Πατερικές αναφορές στο ΙΕΡΕΜΙΑΣ 17:13

Εάν ο Θεός είναι και ονομάζεται πηγή σοφίας και ζωής, όπως αφενός λέει μέσω του Ιερεμία: «Εμένα εγκατέλειψαν, την πηγή του ζώντος ύδατος»· και πάλι: «Θρόνος δόξας υψωμένος, το αγίασμά μας, η υπομονή του Ισραήλ, Κύριε, όλοι όσοι σε εγκαταλείπουν ας ντροπιαστούν· όσοι αποστατούν ας γραφτούν πάνω στη γη, διότι εγκατέλειψαν τον Κύριο, την πηγή της ζωής»· και αφετέρου στον Βαρούχ είναι γραμμένο: «Εγκαταλείψατε την πηγή της σοφίας»· είναι επόμενο η ζωή και η σοφία ούτε να είναι ξένες προς την ουσία της πηγής, αλλά να είναι οικείες σε αυτήν, ούτε να είναι κάποτε ανύπαρκτες, αλλά να υπάρχουν πάντοτε. Και αυτά είναι ο Υιός, ο οποίος λέει: «Εγώ είμαι η ζωή», και, «Εγώ, η σοφία, κατεσκήνωσα μαζί με τη βουλή». Πώς, λοιπόν, δεν ασεβεί εκείνος που λέει: «Υπήρξε κάποτε καιρός που δεν υπήρχε ο Υιός»; Διότι είναι το ίδιο σαν να λέει: «Υπήρξε κάποτε καιρός που η πηγή ήταν ξηρή, χωρίς τη ζωή και τη σοφία». Μια τέτοια όμως δεν θα μπορούσε να είναι πηγή· διότι αυτό που δεν γεννά από τον εαυτό του δεν είναι πηγή. Και από πόση ατοπία είναι γεμάτο αυτό! Διότι, από τη μια, ο Θεός υπόσχεται σε όσους πράττουν το θέλημά του ότι θα γίνουν σαν πηγή από την οποία δεν εξέλιπε ποτέ το νερό, λέγοντας μέσω του προφήτη Ησαΐα: «Και θα χορτάσεις, όπως ακριβώς επιθυμεί η ψυχή σου, και τα οστά σου θα παχύνουν, και θα είσαι σαν κήπος άφθονα ποτισμένος, και σαν πηγή από την οποία δεν εξέλιπε το νερό»· αυτοί, από την άλλη, τολμούν να δυσφημούν τον Θεό, ο οποίος ονομάζεται και είναι πηγή της σοφίας, θεωρώντας τον άγονο και ότι κάποτε στερήθηκε την ίδια του τη σοφία.

Εάν ο Θεός είναι και ονομάζεται πηγή σοφίας και ζωής, όπως λέει μέσω του Ιερεμία: «εμένα εγκατέλειψαν, την πηγή του ζωντανού νερού», και πάλι: «θρόνος δόξας υψωμένος είναι το αγίασμά μας· η ελπίδα του Ισραήλ, Κύριε, όλοι όσοι σε εγκαταλείπουν ας καταντροπιαστούν· όσοι αποστατούν ας γραφτούν στο χώμα, διότι εγκατέλειψαν τον Κύριο, την πηγή της ζωής», ενώ στον Βαρούχ έχει γραφτεί: «εγκαταλείψατε την πηγή της σοφίας», τότε θα ήταν επόμενο η ζωή και η σοφία ούτε να είναι ξένες προς την ουσία της πηγής, αλλά γνήσια δικά της χαρακτηριστικά, ούτε να είναι κάποτε ανύπαρκτες, αλλά να υπάρχουν πάντοτε. Και αυτά είναι ο Υιός, ο οποίος λέει: «Εγώ είμαι η ζωή» και «Εγώ, η σοφία, κατοίκησα μαζί με τη σύνεση». Πώς, λοιπόν, δεν ασεβεί εκείνος που λέει «υπήρξε καιρός που δεν υπήρχε ο Υιός»; Διότι είναι το ίδιο σαν να λέει «υπήρξε καιρός που η πηγή ήταν ξηρή, χωρίς τη ζωή και τη σοφία». Μια τέτοια όμως δεν θα μπορούσε να είναι πηγή· διότι εκείνο που δεν γεννά από τον εαυτό του δεν είναι πηγή. Και από πόσο παραλογισμό είναι γεμάτο αυτό! Διότι ο μεν Θεός υπόσχεται σε όσους πράττουν το θέλημά του ότι θα γίνουν σαν πηγή από την οποία δεν λείπει το νερό, λέγοντας μέσω του προφήτη Ησαΐα: «και θα χορτάσεις, όπως ακριβώς επιθυμεί η ψυχή σου, και τα οστά σου θα αναζωογονηθούν, και θα είσαι σαν πλούσια ποτισμένος κήπος και σαν πηγή που δεν της έλειψε το νερό»· αυτοί όμως τολμούν να δυσφημούν τον Θεό, ο οποίος ονομάζεται και είναι πηγή της σοφίας, παρουσιάζοντάς τον ως άγονο και ισχυριζόμενοι ότι στερήθηκε κάποτε τη δική του σοφία.

