Πατερικές αναφορές στο ΙΕΡΕΜΙΑΣ 15:1

Επειδή, όμως, αυτό λυπούσε πάρα πολύ τον πνευματοφόρο, και φαινόταν πικρό το πράγμα στον προφήτη, το να έχει, δηλαδή, την προσευχή του απορριπτέα και να μην μπορεί να ωφελήσει σε τίποτα, ο Θεός απολογείται κατά κάποιον τρόπο, και διδάσκει βροντοφωνάζοντας ότι δεν θα εισάκουε ούτε αν τον πλησίαζαν κάποιοι ακόμη μεγαλύτεροι και αρχαιότεροι: «Ακόμη και αν σταθούν ο Μωυσής και ο Σαμουήλ ενώπιόν μου, η ψυχή μου δεν στρέφεται προς αυτούς». Αλλά ίσως κάποιος από αυτούς που έχουν τολμήσει εκείνα να πει προς αυτά: Τι λοιπόν, καλέ μου; Κάποιοι πιάνονταν να κάνουν το ίδιο ανοιχτά, και παρακινούσαν φανερά, και εξαιτίας αυτού προκάλεσαν λύπη. Όμως το να ασεβεί κανείς κρυφά, πες μου, ποιος συνετός άνθρωπος θα πει ότι δεν θα καταταχθεί ορθά και δίκαια στα ανόσια, και ότι δεν έχει τίποτα το φοβερό, εφόσον θα λυπούσε τον Θεό που επιβλέπει τα κρυφά; Μακριά από αυτή την ανοησία, άνθρωπε. Αν και ίσως κάποιος θα μπορούσε να ξεφύγει από τα μάτια ενός ανθρώπου, κανένας όμως δεν θα ξεφύγει από τον Θεό. Διότι «τα πάντα είναι γυμνά και ξεσκεπασμένα μπροστά στα μάτια του», σύμφωνα με τη φωνή του Παύλου.

Αλλά αυτός ο ίδιος ο δίκαιος, που έσωσε τότε τους φίλους του μέσω της προσευχής, δεν μπόρεσε, κατά την εποχή των Ιουδαίων, να σώσει τους Ιουδαίους που χάνονταν. Και για να το καταλάβεις αυτό, άκουσε τον Θεό που λέει μέσω του προφήτη: «Αν σταθούν μπροστά μου ο Νώε, και ο Ιώβ, και ο Δανιήλ, δεν πρόκειται να σώσουν τους γιους και τις κόρες τους, επειδή υπερίσχυσε η κακία»· και πάλι: «Εάν σταθεί ο Μωυσής και ο Σαμουήλ». Και πρόσεξε πώς αυτό λέγεται προς τους δύο προφήτες, επειδή και οι δύο παρακάλεσαν υπέρ αυτών, αλλά δεν εισακούστηκαν. Διότι και ο Ιεζεκιήλ, επειδή έλεγε: «Αλίμονο, Κύριε! Εξαλείφεις εσύ το υπόλειμμα του Ισραήλ», ο Θεός, δηλώνοντας ότι δικαίως το πράττει αυτό και πως δεν απορρίπτει την ικεσία για αυτούς από περιφρόνηση προς τον ίδιο, του δείχνει τα αμαρτήματά τους, σαν να του έλεγε σχεδόν: «Αρκούν βέβαια και αυτά για να σε πείσουν ότι δεν σε περιφρονώ, αλλά εξαιτίας των πολλών αμαρτιών τους δεν κάνω δεκτή την ικεσία σου· ωστόσο, προσθέτει και τούτο: "Εάν σταθεί ο Νώε, και ο Ιώβ, και ο Δανιήλ"». Και ευλόγως τα λέει αυτά περισσότερο σε εκείνον, επειδή αυτός είναι που έπαθε πολλά. Διότι λέει: «Μου είπες να φάω πάνω σε κοπριές, και έφαγα· μου είπες, και ξυρίστηκα· μου είπες, και κοιμήθηκα στο ένα πλευρό· μου είπες να βγω από την τρύπα φορτωμένος με τα πράγματά μου, και βγήκα· πήρες τη γυναίκα μου, και μου είπες να μην πενθήσω, και δεν πένθησα, αλλά το υπέμεινα γενναία· μύρια άλλα έπραξα για χάρη τους· και εγώ σε παρακαλώ τώρα υπέρ αυτών, και δεν πείθεσαι;»

