Πατερικές αναφορές στο ΙΕΡΕΜΙΑΣ 15:10

«Αλίμονο, μητέρα μου, πώς με γέννησες τέτοιον;» και, «Αλίμονο, διότι χάθηκε ο ευλαβής από τη γη, και ο ευθύς μεταξύ των ανθρώπων δεν υπάρχει»· και, «Αλίμονο, διότι έγινα σαν εκείνον που μαζεύει καλαμιές κατά τον θερισμό». Και γενικά, ερεύνησε τα λόγια των δικαίων, και αν κάπου βρεις κάποιον να αρθρώνει πιο σκυθρωπή φωνή, θα πειστείς ότι όλοι αναστενάζουν βαθιά για τον κόσμο τούτο και για τη δυστυχισμένη ζωή μέσα σε αυτόν. «Αλίμονο, διότι η παροικία μου παρατάθηκε». Διότι έχει την επιθυμία να αναχωρήσει από αυτή τη ζωή και να είναι μαζί με τον Χριστό. Επομένως, δυσανασχετεί για την παράταση αυτής της παροικίας, θεωρώντας την ως εμπόδιο για τη χαρά του. Ο Δαβίδ, εξάλλου, μας άφησε και σε μορφή ωδής τον θρήνο για τον φίλο του Ιωνάθαν, μαζί με τον οποίο θρήνησε και τον ίδιο τον εχθρό του: «Πονώ για σένα, αδελφέ μου Ιωνάθαν»· και, «Θυγατέρες του Ισραήλ, θρηνήστε για τον Σαούλ». Διότι τον μεν Σαούλ τον θρηνεί επειδή πέθανε μέσα στην αμαρτία, τον δε Ιωνάθαν επειδή συμπορεύτηκε μαζί του σε όλη του τη ζωή. Και τι χρειάζεται να λέμε τα υπόλοιπα; Αλλά δάκρυσε και ο Κύριος για τον Λάζαρο, δάκρυσε και για την Ιερουσαλήμ. Και μακαρίζει εκείνους που πενθούν, και πάλι εκείνους που κλαίνε.

Και πάλι: «Σας λέω την αλήθεια, σας συμφέρει να αναχωρήσω εγώ· διότι, εάν δεν αναχωρήσω εγώ, ο Παράκλητος δεν θα έρθει σε εσάς, το Πνεύμα της αληθείας, το οποίο εκπορεύεται από τον Πατέρα». Εάν όμως πουν: «Το Πνεύμα δεν μιλάει από τον εαυτό του, αλλά θα πει όσα ακούσει»· τους απαντούμε: Ούτε ο Υιός μιλάει από τον εαυτό του. Αλλά, λέει, «ο Πατέρας που με έστειλε, Εκείνος μου είπε τι να πω και τι να μιλήσω»· διότι όλα όσα λέει το Πνεύμα και ο Υιός, είναι λόγια του Θεού. Και για τον λόγο αυτόν «Κάθε Γραφή είναι θεόπνευστη και ωφέλιμη», επειδή εκφωνήθηκε από το Πνεύμα. Και πράγματι αυτό αποδεικνύει αληθινά ότι το Πνεύμα δεν είναι κτίσμα, επειδή κάθε λογική κτίση άλλοτε μιλάει από τον εαυτό της και άλλοτε λέει τα του Θεού, όπως όταν λέει ο Παύλος: «Σχετικά με τις παρθένες δεν έχω εντολή του Κυρίου, αλλά δίνω τη γνώμη μου ως ελεημένος από τον Κύριο». Και: «Στους έγγαμους όμως παραγγέλλω, όχι εγώ, αλλά ο Κύριος»· και ο προφήτης: «Ω Κύριε, όμως για τις κρίσεις σου θα διαλεχθώ μαζί σου· γιατί ευοδώνονται οι ασεβείς;»· και πάλι: «Αλίμονό μου, μητέρα μου, σαν ποιον με γέννησες;». Άλλοτε όμως λέει: «Αυτά λέει ο Κύριος». Και άλλοτε ο Μωυσής λέει: «Είμαι ισχνόφωνος και βραδύγλωσσος». Και άλλοτε ο ίδιος: «Αυτά λέει ο Κύριος: Εξαπόστειλε τον λαό μου, για να με λατρεύσει». Με το Πνεύμα όμως δεν συμβαίνει έτσι. Διότι δεν λέει άλλοτε τα δικά του και άλλοτε τα του Θεού· διότι αυτό θα ήταν γνώρισμα ενός κτίσματος. Αλλά όλα τα λόγια του Πνεύματος είναι λόγια του Θεού· παρομοίως και τα λόγια του Υιού.