Διότι φαίνεται ότι σε εκείνη την Ιερουσαλήμ βρίσκεται η βίβλος των ζώντων, στην οποία εγγράφονται οι μαθητές του Χριστού· λέει άλλωστε: «Χαίρετε, διότι τα ονόματά σας είναι γραμμένα στους ουρανούς». Επειδή δε, στο «εκείνοι που καταγράφηκαν στην Ιερουσαλήμ» προστίθεται το «εις ζωήν», είναι αναγκαίο να προσέξουμε μήπως τυχόν υπάρχουν κάποιοι που καταγράφονται μεν, αλλά όχι εις ζωήν, σύμφωνα με τον Ιερεμία που λέει: «Όσοι αποστάτησαν ας καταγραφούν πάνω στη γη». Ώστε, σύμφωνα με αυτό, να εννοούνται δύο ειδών καταγραφές: άλλων μεν εις ζωήν και άλλων εις απώλειαν· και ότι πολλές φορές συμβαίνει μεταβολή της εγγραφής, όταν και εμείς μεταπέσουμε από την αρετή στην κακία. Διότι το «Ας εξαλειφθούν από τη βίβλο των ζώντων και ας μην καταγραφούν μαζί με τους δικαίους», καθώς και το «Εξάλειψε και εμένα από τη βίβλο σου», λέγεται για εκείνους που είχαν ήδη αξιωθεί της καταγραφής στη βίβλο του Θεού.

Και αμέσως άκουσε τον Θεό να λέει: «Θα υπερασπιστώ αυτήν την πόλη, για χάρη μου και για χάρη του δούλου μου, του Δαβίδ.» Και ποιος ήταν εκείνη τη στιγμή ο τρόπος της βοήθειας σε αυτούς που κινδύνευαν; Παράδοξος και θεοπρεπής: «Διότι εξήλθε άγγελος Κυρίου και εξολόθρευσε από το στρατόπεδο των Ασσυρίων εκατόν ογδόντα πέντε χιλιάδες.» Ας καταισχυνθούν, λοιπόν, όσοι προσκυνούν τα είδωλα, αυτοί που εγκατέλειψαν τον παντοδύναμο Θεό και λατρεύουν θεούς τους οποίους οι ίδιοι κρύβουν, ώστε να μην καταστραφούν πριν από αυτούς, πέφτοντας θύματα της απληστίας των πολεμίων. Ας πούμε, λοιπόν, σύμφωνα με τη φωνή του προφήτη Ιερεμία: «Θρόνος δόξης υψωμένος, το αγίασμά μας, η προσδοκία του Ισραήλ, Κύριε· όλοι όσοι σε εγκατέλειψαν ας καταισχυνθούν.»

