Πατερικές αναφορές στο ΙΕΡΕΜΙΑΣ 15:17

Αλλά δεν τον παρέβη· διότι μαρτυρείται ότι τον τήρησε, και έχει δώσει μαρτυρία για τον εαυτό του. Επομένως, ο νόμος δεν εμποδίζει κανέναν απολύτως να δίνει μαρτυρία για τον εαυτό του. Τι θα πούμε επιπλέον για αυτά, όταν βλέπουμε τον μακάριο Δαβίδ να λέει: «Κύριε ο Θεός μου, αν έπραξα αυτό, αν ανταπέδωσα κακά σε εκείνους που μου ανταπέδιδαν κακά;» Αλλά και επιπλέον λέει ο μακάριος Ιερεμίας: «Κύριε Παντοκράτορ, δεν κάθισα σε συνέδριο εκείνων που χλεύαζαν, αλλά σεβόμουν το πρόσωπο του χεριού σου». Και πάλι ο σοφότατος Παύλος, μολονότι ήταν «εκπαιδευμένος με ακρίβεια στον πατρικό νόμο», όπως βέβαια και ο ίδιος κάπου διαβεβαίωσε, αναφωνεί ρητά: «Διότι η συνείδησή μου δεν με ελέγχει για τίποτα».

Και βέβαια ο προφήτης Ιερεμίας, βλέποντας τους Ιουδαίους να έχουν υποπέσει σε πάρα πολλά παραπτώματα και να έχουν εναντιωθεί στον Θεό, λέει: «Κύριε παντοκράτορ, δεν εκάθισα σε συνέδριο αυτών που διασκέδαζαν, αλλά φοβήθηκα την παρουσία της χειρός σου· εκάθισα ολομόναχος, διότι γέμισα από πικρία». Πρέπει λοιπόν να θαυμάσουμε τον μακάριο Παύλο, όταν μας γράφει λέγοντας: «Να διατηρείς τον εαυτό σου αγνό και να μην συμμετέχεις σε ξένες αμαρτίες». Εύλογα λοιπόν κάθε ευσεβής θα μπορούσε να πει για όσους εναντιώνονται στον Θεό και πρόκειται πολύ σύντομα να τιμωρηθούν: Η σάρκα μου ας απέχει από αυτούς. <Ο Εφραίμ, όπως είδα, παρέδωσε τα τέκνα του ως θήραμα, και ο Εφραίμ οδήγησε τα τέκνα του στη σφαγή.> Ταλανίζει και τώρα ο προφήτης τον Εφραίμ, δηλαδή τον Ισραήλ, και λέει ότι αυτός ο ίδιος έγινε ο αίτιος για τον εαυτό του και για την ατεκνία και για την αθεράπευτη συμφορά. Διότι, όπως έχω διαπιστώσει και από τα δικά σου λόγια, Δέσποτα, λέει, αλλά και από τα ίδια τα γεγονότα, ο ίδιος ο Εφραίμ παρέδωσε τα δικά του τέκνα σε θήραμα και σφαγή. Και δεν θα μπορούσε πλέον να κατηγορήσει άλλους, ούτε να καταφερθεί εναντίον της θείας οργής, εάν επέλεγε να σκέφτεται τα πρέποντα· αντίθετα, θα κατηγορήσει τη δική του ανοησία και αποστασία.

Ανακραύγαζε δε πάλι σχετικά με το πλήθος αυτών που απειθούσαν: «Κύριε παντοκράτορ, δεν κάθισα σε συνέδριο αυτών που εμπαίζουν, αλλά ευλαβούμουν ενώπιον του χεριού σου· καθόμουν ολομόναχος, διότι γέμισα από πικρία». Το να κάθεται δε ολομόναχος, νομίζω πως υποδηλώνει τον ήρεμο βίο, και την απαλλαγή από κάθε βιωτική μέριμνα και φροντίδα, και το να μην αναμειγνύεται με τους άλλους, οι οποίοι τίμησαν τη φιλήδονη και φιλόσαρκη ζωή. Αποκοιμιέται λοιπόν ο Προφήτης, όχι επειδή παραμέλησε το πρέπον, αλλά, όπως ήδη είπα, πριν από την επέλαση των καταιγίδων. Τον ξυπνά όμως ο πρωρέας, λέγοντάς του ότι μάλλον πρέπει να επικαλεστεί τον Θεό του. Διότι πάντα προκαλεί λύπη σε εκείνους που κινδυνεύουν το να φαίνεται πως κάποιοι είναι απαλλαγμένοι από τους φόβους, και να επιδεικνύουν ραθυμία σε ακατάλληλο καιρό. <Και είπε ο καθένας στον πλησίον του: Ελάτε να ρίξουμε κλήρους και να μάθουμε για ποιον λόγο μας βρήκε αυτή η συμφορά. Και έριξαν κλήρους και ο κλήρος έπεσε στον Ιωνά.> Μεγάλη περιέργεια προκαλεί και είναι ασυνήθιστο και ξένο αυτό που μηχανεύονται οι ναυτικοί, το να σπεύσουν δηλαδή να μάθουν μέσω κλήρου εξαιτίας ποιου δυσαρεστήθηκε ο Θεός. Πλην όμως και αυτό οικονομήθηκε χρησίμως, ώστε να γίνει φανερός εκείνος που νόμισε ότι μπορούσε να ξεφύγει από το πρόσωπο του Θεού· διότι ο κλήρος πέφτει σε αυτόν, και τον βλέπουμε να υφίσταται τον έλεγχο από το ίδιο το γεγονός. Διότι φοβόταν, όπως ήταν φυσικό, να προβεί στην ομολογία της ενοχής του πιο βιαστικά από την ίδια του τη σκέψη.

