Πατερικές αναφορές στο ΙΕΡΕΜΙΑΣ 17:11

Επειδή, λοιπόν, μαζί με όλους τους άλλους, ο Αβεσσαλώμ έπεισε και απέσπασε τον Αχιτόφελ, τον σύμβουλο του Δαβίδ, έναν άνδρα ικανότατο στις συμβουλές, ο οποίος έφερε στη γλώσσα του όλες τις πολεμικές πανοπλίες και τις μηχανές, ο μακάριος Δαβίδ όπλισε με λόγια τον στενότατο φίλο του Χουσί και τον απέστειλε εναντίον του Αχιτόφελ σαν αετό εναντίον πέρδικας. Διότι ο τύραννος μοιάζει με πέρδικα, καθώς αρπάζει τα ξένα και στο τέλος εγκαταλείπεται έρημος. Μάρτυρας γι' αυτό είναι ο Ιερεμίας, ο οποίος λέει: «Φώναξε η πέρδικα, συνέλεξε εκείνα που δεν γέννησε». Έστειλε τον σύμβουλο προς τον επίβουλο σαν λιοντάρι εναντίον ονάγρου - «Τα άγρια γαϊδούρια στην έρημο είναι το κυνήγι του λιονταριού» - λέγοντάς του: «Δεν υπάρχει ανάγκη από πανοπλία, δεν υπάρχει ανάγκη από μάχη και πόλεμο. Ματαίωσέ μου τη συμβουλή του Αχιτόφελ, και η επιβουλή θα τερματιστεί. Το τόξο είναι ο Αχιτόφελ και το βέλος ο Αβεσσαλώμ. Κόψε τη χορδή του τόξου, και το βέλος θα μείνει αδρανές. Πήγαινε στον Αβεσσαλώμ σαν να φεύγεις από εμένα και να καταφεύγεις σε εκείνον. Λοιδόρησέ με μπροστά του, καταπραΰνοντας με τις εναντίον μου λοιδορίες τον πυρετό της ψυχής του. Όταν σου δείξει εμπιστοσύνη ως φίλο, τότε πείσε τον να μην υπακούσει στον Αχιτόφελ».

Αλλά επειδή την προηγούμενη φορά είπα πολλά για αυτόν τον κόκορα που δυσφήμησε κακόβουλα, όταν σας παρουσίασα την πέρδικα, την οποία κήρυξε ο προφήτης Ιερεμίας λέγοντας, «Λάλησε η πέρδικα, συγκέντρωσε όσα δεν γέννησε»· και πάλι αυτός ο μιαρός και βλάσφημος, βλέποντας τους κόμητες να τον υπερασπίζονται, παίρνοντας θάρρος από αυτούς φτερούγισε, και νομίζοντας ότι θα μας φοβίσει, μάλλον μας εξήγειρε· ελάτε, με στεναγμούς και δάκρυα, ως συνήθως, ας πούμε: «Είναι προτιμότερο να ελπίζει κανείς στον Κύριο, παρά να ελπίζει σε άρχοντες». Διότι αυτός, αυτός ο επικατάρατος, αδειάζοντας τη χρυσή φαρέτρα του, ξεσήκωσε εναντίον μας υπάτους και κόμητες, και πλήθος μαγίστρων και βασιλισσών· αλλά εμείς ας πούμε εκείνο το προφητικό λόγιο: «Αυτοί στηρίζονται σε άρματα, και αυτοί σε άλογα, εμείς όμως στο όνομα του Κυρίου του Θεού μας». Διότι ακόμη και αν έπρεπε να πω κάτι προς τις εξουσίες του κόσμου, ή προς τον ίδιο τον ευσεβέστατο βασιλιά, δεν θα ντραπώ, ούτε θα δειλιάσω, έχοντας τον προφήτη Δαβίδ να με προτρέπει συνεχώς και να λέει: «Μιλούσα ενώπιον βασιλέων και δεν ντρεπόμουν». Ποιος άκουσε ποτέ τέτοια φρικτά και φοβερά πράγματα; Τον Χριστό και Θεό Λόγο, που κηρύχθηκε σε εμάς από προφήτες και αποστόλους, τώρα να μεταμορφώνεται σε άνθρωπο, και η Θεοτόκος να ονομάζεται ανθρωποτόκος!