Δείχνοντας, λοιπόν, ο Θεός ότι δεν ενεργεί με αυτόν τον τρόπο από περιφρόνηση προς εκείνον, λέει: «Ακόμη και αν βρισκόταν ο Νώε, ο Ιώβ και ο Δανιήλ, και παρακαλούσαν υπέρ υιών και θυγατέρων, δεν πείθομαι». Και στον Ιερεμία πάλι, που υπέφερε λιγότερα μεν από τα προστάγματα του Θεού, περισσότερα δε από τη δική τους πονηρία, τι λέει; «Μήπως δεν βλέπεις τι κάνουν αυτοί;» «Ναι», λέει εκείνος, «τα κάνουν· αλλά κάνε το για χάρη μου». Γι' αυτό του λέει: «Ακόμη και αν σταθεί ενώπιόν μου ο Μωυσής και ο Σαμουήλ»· ο Μωυσής, ο πρώτος νομοθέτης, αυτός που πολλές φορές τους έσωσε από κινδύνους, αυτός που είπε: «Αν μεν τους συγχωρήσεις την αμαρτία, συγχώρησέ τους· ειδάλλως, εξάλειψε και εμένα».

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΕ΄. Και είπε ο Κύριος προς εμένα: «Εάν σταθεί ο Μωυσής και ο Σαμουήλ». Επειδή ήταν φυσικό να συλλογιστεί ότι εκείνους μεν, παρότι είχαν πέσει στην ειδωλολατρία, μπόρεσε να τους διασώσει ο Μωυσής και ο Σαμουήλ· και εκείνοι μεν με μία μόνο μεσιτεία τα κατόρθωσαν όλα, εγώ όμως, ενώ έχω προσέλθει τόσες φορές, δεν καταφέρνω τίποτα, αλλά πολλές φορές φτάνω σε απόγνωση. Για να μη λέει, λοιπόν, αυτά, άκουσε πώς τον παρηγορεί. «Εάν σταθεί», λέει, «ο Μωυσής και ο Σαμουήλ, αυτούς ούτε εκείνοι δεν θα μπορέσουν να τους διασώσουν».

Απόπεμψε τον λαό αυτόν, και ας εξέλθουν. Τίποτα από αυτά δεν τους έκαμψε, τίποτα από αυτά δεν τους προσέλκυσε, καθόλου δεν τους έκανε καλύτερους· αλλά παρέμειναν αδιόρθωτοι. Και θα τους παραδώσω σε κακουχίες σε όλα τα βασίλεια της γης.

