Πατερικές αναφορές στο ΙΕΡΕΜΙΑΣ 16:19

Βρίσκουμε τον προφήτη Ιερεμία να κραυγάζει προς τον Θεό: «Κύριε, δύναμή μου και βοήθειά μου, και καταφυγή μου σε ημέρα των συμφορών μου· προς εσένα θα έρθουν τα έθνη από τα πέρατα της γης, και θα πουν: Πόσο ψεύτικα είδωλα κατασκεύασαν οι πατέρες μας, και δεν υπάρχει σε αυτά καμία ωφέλεια.» Έγινε λοιπόν ο Χριστός φως για την αποκάλυψη των εθνών, αλλά και για τη δόξα του Ισραήλ. Διότι, αν και μερικοί από αυτούς έγιναν υβριστές και απειθείς, και είχαν τη διάνοιά τους γεμάτη από έλλειψη συνέσεως, εντούτοις σώθηκε το υπόλειμμα, και δοξάστηκε μέσω του Χριστού.

Η δε σοφία αυτού του κόσμου είναι μωρία ενώπιον του Θεού, σύμφωνα με τα γεγραμμένα. <Ελιά ωραία, πολύσκιωτη στην όψη.> Διότι αχρηστεύει ολοκληρωτικά την ψυχή του ανθρώπου η απομάκρυνση από τον Θεό και η παντελής στέρηση της δικής Του χάρης και βοήθειας. Διότι είναι φοβερό το να πέσει κανείς στα χέρια του ζωντανού Θεού. <Προς εσένα τα έθνη.> Διότι, αν και υπήρξαν υβριστές και απειθείς, και είχαν τη διάνοια γεμάτη από ασυνεσία, εντούτοις σώζονται και δοξάζονται από τον Χριστό. Και απαρχή αυτών υπήρξαν οι αθλοφόροι μάρτυρες, των οποίων η λαμπρότητα της δόξας καταυγάζει όλη την οικουμένη κάτω από τον ουρανό. <Και θα είναι σαν το δέντρο.> Διότι δεν υπερηφανεύεται για τον πλούτο, ούτε βέβαια συμπεριφέρεται με υψηλοφροσύνη μένοντας μακριά από μάταιη δόξα· διότι αυτά είναι μάταια πράγματα, και τίποτα άλλο. Διότι αποτελεί ασφαλές ενέχυρο για τη σωτηρία η πεποίθηση στον παντοδύναμο Θεό· αντίθετα, το να στηρίζει κανείς την ελπίδα σε άλλους, είναι μάταιο και ανωφελές. <Ιδού, σαν τον πηλό.> Διότι εύκολα αναπλάθει το δημιούργημά Του σε ό,τι Εκείνος επιλέξει. <Μήπως δεν είναι οι λόγοι; κ.λπ.> Ονομάζει πυρ το ευαγγελικό και σωτήριο κήρυγμα, ή και αυτήν την ίδια τη μέθεξη του Αγίου Πνεύματος, το οποίο και παρομοιάζεται με φωτιά. Γι' αυτό, άλλωστε, και ο πάνσοφος Ιωάννης ο Βαπτιστής λέει τα εξής γι' αυτό αλλά και για τον Σωτήρα όλων μας, τον Ιησού Χριστό: <Εγώ σας βαπτίζω με νερό για μετάνοια, κ.λπ.>

