Πατερικές αναφορές στο ΙΕΡΕΜΙΑΣ 15:19

Και αφού, μετά την προσευχή αυτή, πραϋνθεί η καρδιά σου, μπορείς πλέον με σύνεση και ταπείνωση, σύμφωνα με την αποστολική παραγγελία, να ελέγξεις, να επιτιμήσεις, να παρακαλέσεις και, με συμπάθεια, να θεραπεύσεις και να διορθώσεις τον αδελφό ως ασθενές μέλος. Τότε και ο ίδιος ο αδελφός δέχεται με εσωτερική βεβαιότητα τη διόρθωση, κατακρίνοντας τον εαυτό του για τη σκληρότητά του· και με τη δική σου ειρήνη ειρηνεύεις και τη δική του καρδιά. Τίποτε, λοιπόν, ας μη σε χωρίζει από την αγία διδασκαλία του Χριστού, ο οποίος λέγει: «Μάθετε από εμένα, διότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά». Πρέπει πρώτα να φροντίζουμε να βρισκόμαστε σε ειρηνική κατάσταση, ώστε να μη θολώνουμε την καρδιά μας ούτε με δίκαιες προφάσεις ούτε δήθεν για χάρη κάποιας εντολής, έχοντας την πεποίθηση ότι όλες τις εντολές τις ασκούμε για χάρη της αγάπης και της καθαρότητας της καρδιάς. Καθοδηγώντας με αυτόν τον τρόπο τον αδελφό, θα ακούσεις τη φωνή που λέγει: «Εάν ξεχωρίσεις το πολύτιμο από το ανάξιο, θα είσαι σαν το στόμα μου».

Εάν, μετά την ολοκλήρωση της αγρυπνίας και του συνήθους κανόνα, θελήσεις να αγρυπνήσεις μόνος σου, και ο υποτακτικός θελήσει να κοιμηθεί λίγο, δώσε του ανάπαυση· διότι δεν μπορεί ένα παιδί να τρέξει, όπως έχει προειπωθεί, εξίσου με έναν τέλειο. Ακόμη και αν ασθενεί στο σώμα, μην τον αποβάλεις, αλλά κοπίασε μαζί του δείχνοντας μακροθυμία απέναντί του, σαν τον σοφό γεωργό που φύτεψε ένα καλό φυτό στο χωράφι του. Ας είναι κάθε προσπάθειά σου να παραστήσεις το σώμα του ως θυσία ζωντανή, ευάρεστη στον Θεό, για να μην κατακριθούμε μαζί με εκείνους που κατηγορεί ο Απόστολος, λέγοντας: έχουν την εξωτερική μορφή της ευσέβειας, αλλά έχουν αρνηθεί τη δύναμή της. Δίδασκε, λοιπόν, κάθε αγαθή πράξη στον υποτακτικό, διότι είναι γραμμένο: εάν βγάλεις το πολύτιμο από το ευτελές, θα γίνεις σαν το στόμα μου. Διότι, εάν οι δάσκαλοι αυτού του κόσμου δεν αποφεύγουν τις δυσκολίες των νηπιωδών ψυχών, ούτε αρνούνται να συναναστρέφονται με παιδιά για την ανθρώπινη αμοιβή, πόσο μάλλον πρέπει οι τέλειοι να ανέχονται τους αδύναμους για χάρη του Κυρίου; Επειδή είναι γραμμένο: αυτά λέγει ο Κύριος: μακάριος είναι αυτός που έχει σπέρμα στη Σιών και οικείους στην Ιερουσαλήμ.

Επομένως, ας μην αποκάμνουμε κι εμείς προτρέποντας ο ένας τον άλλον, ώστε, εξάγοντας το πολύτιμο από το ανάξιο, να αξιωθούμε εκείνης της προσωνυμίας και της υπερφυούς δόξας· διότι είναι γραμμένο: εάν εξάγεις το πολύτιμο από το ανάξιο, θα είσαι ως το στόμα μου· και, μακάριος είναι εκείνος που έχει σπέρμα στη Σιών και οικείους στην Ιερουσαλήμ. 96. Να ποτίζεις την ψυχή σου με θεία νάματα, ώστε αφού ανθίσει να καρποφορήσει τον καρπό της δικαιοσύνης. Πρέπει δε εμείς να επιδιώκουμε την ωφέλεια της ψυχής, με τον ίδιο τρόπο που τα χερσαία ζώα αναζητούν τη χλόη των φυτών.

Εμπρός λοιπόν, πες μου, δέσποτα, σε ποιον από όλους γίνεσαι αρεστός εδώ πέρα; Πώς είναι δυνατόν να μην περιφρονείς την εντολή που λέει «ο καθένας ας γίνεται αρεστός στον πλησίον του»; Και πώς πείθεις τον εαυτό σου ότι είσαι αρεστός στον Θεό εδώ, εφόσον επιζητείς μόνο το δικό σου συμφέρον και δεν θυμάσαι εκείνο το λόγιο, ότι δηλαδή «ο καθένας ας μην αναζητά το δικό του, αλλά το συμφέρον του άλλου»; Και ποια απολογία θα μπορούσες να έχεις, όταν θεωρείς ως μηδαμινή όχι μόνο τη σωτηρία που προσφέρεις εσύ στους ανθρώπους, αλλά και εκείνη που επιστρέφει από αυτούς προς εσένα, σαν σε κύκλο, σύμφωνα με τα γεγραμμένα: «εκείνος που εξάγει το άξιο από το ανάξιο, θα είναι σαν το στόμα μου» και «όποιος επιστρέψει έναν αμαρτωλό από την πλάνη, θα καλύψει πλήθος αμαρτιών»;

Ήταν, λοιπόν, ένας νεαρός τρυφερός, πολύ ωραίος στην όψη, όχι μόνο ως προς τον εξωτερικό και αντιληπτό με τις αισθήσεις άνθρωπο, αλλά πολύ περισσότερο ως προς τον εσωτερικό και αόρατο. Βλέποντάς τον ο Θεός, που ερευνά τις καρδιές, τόσο πολύ ελκύστηκε από το νοερό και αθέατο κάλλος του, ώστε ευδόκησε να κατοικήσει μέσα του, να γίνει ένα πνεύμα μαζί του και να τον καταστήσει εξ ολοκλήρου θείο. Διότι τον μεν Δαβίδ τον βρήκε ως ώριμο άνδρα, τον Δημήτριο όμως, που δεν είχε καν φτάσει ακόμη στην ανδρική ηλικία και ήταν εντελώς νέος, τον βρήκε εργάτη ανεπαίσχυντο σύμφωνα με την καρδιά Του, τηρητή των ενταλμάτων Του· τον βρήκε σκεύος εκλογής, κατά τον Παύλο, για να βαστάσει το όνομά Του ενώπιον εθνών και βασιλέων· τον βρήκε «έσοπτρο ακηλίδωτο», ικανό να δεχθεί και να αναδείξει την υπερκόσμια και άρρητη ωραιότητα. Εγώ μάλιστα ακούω μυστικά να απευθύνεται σε αυτόν εκείνη η φωνή: «Ιδού ο παίδας μου, τον οποίο εξέλεξα, στον οποίο ευδόκησε η ψυχή μου· θα θέσω το Πνεύμα μου επάνω του, και θα αναγγείλει κρίση στα έθνη». Και άλλους μεν θα μεταπλάσει και θα τους καταστήσει άξιους από ανάξιους που ήταν, ώστε να γίνει ο ίδιος «ως στόμα εμόν», άλλους δε θα ελέγξει, θα καταισχύνει και θα αποδείξει ότι είναι προετοιμασμένοι για την απώλεια. Διότι, αν και αυτά έχουν γραφτεί για τον Χριστό, ωστόσο μέσω Εκείνου θα χαριστούν και σε όσους ζουν με ακρίβεια σύμφωνα με το θέλημά Του.

