθίοπας το δέρμα του, και η λεοπάρδαλη τα στίγματά της;» Όπως λοιπόν εκεί αποκλείει τη μετάνοια, όχι για να την αποκλείσει πραγματικά, αλλά για να προκαλέσει μεγαλύτερο φόβο, έτσι και εδώ, θέλοντας να δείξει το μέγεθος των αμαρτημάτων, είπε το «Ίσως». Για ποιο λόγο όμως δεν του είπε: «Ταπεινώσου, αναγνώρισε τον Θεό»; Διότι, αν εξαιτίας αυτού υποφέρει αυτά που περνάει, όπως ακριβώς και ο ίδιος βεβαιώνει, για ποιο λόγο τον συμβουλεύεις διαφορετικά;

Πώς λοιπόν λέει: «Εάν πληθύνεις για τον εαυτό σου την πόα, παραμένεις κηλιδωμένη;» Όπως ακριβώς λέει: «Μήπως μπορεί να αλλάξει ο Αιθίοπας το δέρμα του και η λεοπάρδαλη τα ποικίλματά της;» Διότι ούτε εκεί καθιστά το πράγμα αδύνατο, αν και τέτοιου είδους παραδείγματα αυτό θέλουν να δείξουν, αλλά πρόκειται για λόγια οργής.

«Εάν μπορεί να αλλάξει ο Αιθίοπας το δέρμα του.» Για ποιον λόγο λοιπόν εγκαλείς, για ποιον λόγο στέλνεις προφήτες; Για ποιον λόγο λες, «Δεν θελήσατε να με ακούσετε»; Εάν η πονηρία αποτελεί γνώρισμα της φύσεως, για ποιον λόγο κατακρίνεις; Βλέπεις το άτοπο; Όμως το άτοπο αυτό οφείλεται στη δική μας ανοησία. Διότι αυτό που θέλει να πει είναι τούτο: ότι την κακία που πηγάζει από την ελεύθερη προαίρεση την έχετε μετατρέψει σχεδόν σε έξη. Διότι η μάθηση δεν είναι ζήτημα της φύσεως.

Διότι εκείνος που πρόκειται να αποκομίσει δόξα από τη φιλία του με κάποιον, πρέπει πρώτα να διαφυλάττει τη δόξα εκείνου που του παρέχει τον δοξασμό· διότι, εάν τη βλάψει, πολύ περισσότερο θα καταστρέψει τη δική του. Όπως ακριβώς, όταν μια πηγή μολύνεται, συμμερίζονται τη μόλυνση και τα νερά που αναβλύζουν, και όταν μια ρίζα σαπίζει, το ίδιο θα πάθει σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό ο καρπός· έτσι και τώρα, εφόσον αυτός που επρόκειτο να αναδείξει την παρθένο λαμπρή γίνεται καταγέλαστος εξαιτίας της συνοίκησης, και αυτή, πριν από εκείνον και μαζί με εκείνον, θα συμμεριστεί τον χλευασμό. Και αν τυχόν η γυναίκα είχε από πριν καλή φήμη ανάμεσα σε πολλούς, μπαίνοντας εκείνος στο σπίτι θα την εκδιώξει· τόσο πολύ απέχει από το να προσθέσει και άλλη τέτοια. Και αν πάλι ο ίδιος έχει τέτοια καλή υπόληψη, το ίδιο θα πάθει και αυτός. Επομένως, αυτή η κοινή συμβίωση δεν σας προσθέτει καλή φήμη, αλλά και την υπάρχουσα καταστρέφει, και την ανύπαρκτη κακή φήμη επιφέρει και στους δύο. Και αυτό που είπε ο προφήτης για τους Ιουδαίους, είναι επίκαιρο να το πούμε και τώρα: «Αν ποτέ αλλάξει ο Αιθίοπας το δέρμα του και η λεοπάρδαλη τα στίγματά της», τότε και όσοι συγκατοικούν με τέτοιες γυναίκες θα αποβάλουν ποτέ αυτή την κηλίδα· έτσι, σαν πυρωμένο σίδερο στο σώμα, στιγματίζει την υπόληψη και των δύο, επισκιάζοντας όλες τις αρετές τους.