Τέτοιος είναι και ο σατανάς, συγκεντρώνοντας διαρκώς όσα δεν του ανήκουν, και επιβάλλοντας στον εαυτό του ακόμη πιο αβάσταχτη την κόλαση. Έχει ειπωθεί κάπου και προς αυτόν: «Όπως το ένδυμα που έχει μολυνθεί με αίμα δεν θα είναι καθαρό, έτσι ούτε και συ θα είσαι καθαρός, διότι κατέστρεψας τη γη μου και σκότωσες τον λαό μου· δεν πρόκειται να παραμείνεις στον αιώνα». Διότι ποιους λαούς δεν έχει καταστρέψει; Ή ποια έθνη λυπήθηκε; Και ποιο από τα πλέον αποτρόπαια πράγματα δεν θα βρισκόταν ένοχος ότι έχει τολμήσει; Θα τον ακολουθήσει λοιπόν δικαίως το «ουαί», και θα γίνει παράδειγμα προς αποφυγή, αφού η εξουσία του θα έχει καταλυθεί και η πλεονεξία του εις βάρος όλων θα έχει εξοριστεί. Και αυτό πάλι ο σοφός μας Ιερεμίας το υπαινίσσεται λέγοντας γι' αυτόν: «Φώναξε η πέρδικα, συγκέντρωσε εκείνα που δεν γέννησε, αποκτώντας τον πλούτο της χωρίς δικαιοσύνη· στα μισά των ημερών του θα τον εγκαταλείψουν, και στα έσχατά του θα αποδειχθεί άφρων». Αυτό δε έχει συμβεί και ιστορικά. Διότι κυρίευσε την Ιουδαία ο Βαβυλώνιος, και βεβαίως και τη Σαμάρεια, και αφού ξερίζωσε και άλλες χώρες μαζί με αυτές, τους μετέφερε στα δικά του εδάφη· όταν όμως ο Κύρος στρατοπέδευσε ενάντια στους Βαβυλωνίους με Πέρσες και Μήδους, αναχώρησαν πάλι όσοι είχαν συγκεντρωθεί βιαίως, και σχεδόν πετώντας έφυγαν πάλι για την πατρίδα τους όσοι ήταν παγιδευμένοι στα δεσμά της αιχμαλωσίας.

Και αυτό το ίδιο το όνομα της θεότητας, είτε σημαίνει την εποπτική είτε την προνοητική εξουσία, έχει οικεία σχέση με την ανθρώπινη φύση. Διότι Εκείνος που παρέσχε στα όντα τη δύναμη να υπάρχουν, είναι Θεός και επόπτης εκείνων που δημιουργήθηκαν από Αυτόν. Αλλά, επειδή εξαιτίας της επιβουλής εκείνου που έσπειρε μέσα μας το ζιζάνιο της απείθειας, η φύση μας δεν διέσωσε πλέον στον εαυτό της την εικόνα του πατρικού χαρακτήρα, αλλά παραμορφώθηκε προς το αίσχος της αμαρτίας, γι' αυτόν τον λόγο, μέσω της ομοιότητας ως προς την προαίρεση, υιοθετήθηκε στην πονηρή συγγένεια του πατέρα της αμαρτίας. Έτσι ώστε, για εκείνον που αποκηρύχθηκε εξαιτίας της δικής του κακίας, ο αγαθός και αληθινός να μην είναι πλέον Πατέρας και Θεός, αλλά αντί για τον εκ φύσεως αληθινό Θεό να τιμηθούν εκείνοι που εκ φύσεως δεν είναι θεοί, όπως λέει ο Απόστολος, και αντί για τον αληθινό Πατέρα να θεωρηθεί πατέρας ο ψευδώνυμος, όπως κάπου αινιγματικά αναφέρει ο προφήτης Ιερεμίας λέγοντας: «Έκραξε η πέρδικα, συνάχθηκε γύρω της πλήθος που δεν το γέννησε η ίδια». Επειδή, λοιπόν, το αποκορύφωμα της συμφοράς μας ήταν αυτό, δηλαδή το να αποξενωθεί η ανθρώπινη φύση από τον αγαθό Πατέρα και να βρεθεί έξω από τη θεία εποπτεία και κηδεμονία, γι' αυτόν τον λόγο Εκείνος που ποιμαίνει ολόκληρη τη λογική κτίση, αφού άφησε στα ύψη το απλανές και υπερκόσμιο ποίμνιο, αναζητά από φιλανθρωπία το πλανημένο πρόβατο, εννοώ τη δική μας φύση.