Ω, μακάρια τα παιδιά που φύλαξαν τη διαθήκη των πατέρων και δεν παρέβησαν τον νόμο που δόθηκε μέσω του Μωυσή, αλλά φοβήθηκαν τον Θεό που κηρύχθηκε μέσω αυτού. Αυτοί, αν και βρίσκονταν ως αιχμάλωτοι «σε ξένη γη», δεν εξαπατήθηκαν με ποικίλα φαγητά, ούτε υποδουλώθηκαν στο κρασί της ηδονής, ούτε δελεάστηκαν από τη βασιλική δόξα· αν και αρπάχθηκαν, διατήρησαν αγνό και καθαρό το στόμα τους, ώστε καθαρός λόγος, προερχόμενος από καθαρό στόμα, να υμνήσει μέσω αυτού τον επουράνιο Πατέρα, όπως είναι γραμμένο: «εάν αναδείξεις το πολύτιμο από το ανάξιο, θα είσαι σαν το στόμα μου». Κατανοείς λοιπόν, ω άνθρωπε, αυτό που έχει λεχθεί. Το πατρικό στόμα εξήγαγε τον πολύτιμο Λόγο από τον εαυτό του, ώστε εκ δευτέρου πάλι ο Λόγος να φανερωθεί γεννώμενος από αγίους, Αυτός που πάντοτε γεννά τους αγίους και γεννάται πάλι και ο Ίδιος από αγίους.

Και για τους άλλους ανθρώπους να προσεύχεστε αδιάλειπτα· διότι υπάρχει σε αυτούς ελπίδα μετανοίας, ώστε να βρουν τον Θεό. Μήπως αυτός που πέφτει δεν σηκώνεται, ή αυτός που απομακρύνεται δεν επιστρέφει; Επιτρέψτε τους, λοιπόν, να διδαχθούν από εσάς. Γίνετε, λοιπόν, διάκονοι του Θεού και στόμα του Χριστού· διότι λέγει ο Κύριος: «Εάν εξαγάγετε το πολύτιμο από το ανάξιο, θα γίνετε σαν το δικό μου στόμα». Απέναντι στην οργή τους εσείς να γίνεστε ταπεινόφρονες, αντιτάξτε απέναντι στις βλασφημίες τους τις εκτενείς σας προσευχές, όταν αυτοί πλανώνται, εσείς να στέκεστε εδραίοι στην πίστη, νικήστε το άγριο ήθος με ημερότητα, και την οργίλη διάθεση με πραότητα. Διότι μακάριοι είναι οι πράοι, και ο Μωυσής υπήρξε πράος περισσότερο από όλους τους ανθρώπους, και ο Δαβίδ σφόδρα πράος. Γι' αυτό ο Παύλος προτρέπει λέγοντας ότι ο δούλος του Κυρίου δεν πρέπει να μάχεται, αλλά να είναι ήπιος προς όλους, διδακτικός, ανεξίκακος, και να διαπαιδαγωγεί με πραότητα εκείνους που αντιτίθενται. Μη σπεύδοντας να εκδικηθείτε αυτούς που σας αδικούν (διότι λέγει: «εάν ανταπέδωσα κακά σε αυτούς που μου ανταπέδωσαν κακά»), ας τους κάνουμε αδελφούς μας με την επιείκεια. Πείτε σε αυτούς που σας μισούν: «Είστε αδελφοί μας», ώστε να δοξαστεί το όνομα του Κυρίου. Και ας μιμηθούμε τον Κύριο, ο οποίος, όταν λοιδορείτο δεν ανταπέδιδε τις λοιδορίες, όταν σταυρωνόταν δεν αντιστεκόταν, όταν έπασχε δεν απειλούσε, αλλά προσευχόταν για τους εχθρούς του: «Πατέρα, συγχώρησέ τους, δεν γνωρίζουν τι κάνουν».

Διότι, εάν αυτός που εξάγει το πολύτιμο από το ανάξιο θα είναι σαν το στόμα του Θεού· αυτός που ωφελεί και ανακτά τόσες πολλές ψυχές, τόσο αυτές που υπάρχουν τώρα, όσο και αυτές που θα υπάρξουν μέχρι την παρουσία του Χριστού, πόση εύνοια δεν θα απολαύσει από τον Θεό! Κατασκεύασε φρούριο εναντίον του διαβόλου· διότι αυτό είναι η εκκλησία. Από εκεί ας ορμούν τα χέρια στον κόπο· πρώτα ας τα υψώσουν σε προσευχές, και τότε ας πηγαίνουν στην εργασία. Έτσι θα έχουν σωματική δύναμη, έτσι θα είναι άφθονη η γεωργία, έτσι θα μείνουν μακριά όλα τα κακά. Δεν είναι δυνατόν να παραστήσει κανείς με λόγια την ευχαρίστηση που προέρχεται από αυτό, παρά μόνο όταν γίνει στην πράξη. Μην κοιτάξεις το ότι δεν έχει κανένα εισόδημα· γενικώς εάν ενεργείς έτσι, μην το κάνεις, εάν δεν θεωρείς ότι λαμβάνεις εισόδημα μεγαλύτερο από ολόκληρο το κτήμα· εάν δεν έχεις αυτήν τη διάθεση, ούτε να εργαστείς· εάν δεν πιστεύεις ότι αυτό το έργο θα σε προστατεύσει περισσότερο από όλα. Τι είναι μεγαλύτερο από αυτήν την πρόσοδο, από το να εισαγάγεις ψυχές στο αλώνι που βρίσκεται στον ουρανό; Αλίμονο! Διότι δεν γνωρίζετε πόσο σπουδαίο είναι το να κερδίσει κανείς ψυχές. Άκου τι λέει προς τον Πέτρο ο Χριστός: «Εάν με αγαπάς, ποίμαινε τα πρόβατά μου». Εάν, βλέποντας βασιλικά πρόβατα ή μια αγέλη αλόγων να είναι εκτεθειμένα σε κινδύνους επειδή δεν είχαν μαντρί, εσύ αναλάμβανες και έχτιζες και μαντρί και στάβλο, ή και τοποθετούσες ποιμένα, με τι δεν θα σε αντάμειβε ο βασιλιάς; Τώρα συγκεντρώνεις το ποίμνιο του Χριστού και τοποθετείς ποιμένα, και δεν νομίζεις ότι επιτελείς κάποιο σπουδαίο έργο;

Και για να μάθεις πόσο μεγάλο αγαθό είναι το να μπορέσει κανείς, μαζί με τη δική του σωτηρία, να κερδίσει και κάποιον άλλον, άκουσε τον προφήτη να λέει εκ προσώπου του Θεού: «Εκείνος που εξάγει το τίμιο από το ανάξιο, θα είναι σαν το στόμα μου». Τι σημαίνει όμως αυτό; Εκείνος, λέει, που καθοδηγεί τον πλησίον του από την πλάνη στην αλήθεια ή τον οδηγεί από την κακία στην αρετή, μιμείται εμένα, στο μέτρο των ανθρώπινων δυνατοτήτων του.