Διότι, βέβαια, πολλές φορές έχουμε διαπράξει πολλά τέτοια αμαρτήματα, τα οποία κανένας άλλος δεν γνωρίζει· έπειτα, αναλογιζόμενοι ότι κατά την ημέρα εκείνη μπροστά στα μάτια όλων θα εκτεθούν τα αμαρτήματά μας στο κοινό θέατρο της οικουμένης, υποφέρουμε πιο οδυνηρά και από την κόλαση, πνιγόμενοι και σφιγγόμενοι από τη συνείδησή μας. Αλλά την τόση ντροπή, τα τόσα πολλά αμαρτήματα, την τόσο μεγάλη κόλαση είναι δυνατόν να τα απονίψουμε μέσω της συγχωρήσεως προς τον πλησίον· διότι τίποτα δεν είναι ίσο με αυτή την αρετή. Θέλεις να μάθεις τη δύναμη αυτής της αρετής; «Εάν σταθούν ο Μωυσής και ο Σαμουήλ», λέει, «ενώπιόν μου, η ψυχή μου δεν στρέφεται προς αυτούς». Αλλά όμως, αυτούς που δεν μπόρεσαν ο Μωυσής και ο Σαμουήλ να διασώσουν από την οργή του Θεού, μπόρεσε να τους διασώσει αυτή η εντολή· γι' αυτό σε εκείνους, στους οποίους είπε αυτά, συνεχώς παρήγγελλε λέγοντας: «Κανένας ας μη μνησικακεί μέσα στις καρδιές σας εναντίον του αδελφού του»· και, «Την κακία του πλησίον του κανείς ας μην τη λογαριάζει». Δεν είπε μόνο, «Συγχώρησε», αλλά, «Ούτε καν να το έχεις στον νου σου, ούτε να το σκέφτεσαι· διώξε κάθε οργή, εξαφάνισε την πληγή». Διότι νομίζεις μεν ότι εκδικείσαι εκείνον, αλλά πρώτα βασανίζεις τον εαυτό σου, εγκαθιστώντας από παντού μέσα σου τον θυμό σαν δήμιο, και καταξεσκίζοντας τα ίδια σου τα σπλάχνα.

Με ποια αυτιά θα ακούσεις τις Γραφές που αναγινώσκονται εκεί, διαπράττοντας τέτοια παρανομήματα εναντίον του εαυτού σου; Και πώς θα μπορέσεις να παρακαλέσεις και πάλι τον Θεό; Μάλλον δε ούτε κάποιος άλλος, έστω κι αν έχει την παρρησία του Μωυσή, δεν θα μπορέσει να δεηθεί για εσένα. Ή δεν ακούς τι λέει προς τον Ιερεμία σχετικά με τους Ιουδαίους; «Μην προσεύχεσαι για τον λαό αυτόν· διότι ακόμη και αν σταθεί ενώπιόν μου ο Μωυσής και ο Σαμουήλ, δεν θα τους εισακούσω». Και όπως ακριβώς οι δουλέμποροι, προσφέροντας πολλές φορές στα μικρά παιδιά γλυκίσματα, ξηρούς καρπούς και άλλα παρόμοια, τα δελεάζουν και τα στερούν από την ελευθερία τους και από την ίδια τους τη ζωή· έτσι ακριβώς και οι μάγοι, ενώ υπόσχονται τη θεραπεία ενός μέλους του σώματος, καταποντίζουν ολόκληρη τη σωτηρία της ψυχής. Πολλοί δε από αυτούς που έχουν εκπέσει στην έσχατη παραλογία, όχι μόνο ζητούν από τον Θεό των όλων πλούτο, εξουσία και όλα τα παρόμοια, αλλά καταρώνται και τους εχθρούς τους, ικετεύοντας να τους επιβληθεί κάποια τιμωρία· και Εκείνον που προσεύχονται να είναι ήμερος και φιλάνθρωπος για τους ίδιους, Αυτόν επιθυμούν να γίνει ανήμερος και απάνθρωπος προς τους εχθρούς τους.