ΨΑΛΜΟΣ ΙΘ΄. <Είθε να σε εισακούσει ο Κύριος σε ημέρα θλίψεως.> (A f. 116 b.) Πάντοτε ο σκοπός των αγίων είναι στραμμένος προς τον Θεό, και, αποβλέποντας μόνο σε Αυτόν, ζητούν τη δική Του βοήθεια, ακόμη και αν κάπου σαλεύει κάποιο κύμα και εγείρεται σφοδρή τρικυμία από την επιβουλή των δαιμόνων. Γνωρίζοντας αυτό, και ο Ιερεμίας έλεγε: «Κύριε, ισχύ μου, και βοηθέ μου, και καταφυγή μου, σε ημέρα των συμφορών μου.» Διότι η μεν ανθρώπινη συνδρομή είναι σαθρή, ενώ ασφαλής είναι η άνωθεν βοήθεια. Εξαιτίας αυτού ακριβώς και οι άγιοι λένε ότι είναι ταλαίπωρος ο άνθρωπος, ή μάλλον καταραμένος, εκείνος που εναποθέτει την ελπίδα του σε άνθρωπο και απομακρύνει την καρδιά του από τον Κύριο. Φαίνεται δε τώρα ότι ο Δαβίδ ονομάζει ημέρα θλίψεως, ιστορικά μεν εκείνη κατά την οποία ο Σενναχηρείμ έστειλε μέσω του Ραψάκη εκείνα τα αλαζονικά γράμματα: «Ας μην σας εξαπατά ο Εζεκίας ότι ο Θεός θα γλυτώσει την Ιερουσαλήμ από τα χέρια μου.» Αλληγορικά δε, την ημέρα του πάθους, όταν έλεγε ο Σωτήρας: «Περίλυπη είναι η ψυχή μου.» Προσεύχονται λοιπόν και οι περί τον Εζεκία να τον εισακούσει ο Θεός, καθώς θλίβεται για όσα βλασφήμησε ο Σενναχηρείμ· και οι μαθητές του Σωτήρα, ώστε να Τον εισακούσει ο Θεός και Πατέρας. Μαθαίνουμε δε και εμείς σε καιρό θλίψεως να μην καταπτοούμαστε, αλλά να προσευχόμαστε, και να μην εμπιστευόμαστε τη σωτηρία μας σε ανθρώπους, αλλά στον Θεό που τα πάντα δύναται. <Είθε να θυμηθεί κάθε θυσία σου.> (C f. 38 b.)

Ψ. Του ιδίου. ΛΕ΄. Κύριε, ισχύ μου, και βοήθειά μου, και καταφυγή μου σε ημέρα συμφορών· προς εσένα θα έρθουν τα έθνη από τα πέρατα της γης και θα πουν: «Πόσο ψεύτικα είδωλα απέκτησαν οι πατέρες μας, και δεν υπάρχει σε αυτά καμία ωφέλεια;». Είναι δυνατόν να φτιάξει ο άνθρωπος θεούς για τον εαυτό του; Και όμως αυτοί δεν είναι θεοί. Γι' αυτό, ιδού, εγώ θα τους φανερώσω σε αυτόν τον καιρό το χέρι μου, και θα τους γνωρίσω τη δύναμή μου, και θα μάθουν ότι εγώ είμαι ο Κύριος. ※ Η αμαρτία του Ιούδα είναι γραμμένη με σιδερένια γραφίδα, είναι σκαλισμένη με αδαμάντινη αιχμή πάνω στο στήθος της καρδιάς τους. Αφού προφήτευσε ο λόγος (της Γραφής) για εκείνους που μέσω του Χριστού γνώρισαν τον Θεό των όλων, στη συνέχεια προσθέτει τα σχετικά με την αμαρτία του ιουδαϊκού λαού εναντίον του Σωτήρα, υποδηλώνοντας ότι αυτή θα είναι ανεξίτηλη, σύμφωνα με τις λέξεις που παρατίθενται μετά τους αστερίσκους· τις οποίες μπορεί κανείς να τις εφαρμόσει και στον προδότη Ιούδα, καθώς και αυτός είχε προγνωστεί και προαναγγελθεί ονομαστικά από το θείο Πνεύμα.

Εξυπακούεται δε ότι η αγαθότητα και η φιλανθρωπία του Θεού των όλων, ο Οποίος την καλεί —εννοώντας σαφώς τη δικαιοσύνη, η οποία δεν είναι άλλη από τη σοφία Του— την οποία αφού είδαν τα έθνη, που προηγουμένως βρίσκονταν σε κατάσταση αφοβίας Θεού, φοβήθηκαν τον Θεό. Και αυτά, αφού κλήθηκαν από τα άκρα και από τα πέρατα της οικουμένης, πλησίασαν τον Θεό· αυτοί που κάποτε βρίσκονταν μακριά, ήλθαν κοντά στη βασιλεία των ουρανών. Γι' αυτό και έμειναν έκπληκτοι με το παράδοξο της σωτηρίας, και διδάσκοντας ο ένας τον άλλον, και βοηθώντας αδελφός τον αδελφό, εξομολογούνται την προηγούμενη πλάνη τους σχετικά με τα είδωλα, λέγοντας ακριβώς αυτά: ξυλουργός λοιπόν ήταν και χαλκουργός εκείνος που με σφυρί, με καρφιά και με ανθρώπινη τέχνη ανήγειρε και στερέωσε αυτούς που προηγουμένως νομίζαμε για θεούς. Αυτοί όμως τελικά δεν ήταν τίποτε άλλο παρά άψυχα ξόανα, που δεν επιδέχονταν καμία απολύτως κίνηση από μόνα τους, και ότι οι πατέρες μας απέκτησαν ψεύτικα είδωλα στα οποία δεν υπήρχε καμία ωφέλεια.