Επομένως, ακόμη και αν δώσεις αμέτρητα χρήματα στους φτωχούς, δεν θα επιτελέσεις τόσο σπουδαίο έργο, όσο εκείνος που μεταστρέφει μία ψυχή. Διότι, «εκείνος που εξάγει το πολύτιμο από το ανάξιο, θα είναι σαν το στόμα μου», λέγει. Διότι μεγάλο αγαθό είναι βεβαίως και το να ελεεί κανείς τους φτωχούς· αλλά δεν υπάρχει τίποτε ίσο με το να απαλλάσσει κανείς κάποιον από την πλάνη· διότι όποιος το πράττει αυτό, γίνεται όμοιος με τον Παύλο και τον Πέτρο. Επειδή είναι δυνατόν να αναλάβουμε το δικό τους κήρυγμα, όχι για να διατρέχουμε κινδύνους όπως εκείνοι, και να υπομένουμε πείνα, λοιμούς και τα υπόλοιπα (διότι η παρούσα εποχή είναι εποχή ειρήνης), αλλά για να επιδείξουμε τον ζήλο που πηγάζει από την προθυμία μας. Διότι είναι δυνατόν, ακόμη και καθισμένοι στο σπίτι μας, να ασκούμε αυτήν την αλιεία. Εάν κάποιος έχει φίλο, συγγενή και οικείο, ας πράττει αυτά, ας λέγει αυτά· και θα είναι όμοιος με τον Πέτρο και τον Παύλο.

Γι' αυτό, τα εξής λέγει ο Κύριος: Εάν επιστρέψεις, θα σε αποκαταστήσω· και ενώπιόν μου θα σταθείς. Δηλαδή, αρμόζει να αποβλέπεις σε εμένα, και όχι στην υπόληψη των ανθρώπων. Εάν επιστρέψεις, θα σε αποκαταστήσω· και ενώπιόν μου θα σταθείς.

Αυτά τα λέω χάριν απειλής και φόβου· υπάρχουν ορισμένοι τίμιοι. «Εάν επιστρέψεις και σε αποκαταστήσω», λέγει, «μαζί με αυτούς θα σταθείς ενώπιόν μου». Δεν είναι μικρό το αξίωμα, αλλά αγγελικό ή πρόκειται για τιμή· ή η αναφορά στο πρόσωπό μου υπόσχεται ασφάλεια.

Και εάν εξαγάγεις το πολύτιμο από το ανάξιο, θα γίνεις σαν το στόμα μου. Ποιες αρετές, λοιπόν, είναι ίσες με αυτήν; Σύγκρινε με αυτήν ό,τι θέλεις· διότι μην κοιτάζεις βέβαια μόνο αυτόν που κατορθώνει να το εξαγάγει, αλλά ακόμη και αν δεν το κατορθώσει, αυτός έπραξε το καθήκον του. Δηλαδή: Εάν, δείχνοντας υπομονή, μεταστρέψεις κάποιον με τους συνεχείς σου λόγους, θα γίνεις μιμητής δικός μου, που με μακροθυμία αγωνίζομαι να οδηγήσω το γένος των ανθρώπων προς το καλύτερο.

Και αυτοί θα επιστρέψουν σε εσένα, και εσύ δεν θα επιστρέψεις σε αυτούς. Διότι θα ήταν περιττές οι υποσχέσεις περί τιμής, εάν δεν υποσχόταν και την εδώ ασφάλεια· δηλαδή, Αυτοί θα έλθουν σε εσένα, ενώ εσύ δεν θα υποχωρήσεις σε αυτούς· θα σε ικετεύσουν και θα σε παρακαλέσουν. *Δηλαδή, μείνε σταθερός στην ευσέβεια, ώστε να μεταβάλεις εκείνους προς το καλύτερο, και όχι να μεταβληθείς εσύ ο ίδιος από ολιγωρία προς το δικό τους φρόνημα. *Και θα σε καταστήσω σε αυτόν τον λαό οχυρό χάλκινο τείχος, και τα εξής.

Εάν δε θέλεις να μάθεις πόσο μεγάλο αγαθό είναι το να μπορέσει κανείς, μαζί με τη δική του σωτηρία, να κερδίσει και κάποιον άλλον, άκουσε τον προφήτη να λέει εκ μέρους του Θεού: «Εκείνος που εξάγει το πολύτιμο από το ανάξιο, είναι σαν το στόμα μου». Αυτό δε που λέει, σημαίνει το εξής: Εκείνος, λέει, που καθοδηγεί τον πλησίον από την πλάνη προς την αλήθεια ή που τον οδηγεί από την κακία προς την αρετή, στο μέτρο των ανθρωπίνων δυνατοτήτων, εμένα μιμείται. Διότι, εάν Εκείνος, ενώ είναι Θεός και κατέχει εκείνη την άρρητη ουσία, καταδέχθηκε τον σταυρό και υπέμεινε όλα τα υπόλοιπα τα ανθρώπινα για εμάς και για τη δική μας σωτηρία, τι δεν θα οφείλαμε δικαίως να επιδείξουμε και εμείς προς τους ομογενείς μας και προς τα δικά μας μέλη, ώστε να τους αρπάξουμε από τον φάρυγγα του διαβόλου και να τους καθοδηγήσουμε προς την οδό της αρετής; Διότι, εάν στην περίπτωση των υλικών εδεσμάτων, εκείνοι που φυλάσσουν μερίδιο από το τραπέζι για τους γνωστούς τους φανερώνουν μέγιστο τεκμήριο αγάπης, πολύ περισσότερο όταν αυτό γίνεται στα πνευματικά ζητήματα, θα μας προσφέρει μεγάλο έπαινο. Διότι εκείνος που φροντίζει να διδάσκει τον πλησίον, δεν ευεργετεί τόσο εκείνον, όσο εξασφαλίζει μεγαλύτερο τον μισθό για τον εαυτό του, και καρπώνεται διπλό το κέρδος, αφενός απολαμβάνοντας περισσότερη την αμοιβή από τον Θεό, και αφετέρου ο ίδιος, όταν επιχειρεί να διδάξει τον αδελφό, τα επαναφέρει στον νου του και ανανεώνει τη μνήμη όσων έχει πει.

Και γιατί αναφέρω τον Πέτρο και τον Παύλο; Θα γίνει στόμα του Χριστού. Διότι: «Εκείνος που εξάγει το πολύτιμο από το ανάξιο, θα είναι σαν το στόμα μου», λέει. Είναι δυνατόν, επομένως, ακόμη και για όσους κάθονται στα σπίτια τους να ασκούν αυτήν την αλιεία· αν κάποιος έχει φίλο, συγγενή και οικείο, ας πράττει αυτά, και θα είναι ίσος με τον Πέτρο και τον Παύλο. Και αν δεν τον πείσεις σήμερα, θα τον πείσεις αύριο· και αν δεν τον πείσεις ποτέ, εσύ θα λάβεις τον μισθό σου ακέραιο· και αν δεν τους πείσεις όλους, θα μπορέσεις να πείσεις λίγους από τους πολλούς. Διότι και οι απόστολοι, αν και δεν έπεισαν τους πάντες, επειδή δίδαξαν σε όλους, καρπώθηκαν τον μισθό για όλους. Μην καταφρονείς, λοιπόν, τους λίγους, επειδή δεν μπορείς να διδάξεις πολλούς, ούτε εξαιτίας της επιθυμίας για τα μεγάλα να αποτραβήξεις τον εαυτό σου από τα μικρά. Και αν δεν μπορέσεις να ωφελήσεις εκατό, φρόντισε για δέκα· και αν δεν μπορέσεις για δέκα, μην περιφρονήσεις τους πέντε· και αν δεν μπορέσεις για πέντε, μην παραβλέψεις τον έναν. Διότι ο Θεός συνηθίζει να προσφέρει τα στεφάνια όχι με βάση το αποτέλεσμα των όσων επιτυγχάνονται, αλλά με βάση την προαίρεση εκείνων που αγωνίζονται. Άλλωστε, εμείς που διδάσκουμε δεν είμαστε υπόλογοι επειδή δεν πείσαμε όσους μας ακούνε, παρά μόνο αν δεν τους δώσαμε τη συμβουλή μας· διότι δικό μας έργο είναι μόνο η προτροπή, ενώ το να πεισθούν είναι δικό τους.