Αλλά αυτή την τόσο μεγάλη ντροπή σου, τα τόσα πολλά αμαρτήματα, είναι δυνατόν να τα ξεπλύνεις μέσω της συγχωρήσεως προς τον πλησίον. Και, αν θέλετε, ακούστε τη δύναμη αυτής της εντολής: «Αν σταθεί ο Μωυσής και ο Σαμουήλ», λέει, «δεν στρέφεται η ψυχή μου προς αυτούς». Αλλά όμως, αυτούς που δεν μπόρεσαν ο Μωυσής και ο Σαμουήλ να τους διασώσουν από την οργή του Θεού, μπορεί να τους γλιτώσει αυτή η εντολή. Γι' αυτό, σε εκείνους στους οποίους είπε αυτά, συνεχώς προέτρεπε λέγοντας: «Κανείς ας μην κρατά κακία εναντίον του αδελφού του μέσα στις καρδιές σας» και, «Την κακία του πλησίον σας μην τη λογαριάζετε». Εάν δε προσταζόμαστε να αγαπάμε τους εχθρούς, όταν εμείς μισούμε ακόμη και αυτούς που μας αγαπούν, ποια τιμωρία θα υποστούμε; Εάν αυτός που αγαπά εκείνον που τον αγαπά, δεν έχει τίποτα περισσότερο από τους τελώνες· αυτός που μισεί εκείνον που δεν τον αδικεί σε τίποτα, πού θα σταθεί; Και πώς θα ξεφύγει από τη γέεννα, αφού έγινε χειρότερος από τους εθνικούς; Εάν αυτός που δεν αγαπά τον αδελφό του, ακόμη κι αν μοιράσει όλα του τα χρήματα, ακόμη κι αν λάμψει μέσα από το μαρτύριο, δεν καταφέρνει τίποτα περισσότερο· εκείνος που πολεμά αυτόν που δεν τον έχει αδικήσει σε τίποτα, συλλογίσου πόσης τιμωρίας θα ήταν άξιος. Εάν σε εκείνους που δεν συγχωρούν τα αμαρτήματα που έγιναν εις βάρος τους, δεν δίνει συγχώρεση ο Θεός· σε εκείνους που επιχειρούν να αδικήσουν αυτούς που δεν τους έχουν αδικήσει σε τίποτα, τι είδους άφεση θα δώσει; Γιατί λοιπόν μαχόμαστε μεταξύ μας μάταια, γιατί πολεμάμε ο ένας τον άλλον, ενώ έχουμε λάβει την εντολή να αγαπάμε ακόμη και αυτούς που μας μισούν; Τι λες, άνθρωπε; Έχεις εχθρό και δεν ντρέπεσαι; Δεν μας αρκεί άραγε ο διάβολος, αλλά κάνουμε εχθρούς μας και τους συνανθρώπους μας;

Ας αρχίσουμε, λοιπόν, όπως ακριβώς άρχισε πρώτος ο Χριστός, και ας πούμε: «Αλίμονό σου, ψυχή· ενώ κλήθηκες σε τέτοια τιμή χάρη στη φιλανθρωπία του Θεού, σε ποιον τόπο θα καταλήξεις εξαιτίας της ραθυμίας σου; Αλίμονό σου, διότι Εκείνος μεν σε είλκυσε στους πνευματικούς νυμφώνες, εσύ όμως, αποκόπτοντας τον εαυτό σου από εκείνη τη δόξα, κατρακύλησες στο πυρ του διαβόλου και στις αθεράπευτες κολάσεις, όπου υπάρχει ο κλαυθμός και ο τριγμός των οδόντων, όπου κανείς δεν πρόκειται να σε παρηγορήσει ούτε να σου απλώσει το χέρι, αλλά παντού επικρατεί σκοτάδι και αδιέξοδο και ταραχή και δεινά που δεν έχουν ούτε παρηγοριά ούτε τέλος. Όλα αυτά σου τα προκάλεσε η φιλία προς τον κόσμο, και το ότι προτίμησες τη γη από τον ουρανό, και το ότι δεν θέλησες να ακούσεις τη φωνή του Νυμφίου, η οποία συνεχώς μας προτρέπει να μην έχουμε τίποτα το κοινό με τα παρόντα πράγματα. Ποιος, λοιπόν, θα μπορέσει πλέον να σε ελεήσει, άθλια και ταλαίπωρη; Διότι, ακόμη κι αν δεις τον ίδιο τον Νώε, ο οποίος κατά τον κοινό κλυδωνισμό της οικουμένης διέσωσε ολόκληρη την οικία του και στάθηκε όρθιος απέναντι σε τόση οργή, ακόμη κι αν δεις τον Ιώβ, ακόμη κι αν δεις τον Δανιήλ, ακόμη κι αν δεις μαζί με αυτούς τον Μωυσή, και τον Σαμουήλ, και τον πατριάρχη Αβραάμ, κανείς δεν πρόκειται πλέον να σου απλώσει το χέρι. Ακόμη κι αν τους συγγενεύεις, ακόμη κι αν είσαι κόρη, ακόμη κι αν είσαι αδελφή, ακόμη κι αν τους ικετεύσεις, όπως ακριβώς εκείνος ο πλούσιος, όλα θα τα πράξεις άσκοπα και μάταια. Πώς εξέπεσες από τον ουρανό, εσύ που δεν ήσουν ο εωσφόρος, ούτε ανέτελλες το πρωί, αλλά είχες τη δύναμη να λάμψεις περισσότερο και από τις ίδιες τις ηλιακές ακτίνες;»

