Πατερικές αναφορές στο ΙΕΡΕΜΙΑΣ 17:6

Σχετικά λοιπόν με όσους μετανοούν λέει, ότι εκείνοι που απέμειναν και σώθηκαν δεν θα προστεθούν πλέον, ούτε θα στηρίξουν την ελπίδα τους σε αυτούς που τους αδίκησαν, αλλά θα έχουν την πεποίθησή τους στον Θεό, τον Άγιο του Ισραήλ, εν αληθείᾳ. —Μακάριος είναι εκείνος που έχει αποτραβήξει τον εαυτό του από κάθε ελπίδα στα πράγματα αυτού του κόσμου και έχει ως μόνη του ελπίδα τον Θεό· διότι, όπως είναι επικατάρατος ο άνθρωπος που εναποθέτει την ελπίδα του σε άνθρωπο, έτσι είναι ευλογημένος εκείνος που στηρίζεται στον Κύριο. —Μην προσπεράσεις, ωστόσο, απρόσεκτα την προσθήκη· διότι λέει: «Θα έχουν την πεποίθησή τους στον Θεό, τον Άγιο του Ισραήλ, εν αληθείᾳ».

Μακάριος λοιπόν είναι εκείνος που δεν εκτράπηκε από τα δελεάσματα της ηδονής προς την απώλεια, και κατά την επιλογή μεταξύ των δύο οδών δεν εισήλθε στην οδό που οδηγεί στα χειρότερα. Μακάριος είναι αυτός που απέσπασε τον εαυτό του από κάθε ελπίδα στα πράγματα αυτού του κόσμου, και έχει ως μοναδική του ελπίδα τον Θεό. Διότι, όπως είναι επικατάρατος ο άνθρωπος που στηρίζει την ελπίδα του σε άνθρωπο, έτσι είναι ευλογημένος εκείνος που επιστηρίζεται στον Κύριο. Διότι η ελπίδα στον Θεό δεν επιδέχεται επαμφοτερισμό, ούτε καταδέχεται ο Κύριος να παρέχει ολόκληρη τη βοήθειά Του σε εκείνον που πότε ελπίζει στα χρήματα, στην ανθρώπινη δόξα και στην κοσμική δύναμη, και πότε προβάλλει Εκείνον ως ελπίδα του· αλλά πρέπει κανείς να αναπαύεται αληθινά στη βοήθεια του Θεού.

«Επικατάρατος είναι ο άνθρωπος που εναποθέτει την ελπίδα του σε άνθρωπο, και στηρίζει σε σάρκα τον βραχίονά του, και του οποίου η ψυχή αποστατεί από τον Κύριο»· διότι ο λόγος αφενός μέσω της φράσης, «Ο οποίος έχει την ελπίδα του σε άνθρωπο», απαγορεύει το να στηρίζουμε την ελπίδα μας σε κάποιον άλλον· και αφετέρου μέσω της φράσης, «Και στηρίζει σε σάρκα τον βραχίονά του», απαγορεύει το να έχουμε πεποίθηση στον ίδιο μας τον εαυτό. Ονομάζει μάλιστα το καθένα από αυτά αποστασία από τον Κύριο, και επιφέρει και στα δύο την ίδια κατάληξη, λέγοντας: «Διότι θα είναι σαν την αγριομυρίκη στην έρημο, και δεν θα δει όταν έλθουν τα αγαθά»· αποδεικνύοντας έτσι ο λόγος ότι το να στηρίζει κανείς την ελπίδα του στον εαυτό του ή σε οποιονδήποτε άλλον συνιστά αποστασία από τον Κύριο.