Η δε Ιεζάβελ ούτε έτσι εγκατέλειπε την πονηρία ούτε βέβαια απέβαλλε διόλου την κακία της, όπως άλλωστε ούτε ο Αιθίοπας αποβάλλει το μαύρο χρώμα του ούτε η λεοπάρδαλη τις κηλίδες της, αλλά μνησικακούσε εναντίον του προφήτη ακόμη και μετά τη θαυματουργία, και μάλιστα ακόμη περισσότερο, επειδή είχε πληροφορηθεί τη θανάτωση των προφητών της. Διότι τον επιβουλευόταν και σχεδίαζε διαρκώς να τον βλάψει, απειλώντας πως, αν τον έπιανε, θα τον παρέδιδε στον θάνατο και θα έθετε την ψυχή του στην ίδια μοίρα με εκείνους που είχαν θανατωθεί από αυτόν.

«Αν μπορεί ο Αιθίοπας να αλλάξει το δέρμα του, και η λεοπάρδαλη τα στίγματά της, τότε και εσείς θα μπορέσετε να πράξετε το καλό, έχοντας μάθει να κάνετε το κακό.» «Την άμμο των θαλασσών, και τις σταγόνες της βροχής, και τις ημέρες του αιώνα, ποιος θα τις απαριθμήσει; Το ύψος του ουρανού, και το πλάτος της γης, και την άβυσσο, και τη σοφία, ποιος θα τα εξιχνιάσει;» «Δεν μπορεί να κρυφτεί πόλη που είναι κτισμένη πάνω σε βουνό.» «Κανείς δεν μπορεί να δουλεύει σε δύο κυρίους. Διότι ή θα μισήσει τον έναν και θα αγαπήσει τον άλλον· ή θα προσκολληθεί στον έναν και θα καταφρονήσει τον άλλον. Δεν μπορείτε να δουλεύετε στον Θεό και στον Μαμμωνά. Ποιος από εσάς, με το να μεριμνά, μπορεί να προσθέσει στο ανάστημά του έναν πήχη;» «Μήπως μαζεύουν από τα αγκάθια σταφύλια ή από τα τριβόλια σύκα; Έτσι δεν μπορεί το αγαθό δέντρο να παράγει κακούς καρπούς, ούτε το σάπιο δέντρο να παράγει καλούς καρπούς.» «Δεν είναι ο μαθητής ανώτερος από τον δάσκαλό του, ούτε ο δούλος ανώτερος από τον Κύριό του.» «Δεν υπάρχει τίποτε συγκαλυμμένο, το οποίο δεν θα αποκαλυφθεί, και κρυφό, το οποίο δεν θα γίνει γνωστό και δεν θα έλθει στο φως.» «Γεννήματα οχιών, πώς μπορείτε να λέτε αγαθά, ενώ είστε πονηροί;» «Δεν υπάρχει προφήτης δίχως τιμή, παρά μόνο στην πατρίδα του και στο σπίτι του.» «Πόσο δύσκολα θα εισέλθει πλούσιος στη βασιλεία των ουρανών! Και πάλι σας λέω: Είναι ευκολότερο να περάσει καμήλα από την τρύπα της βελόνας, παρά πλούσιος να εισέλθει στη βασιλεία του Θεού.»