Οικονομεί δε τα πάντα, υποδεικνύοντας το δικό του παράδειγμα σε αυτό, ώστε να μην επιθυμούν μεγαλύτερα πράγματα και συλληφθούν να ασχημονούν με άλλον τρόπο, αλλά σαν από ανάγκη βαδίζοντας πίσω από τη δόξα του Κυρίου, να φροντίζουν να μην γίνουν ανώτεροί του. Ότι λοιπόν θα ατιμαστούν οπωσδήποτε το υποδηλώνει λέγοντας: «Δεν υπάρχει δούλος ανώτερος από τον κύριό του». Διότι εμένα, λέει, με χτύπησαν με αχαλίνωτη γλώσσα, χωρίς να παραλείψουν κανέναν τρόπο λοιδορίας οι δείλαιοι, αποκαλώντας με δαιμονισμένο και μέθυσο και καρπό πορνείας. Αλλά δεν ζήτησα αμέσως την τιμωρία τους, ούτε, πληγωμένος από τις λοιδορίες τους, σταμάτησα τον σωτήριο λόγο προς τους ακροατές. Επομένως, ας μη ζητείται από εσάς το μεγαλύτερο άκαιρα, ούτε να υπερηφανεύεστε ξεπερνώντας τα μέτρα του Κυρίου, ο οποίος κατέβασε τον εαυτό του σε τόση ταπείνωση για εμάς, για το συμφέρον όλων. Έτσι λοιπόν τους καθιστά ανώτερους και από τη σκληρότητα των λόγων και από την ανοσιότητα εκείνων που συνηθίζουν να κατηγορούν, όπως ακριβώς και ο μακάριος προφήτης Ιερεμίας, έχοντας ασκηθεί σε αυτό ακριβώς, έλεγε: «Η δύναμή μου εξέλιπε ανάμεσα σε αυτούς που με καταρώνται». Και ακόμη περισσότερο ο θεσπέσιος Παύλος, έχοντας διαλάμψει σε αυτό και έχοντας καταπολεμήσει την ανοσιότητα των υβριστών, λέει: «Λοιδορούμενοι ευλογούμε, δυσφημούμενοι παρακαλούμε».

Αν όμως πρέπει να προσθέσω σε αυτά και κάτι άλλο, δεν θα διστάσω, επειδή είναι χρήσιμο. Εκείνοι που είχαν κληθεί στη μάθηση του νόμου μέσω του Μωυσή, αφού περιφρόνησαν τον ίδιο τον νόμο που τους δόθηκε και σχεδόν γελώντας περιπαικτικά εις βάρος της άγιας εντολής, στράφηκαν σε διδασκαλίες που αποτελούν ανθρώπινα εντάλματα. Κατρακύλησαν δε σε αυτό το σημείο εξαιτίας της σκληρής και άκαμπτης βούλησής τους, με αποτέλεσμα να ατονήσει ακόμη και ο λόγος των αγίων προφητών. Γι' αυτό και κραύγαζαν: «Κύριε, ποιος πίστεψε στο κήρυγμά μας;». Και ο Ιερεμίας πάλι έλεγε: «Αλίμονό μου, μητέρα, σαν τι λογής άνδρα με γέννησες, για να δικάζομαι και να βρίσκομαι σε αντιδικία σε όλη τη γη; Ούτε εγώ ωφέλησα κανέναν, ούτε εμένα με ωφέλησε κανείς· η δύναμή μου εξαντλήθηκε ανάμεσα σε αυτούς που με καταριούνται». Πώς λοιπόν δεν θα μπορούσε κάποιος να εξισώσει τον απειθή και ατίθασο Ισραήλ με αυτούς που δεν έχουν καθόλου αλιευθεί, εφόσον καταπάτησε ακόμη και τον ίδιο τον νόμο που θεσπίστηκε μέσω του Μωυσή; Και το ότι το πλήθος των εθνών παρέμενε και αυτό έξω από τα δίχτυα και βρισκόταν εντελώς εκτός του κύκλου των θείων διδαγμάτων, δεν θα χρειαζόμασταν κανέναν λόγο για να το αποδείξουμε. Για εκείνους, λοιπόν, υπήρχε σκοτάδι στην καρδιά και νύχτα διαβολική, που απέκλειε το φως της αληθινής θεογνωσίας.