Προτροπή προς τον Ισραήλ να υπακούει στον Θεό, και κατηγορία των πατέρων τους, καθώς και τα δεινά που πρόκειται να τους συμβούν. Και εμποδίζεται πάλι ο Ιερεμίας να προσεύχεται υπέρ αυτών. Ο προφήτης οδύρεται καθώς δέχεται επιβουλή από τους Ιουδαίους στην Αναθώθ, και προλέγει τον όλεθρο που θα ακολουθήσει εξαιτίας αυτού. Ο Ιερεμίας λαμβάνει την εντολή να κρύψει το περίζωμα, και προλέγει ότι θα γεμίσουν και θα μεθύσουν από δεινά. Περί της αβροχίας· και εμποδίζεται ο προφήτης να προσεύχεται υπέρ αυτών, και ο Θεός απορρίπτει τα ολοκαυτώματα και τις νηστείες τους, και απειλεί με δεινά τους ψευδοπροφήτες, επειδή έλεγαν ότι δεν θα υπάρξουν συμφορές για τον λαό. Ικετεύει τον Θεό· Εκείνος όμως λέει ότι δεν θα εισακούσει, ούτε και αν ο Μωυσής και ο Σαμουήλ μεσιτεύσουν υπέρ αυτών, αλλά ότι θα τους παραδώσει σε μάχαιρα και θάνατο, σε λιμό και αιχμαλωσία, και σε διασπασμό από τις συμφορές. Και ο Ιερεμίας εύχεται να τιμωρηθούν όσοι τον ονειδίζουν· ο Θεός όμως του λέει: Εάν εξάγεις το τίμιο από το ανάξιο, θα είσαι σαν το στόμα μου. Δίνεται η εντολή στον Ιερεμία να μη νυμφευθεί, ούτε να θρηνεί, ούτε να συμμετέχει με τους Ισραηλίτες σε όσα τελούνται για τους νεκρούς. Προφητεία περί των αποστόλων και περί του Χριστού· ο προφήτης προλέγει τα λόγια όσων απιστούν σε Αυτόν, και προσεύχεται εναντίον τους.