«Όσοι έχουν αποστατήσει ας καταγραφούν πάνω στη γη, διότι εγκατέλειψαν τον Κύριο, την πηγή της ζωής». Εάν δε πρέπει να πούμε κάτι πνευματικό στους πνευματικούς, όσοι ανέχονται τα είδωλα στον νου τους και αποδέχονται τις έννοιες που προέρχονται από άτοπες φαντασίες, ας γνωρίζουν ότι θα γίνουν φωλιές νυχτερίδων, δηλαδή των ακαθάρτων πνευμάτων. «Διότι καθένας», λέει, «πειράζεται, παρασυρόμενος και δελεαζόμενος από τις δικές του επιθυμίες. Έπειτα η επιθυμία, αφού συλλάβει, γεννά αμαρτία, και η αμαρτία, όταν ολοκληρωθεί, αποκύει θάνατον». Πρέπει, επομένως, να αποστρεφόμαστε τις απαρχές των παθών, και να απωθούμε τα είδωλα του νου που εισβάλλουν μόνο μέσω των λογισμών, γνωρίζοντας αυτό που έχει γραφτεί: «Εάν το πνεύμα εκείνου που εξουσιάζει στραφεί εναντίον σου, μην εγκαταλείψεις τη θέση σου· διότι η θεραπεία θα καταπαύσει μεγάλες αμαρτίες». <Ιδού λοιπόν, ο Δεσπότης Κύριος Σαβαώθ θα αφαιρέσει από την Ιουδαία και από την Ιερουσαλήμ τον ισχυρό άνδρα και την ισχυρή γυναίκα, τη δύναμη του άρτου και τη δύναμη του ύδατος, τον γίγαντα και τον ισχυρό, τον άρχοντα, τον πολεμιστή και τον δικαστή>. Αφού λοιπόν μας προσέφερε μια επαρκή διήγηση σχετικά με τα αρχαιότερα εγκλήματά τους, μεταθέτει πάλι εγκαίρως τον λόγο του στις τελευταίες τους συμφορές, τις οποίες υπέστησαν δικαίως, επειδή συμπεριφέρθηκαν ανόσια και υβριστικά απέναντι στον Κύριό μας Ιησού Χριστό.

ΑΛΛΟ. Πηγή σοφίας και ζωής ονομάζεται και είναι ο Θεός. Διότι μέσω του Ιερεμία λέει: «Εμένα εγκατέλειψαν, την πηγή του ζωντανού ύδατος.» Και πάλι: «Θρόνος δόξας υψωμένος, το αγίασμά μας, η υπομονή του Ισραήλ, είναι ο Κύριος. Όλοι όσοι σε εγκαταλείπουν ας καταντροπιαστούν, όσοι αποστατούν πάνω στη γη. Ας γραφτεί ότι εγκατέλειψαν την πηγή της ζωής, τον Κύριο.» Μέσω δε του Βαρούχ: «Εγκαταλείψατε την πηγή της σοφίας.» Εφόσον λοιπόν έτσι είναι και έτσι ονομάζεται ο Θεός, είναι φυσικό επακόλουθο να συνυπάρχουν με την πηγή της σοφίας και όσα προέρχονται από αυτήν· επειδή δεν θα μπορούσε να είναι πηγή χωρίς να αναβλύζει τίποτα. Επομένως, το να λέει κανείς «Υπήρξε καιρός που δεν υπήρχε ο Υιός», ο οποίος λέει «Εγώ είμαι η ζωή, και εγώ η σοφία, εγώ κατεσκήνωσα τη βουλή», είναι σαν να ομολογεί ξεκάθαρα ότι η πηγή ήταν κάποτε ξηρή και άγονη. Εάν όμως αυτό είναι ασεβές, διότι η θεία φύση είναι πάντοτε καρπογόνος και δεν υπάρχει σε αυτήν τίποτα το καινοφανές, άρα ο γνήσιος Λόγος, που προέρχεται από Αυτόν, ήταν συναΐδιος με Εκείνον που τον γέννησε, αναβλύζοντας σαν από κάποια πηγή από την πατρική ουσία.

Θρόνος δόξας. Ομιλεί περί της βασιλείας του Θεού, ότι είναι ακατάκτητη και ακατανίκητη, και υφίσταται από μόνη της, ακόμη και αν δεν υπάρχει κανείς. Αγίασμα. Όχι ναός, ούτε τίποτε άλλο παρόμοιο, παρά μόνον ο Θεός. Ας καταισχυνθούν.

Διότι δεν έχουν ασφάλεια. Επειδή εγκατέλειψαν την πηγή της ζωής. Συνεχώς με αυτόν ακριβώς τον χαρακτηρισμό αποκαλεί τον Θεό αυτός ο προφήτης. Για ποιον λόγο; Διότι από Αυτόν προέρχονται όλα όσα χορηγούν ζωή, στην οποία τίποτα απολύτως δεν έλειψε.