Και το ένα και το άλλο εργάζεται, καλώντας τους πλανεμένους σε ευθεία οδό και δικαιώνοντας μέσω της πίστης τον ασεβή. Ωφέλησαν όμως ελάχιστα τους εξ αίματος Ισραηλίτες, οι οποίοι έρεπαν σε μεγάλο βαθμό προς την απείθεια· ώστε, αν και θα έπρεπε να δεχθούν πρόθυμα την προφητεία, να συλλέξουν τη ζωοποιό γνώση και να την εναποθέσουν στις καρδιές τους, εκείνοι αντίθετα επιτίθονταν στους μυσταγωγούς, και στρέφονταν εναντίον τους λέγοντας με πολλή πικρία: «Άλλα πράγματα να μας λαλείτε, και να μας αναγγέλλετε άλλη πλάνη». Γι' αυτό και ο προφήτης Ιερεμίας, έχοντας περιπέσει σε ακηδία εξαιτίας της αμέτρητης σκληρότητας των Ιουδαίων, λέει κάπου τα εξής: «Αλίμονό μου, μητέρα! Τι είδους άνθρωπο με γέννησες, ώστε να δικάζομαι και να έρχομαι σε διαμάχη σε όλη τη γη; Ούτε εγώ ωφέλησα κανέναν, ούτε εμένα με ωφέλησε κανείς. Η δύναμή μου εξαντλήθηκε ανάμεσα σε αυτούς που με καταριούνται». Συνολικά δε, όλος ο χορός των αγίων, μιλώντας για την Ιερουσαλήμ, λέει: «Ιατρεύσαμε τη Βαβυλώνα, αλλά δεν ιατρεύτηκε. Ας την εγκαταλείψουμε, και ας αναχωρήσει ο καθένας στη γη του· διότι η κρίση της άγγιξε τον ουρανό, υψώθηκε μέχρι τα άστρα». Διότι με αυτά τα λόγια ονομάζουν Βαβυλώνα την Ιερουσαλήμ, επειδή φρόντιζε να μιμείται τα δικά της έργα, και δεν υστερούσε σε τίποτα από τη χώρα των εθνών, όσον αφορά την εξαχρείωση και το ότι δεν ανεχόταν να τιμά τον νόμο, δηλαδή την ωφέλεια της προφητικής παιδαγωγίας. Αυτό το νόημα έχει και η δύναμη των προκείμενων στίχων.

Διότι υπάρχει σε αυτόν και η παντοδυναμία, και το να αποδέχεται με αγαθότητα τις ικεσίες αυτών που υποφέρουν. Ποιες αμαρτίες λοιπόν χωρίζουν τον Θεό και τους εξ αίματος του Ισραήλ, προσθέτει λέγοντας: «Διότι τα χέρια σας είναι μολυσμένα με αίμα, και τα δάχτυλά σας με αμαρτίες. Και τα χείλη σας μίλησαν ανομία, και η γλώσσα σας μελετά την αδικία». Διότι σκότωσαν αγίους προφήτες απεσταλμένους από τον Θεό, και βεβαίως κακολόγησαν και τον ίδιο. Είπε λοιπόν ο Ιερεμίας: «Η δύναμή μου εξαντλήθηκε εξαιτίας αυτών που με καταρώνται»· αφήνοντας όμως αυτά στην άκρη τώρα, φαίνεται να εγκαλεί την ασέβεια κατά του Χριστού, λέγοντας ότι τα χέρια τους έχουν μολυνθεί με αίμα. Διότι έγιναν κυριοκτόνοι, και τα χείλη τους μίλησαν ανομία, και η γλώσσα τους μελέτησε αδικία· επειδή δεν έπαψαν να πολεμούν και να χλευάζουν, και να συκοφαντούν τον Χριστό, και πότε μεν να διασύρουν τα θαύματα και να ψεύδονται για τη θεοπρεπή μεγαλουργία του, πότε δε να κατηγορούν και να λένε: «Πάρε τον, πάρε τον, σταύρωσέ τον». Και εξαιτίας αυτής της αιτίας, καθώς ο Χριστός υπέστη άδικη καταδίκη, με αγιοπρεπή παρρησία ο προφήτης αναφωνεί: «Κανένας δεν μιλούσε δίκαια, ούτε υπάρχει αληθινή κρίση. Στηρίχθηκαν σε μάταια, και επικαλούνται κενά». Ποια είναι όμως η μάταιη πεποίθησή τους;

Και ο Ησαΐας λέγει: Πνεύμα Κυρίου είναι επάνω μου, για τον λόγο αυτόν με έχρισε. 〈ιγ〉 Ότι χωρίς πατέρα επί της γης και χωρίς σαρκική μίξη — ο Ιερεμίας λέγει: Αλίμονό μου, μητέρα· σαν ποιον με γέννησες, έναν άνδρα που δικάζεται και βρίσκεται σε αντιδικία με όλη τη γη.