Είπε ο Κύριος προς εμένα: «Μην προσεύχεσαι για τον λαό αυτόν, διότι ακόμη κι αν σταθούν ο Μωυσής και ο Σαμουήλ ενώπιόν μου, η ψυχή μου δεν θα στραφεί προς αυτούς». «Το σκουλήκι τους δεν θα πεθάνει, και η φωτιά δεν θα σβήσει· και θα γίνουν θέαμα σε κάθε σάρκα». «Μήπως θα ξεχάσει η νύφη τα στολίδια της, και η παρθένος τον στηθόδεσμό της; Ο λαός μου όμως με ξέχασε για ημέρες αναρίθμητες». «Αυτά λέγει ο Κύριος: Αυτοί θα οικοδομήσουν, εγώ όμως θα καταστρέψω». «Το ίδιο μισητά είναι και αυτός που ασεβεί και η ασέβεια· αυτό που πράχθηκε θα εξολοθρευθεί μαζί με αυτόν που το έπραξε». «Η ελπίδα των ασεβών είναι σαν το χνούδι που παρασύρεται από τον άνεμο, και σκορπίστηκε σαν τον καπνό από τον άνεμο». «Τα τέλη της άδικης γενεάς είναι οδυνηρά». «Μάταιοι βέβαια είναι όλοι οι άνθρωποι που τους διέκρινε η άγνοια του Θεού, και από τα ορατά αγαθά δεν μπόρεσαν να γνωρίσουν τον Υπάρχοντα, ούτε προσέχοντας τα έργα αναγνώρισαν τον Δημιουργό. Είναι ταλαίπωροι, και οι ελπίδες τους βρίσκονται στους νεκρούς». «Στους ασεβείς επέπεσε αμείλικτος θυμός μέχρι το τέλος». «Σε σύναξη αμαρτωλών θα ανάψει φωτιά». «Η τιμωρία των ασεβών είναι φωτιά και σκουλήκι». «Φωτιά, χαλάζι, πείνα και θάνατος, όλα αυτά δημιουργήθηκαν για την τιμωρία των αμαρτωλών». «Θάνατος, και έριδα, και ρομφαία, και μάστιγα, δημιουργήθηκαν για τους ανόμους». «Ουαί σε εσάς, άνδρες ασεβείς, που εγκαταλείψατε τον νόμο του Κυρίου». «Το πένθος για τον νεκρό διαρκεί επτά ημέρες· για τον μωρό όμως και τον ασεβή, όλες τις ημέρες της ζωής του». «

«Μην προσεύχεσαι για τον λαό αυτόν», λέγει ο Θεός προς τον Ιερεμία, «διότι, ακόμη και αν σταθούν ο Μωυσής και ο Σαμουήλ, δεν θα τους εισακούσω». Έτσι, υπάρχουν αμαρτήματα που υπερβαίνουν κάθε συγγνώμη, και τα οποία δεν δύνανται να τύχουν καμίας απολογίας.

ΟΡΘΟΔΟΞΟΣ. Για αυτό το ζήτημα, άκουσε πρώτα εσύ τι αποφαίνεται ο Θεός μέσω των προφητών σχετικά με τη μεσιτεία εκείνου του καιρού: «Εάν σταθούν ο Νώε, ο Μωυσής και ο Δανιήλ, δεν θα μπορέσουν να γλιτώσουν τους γιους και τις κόρες τους, και ούτε αδελφός μπορεί να λυτρώσει», θα μπορέσει άραγε να λυτρώσει άνθρωπος; Έπειτα ας διακρίνουμε και τα δύο: ποιος είναι αυτός που θα εκλιπαρήσει τον Κύριο που θα κάθεται τότε στην κρίση; Αυτός που νομοθέτησε τα αντίθετα από Αυτόν στα πάντα; Αυτός που είχε εντελώς αντίθετο φρόνημα και που οδήγησε τόσα έθνη στην αποστασία; Και υπέρ ποιών; Υπέρ αυτών που κατέστρεψαν όλα τα θυσιαστήρια του Κριτή; Υπέρ αυτών που καταπάτησαν τις εικόνες Του; Υπέρ αυτών που σκότωσαν με σκληρότητα τους δούλους Του; Και υπέρ αυτών που σε όλη τους τη ζωή βλασφήμησαν Αυτόν και τον Πατέρα Του; Υπέρ αυτών μεσιτεύει αυτός και αυτούς θα γλιτώσει από την κόλαση; Και ποιος, που διαθέτει νου και λογική, θα τα πει αυτά; Από πού θα βρει την παρρησία να απολογηθεί για τον εαυτό του και για τις τόσες μυριάδες της αποστασίας, ή πώς αλλιώς θα εμφανιστεί εκείνος;