Πες μου λοιπόν, εάν βρεις χρυσάφι πεταμένο κάτω, μήπως λες στον εαυτό σου: «Γιατί άραγε ο τάδε και ο δείνα δεν το μάζεψαν;» Σε καμία περίπτωση· αλλά αντίθετα σπεύδεις να το αρπάξεις πριν από τους άλλους. Έτσι να σκέφτεσαι και για τους πεπτωκότες αδελφούς, και να θεωρείς ότι βρήκες θησαυρό τη φροντίδα για εκείνους. Διότι, «αυτός που βγάζει το πολύτιμο από το ανάξιο», λέει, «θα είναι σαν το στόμα μου». Και τι θα μπορούσε να συγκριθεί με αυτό; Διότι εκείνο που ούτε η νηστεία, ούτε η χαμευνία, ούτε κανένα άλλο πράγμα δεν μπορεί να κατορθώσει, αυτό το επιτυγχάνει η σωτηρία του αδελφού. Διότι δεν υπόσχομαι εγώ αυτά τα πράγματα· ο ίδιος ο Θεός το είπε: «Ότι ακόμη και αν έναν μόνο άνθρωπο εξαγάγεις [από την αμαρτία], λέει, το στόμα σου θα είναι σαν το δικό μου στόμα». Ας μην λέμε λοιπόν προσπερνώντας: «Ποιοι αμάρτησαν;», αλλά ας σπεύσουμε να τους διορθώσουμε· και ας μην εξετάζουμε μόνο τούτο, εάν δηλαδή είναι πολλοί αυτοί που παρασύρονται, αλλά εκείνο ας σκοπεύουμε, πώς θα τους απομακρύνουμε από την πτώση. Διότι αφενός το να διασφαλίζουμε τους αδελφούς πριν από την αμαρτία ώστε να μην πέσουν, μας προσφέρει όχι μικρή σωτηρία· αφετέρου το να επιδεικνύουμε πολλή φροντίδα για αυτούς και μετά την αμαρτία, μας παρέχει επίσης όχι μικρό έπαινο. Επειδή και οι ιατροί, από τη μία, συμβουλεύουν τους υγιείς ανθρώπους για εκείνα που μπορούν να διατηρήσουν την υγεία τους και να αποκρούσουν κάθε νόσο· εάν όμως εκείνοι αμελήσουν τις οδηγίες και περιπέσουν σε ασθένεια, δεν τους παραβλέπουν, αλλά τότε μάλιστα επιδεικνύουν πολλή πρόνοια, ώστε να τους απαλλάξουν από τα νοσήματα.

Πες μου, εάν βρεις χρυσάφι πεταμένο κάτω, μήπως λες στον εαυτό σου: «Γιατί τάχα ο δείνα και ο δείνα δεν το μάζεψαν;» ή μήπως δεν βιάζεσαι να το αρπάξεις πριν από τους άλλους; Έτσι να σκέφτεσαι και για τους πεπτωκότες αδελφούς, και να θεωρείς ως εύρεση θησαυρού το να αναλάβεις τη φροντίδα τους. Διότι, εάν ενσταλάξεις επάνω του τη διδασκαλία του λόγου σαν λάδι, εάν τον επιδέσεις με την πραότητα, εάν τον θεραπεύσεις με την υπομονή, αυτός θα σε κάνει πιο πλούσιο από κάθε θησαυρό. Επειδή λέει η Γραφή: «Εκείνος που εξάγει το πολύτιμο από το ανάξιο, θα γίνει σαν το στόμα μου». Τι θα μπορούσε να συγκριθεί με αυτό; Εκείνο που ούτε η νηστεία, ούτε η χαμευνία, ούτε οι ολονυκτίες, ούτε τίποτε άλλο δεν δύναται να κατορθώσει, αυτό το επιτυγχάνει η σωτηρία του αδελφού. Αναλογίσου πόσες φορές αμάρτησε το στόμα σου, πόσα αισχρά λόγια ξεστόμισε, πόσες βλασφημίες, πόσες ύβρεις εξέβαλε, και οπωσδήποτε θα αναλάβεις τη φροντίδα του πεπτωκότος. Διότι με αυτό και μόνο το κατόρθωμα θα μπορέσεις να εξαλείψεις εντελώς όλη εκείνη την κηλίδα. Και τι λέω να την εξαλείψεις; Θα κάνεις το στόμα σου σαν το στόμα του Θεού. Τι θα μπορούσε να είναι ίσο με αυτή την τιμή; Μήπως εγώ τα υπόσχομαι αυτά; Ο ίδιος ο Θεός το είπε: «Ακόμη και έναν μόνο εάν εξάγεις από την πλάνη», λέει, «θα γίνει το στόμα σου σαν το στόμα μου καθαρό και άγιο». Ας μην παραμελούμε, λοιπόν, τους αδελφούς, ούτε να περιφερόμαστε λέγοντας: «Πόσοι νήστεψαν, πόσοι παρασύρθηκαν;», αλλά ας φροντίζουμε για αυτούς.

Διότι αναλογίσου σε πόσο μεγάλο αξίωμα ανυψώνει τον εαυτό του εκείνος που θεωρεί εξαιρετικά σημαντική τη σωτηρία του αδελφού του· ένας τέτοιος άνθρωπος μιμείται τον Θεό, στο μέτρο των ανθρώπινων δυνατοτήτων. Διότι άκου τι λέει μέσω του προφήτη: «Εκείνος που εξάγει το άξιο από το ανάξιο, θα είναι σαν το στόμα μου». Εκείνος δηλαδή, λέει, που αγωνίζεται να διασώσει τον αδελφό που έχει επιδείξει αμέλεια και να τον αρπάξει από τον φάρυγγα του διαβόλου, μιμείται εμένα στο μέτρο των ανθρώπινων δυνατοτήτων. Τι θα μπορούσε να υπάρξει ίσο με αυτό;

Διότι είναι από τα εξαιρετικά πιο δύσκολα πράγματα να αποβάλει κανείς μία παλαιά συμπάθεια και στοργή, να αποκόψει τους περίπλοκους δεσμούς, να βγάλει φτερά και να αναδράμει προς τις ουράνιες αψίδες. Διότι, όπως ακριβώς σε εκείνους ο πόνος είναι δριμύς, έτσι και σε τούτους η οδύνη είναι μακροχρόνια. Γι' αυτό και τα στεφάνια πάλι είναι ίσα, επειδή και οι αγώνες τους είναι ισάξιοι. Διότι, εάν εκείνος που εξάγει έναν άξιο από έναν ανάξιο θα είναι σαν το στόμα του Θεού, εκείνος που ελευθέρωσε τον εαυτό του και απάλλαξε αμέτρητους άλλους από κατηγορίες, αναλογίσου πόσο μεγάλο μισθό θα λάβει· και ανακουφιζόμενος από την ελπίδα των επάθλων, περιφρόνησε την πονηρή συνήθεια, ώστε, αφού διατρέξεις τον παρόντα βίο σύμφωνα με το θέλημα του Θεού, να τη δεις εκεί με καθαρή συνείδηση και να απολαύσεις την αγιότατη συναναστροφή της. Διότι, όταν πλέον θα έχουν καταλυθεί τα σωματικά πάθη και θα έχει σβήσει η τυραννική επιθυμία, δεν θα υπάρχει κανένα εμπόδιο να συνυπάρχουν εκεί άνδρες και γυναίκες, αφού κάθε πονηρή υποψία θα έχει απομακρυνθεί, και όλοι όσοι εισάγονται στη βασιλεία των ουρανών θα μπορούν να διατηρούν το πολίτευμα των αγγέλων και των νοερών εκείνων δυνάμεων. [Με τη χάρη και τη φιλανθρωπία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, μαζί με τον οποίο στον Πατέρα, καθώς και στο Άγιο Πνεύμα, ανήκει η δόξα, η τιμή και το κράτος στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.]