Έχοντας, λοιπόν, πληροφορηθεί και μέσα από αυτά ότι η παρουσία του Χριστού προετοιμαζόταν να αποβεί σωτήρια όχι μόνο για τους Ιουδαίους αλλά και για όλα τα έθνη, ας αποδείξουμε και το τρίτο: πώς, δηλαδή, κατά τους χρόνους της επιφανείας του, δεν προφητεύονταν μόνο τα ευνοϊκότερα για τα έθνη, αλλά και τα αντίθετα για όσους προέρχονται από την περιτομή. Ρητά, βεβαίως, τα ίδια τους τα λόγια προαγορεύουν την έκπτωση και την αποβολή του ιουδαϊκού έθνους εξαιτίας της απιστίας τους προς τον Χριστό, έτσι ώστε να μην αναδεικνυόμαστε πλέον εμείς ίσοι με αυτούς, αλλά καταφανώς ανώτεροί τους. Και τώρα θα παραθέσω απλώς τα χωρία των προφητών χωρίς καμία ερμηνευτική ανάλυση σε αυτά, αφενός λόγω της σαφήνειάς τους και αφετέρου επειδή πρόκειται αργότερα, με την άνεσή μου, να προβώ σε μια πληρέστατη εξέτασή τους. 〈ΚΔ΄. Από τον Ιερεμία〉. «Αυτά λέει ο Κύριος: σταθείτε στους δρόμους, και κοιτάξτε, και ρωτήστε για τα αιώνια μονοπάτια του Κυρίου, και δείτε ποια είναι η αγαθή οδός και βαδίστε σε αυτήν, και θα βρείτε εξαγνισμό για τις ψυχές σας· και εκείνοι είπαν: δεν θα πορευτούμε. Όρισα για εσάς φρουρούς, ακούστε τη φωνή της σάλπιγγας· και εκείνοι είπαν: δεν θα ακούσουμε. Γι' αυτό άκουσαν τα έθνη, και αυτοί που ποιμαίνουν τα ποίμνια ανάμεσά τους». 〈ΚΕ΄. Από τον ίδιο〉. «Κύριε, δύναμή μου και βοήθειά μου και καταφυγή μου σε ημέρα συμφορών.

Αυτόν λοιπόν τον ήλιο, και όχι τον αισθητό ούτε τον ολοφάνερο σε όλα τα λογικά και άλογα όντα, αλλά τον ένθεο και νοερό και αίτιο κάθε αρετής και δικαιοσύνης, ο Θεός λέγει ότι επί του παρόντος ανατέλλει μόνο σε εκείνους που τον φοβούνται, αποκρύπτοντάς τον από τους ανάξιους. Για τους οποίους κάπου αλλού λέγει: «Και θα δύσει ο ήλιος για τους προφήτες που πλανούν τον λαό μου». 〈Από τον Ιερεμία〉. «Κύριε, ισχύ μου και βοήθειά μου και καταφύγιό μου σε ημέρα θλίψεως, σε εσένα θα έλθουν τα έθνη από τα πέρατα της γης, και θα πουν, ψεύτικα είδωλα απέκτησαν οι πατέρες μας, και δεν υπάρχει σε αυτά καμία ωφέλεια. Μήπως μπορεί ο άνθρωπος να κατασκευάσει θεούς για τον εαυτό του, και (όμως) αυτοί δεν είναι θεοί; Γι' αυτό, ιδού, εγώ θα τους φανερώσω σε αυτόν τον καιρό το χέρι μου, και θα τους κάνω γνωστή και τη δύναμή μου, και θα γνωρίσουν ότι εγώ είμαι ο Κύριος». Ένας Κύριος προσεύχεται σε άλλον Κύριο, δηλαδή στον Πατέρα και Θεό των όλων, όπου αρχίζοντας λέγει: «Κύριε, ισχύ μου», και τα εξής. Σαφώς δε προφητεύει τη μεταστροφή των εθνών από την πολύπλανη ειδωλολατρία προς την ευσέβεια στον Θεό. Και αυτή η προφητεία αποδεικνύεται ξεκάθαρα ότι έχει εκπληρωθεί μετά την παρουσία του Σωτήρα μας Ιησού Χριστού στους ανθρώπους.