Ήταν, λοιπόν, συνήθεια και πρακτική των Αιγυπτίων, όταν απειλούνταν από πόλεμο και μάχη, να μισθώνουν τις φάλαγγες των Αιθιόπων και να υπερηφανεύονται γι' αυτούς. Αλλά αιχμαλωτίστηκαν μαζί τους, αφού νικήθηκαν από την ανδρεία των Ασσυρίων. Θα ντροπιαστούν, λοιπόν, οι Αιγύπτιοι, λέει, για τους Αιθίοπες, στους οποίους είχαν στηρίξει την πεποίθησή τους. Διότι, αφού και αυτοί καταλήφθηκαν και νικήθηκαν, θα πουν όσοι κατοικούν σε αυτό το νησί: «Ιδού, εμείς είχαμε την πεποίθηση κάποτε ότι καταφεύγοντας σε αυτούς θα βρίσκαμε βοήθεια, αλλά αυτοί δεν μπόρεσαν να σωθούν από τον βασιλιά των Ασσυρίων· πώς λοιπόν εμείς θα σωθούμε;» Νησί, βέβαια, ονομάζει την Αίγυπτο, επειδή περιβρέχεται από ποτάμια και περιζώνεται παντού από λίμνες υδάτων· και παρουσιάζει τους κατοίκους της να καταδικάζουν την ελπίδα που είχαν στους Αιθίοπες. Διότι, εάν αυτοί αιχμαλωτίστηκαν, λέει, πώς θα μπορούσαν να διασώσουν εκείνους που είχαν στηριχθεί πάνω τους; Καλό είναι, επομένως, να ελπίζει κανείς στον Κύριο, παρά να στηρίζεται σε άνθρωπο· και όπως λέει ο προφήτης Ιερεμίας: «Επικατάρατος είναι ο άνθρωπος που έχει την ελπίδα του σε άνθρωπο και στηρίζει τη σάρκα του βραχίονά του· ευλογημένος όμως είναι εκείνος που έχει την πεποίθησή του στον Κύριο, και ο Κύριος θα είναι η ελπίδα του.» Πάντοτε, όμως, μας ωφελεί ο προφητικός λόγος· ακόμη και αν η ιστορία τυχόν δεν έχει τον χαρακτήρα πνευματικής αφήγησης, το όφελος από αυτήν δεν είναι μικρό. Διότι λέει ο Παύλος, ότι αυτά συνέβαιναν στους αρχαιότερους τυπικώς, αλλά γράφτηκαν για τη δική μας νουθεσία.

Όσον αφορά δε πάλι στα μυστικά νοήματα και στην πνευματική ερμηνεία, θα έλεγα ότι ευλόγως η δύναμη των προκειμένων νοείται ότι αναφέρεται στον Σωτήρα των πάντων Χριστό. Διότι αυτός είναι «ο ων, ο ην και ο ερχόμενος», και το ότι θα ήταν παρών στους κατάλληλους καιρούς το έχει προαναγγείλει ο λόγος των αγίων προφητών. Και ότι, όταν θα αφικνούνταν, επρόκειτο να ανατρέψει το κράτος του διαβόλου, και να εκδιώξει την ανόσια και βέβηλη πληθώρα των δαιμόνων από την εις βάρος μας πλεονεξία τους, το έχει προφητεύσει με ενάργεια το ιερό κείμενο, και εξάλλου η ίδια η έκβαση των γεγονότων προσέρχεται ως αυτόπτης μάρτυρας, αν και η προαναγγελία δόθηκε «για τον κατάλληλο καιρό». Διότι κατά τις έσχατες ημέρες του παρόντος αιώνος ανέτειλε ο Μονογενής, και όποιος δίστασε και απέρριψε τελείως απερίσκεπτα την πίστη σε αυτόν, συγκρούστηκε με τον Θεό και παρέμεινε άγευστος των ουρανίων αγαθών, και κατέστη αποδιωγμένος έξω από το ιερό πλήθος των αγίων, κατά τον λόγο του προφήτη «σαν το άγριο αρμυρίκι στην έρημο, που δεν θα δει όταν έλθουν τα αγαθά». Εκείνος όμως που φάνηκε ανώτερος από τον δισταγμό και τη δειλία, και εγκατοίκησε στον νου και στην καρδιά του την αγάπη και την πίστη σε αυτόν, έχει ως ανταπόδοση αυτής της στάσης του, και ως εξαίρετο βραβείο, την ατελεύτητη ζωή, την άφεση των αμαρτημάτων και τον αγιασμό διά του Πνεύματος. Διότι έχουμε δικαιωθεί «όχι εξ έργων νόμου», σύμφωνα με το γεγραμμένο, αλλά μάλλον διά της πίστεως στον Χριστό.