Τι θα μπορούσες να πεις στον Ιερεμία, ο οποίος μέσα στον πόνο του κατακρίνει ακόμη και τη μητέρα του για τη γέννησή του, και μάλιστα για σφάλματα άλλων; «Τα είδα όλα», λέει ο Εκκλησιαστής, «όλα τα ανθρώπινα τα εξέτασα με τον λογισμό μου: τον πλούτο, την τρυφή, την εξουσία, την άστατη δόξα, τη σοφία που περισσότερο διαφεύγει παρά κατακτάται, πάλι την τρυφή, πάλι τη σοφία, επιστρέφοντας κυκλικά πολλές φορές στα ίδια, τις ηδονές της γαστέρας, τους κήπους, το πλήθος των υπηρετών, το πλήθος των κτημάτων, τους οινοχόους και τις οινοχόους, τους τραγουδιστές και τις τραγουδίστριες, τα όπλα, τους δορυφόρους, τα έθνη που υποτάσσονταν, τους φόρους που συλλέγονταν, την αλαζονεία της βασιλείας, όσα είναι περιττά στον βίο, όσα ανήκουν στα αναγκαία, πράγματα με τα οποία ξεπέρασα όλους τους προγενέστερους βασιλείς· και τι απομένει μετά από όλα αυτά;»

Αντιλαμβάνεσαι ότι ομιλεί περί του Χριστού· διότι είναι δικό Του γνώρισμα να εξιλεώνει τις αμαρτίες μας όχι μόνο τώρα, αλλά και στο παρελθόν· για τον Οποίο και ο Παύλος λέει: «Τον οποίο ο Θεός προέθεσε ως ιλαστήριο μέσω της πίστεως στο αίμα Του, προς ένδειξη της δικαιοσύνης Του». Αυτός δικαιώνει πλήρως όλα τα έργα των δικαίων. Επειδή, δηλαδή, εκείνοι επιτέλεσαν πολλά για να σώσουν το ανθρώπινο γένος, αλλά σε αυτά εναντιωνόταν ο νοητός εχθρός, ο σταυρός έφερε τη δικαίωση, αφενός στερεώνοντας τα έργα των δικαίων, και αφετέρου καθαιρώντας εκείνον που έκανε τους κόπους τους να φαίνονται ανωφελείς. Για αυτά ο Ιερεμίας φώναζε: «Αλίμονό μου, μητέρα! Τι λογής άνδρα με γέννησες, για να δικάζομαι και να έρχομαι σε αντιδικία σε όλη τη γη. Ούτε ωφέλησα κανέναν, ούτε με ωφέλησε κανείς· η δύναμή μου χάθηκε ανάμεσα σε αυτούς που με καταριούνται». Υψώνετε Κύριον τον Θεό μας.

Όσο ο προφήτης είχε ελπίδες να πείσει τον Θεό, δεν οδυρόταν καθόλου κατ' αυτόν τον τρόπο· όταν όμως είδε ότι τα πράγματα ήταν απελπιστικά, κυριευμένος από στενοχώρια λέει τα εξής. Αυτό δε που λέει έχει την εξής έννοια: Είμαι άνθρωπος ευτελής, ταπεινός και περιφρονημένος, που δεν έχει καμία δύναμη. Σαν ποιον, λοιπόν, με γέννησες, εφόσον πρόκειται να αντιταχθώ σε ολόκληρη την οικουμένη; Διότι, καθώς οι ψευδοπροφήτες έλεγαν τα αντίθετα και αυτός προσταζόταν να λέει τα αντίθετα από εκείνους, προέκυπταν καθημερινές αμφισβητήσεις και διαμάχες. *Δεν ωφέλησα, ούτε με ωφέλησε κανείς.

Η ισχύς μου εξέλιπε εξαιτίας εκείνων που με καταριούνται. Δηλαδή, αποκάμωσα να ονειδίζομαι από αυτούς και να βάλλομαι από αμέτρητες λοιδορίες. Και όμως, αυτό που προκαλεί όλες τις έριδες, δεν υπάρχει σε εμένα· είμαι καθαρός από δάνεια.