Διότι αυτός θα προσκαλέσει όλο τον λαό κοντά του από κάθε χώρα της διασποράς, οικειοποιούμενος αυτούς ως δικά του τέκνα, υποσχόμενος σε αυτούς ότι θα αποκαταστήσει τη χώρα και θα αναστήσει τη βασιλεία τους και τον ναό, ώστε να προσκυνηθεί από αυτούς ως θεός, όπως λέγει ο προφήτης: «Θα συνάξει όλη του τη δύναμη από την ανατολή μέχρι τη δύση του ηλίου· εκείνοι που κάλεσε και εκείνοι που δεν κάλεσε θα πορευθούν μαζί του». Και ο Ιερεμίας, αναφερόμενος σε αυτόν, χρησιμοποιώντας παραβολή λέει τα εξής: «Η πέρδικα φώναξε, συγκέντρωσε εκείνα που δεν γέννησε· συγκεντρώνοντας τον πλούτο του χωρίς δικαιοσύνη, στο μέσον των ημερών του θα τον εγκαταλείψουν, και στα έσχατά του θα αποδειχθεί άφρων». Δεν θα βλάψει, λοιπόν, σε σχέση με το προκείμενο, να διηγηθούμε και το τέχνασμα του ζώου, και το ότι δεν διατύπωσε μάταια ο προφήτης το ρητό χρησιμοποιώντας την παραβολή του ζώου. Διότι, επειδή η πέρδικα είναι κενόδοξο ζώο, όταν δει πλησίον φωλιά άλλης πέρδικας που έχει νεοσσούς, αφού ο πατέρας τους πετάξει μακριά για τροφή, μιμούμενη τη φωνή του ξένου προσκαλεί κοντά της τους νεοσσούς· εκείνοι δε, νομίζοντας ότι είναι ο δικός τους πατέρας, προστρέχουν σε αυτήν. Και αυτή καυχιέται για τα ξένα τέκνα σαν να είναι δικά της. Όταν όμως έλθει ο αληθινός πατέρας και φωνάξει με τη δική του φωνή, οι νεοσσοί τον αναγνωρίζουν, εγκαταλείπουν τον νόθο και πορεύονται προς τον αληθινό πατέρα.

ΣϟΗ΄. ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΑΡΧΙΜΑΝΔΡΙΤΗ ΛΟΥΚΑ. «Η πέρδικα φώναξε και μάζεψε εκείνα που δεν γέννησε, δημιουργώντας τον πλούτο της χωρίς δικαιοσύνη», είπε ο πολυπαθέστατος από τους προφήτες Ιερεμίας, περιγράφοντας τον άδικο στρατηγό, ο οποίος εξοπλίζεται εναντίον της αλήθειας στους έσχατους καιρούς, καθώς και όλους εκείνους που στρατηγούν με άκριτη γνώμη και χωρίς καμία ωφέλεια. Εάν, λοιπόν, έτσι έχουν τα πράγματα, γιατί προετοιμάζεις στίφη και φάλαγγες, όχι από μοναχούς, αλλά μάλλον από μαχητές;

Όταν δε είδαν οι εγκάθειρκτοι το φως της αϊδίου ζωής, αναφώνησαν λέγοντας: «Εσύ φωτίζεις θαυμαστά από όρη αιώνια». Όρη ονόμαζαν τα στερεώματα του Άδη. Ταράχθηκαν όλοι οι ασύνετοι στην καρδιά· δηλαδή, εξέστησαν οι διαβολικοί άρχοντες: «Αποκοιμήθηκαν τον ύπνο τους και δεν βρήκαν τίποτα». Διότι νεκρώθηκαν από τον Κύριο, και όσα είχαν στα χέρια τους τα έχασαν, και δεν βρήκαν τίποτα. «Από την επιτίμησή σου, Θεέ του Ιακώβ, αποκοιμήθηκαν εκείνοι που επέβαιναν στους ίππους». Ίππους ονομάζει τις ψυχές των κατεχομένων, και αναβάτες τους πονηρούς δαίμονες, τους δαίμονες που ανελέητα βασάνιζαν τις ψυχές των ανθρώπων. Αποκοιμήθηκαν και νεκρώθηκαν. Τότε, όταν είδαν τη σωτηρία των ψυχών και τη δική τους απώλεια, την ελευθερία εκείνων και τη δική τους δουλεία, εκείνους να απελευθερώνονται και τους εαυτούς τους να κρατούνται με άλυτα δεσμά, αναφώνησαν με δυνατή κραυγή: «Εσύ είσαι φοβερός, και ποιος θα μπορέσει να σου αντισταθεί κατά πρόσωπο; Ενώ εμείς μαστιγώναμε τις ψυχές, εσύ εξακόντισες από τον ουρανό εναντίον μας δίκαιη κρίση· διότι εμείς δεν κρίναμε δίκαια· γι' αυτό κρινόμαστε, γι' αυτό δεν τυγχάνουμε καμίας επιείκειας. Διότι ανελέητη είναι η κρίση για εκείνον που δεν έδειξε έλεος». Τους κατέκλεισε στα ταμεία του Άδη, για να κολάζονται υπό τη δυσοσμία των δρακόντων, δένοντάς τους με δεσμά άλυτα. Ο δε Κύριος, αφού πήρε όλες τις ψυχές, τις σύναξε, και εκπλήρωσε την προφητεία του Ιερεμία: «Συνήγαγε η πέρδικα εκείνα που δεν γέννησε».