Μακάριος, λοιπόν, είναι εκείνος που έχει απομακρύνει τον εαυτό του από κάθε ελπίδα στα πράγματα αυτού του κόσμου και έχει ως μόνη του ελπίδα τον Θεό. Διότι, όπως είναι καταραμένος ο άνθρωπος που έχει την ελπίδα του σε άνθρωπο, έτσι είναι ευλογημένος αυτός που στηρίζεται στον Κύριο. Επειδή η ελπίδα στον Θεό δεν επιδέχεται αμφιταλάντευση· ούτε καταδέχεται ο Κύριος να παρέχει ολόκληρη τη βοήθειά Του σε εκείνον που πότε ελπίζει στα χρήματα και στην ανθρώπινη δόξα και στην κοσμική δύναμη, και πότε προβάλλει Εκείνον ως ελπίδα του· αλλά πρέπει να επαναπαύεται κανείς αληθινά στη βοήθεια του Θεού, ώστε να λέει μαζί με τον Δαβίδ: «Σε σένα, Κύριε, ήλπισα· ας μην καταντροπιαστώ στον αιώνα». Ντράπηκα, λέει, επειδή αμάρτησα, αλλά ικετεύω να μην παραμείνει σε μένα για πολύ η ντροπή, εξαιτίας της εμπιστοσύνης που έδειξα σε σένα. Μην αποβλέψεις, λοιπόν, στη δική μου αμαρτία, αλλά στην παρανομία εκείνων που με καταδιώκουν. Διότι, αν και ο Δαβίδ ήταν βασιλιάς, και περίσσευε σε πλούτο, και καυχιόταν για τις νίκες του κατά των εχθρών του, ωστόσο είχε πειστεί ότι τίποτα από αυτά δεν θα συνέβαλλε στην ασφάλειά του, παρά μόνο η ελπίδα στον Κύριο· γι' αυτό και ικέτευε να μην εκπέσει ποτέ από αυτήν.

ΨΑΛΜΟΣ Ο΄. «Με τη δικαιοσύνη σου λύτρωσέ με και ελευθέρωσέ με.» (Κυρίλλου και Βασιλείου.) Η δικαιοσύνη του Πατρός είναι ο Υιός, διά του οποίου λυτρωθήκαμε από την αμαρτία που μας κατείχε οδηγώντας μας στη φθορά. Αυτός, λοιπόν, που έχει την ελπίδα του στον Θεό, στον αιώνα τον άπαντα δεν θα καταισχυνθεί· όπως θα συνέβαινε σε όποιον έχει την πεποίθησή του σε κάτι άλλο, όταν διαψευστεί η ελπίδα του· διότι, λέει, αυτός που στηρίζεται στον πλούτο, αυτός θα πέσει. Και μην ελπίζετε σε υιούς ανθρώπων, στους οποίους δεν υπάρχει σωτηρία. Και επικατάρατος όποιος έχει την ελπίδα του σε άνθρωπο· ενώ ευλογημένος ο άνθρωπος που έχει την πεποίθησή του στον Κύριο. Κι εγώ λοιπόν, λέει, αν είχα εναποθέσει καθόλου την ελπίδα της ψυχής μου σε άνθρωπο ή σε κάτι άλλο από τα απατηλά και επισφαλή, θα ήμουν άξιος να καταισχυνθώ. Εάν όμως όλα τα άλλα τα περιφρόνησα, και μόνο σε Εσένα στήριξα όλη μου την πεποίθηση, ας μην καταισχυνθώ, Θεέ μου, εις τον αιώνα. Ενθυμούμενος δε την έμφυτη δικαιοσύνη, η οποία απονέμει σε όλους το κατά αξίαν, λύτρωσέ με από τους επιτιθέμενους ανθρώπους ή δαίμονες, και ελευθέρωσέ με από τη σκαιότητά τους.

νγ΄. Μακάριος είναι εκείνος που δεν εναποθέτει την ελπίδα του σε άνθρωπο, αλλά στον Κύριο, ο οποίος έρχεται πάλι με πολλή δόξα για να κρίνει την οικουμένη με δικαιοσύνη· διότι θα είναι σαν δέντρο που ευδοκιμεί δίπλα στα νερά, και δεν θα παύσει να αποδίδει καρπό.

Γι' αυτόν τον λόγο μεταλαμβάνουμε το άγιο σώμα και αίμα Του, προσδοκώντας την ανάσταση εκ νεκρών, όπως ακριβώς είπε: Εκείνος που τρώει τη σάρκα μου και πίνει το αίμα μου έχει ζωή αιώνια, και εγώ θα τον αναστήσω κατά την έσχατη ημέρα. Διότι Αυτός είναι η ελπίδα όλων των περάτων της γης και εκείνων που βρίσκονται μακριά στη θάλασσα. Ένας απλός άνθρωπος όμως δεν είναι δυνατόν να αποτελεί την ελπίδα του κόσμου. Επειδή είναι γραμμένο: Επικατάρατος είναι ο άνθρωπος που εναποθέτει την ελπίδα του σε άνθρωπο, και στηρίζεται στη σάρκα του βραχίονά του, και η καρδιά του απομακρύνεται από τον Κύριο. Και θα γίνει σαν την αγριομυρίκη μέσα στην έρημο· δεν θα δει τα αγαθά όταν έρθουν, και θα κατοικήσει σε ξερούς τόπους και σε γη έρημη, σε γη αλμυρή που δεν κατοικείται. Και ευλογημένος είναι ο άνθρωπος που ελπίζει στον Κύριο, και ο Κύριος θα είναι η ελπίδα του. Και θα είναι σαν το δέντρο που ευδοκιμεί κοντά στα νερά και απλώνει τις ρίζες του στην υγρασία, δεν θα φοβηθεί όταν έρθει ο καύσωνας, και θα έχει πάνω του πυκνά φυλλώματα, σε χρονιά ανομβρίας δεν θα φοβηθεί και δεν θα σταματήσει να δίνει καρπό.