Εκ νέου, λοιπόν, ο υιός του βασιλέως αποκρίθηκε: Ίσως, Θευδά, να είσαι όνος, κατά την παροιμία, που ακούει λύρα και παραμένει ασύνετος, ή μάλλον ασπίδα που φράζει τα αυτιά της για να μην ακούσει τη φωνή των γητευτών. Καλά, λοιπόν, είπε ο προφήτης για σένα: «Εάν μπορέσει να αλλάξει ο Αιθίοπας το δέρμα του και η λεοπάρδαλη τα στίγματά της, τότε και εσύ θα μπορέσεις να πράξεις το καλό, έχοντας μάθει το κακό». Ανόητε και τυφλέ, πώς δεν σε οδηγεί σε επίγνωση η ισχύς της αληθείας; Διότι αυτό ακριβώς το γεγονός, ότι δηλαδή τα μιαρά σου σεβάσματα επαινούνται από πολλούς που θαυμάζονται για τη σοφία τους και υποστηρίζονται από πολλούς βασιλείς, ενώ το κήρυγμα του Ευαγγελίου κηρύχθηκε από λίγους και άσημους άνδρες, αποδεικνύει την ισχύ της δικής μας θεοσέβειας και την αδυναμία και τον ολέθριο χαρακτήρα των δικών σας πονηρών δογμάτων. Διότι τα δικά σας, αν και διαθέτουν σοφούς συνηγόρους και ισχυρούς προστάτες, εντούτοις σβήνουν και εξασθενούν, ενώ εκείνα της θεοσέβειας, χωρίς να διαθέτουν καμία απολύτως ανθρώπινη βοήθεια, λάμπουν πιο φωτεινά από τον ήλιο και κατέλαβαν τα πληρώματα του κόσμου.

ΞΕ΄. Αν ποτέ αλλάξει ο Αιθίοπας το δέρμα του και η λεοπάρδαλη τα στίγματά της, τότε και οι βάσκανοι θα μπορέσουν να πουν καλά λόγια και να σκεφτούν το σωστό, αφού έχουν συνηθίσει στα κακά. Διότι με δόλο θα υποσκελίσουν τους πλησίον τους, επειδή πορεύονται δόλια, και περιπαίζουν τους φίλους τους χωρίς να λένε την αλήθεια, επειδή η γλώσσα τους έχει μάθει να λέει μάταια λόγια και ψέματα.

Ερμηνεία. Οι μεν προαναφερθέντες Κανόνες περί αρνησιχρίστων ειπώθηκαν για αυτούς που μετανοούν, ο δε παρών ορίζει για τους αρνησίχριστους που δεν μετανοούν, οι οποίοι όντας απελπισμένοι και έχοντας κακό φρόνημα, διατηρούν αμετάβλητη τη μαυρίλα της κακίας τους, όπως ο Αιθίοπας το μαύρο δέρμα του και η λεοπάρδαλη τα στίγματά της. Σε αυτούς λοιπόν θα ειπωθεί η κατάρα, που είπε ο Κύριος στην άκαρπη συκιά: «Ποτέ πια να μη βγει από εσένα καρπός στον αιώνα», και αμέσως ξεράθηκε η συκιά. Και εκπληρώνεται σε αυτούς εκείνο που λέει ο Εκκλησιαστής, ότι το στρεβλό πράγμα δεν μπορεί να διορθωθεί, αν δηλαδή πρώτα δεν ισιώσει, και το ελλιπές πράγμα δεν μπορεί να υπολογιστεί ως τέλειο, χωρίς δηλαδή πρώτα να αναπληρωθεί. Επομένως, στο τέλος της ζωής θα συμβεί σε αυτούς εκείνο που λέει ο Ησαΐας, ότι θα δουν οι άνθρωποι τα οστά των ανθρώπων που παρέβηκαν τα λόγια μου και με αρνήθηκαν, και το σκουλήκι τους δεν θα πάψει να τους κατατρώει, και το πυρ που τους καίει δεν θα σβήσει. Θα εκπληρωθεί δε σε αυτούς και το άλλο ρητό, που πριν από αυτά τα λόγια είπε ο ίδιος Ησαΐας: Οι άδικοι θα κλυδωνιστούν και δεν θα βρουν ανάπαυση· διότι για τους ασεβείς δεν υπάρχει χαρά, λέει ο Θεός.

Προς τον Θεόδωρο, μητροπολίτη Λαοδικείας. «Εάν θα αλλάξει ο Αιθίοπας το δέρμα του και η λεοπάρδαλη τα στίγματά της» —αλλά δεν θα ήθελα να πω ευχαρίστως τη συνέχεια. Όμως εγώ μεν σιωπώ με τη φωνή μου, εσύ δε πρόσεξε μήπως με τα έργα σου κραυγάσεις δυνατότερα από τη δική μου σιγή και μάταια διαψεύσεις εμένα, που σε αντιμετώπισα ευνοϊκά με τη σιωπή μου.