Ποιος θα μπορέσει να μελετήσει χωρίς δάκρυα τους θρήνους του Ιερεμία, τόσο αυτούς που έχουν συνταχθεί ως ιδιαίτερο έργο, όσο και εκείνους που είναι διασκορπισμένοι παντού μέσα στην προφητεία του, και αυτούς υπέρ της πόλεως αλλά και αυτούς υπέρ του εαυτού του; Διότι άλλοτε μεν έλεγε: «Ποιος θα δώσει στο κεφάλι μου νερό, και στα μάτια μου πηγή δακρύων; Και θα κλαίω τον λαό τούτο ημέρα και νύχτα»· άλλοτε δε: «Ποιος θα μου δώσει στην έρημο ένα έσχατο κατάλυμα, για να εγκαταλείψω τον λαό τούτο και να αναχωρήσω από αυτούς; Διότι όλοι είναι μοιχοί». Και πότε μεν αγανακτώντας φώναζε: «Αλίμονό μου, μητέρα! Σαν τι λογής άνθρωπο με γέννησες, για να δικάζομαι και να βρίσκομαι σε διαμάχη με όλη τη γη;»· πότε δε καταριόταν και την ημέρα της γεννήσεώς του, λέγοντας: «Επικατάρατη η ημέρα κατά την οποία γεννήθηκα». Ο λάκκος δε του βορβόρου, και οι θλίψεις των δεσμών, και οι μαστιγώσεις, και οι επιβουλές, και ο συνεχής χλευασμός, τον έφεραν σε τέτοια κατάσταση, ώστε τελικά να απηυδήσει απελπισμένος.

«Δώστε δυνατό ποτό σε αυτούς που βρίσκονται σε λύπες, και κρασί να πίνουν σε αυτούς που βρίσκονται σε οδύνες, ώστε να λησμονήσουν τη φτώχεια τους, και να μη θυμούνται πλέον τους πόνους τους.» «Όπως ο σκόρος βλάπτει το ένδυμα, και το σκουλήκι το ξύλο, έτσι και η λύπη του ανθρώπου βλάπτει την καρδιά.» «Εγώ κοιμάμαι, και η καρδιά μου αγρυπνεί.» «Αλίμονο, ψυχή μου, διότι έγινα σαν αυτόν που μαζεύει καλαμιές κατά τον θερισμό, και σαν τη μικρή ρώγα που απομένει στον τρύγο, χωρίς να υπάρχει ούτε ένα τσαμπί από τους πρώιμους καρπούς για να φάω.» «Είπε ο Ιωνάς προς αυτούς: Σηκώστε με και ρίξτε με στη θάλασσα, και θα κοπάσει η θάλασσα, διότι γνωρίζω ότι εξαιτίας μου προκλήθηκε αυτή η τρικυμία.» «Φώναξα μέσα στη θλίψη.» «Δέσποτα Κύριε, πάρε την ψυχή μου από εμένα, διότι είναι προτιμότερο για εμένα να πεθάνω παρά να ζω.» «Κύριε, μέσα στη θλίψη σε θυμηθήκαμε, μικρή θλίψη ήταν για εμάς η παιδαγωγία σου.» «Πονώ στα σπλάχνα μου, και τα αισθητήρια της καρδιάς μου ταράζονται μέσα μου.» «Ποιος θα δώσει νερό στο κεφάλι μου, και στα μάτια μου πηγή δακρύων; Και θα κλαίω για αυτόν τον λαό ημέρα και νύχτα.» «Αλίμονό μου, μητέρα, τι λογής άνθρωπο με γέννησες, να δικάζομαι και να φιλονικώ σε όλη τη γη; Ούτε ωφέλησα κανέναν, ούτε με ωφέλησε κανείς. Η δύναμή μου εξαντλήθηκε ανάμεσα σε αυτούς που με καταριούνται.» «Επικατάρατη ας είναι η ημέρα κατά την οποία γεννήθηκα· η ημέρα που με γέννησε η μητέρα μου ας μην είναι ευλογημένη.»

«Αλίμονό μου», πάτερ, λέγω με προφητική φωνή, «σαν ποιον με γέννησες», χωρίς να ντρέπομαι να σε αποκαλώ πατέρα εγώ που δεν είμαι άξιος ούτε καν γιος σου να ονομάζομαι; Και για ποιο λόγο με προήγαγες σε τούτο το αξίωμα, εμένα που αδυνατώ ακόμη και να εξουσιάζομαι; Γνωρίζει ο Θεός και η δική σου άγια ψυχή τον λόγο για αυτό, και πως όσα υπερβαίνουν τις δυνάμεις μου θα τα υπομείνει η φιλία, ή μάλλον η υπακοή, για να καταθέσω εδώ με συντομία την απολογία μου.