Προτροπή προς τον Ισραήλ να υπακούει στον Θεό, και κατηγορία των πατέρων τους, καθώς και τα δεινά που πρόκειται να τους συμβούν. Και εμποδίζεται πάλι ο Ιερεμίας να προσεύχεται υπέρ αυτών. Ο προφήτης οδύρεται καθώς δέχεται επιβουλή από τους Ιουδαίους στην Αναθώθ, και προλέγει τον όλεθρο που θα ακολουθήσει εξαιτίας αυτού. Ο Ιερεμίας λαμβάνει την εντολή να κρύψει το περίζωμα, και προλέγει ότι θα γεμίσουν και θα μεθύσουν από δεινά. Περί της αβροχίας· και εμποδίζεται ο προφήτης να προσεύχεται υπέρ αυτών, και ο Θεός απορρίπτει τα ολοκαυτώματα και τις νηστείες τους, και απειλεί με δεινά τους ψευδοπροφήτες, επειδή έλεγαν ότι δεν θα υπάρξουν συμφορές για τον λαό. Ικετεύει τον Θεό· Εκείνος όμως λέει ότι δεν θα εισακούσει, ούτε και αν ο Μωυσής και ο Σαμουήλ μεσιτεύσουν υπέρ αυτών, αλλά ότι θα τους παραδώσει σε μάχαιρα και θάνατο, σε λιμό και αιχμαλωσία, και σε διασπασμό από τις συμφορές. Και ο Ιερεμίας εύχεται να τιμωρηθούν όσοι τον ονειδίζουν· ο Θεός όμως του λέει: Εάν εξάγεις το τίμιο από το ανάξιο, θα είσαι σαν το στόμα μου. Δίνεται η εντολή στον Ιερεμία να μη νυμφευθεί, ούτε να θρηνεί, ούτε να συμμετέχει με τους Ισραηλίτες σε όσα τελούνται για τους νεκρούς. Προφητεία περί των αποστόλων και περί του Χριστού· ο προφήτης προλέγει τα λόγια όσων απιστούν σε Αυτόν, και προσεύχεται εναντίον τους.

«Κανείς δεν έχει μεγαλύτερη αγάπη από αυτήν», και τα εξής. Και υπάρχουν άλλοι, οι οποίοι, αν και έχουν ίσως λάβει από τον Θεό τη δύναμη να αναδέχονται άλλους, δεν υποβάλλουν με ευχαρίστηση τους εαυτούς τους σε βάρη για τη σωτηρία του αδελφού. Και βέβαια εγώ τους οικτίρω, ως ανθρώπους που δεν απέκτησαν αγάπη. Για τους πρώτους όμως που αναφέρθηκαν, κάπου βρήκα γραμμένο: «Εκείνος που εξάγει το άξιο από το ανάξιο, θα είναι σαν το στόμα μου». Και: «Όπως έπραξες, ας γίνει σε εσένα». Πρόσεξε και εκείνο, παρακαλώ, ότι πολλές φορές η αμαρτία κατά διάνοια του προεστώτος κρίνεται χειρότερη από την αμαρτία κατ' ενέργεια του υποτακτικού· αφού και η αμαρτία του στρατιώτη είναι ελαφρύτερη σε σύγκριση με την κακοβουλία του στρατηγού.

ΤΙΤΛΟΣ ΙΑʹ. — Περί διδασκάλων. «Ιδού εγώ και τα παιδιά που μου έδωσε ο Θεός.» «Αυτά λέγει ο Κύριος: Εάν εξαγάγεις το πολύτιμο από το ανάξιο, θα είσαι σαν το στόμα μου, και αυτοί θα στραφούν προς εσένα, όμως εσύ δεν θα στραφείς προς αυτούς.» «Δεν είναι ο μαθητής ανώτερος από τον δάσκαλο, ούτε ο δούλος ανώτερος από τον κύριο. Αρκετό είναι για τον μαθητή να γίνει σαν τον δάσκαλό του, και ο δούλος σαν τον κύριό του.» «Μην παρασύρεστε από ποικίλες και ξένες διδασκαλίες.» Η αξιοπιστία του διδάσκοντος καθιστά μεν τον λόγο ευπρόσδεκτο, κάνει δε τους μαθητευομένους πιο προσεκτικούς.

Έχοντας πείσει με τη χάρη του Χριστού όλους τους αιρετικούς από τη Συρία, την Αίγυπτο, την Αλεξάνδρεια και τη Λιβύη να προσέλθουν στην αγία Εκκλησία του Θεού· από τις προαναφερθείσες δε γυναίκες, εκείνες από τη μονή του Σακέρδωτος, οι οποίες συμπεριφέρθηκαν άφρονα απέναντι στην προσταγή του ευσεβούς δεσπότη εξαιτίας της έμφυτης υπερηφάνειάς τους, αφού τις διένειμε στα ευαγή ασκητήρια των ορθοδόξων, για να εκπληρωθούν όσα με ευσέβεια είχαν προσταχθεί, και άλλες με την παράκληση, άλλες με ικεσίες, γινόμενος τα πάντα στις πάντες για τον Θεό· αφού επιτέλους διδάχθηκαν το ορθό, τις έπεισε να ενωθούν με την καθολική Εκκλησία του Θεού, μαζί με πολλά άλλα κοινόβια. Τις μοναχές, από την άλλη, της αμμάς Ιωαννίας, οι οποίες πολύ συνετά, όπως ήταν φυσικό, χάρη στην αλήθεια των εκκλησιαστικών δογμάτων που ακτινοβολούσε, προσήλθαν με κάθε χαρά, τις δέχτηκε και αποκατέστησε σε όλους και σε όλες τα δικά τους μοναστήρια· εξασφαλίζοντας ως επάξια αμοιβή για τη μεγαλοφυΐα του στα θεία, το να κοσμηθεί με αποστολικά χαρίσματα και να αναδειχθεί σε γνήσιο στόμα του Κυρίου, σύμφωνα με το θείο λόγιο που λέει: «Εάν εξάγεις το πολύτιμο από το ανάξιο, θα γίνεις σαν το στόμα μου». Ή μάλλον, αποκομίζοντας αυτό το μεγάλο και θαυμαστό έργο ως προοίμιο της θείας αμοιβής που τον περιμένει, και ως τον πιο αξιόπιστο αρραβώνα της δόξας κοντά στον Χριστό.