Ο λόγος απευθύνεται σε εκείνους που ασεβούν στα κρυφά και νομίζουν ότι περνούν απαρατήρητοι. Σχετικά με τα σχέδιά τους λέγει ότι ο Θεός γνωρίζει ακόμη και αυτούς που κρύβονται. Τίποτε δεν είναι τόσο αφανές, όσο η καρδιά του ανθρώπου. Γι' αυτόν τον λόγο κάποιος άλλος λέγει: «Βαθιά και κρυμμένη καρδιά είναι ο άνθρωπος, και ποιος θα μπορέσει να τον γνωρίσει;» Ίσως νομίζετε ότι περνάτε απαρατήρητοι, λέγει. Δεν συμβαίνει αυτό· γνωρίζω τα πάντα για εσάς. *Λάλησε η πέρδικα, συγκέντρωσε εκείνα που δεν γέννησε, αποκτώντας τον πλούτο της χωρίς δικαιοσύνη.

Ο λόγος απευθύνεται προς τους πλεονέκτες. Κάποιοι δε το ερμήνευσαν ως εξής: Είναι συνήθεια, λέει, οι πέρδικες, μετά την εκκόλαψη των αυγών, να προσκαλούν τους νεοσσούς με τη φωνή τους, και να αφήνουν γυμνή εκείνη που τα γέννησε. Έτσι, λέει, και αυτοί συγκεντρώνουν τον κόπο των άλλων, για τον οποίο δεν κοπίασαν. *Στο ήμισυ των ημερών του θα τον εγκαταλείψουν.

Δηλαδή, δεν θα απολαύσει τα ξένα. *Και στα έσχατά του θα είναι άφρων. Δηλαδή, πεθαίνοντας θα κατανοήσει τη ματαιότητα της επιδίωξής του, εγκαταλείποντας τον πλούτο του σε ξένους. Ορισμένοι δε το ερμήνευσαν αυτό από το εβραϊκό πρωτότυπο ως εξής: Ο πέρδικας επωάζει, και δεν γεννά· καθώς έχει τη συνήθεια να κλέβει τα αυγά του θηλυκού, έπειτα, αφού τα θερμάνει και τα εκκολάψει, οδηγώντας τα στο νερό και ποτίζοντάς τα, τα θανατώνει.

Για να πει, λοιπόν, ότι με αυτόν τον τρόπο μάταια ο πλεονέκτης συγκεντρώνει τον πλούτο. Στο μέσο των ημερών του θα τον εγκαταλείψουν. Το εβραϊκό κείμενο, λέει, έχει ως εξής: Στο μέσο των ημερών αυτών θα τον εγκαταλείψει, δηλαδή τον πλούτο. *Και στα έσχατά του θα είναι άφρων.*

Ο Εβραίος λέει: Και το τέλος του θα είναι πένθιμο. Θεωρώ όμως καλύτερη και σαφέστερη την προηγούμενη έννοια. Ομιλεί περί του Αιγυπτίου, αναφέροντας συγχρόνως την ασυνειδησία του· και το «θα εγκαταλείψουν», τούτο σημαίνει «θα απαχθούν αιχμάλωτοι». Ο Θεός δοκίμασε ωδίνες γι' αυτούς· εκείνος, καλώντας τους, απλώς εισακούσθηκε: Στο τέλος των ημερών του θα είναι άφρων. Αυτό σημαίνει ότι θα ελεγχθεί επειδή δεν συγκεντρώνει τα δικά του, αλλά τα ξένα. Διότι τι θα μπορούσε να είναι πιο ανόητο από εκείνον που υπερηφανεύεται για όσα δεν του ανήκουν;