Διότι μία φορά πέθανε, υπομένοντας το πάθος για εμάς εξαιτίας των δικών μας παθών· μία φορά γεύτηκε τον θάνατο, «και μάλιστα θάνατο σταυρικό», αφού ο Λόγος με τη θέλησή του προσήλθε για εμάς στον θάνατο, ώστε με τον θάνατο να θανατώσει τον θάνατο· ο Λόγος έγινε σάρκα, χωρίς να πάσχει ως προς τη θεότητα, αλλά συμπάσχοντας με την ανθρωπότητα 〈μέσα σε απάθεια〉, με το πάθος να λογίζεται σε αυτόν, ενώ ο ίδιος παρέμενε 〈σε απάθεια· με τον θάνατο να λογίζεται σε αυτόν, ενώ ο ίδιος παρέμενε〉 στην αθανασία, ή μάλλον όντας ολόκληρος ο ίδιος αθανασία. Διότι ο ίδιος είπε: «Εγώ είμαι η ζωή». * Ούτε μέσω της σάρκας έχουμε την ελπίδα. «Διότι καταραμένος είναι», λέει, «αυτός που ελπίζει σε άνθρωπο. Και θα είναι σαν την αγριομυρίκη». Τι θα πούμε λοιπόν; Δεν είναι άνθρωπος ο Χριστός; Από όσα έχουν προλεχθεί είναι σε όλους φανερό ότι αναμφίβολα ομολογούμε πως ο Κύριος Θεός Λόγος έχει γίνει άνθρωπος, όχι κατά δόκησιν, αλλά αληθινά. Αλλά δεν πρόκειται για έναν άνθρωπο που έφτασε στη θεότητα μέσω προκοπής. Διότι η ελπίδα της σωτηρίας μας δεν στηρίζεται σε άνθρωπο· επειδή κανείς από όλους τους ανθρώπους που προέρχονται από τον Αδάμ δεν μπόρεσε να κατεργαστεί τη σωτηρία, παρά μόνο ο Θεός Λόγος που έγινε άνθρωπος, ώστε η ελπίδα μας να μην είναι στραμμένη σε άνθρωπο, αλλά στον ζωντανό και αληθινό Θεό που έγινε άνθρωπος. «Διότι κάθε ιερέας που λαμβάνεται από τους ανθρώπους, καθίσταται υπέρ των ανθρώπων», σύμφωνα με όσα έχουν γραφτεί.

Καθένας, λοιπόν, ο οποίος κηρύττει έναν Θεό για να αναιρέσει τη θεότητα του Χριστού, είναι γιος του διαβόλου και εχθρός κάθε δικαιοσύνης. Εκείνος που ομολογεί τον Χριστό όχι ως Υιό του Δημιουργού του κόσμου, αλλά κάποιου άλλου αγνώστου, διαφορετικού από Εκείνον που κήρυξε ο Νόμος και οι προφήτες, αυτός είναι όργανο του ίδιου του διαβόλου. Εκείνος που απορρίπτει την ενανθρώπηση και ντρέπεται για τον σταυρό, για τον οποίο εγώ βρίσκομαι στα δεσμά, αυτός είναι αντίχριστος. Και εκείνος που λέει ότι ο Χριστός είναι απλός άνθρωπος είναι καταραμένος σύμφωνα με τον προφήτη, καθώς δεν ελπίζει στον Θεό, αλλά σε άνθρωπο. Γι' αυτό και είναι άκαρπος, όπως ακριβώς η αγριομυρίκη.

Και θα είναι σαν την αγριομυρίκη στην έρημο. Εδώ υπονοεί τον Σεδέκ, ο οποίος προσέφυγε στον Φαραώ εναντίον του Βαβυλωνίου. Άκαρπο είναι αυτό το δέντρο, και πάντοτε φύεται στις ερήμους, δεν χρησιμοποιείται σε καμία εργασία, ούτε κοσμείται από καρπούς. — *Ασθενές είναι αυτό το ξύλο.* Και θα κατασκηνώσει σε τόπους αλμυρούς, στην έρημο, σε γη αλμυρή, η οποία δεν κατοικείται.