Γι' αυτό αγαπά κατά κάποιον τρόπο να παραμένει στα περί του Θεού, και ζητά να ενωθεί με Εκείνον από τον οποίο έλαβε την αρχή, μέσω του οποίου κινείται, και προς τον οποίο επιστρέφει με τις φυσικές του ιδιότητες, και ποθεί να Τον μιμηθεί στη φιλανθρωπία και την απλότητα. Έτσι λοιπόν, γεννώντας και αυτός τον λόγο, αναπλάθει τις ψυχές των ομοφύλων του ανθρώπων σαν άλλους ουρανούς, και τις καθιστά στερεές μέσω της υπομονής στις έμπρακτες αρετές, και τις ζωογονεί με το πνεύμα του στόματός του, παρέχοντάς τους δύναμη ενάντια στα ολέθρια πάθη. Και έτσι αναδεικνύεται και ο ίδιος ως δημιουργός της νοητής κτίσεως και του μεγάλου κόσμου, μιμούμενος εύλογα τον δικό του Θεό, και ακούει καθαρά από ψηλά: «Εκείνος που εξάγει το άξιο από το ανάξιο, θα είναι σαν το στόμα μου». ΙΓ'. Αυτός που εμμένει στις φυσικές κινήσεις του νου και στην αξία του λογικού, διατηρείται καθαρός από την ύλη, και στολίζεται με πραότητα, ταπεινοφροσύνη, αγάπη και συμπάθεια, και καταλάμπεται από τις ελλάμψεις του Αγίου Πνεύματος. Και καθώς ατενίζει στις υψηλές θεωρίες, αποκτά γνώση των κρυμμένων μυστηρίων του Θεού, και μέσω του λόγου της σοφίας τα διακονεί με αγαθή διάθεση σε όσους μπορούν να τα ακούσουν, όχι μόνο πολλαπλασιάζοντας το τάλαντο για τον εαυτό του, αλλά μεταδίδοντας την απόλαυσή του και στους πλησίον.

Θα σε αποκαταστήσω ανάμεσα στους φίλους μου, θα σταθείς ενώπιόν μου, και εάν διαχωρίσεις το πολύτιμο από το ανάξιο, θα γίνεις σαν το στόμα μου. Θα σε λυτρώσω από τα χέρια φθονερών και διεφθαρμένων, λέει ο Κύριος, ο Θεός του Ισραήλ. ΞΣΤ'. Ως συμπέρασμα όλων, ας ακούσουν οι φθονεροί σοφοί: οι Ναζηραίοι του Θεού καθαρίστηκαν μέσω των κόπων τους περισσότερο από το χιόνι· έλαμψαν στον βίο τους περισσότερο από το γάλα, η μορφή της σοφίας τους είναι πολυτιμότερη από ζαφείρι, και ο χαρακτήρας των λόγων τους ανώτερος από καθαρό μαργαριτάρι. Αντίθετα, εκείνοι που τρέφονται με τις απολαύσεις της κοσμικής γνώσης, αφανίστηκαν στις εξόδους του Πνεύματος. Όσοι ανατράφηκαν πάνω στην πορφύρα της ελληνικής σοφίας περιβλήθηκαν την κοπριά της άγνοιας, και τους επιβλήθηκαν δεσμά, και δέθηκαν με αυτά· διότι η γλώσσα τους κόλλησε στον λάρυγγά τους, και αποκωφώθηκαν, επειδή αποδοκίμασαν την αληθινή σοφία και γνώση του θείου Πνεύματος, μη θέλοντας να την αποκτήσουν μέσα από κόπους.

Βέβαια, εσύ, έχοντας τον νου σκοτισμένο από τα πάθη, δεν θα μπορέσεις να διακρίνεις την πρέπουσα διόρθωση που χρειάζεται ο κάθε αμαρτωλός· «Υποκριτή, βγάλε πρώτα το δοκάρι από το μάτι σου, και τότε θα δεις καθαρά για να βγάλεις το σκουπιδάκι που είναι στο μάτι του αδελφού σου». Εσύ δεν θα κανονίζεις όπως πρέπει, αλλά πολύ εύκολα θα κάνεις υπερβολικές συγκαταβάσεις στους αμαρτωλούς εκείνους που πέφτουν στα ίδια πάθη που έχεις και εσύ. «Επειδή με όποια κρίση κρίνεις τον άλλον, κατακρίνεις τον εαυτό σου· διότι τα ίδια πράττεις εσύ που κρίνεις.» Εσύ δεν θα μπορέσεις να επιστρέψεις τους αμαρτωλούς προς εσένα· αλλά αντίθετα, οι αμαρτωλοί θα στρέψουν εσένα προς τον εαυτό τους· εκείνοι εσένα προς το θέλημά τους, και όχι εσύ εκείνους προς το δικό σου θέλημα· πράγμα το οποίο εμποδίζει ο Θεός, λέγοντας στον Ιερεμία: «Αυτοί θα επιστρέψουν προς εσένα· εσύ όμως δεν θα επιστρέψεις προς αυτούς».

Και αν με την καλή σου νουθεσία σωθούν αυτές, θα ακούσεις το: «Εάν διαχωρίσεις το τίμιο από το ανάξιο, θα είσαι σαν το στόμα μου». Αν όμως συμβεί το αντίθετο και, εξαιτίας της κακής σου νουθεσίας και αμέλειας, κολαστεί κάποια από αυτές, θα ακούσεις το: «Ο άνομος θα πεθάνει για την αδικία του, αλλά το αίμα του θα το αναζητήσω από το δικό σου χέρι».

Διότι το να μιλώ για τη σωματική ρώμη και για όσα προέρχονται από αυτήν και για τα στεφάνια που απορρέουν από αυτήν, και για το ότι και σε αυτά αναδείχθηκε ανώτερος από όλους τους άλλους, όταν χρειαζόταν να τα χρησιμοποιήσει, όντας και θεωρούμενος ως η μεγαλύτερη ωφέλεια για όλους —αναφέρομαι στη στρατηγική ικανότητα, την καθοδήγηση του λαού, τα τρόπαια και τις άλλες κοσμικές δόξες— θα ήταν περιττό στην παρούσα στιγμή, όπως τουλάχιστον μου φαίνεται· για εκείνα όμως που μόνα ταιριάζουν κατεξοχήν στον άνθρωπο και είναι ευάρεστα στον Θεό και άρμοζαν περισσότερο από όλα τα άλλα στην καθαρότατη ψυχή του Δημητρίου, και τον ανέδειξαν ισόθεο άνδρα, για να χρησιμοποιήσω την ποιητική έκφραση, για αυτά θα κάνω τώρα λόγο και με αυτά κοσμώντας τη γλώσσα μου, θα εκπληρώσω τον πόθο μου όσο μου είναι δυνατόν. Ο Σολομών λοιπόν, έχοντας φτάσει στο απόγειο της σοφίας, αναφέρει: «Αποκάλεσα τη σοφία αδελφή μου και την αγάπησα». Ο Δημήτριος όμως, το μεγάλο καύχημα της ανθρώπινης φύσης και η κορυφαία καρποφορία των αγαθών, όχι μόνο μετείχε σε αυτήν τη σοφία καθόλου λιγότερο από εκείνον, αλλά ίσως και σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό, εφόσον κατέστη στόμα Θεού, εξάγοντας το άξιο από το ανάξιο, και απομακρύνοντας τους ανθρώπους από την ασέβεια, ενώ τους οδηγούσε στην πίστη και τους μυσταγωγούσε στις σωτήριες αλήθειες· από αυτό, τι θα μπορούσε να είναι μεγαλύτερο, σοφότερο ή αγιότερο;