Κατασκηνώνουμε δε ξεχωριστά εμείς οι εκλεκτοί και διαλεχτοί, έχοντας απομακρυνθεί από τους άλλους, οι οποίοι φρονούν μόνο τα επίγεια και έχουν εκτιμήσει την απόκτηση πρόσκαιρων αγαθών, και δεσμευμένοι από τις σαρκικές ηδονές, έχουν στραφεί σε υπερβολικό βαθμό προς κάθε τι άτοπο. Επομένως, έχοντας τον νου μας ήρεμο και απαλλάσσοντάς τον από τη μάταιη και βδελυρή ταραχή, βρισκόμαστε αποτραβηγμένοι κάπου έξω, ζούμε μια σεπτή και αξιοθαύμαστη ζωή, και παραμένουμε μόνοι μας, όπως ακριβώς βέβαια και ο προφήτης Ιερεμίας. Διότι είπε: «Κύριε παντοκράτορα, δεν κάθισα σε σύναξη εκείνων που διασκεδάζουν, αλλά ευλαβήθηκα το έργο των χειρών σου· καθόμουν ολομόναχος, επειδή γέμισα από πικρία». Και κατοικούμε μόνοι μας σαν σε δάσος και σε βουνό. Και ως δάσος με ωραία δέντρα και άνθη να εννοήσεις τη διττή παιδεία, εννοώ δηλαδή την ηθική και τη δογματική, και ως βουνό το υψηλό και ανυψωμένο. Διότι τίποτα το ταπεινό δεν υπάρχει σε όσα εμείς φιλοσοφούμε και θεωρούμε άξια σπουδής μέσα στην Εκκλησία. Και το ότι η βοσκή αυτή είναι παχιά και εύφορη, το επισημαίνει πάλι μέσα από πιο απτά παραδείγματα, λέγοντας ότι όσοι παιδαγωγούνται από τον Χριστό θα βοσκήσουν στη Βασανίτιδα και στη Γαλααδίτιδα· περιοχές που αναβλύζουν πλούσια και άφθονη βοσκή για τα ποίμνια, και είναι πλουσιοπάροχα στεφανωμένες με ποικίλη χλόη.

Γιατί λοιπόν αμελούμε τη δική μας σωτηρία, αγαπητοί; Γιατί ακολουθούμε τις επιθυμίες του παλαιού ανθρώπου, και τον μεν εξωτερικό άνθρωπο τον στολίζουμε με το σχήμα, ενώ τον εσωτερικό τον διαφθείρουμε με τις πράξεις; Ας μη γίνουμε σκληρόκαρδοι σαν τον Φαραώ, για να μην περιπέσουμε στη δική του μοίρα, ούτε σκληροτράχηλοι, όπως κάποιοι από τους υιούς του Ισραήλ, για να μη στερηθούμε τη γη της επαγγελίας. Ας αποστραφούμε τη διαγωγή των ασύνετων ανθρώπων, διότι η οδός τους δεν είναι ακίνδυνη, όπως έχει γραφτεί, ότι είναι έθνος που έχει απωλέσει την κρίση του και δεν υπάρχει σε αυτούς επίγνωση. Γι' αυτό και ο Προφήτης έλεγε: Κύριε παντοκράτορα, δεν κάθισα σε συνέδριο εκείνων που διασκεδάζουν με ματαιότητες, αλλά σεβόμουν με ευλάβεια το πρόσωπο του χεριού σου· καθόμουν ολομόναχος, διότι γέμισα από πίκρα. Άκουσε δε και σε άλλο σημείο πώς θρηνεί ο Προφήτης για τη γενεά μας, λέγοντας: Αλίμονό μου, διότι έχει εκλείψει ο ευλαβής από τη γη, και εκείνος που πράττει το ορθό μεταξύ των ανθρώπων δεν υπάρχει. Όλοι δικάζουν για να χύσουν αίμα, ο καθένας καταθλίβει τον πλησίον του με μεγάλη θλίψη, ετοιμάζοντας τα χέρια τους για το κακό.