Μέσω αυτού, αναρίθμητοι άνθρωποι από κάθε γένος, αφού αποστράφηκαν την πλάνη των ειδώλων, αποδέχθηκαν την αληθινή γνώση και ευσέβεια του επί πάντων Θεού, σχεδόν επιβεβαιώνοντας τους χρησμούς των αρχαίων, και μεταξύ άλλων ιδιαίτερα εκείνον που διακηρύχθηκε μέσω του προφήτη Ιερεμία: «Κύριε, ο Θεός μου, σε σένα θα έρθουν έθνη από τα πέρατα της γης και θα πουν ότι ψεύτικα ήταν τα είδωλα που απέκτησαν οι πατέρες μας και δεν υπήρχε σε αυτά καμία ωφέλεια. Είναι δυνατόν να κατασκευάσει ο άνθρωπος για τον εαυτό του θεούς, ενώ αυτοί δεν είναι θεοί;». Όλα αυτά, λοιπόν, επιβεβαιώνουν τον λόγο σχετικά με τα δικά μας ζητήματα, ότι δηλαδή αυτά δεν επινοήθηκαν από ανθρώπινη παρόρμηση, αλλά προγνώστηκαν από τον Θεό και προαναγγέλθηκαν θεόθεν μέσω των έγγραφων προφητειών, και ακόμη περισσότερο ότι ο λόγος αυτός προτάθηκε από τον Θεό σε όλους τους ανθρώπους μέσω του Σωτήρα μας, και στη συνέχεια ενδυναμώνεται και διατηρείται από τον Θεό. Έτσι, μολονότι καταδιώκεται επί τόσα χρόνια τόσο από τους αόρατους δαίμονες όσο και από τους κατά καιρούς ορατούς άρχοντες, καθημερινά λάμπει πολύ περισσότερο, διαπρέπει, αυξάνεται και πληθαίνει σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό, καθώς ολοφάνερα η άνωθεν συνέργεια του Θεού των όλων παρέχει στη διδασκαλία και την προσηγορία του Σωτήρα μας το ακαταμάχητο, το αήττητο και τη νικηφόρα δύναμη κατά των εχθρών.

Προς εσένα τα έθνη. Οι μεν Ιουδαίοι, αν και είχαν ευσεβείς πατέρες, παρεξέκλιναν προς την ασέβεια, ενώ αυτοί έπραξαν το αντίθετο. Αυτό λέγει ο προφήτης, κατηγορώντας τους και καταδεικνύοντας πόσο μεγάλο όφελος θα προκύψει για τους άλλους από την τιμωρία τους, ενώ ταυτόχρονα κεντρίζει τους Ιουδαίους: Οι πλησίον σου σε ατιμάζουν, ενώ όσοι βρίσκονται μακριά θα προσέλθουν σε εσένα.

Αλλά τώρα δεν συμβαίνει έτσι· αντίθετα, όταν ήλθε ο μονογενής Υιός, παντού το όνομά Του έγινε θαυμαστό μαζί με τον Χριστό. «Από την ανατολή του ηλίου», λέγει, «μέχρι τη δύση το όνομά μου έχει δοξαστεί ανάμεσα στα έθνη». Και πάλι: «Σε κάθε τόπο προσφέρεται θυμίαμα στο όνομά μου, και θυσία καθαρή. Εσείς όμως το βεβηλώνετε». Και άλλος: «Γέμισε ολόκληρη η γη από τη γνώση του Κυρίου». Και πάλι: «Θα έλθουν λέγοντας: Ψεύτικα είδωλα απέκτησαν οι πατέρες μας».