Αυτοί δε, λαμβάνοντας τη χάρη του Πνεύματος που υπερβαίνει κάθε νου, σε βαθμό που δεν γνωρίζω αν την έχει λάβει ποτέ κανείς άλλος, απέδειξαν έπειτα σε εμάς τέτοια τη δύναμη των λόγων τους μαζί με αυτή τη χάρη, και τόσο ανώτερη από τον εαυτό της, που δέχεται μεγαλύτερο έπαινο και είναι σε όλα ωφέλιμη σε όσους τη χρησιμοποιούν, ώστε όχι μόνο να φαίνονται και να είναι σε όλους ουρανός, και μάλιστα πολύ ωραιότερος και μεγαλύτερος από αυτόν που βλέπουμε, διηγούμενοι τη θεία δόξα, αλλά, το μέγιστο από όλα, να γίνονται πραγματικά στόμα του Χριστού, ικανό να εξάγει το άξιο από το ανάξιο και να μεταθέτει τους πάντες προς τον ουρανό, και μάλλον, το μεγαλύτερο αυτών, σχεδόν να συνιστά και να εδραιώνει την πίστη στον ίδιο τον Θεό. Και για το πώς πρέπει να Τον γνωρίζει κανείς και ποια πίστη πρέπει να έχει για Αυτόν, αποτελεί μια κοινή νομοθεσία και κανόνα. Τόσο πολύπλευρους απέδειξε η χάρη του Πνεύματος τους λόγους των μεγάλων Πατέρων, ικανούς να διεισδύουν στα πάντα.

Και πού άραγε θα βρει συγχώρεση ένας τέτοιος άνθρωπος, ή μάλλον ποια δίκαιη τιμωρία υπομένοντας θα ξεπληρώσει την οφειλή του, αφού έχει διατεθεί με αυτόν τον τρόπο απέναντι στο δικό του μέλος, στον αδελφό του, στον κοινωνό της ίδιας του της φύσης και, αν θέλεις, της ίδιας του της πίστης; Διότι δεν είναι άραγε ένοχος ωμότητας, ασπλαχνίας, προδοσίας, επιβουλής, μισαδελφίας; Δεν είναι μισθωτός, περιφρονητής της θείας εντολής, αδυσώπητος κατήγορος του ίδιου του του εαυτού που αποκόπτει κάθε έλεος από τον ουρανό; Διότι όλα αυτά και ακόμη περισσότερα εμπεριέχονται στην πράξη με την οποία ζημιώνουμε τον αδελφό, όπως ακριβώς σε εκείνον που φρόντισε με κάθε τρόπο να τον κερδίσει προβάλλεται η φιλάνθρωπη διάθεση, η φιλαδελφία, η τήρηση των δεσποτικών εντολών, η συμπάθεια, το ότι είναι αληθινός ποιμένας. Και τι αναφέρω το καθένα ξεχωριστά; Αυτός ανέρχεται σε θεϊκό βαθμό, καθιστά τον εαυτό του όμοιο με τον Θεό· διότι «όποιος έσωσε μια ψυχή», λέει, «είναι σαν να τη δημιούργησε»· και θέλεις να πω και κάτι που, αν και απαιτεί μεγαλύτερη τόλμη να το πει κανείς παρά να το βρει, ωστόσο, αφού το βρει και το επιτύχει, τον ανεβάζει σε υπερφυσικό ύψος; Ένας τέτοιος άνθρωπος γίνεται στόμα του Θεού· «διότι αυτός που εξάγει το άξιο από το ανάξιο είναι στόμα μου». Βλέπεις μέσω ποιου εύκολου κατορθώματος σε ποιο αξίωμα ανυψώνεται η ανθρώπινη φύση;

Λοιπόν, ακόμη και όταν αντιληφθούμε την απάτη και λάβουμε γνώση της, είτε από τον εαυτό μας είτε από άλλους που μας καθοδηγούν ή συμπορεύονται μαζί μας στην οδό του Κυρίου, τι μας υποψιθυρίζει πάλι στην αθέατη κίνηση της καρδιάς; «Εσύ», λέει, «από τούδε και στο εξής έχεις φθάσει σε άλλα μέτρα και σε άλλη πνευματική προκοπή, την οποία κανείς από τους αδελφούς που συμβιώνουν μαζί σου δεν γνωρίζει· απέκτησες απροσπάθεια και παντελή απάθεια. Γι' αυτό, αν θέλεις, παραβλέπεις και περιφρονείς τους συγγενείς σου, και καθόλου δεν ενδιαφέρεσαι γι' αυτούς.» Υποβάλλοντας αυτά στα κρυφά, παρουσιάζει ίσως και τον ίδιο εκείνο τον συγγενή, είτε νοερά είτε και σωματικά μπροστά του, και του υποβάλλει τέτοιους λογισμούς λέγοντάς του: «Πώς θα αφήσεις να χαθεί το πλάσμα του Θεού, ώστε να εξομοιωθεί με τα κτήνη και εξαιτίας της άγνοιας να ξεπέσει στην τάξη των άλογων ζώων; Δεν θα του απλώσεις το χέρι; Δεν θα του διανοίξεις τον νου; Δεν θα τον κάνεις να γνωρίσει τον Θεό που τον εποίησε; Και ποια απολογία θα έχεις, λοιπόν, ή τι θα πεις κατά την φοβερή εκείνη ημέρα;» Έπειτα, αφού σταματήσει να τα εξιστορεί αυτά, τον κάνει να προσεύχεται γι' αυτόν και να χύνει δήθεν δάκρυα συμπόνιας και σαν να τον προσφέρει ενώπιον του Θεού ως ευπρόσδεκτο δώρο, λέγοντας μέσα του: «Εκείνος που εξάγει άξιο από το ανάξιο θα είναι σαν το στόμα μου», και: «Εφόσον το κάνατε σε έναν από αυτούς τους ελάχιστους, σε εμένα το κάνατε», και πάλι: «Αυτός που έγινε πατέρας των ορφανών» και τα εξής.

Και για να σου το κάνω αυτό πιο σαφές, μέσα από όσα υποβάλλει ο πονηρός στον καθένα από αυτούς που ζουν σε κοινόβιο, άκουσε από εδώ τις επιβουλές και τις υποψίες του Σατανά. Αρχίζει να υποβάλλει λογισμούς ο εχθρός, όταν ο ποιμένας εκδημήσει προς τον Κύριο, και η αδελφότητα οφείλει να εκλέξει άλλον, και λέει στον καθένα σύμφωνα με το δικό του πάθος, σύμφωνα με το δικό του θέλημα, σύμφωνα με τη δική του κατάσταση. Εάν λοιπόν υπάρχουν σε εκείνο το ποίμνιο μερικοί από τους πιο ευλαβείς, αυτά υποβάλλει στον καθένα από αυτούς και λέει: «Αν γινόσουν εσύ εδώ ποιμένας και ηγούμενος, θα μπορούσες οπωσδήποτε να τους ωφελήσεις και να τους σώσεις και να τους μεταδώσεις από τις δικές σου αρετές, επειδή ο τάδε ή ο δείνα αδελφός δεν το κάνει αυτό στην πράξη.» Αν πάλι είναι γνωστός στους ανθρώπους του κόσμου, του υποβάλλει ότι: «Θα μπορούσες να ελκύσεις πολλούς προς τη μοναχική πολιτεία και να τους βγάλεις από τον κόσμο, και θα γινόσουν στόμα Χριστού· διότι αυτός που εξάγει, λέει, το πολύτιμο από το ανάξιο θα είναι σαν το στόμα μου.»