Ϟ΄. Διότι εγώ ομολογώ ότι είμαι πολύ αδύναμος για αυτόν τον πόλεμο, και γι' αυτό τράπηκα σε φυγή, κρύβοντας το πρόσωπό μου κατά την υποχώρηση, και επιζήτησα να μείνω κατά μόνας, επειδή γέμισα με πίκρα, και να σιωπήσω, κατανοώντας ότι ο καιρός είναι πονηρός· επειδή επαναστάτησαν οι αγαπημένοι, επειδή γίναμε υιοί αποστάτες, εμείς, η άμπελος με τα καλά κλήματα, η άμπελος η αληθινή, η απολύτως καρποφόρος, η απολύτως ωραία, που αναπτύσσεται θαυμάσια με τις άνωθεν σταγόνες· επειδή μετατράπηκε σε ατιμία για εμένα το διάδημα του κάλλους, το αποσφράγισμα της δόξας μου, το στεφάνι της καύχησής μου. Εάν όμως κάποιος είναι τολμηρός και γενναίος απέναντι σε αυτά, εγώ τον μακαρίζω για το θάρρος και τη γενναιότητά του.

«Δεν κάθισα σε συγκέντρωση εκείνων που διασκέδαζαν, αλλά…». Βλέπεις ότι λέει και αυτό, ότι δηλαδή: Όσα έπρεπε να γίνουν από εμένα, έγιναν. Δεν συναναστράφηκα μαζί τους ενώ με ύβριζαν, δεν απομακρύνθηκα [ίσως: δεν στάθηκα δίπλα τους]. Τι πρέπει να γίνει λοιπόν; Εξαιτίας του φόβου Σου τα υπέμεινα όλα, και δεν έγινε τίποτα.

Αυτό θα μπορούσε να επιτευχθεί αποφεύγοντας τις συγκεντρώσεις που εξασθενούν τον φόβο για τα αμαρτήματα και οδηγούν στη ραθυμία. Γι' αυτό και ο Παύλος και ο Ιερεμίας κάνουν πολύ λόγο για το ζήτημα αυτό, προτρέποντας και οι δύο να αποφεύγονται οι συναναστροφές με τους πονηρούς και με όσους είναι τόσο ράθυμοι. Και ο Ιώβ το κατατάσσει και αυτό στις αρετές, λέγοντας: «Αν περπάτησα μαζί με γελοιαστές». Αυτός δε δείχνει ότι ούτε καν κάθισε μαζί με τέτοιους ανθρώπους, λέγοντας: «Δεν κάθισα σε συνέδριο αυτών που εμπαίζουν». Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο και ο Παύλος δεν επιτρέπει να συντρώγει κανείς με τους πονηρούς, ούτε καν να τους συναναστρέφεται απλώς, λέγοντας: «Αν κάποιος δεν υπακούει στον λόγο μας μέσω της επιστολής, τούτον να τον σημειώνετε και να μη συναναστρέφεσθε μαζί του». Και προσθέτει: «Και δεν θα συνδεθώ με τους εκλεκτούς τους». Άλλος λέει: «Ούτε να φάω τα εκλεκτά εδέσματά τους». Και άλλος: «Να μη διαμείνω μέσα στις απολαύσεις τους». Ο αποστολικός λόγος εδώ εννοεί ότι πρέπει να αποφεύγει κανείς και τις τρυφές και τα συμπόσιά τους, εκεί όπου προπάντων αυξάνεται η αμαρτία, εκεί όπου η ασυδοσία γίνεται μεγαλύτερη.

«Πορευθείτε στο φως του πυρός σας, και στη φλόγα που εσείς ανάψατε.» Και πάλι: «Θα εξέλθουν και θα δουν τα πτώματα των ανθρώπων που παρανόμησαν εναντίον μου. Διότι το σκουλήκι τους δεν θα πεθάνει, και το πυρ τους δεν θα σβήσει· και θα αποτελούν θέαμα για κάθε σάρκα.» Όπως λέει δε ο Ιερεμίας: «Δώστε δόξα στον Κύριο τον Θεό σας, προτού σκοτεινιάσει και προτού σκοντάψουν τα πόδια σας επάνω σε σκοτεινά όρη.» Και πάλι: «Ακούστε, λαέ μωρέ και ασύνετε· έχουν μάτια, και δεν βλέπουν· έχουν αυτιά, και δεν ακούν. Εμένα δεν θα φοβηθείτε, λέει ο Κύριος; Ή δεν θα σταθείτε με ευλάβεια ενώπιον του προσώπου μου; Εμένα που έθεσα την άμμο ως όριο στη θάλασσα, ως πρόσταγμα αιώνιο, το οποίο δεν θα υπερβεί;» Και πάλι: «Η αποστασία σου θα σε παιδαγωγήσει, και η κακία σου θα σε ελέγξει. Γνώρισε, λοιπόν, και δες ότι είναι πικρό για εσένα να με εγκαταλείπεις, λέει ο Κύριος. Εγώ φύτεψα άμπελο καρποφόρα, απολύτως γνήσια· πώς μεταστράφηκες σε πικρία, εσύ η αλλότρια άμπελος;» Και πάλι: «Δεν κάθισα σε συνέδριο εκείνων που διασκεδάζουν, αλλά με ευλάβεια ενώπιον της χειρός σου, καθόμουν ολομόναχος, διότι γέμισα από πικρία.»