Δηλαδή, δεν θα απολαύσει κανένα αγαθό· αλλά θα είναι άγονος, και η γη αλμυρή, η οποία δεν κατοικείται προς καρποφορία. Και ευλογημένος. Έτσι και ο Δαβίδ λέγει: Θα είναι σαν το δέντρο που είναι φυτεμένο κοντά στις διεξόδους των υδάτων.

Εκείνος που ελπίζει στον εαυτό του, διατρέχει τον κίνδυνο να υποπέσει στην κατάρα που λέει: Επικατάρατος ο άνθρωπος που εναποθέτει την ελπίδα του σε άνθρωπο και στηρίζεται στη σάρκα του βραχίονά του· επειδή ο Λόγος απαγορεύει την εμπιστοσύνη στον εαυτό μας, και ονομάζει το καθένα από αυτά τα δύο αποστασία από τον Κύριο. Και το τέλος αμφοτέρων θα είναι σαν την αγριομυρίκη στην έρημο, και δεν θα δουν αγαθά.

Βλέπετε πώς δεν έλεγα μάταια ότι χωρίς πίστη, ελπίδα και αγάπη είναι αδύνατον να σωθεί κανείς; Διότι, όπως ακριβώς χρειαζόμαστε τους οφθαλμούς του σώματος για την ενατένιση των ορατών, έτσι βεβαίως χρειαζόμαστε την πίστη για την ενατένιση των θείων. Και όπως ακριβώς η γνώση των πραγμάτων αποκτάται σε αναλογία με την τήρηση των εντολών, έτσι και η επίγνωση της αλήθειας έρχεται σύμφωνα με το μέτρο της ελπίδας στον Χριστό. Και όπως δεν αρμόζει να λατρεύουμε τίποτε άλλο παρά μόνο τον Θεό, έτσι δεν πρέπει να ελπίζουμε σε κανέναν άλλον, παρά μόνο στον Θεό, τον κηδεμόνα των πάντων. Και όπως είναι επικατάρατος εκείνος που στηρίζει την ελπίδα του σε άνθρωπο, έτσι είναι ευλογημένος εκείνος που στηρίζεται στον Θεό. Και όπως η ανάμνηση της φωτιάς δεν θερμαίνει το σώμα, έτσι και η πίστη χωρίς την αγάπη δεν ενεργεί στην ψυχή τον φωτισμό της γνώσης. Και είναι αδύνατον να βρεθεί αγάπη χωρίς ελπίδα. Γι' αυτό οι άγιοι λέγουν ότι ένα πράγμα είναι μόνιμο, η ελπίδα προς τον Θεό, ενώ όλα τα άλλα δεν είναι μόνιμα από τη φύση τους, αλλά νομίζονται ότι είναι. Και εκείνος που έχει στηρίξει την καρδιά του στη δύναμη της πίστης, ακόμη και όταν δεν έχει τίποτα, κατέχει τα πάντα μέσω της πίστης. Εκείνος όμως που στερείται την αγάπη, στερείται τον ίδιο τον Θεό, εφόσον ο Θεός είναι αγάπη. Ας σπουδάσουμε όλοι να Τον βρούμε μέσω της πίστης, της ελπίδας και της αγάπης, Αυτόν που θεωρείται εν Πατρί και Υιώ και Αγίω Πνεύματι. Σε Αυτόν ανήκει το κράτος στους αιώνες. Αμήν.

Θαυμάζω και εκπλήσσομαι, πώς οι επίσκοποι ανέχονται τέτοιες παρανομίες αποσιωπώντας τις και δεν αναλογίζονται ότι για όλα αυτά θα δώσουν λόγο· διότι, εάν το φοβούνταν αυτό, θα έπρεπε εκ των προτέρων να απειλούν και να αφορίζουν και να προλέγουν τα εξής: Εάν κάποιος από την Κυριακή της Απόκρεω τολμήσει καθ' όλη τη διάρκεια της εβδομάδας της Τυρινής να τελέσει γάμους, ας είναι αφορισμένος από την εκκλησία του Θεού, και οι νεόνυμφοι ας είναι απρόκοπτοι και καταραμένοι, και η νεόνυμφη γυναίκα, όχι σαν κληματαριά που ευδοκιμεί, κατά τον Δαβίδ, αλλά κατά τον Ιερεμία, ας είναι σαν άκαρπη αγριομυρίκη στην έρημο, επειδή παρανομούν και προσβάλλουν τους νόμους του Θεού και τους θεσμούς της εκκλησίας.