Πόσο μεγάλες και αξιέπαινες είναι οι ανταμοιβές σου, πόσο άφθονη και υπερβάλλουσα είναι η ανταπόδοσή σου από τον Θεό των όλων. Διότι είναι βέβαια σπουδαίο και το να σώζει κανείς έστω και έναν (πώς όχι άλλωστε; αφού, όπως λέει η Θεία Γραφή, εκείνος που εξάγει το άξιο από το ανάξιο, θα είναι σαν το στόμα μου)· το να σώζει όμως τόσες ψυχές και το σύνολο του λαού, πώς να μην είναι σπουδαίο και αξιοσέβαστο και όντως επάξιο της άνωθεν μεγαλοδωρεάς; Εσύ λοιπόν, το πραγματικά μεγάλο και ουσιαστικό όνομα, εισήλθες στα βασίλεια φέροντας μαζί σου κάθε καλό, και είθε εσύ να αφήσεις τα ίχνη της δικαιοσύνης να διαιωνίζονται.

Επειδή λοιπόν, άγιε πατέρα, έχει γραφτεί, αυτός που εξάγει άξιο από ανάξιο θα είναι σαν το στόμα μου και, αυτός που αποτρέπει άνθρωπο από τον δρόμο της πλάνης του θα καλύψει πλήθος αμαρτιών, πρέπει η αγιωσύνη σου να δραστηριοποιηθεί και να δώσει χέρι βοηθείας σε αυτόν που πλανάται. Διότι σε αυτό θα είσαι συνεργός του Θεού. Πώς όμως θα γίνει αυτό; Με το να φέρεις με μήνυμα τον Θεόκτιστο κοντά σου, και να του μιλήσεις και να συζητήσεις τα πρέποντα. Και αν μεν τον βρεις να υποχωρεί στον θείο λόγο, να του πεις και για εμένα τον ταπεινό ότι για αυτό ακριβώς έχω κινητοποιηθεί, αγαπώντας τη σωτηρία του, και αν εγκρίνεις, πατέρα, και εκείνος το επιθυμεί, να του στείλω επιστολή καταλλήλως, ώστε και από τις δύο πλευρές να ελκυστεί και να κερδηθεί αυτός που χάνεται. Διότι αυτό θέλει ο Θεός και για αυτό ήρθε πάνω στη γη, αναζητώντας να επιστρέψει το απολωλός. Και ως απόδειξη της αγάπης προς Αυτόν, θέτει σε εμάς την αγάπη προς τον πλησίον. Και πρέπει με κάθε δύναμη να κινητοποιηθούμε, όσιε πατέρα. Διότι για αυτό κι εγώ, έχοντας κινητοποιηθεί, σου έγραψα. Αν όμως μετά από τέτοια προσπάθεια παραμένει εντελώς απειθής, ας όψεται αυτός που ανομεί. Λέει ο Κύριος, αφήστε τους, είναι τυφλοί.

Έτσι πρέπει να αγωνίζεται κανείς τον καλό αγώνα, τιμιωτάτη. Αυτόν ακριβώς αγωνίστηκε η καλή σου μητέρα, προσκολλήθηκε στον Θεό και μετέβη αξιέπαινα από τα επίγεια. Ας σπεύσουμε λοιπόν και εμείς, σε παρακαλώ, να ακολουθήσουμε τα δικά της ίχνη. Και να μη νιώσεις ίλιγγο καθώς καλείσαι προς το ύψος της αρετής, αφενός επειδή με τη χάρη του Θεού και εσύ ανυψώνεσαι με τις καλές πνευματικές αναβάσεις, για τις οποίες ακούω ότι τα πηγαίνεις καλά, και αφετέρου διότι, όπου υπάρχει η θέληση, εκεί σιγά-σιγά προστίθεται και η τελείωση, καθώς ο Θεός ενδυναμώνει και αγαπά τη σωτηρία εκείνου που έχει τέτοια προαίρεση. Ίσως όμως θεωρήσεις την προστασία των αδελφών εμπόδιο σε μια τέτοια πρόθεση, νιώθοντας το βάρος της καθοδήγησης. Αλλά σε καμία περίπτωση, κυρία μου. Διότι τίποτα δεν είναι τόσο αγαπητό στον Θεό όσο το να ποιμαίνει και να οδηγεί κανείς εκείνους που τον ακολουθούν. Διότι λέει προς τον μέγα Πέτρο: Αν με αγαπάς, ποίμαινε τα πρόβατά μου. Και πάλι: Εκείνος που αναδεικνύει τον άξιο από τον ανάξιο, θα είναι σαν το στόμα μου. Και πάλι: Εκείνος που θα επιστρέψει τον αμαρτωλό από τον πλανεμένο δρόμο του, θα σώσει την ψυχή του από τον θάνατο και θα καλύψει πλήθος αμαρτιών. Διότι αν κάποιος, σπεύδοντας από φιλαρχία, αρπάξει την ποιμαντική ράβδο, είναι μισητός και αποτρόπαιος στον Θεό, και ούτε σώζει ούτε σώζεται. Αν όμως, έχοντας κληθεί από υπακοή στον Θεό, δεχθεί την ηγεσία, θα αποδειχθεί και φίλος του Θεού, και σώζων και σωζόμενος.

Δεν έπαυε λοιπόν ο μέγας Μεθόδιος να απευθύνει διαρκώς κάθε είδους νουθεσία στους άρχοντες, και αφενός μεν να τους καθοδηγεί προς έναν σεμνό βίο, αφετέρου δε να τους παραθέτει το ανόθευτο δόγμα της εκκλησίας σαν ένα γνήσιο και βασιλικό νόμισμα, ενσφραγίζοντάς το στις ψυχές τους ασφαλές και απαραβίαστο. Διότι υπήρχαν, ναι, υπήρχαν και τότε εκείνοι που το παραχάρασσαν αυτό και μετέβαλαν τα όρια, τα οποία οι πατέρες μας έθεσαν στην εκκλησία του Θεού, και πολλοί έβλαπταν τις ψυχές τους από την παραφθορά που εισήγαγαν οι Φράγκοι, οι οποίοι ισχυρίζονταν ότι ο μεν Υιός γεννήθηκε από τον Πατέρα, το δε Πνεύμα εκπορεύεται από τον Υιό. Σε αυτούς ο άγιος αντιστεκόταν, αφενός μεν με τα λόγια του Κυρίου, αφετέρου δε με πατερικές φωνές, και κατέρριπτε τους συλλογισμούς τους και κάθε ύψωμα που υψωνόταν εναντίον της θείας γνώσης, και πολλούς αιχμαλώτιζε στην υπακοή του Χριστού, μεταφέροντάς τους από την πλανεμένη πίστη στην αληθινή και άμωμη, αναδεικνύοντας τίμιους ανθρώπους από ανάξιους, και γι' αυτό γινόταν και αποκαλούνταν στόμα Θεού. Εξαιτίας αυτού, οι πιστοί καθημερινά πληθύνονταν και ο λόγος του Θεού αυξανόταν, πράγμα που έχουμε ακούσει να λέει ο Λουκάς για τη διδαχή των αποστόλων, ή, αν προτιμάς εκείνο το παλαιό ρητό, ο μεν οίκος του Δαβίδ προόδευε, ο δε οίκος του Σαούλ υποχωρούσε, ελαττούμενος καθημερινά.