Πατερικές αναφορές στο ΙΕΡΕΜΙΑΣ 17:7

Σχετικά λοιπόν με όσους μετανοούν λέει, ότι εκείνοι που απέμειναν και σώθηκαν δεν θα προστεθούν πλέον, ούτε θα στηρίξουν την ελπίδα τους σε αυτούς που τους αδίκησαν, αλλά θα έχουν την πεποίθησή τους στον Θεό, τον Άγιο του Ισραήλ, εν αληθείᾳ. —Μακάριος είναι εκείνος που έχει αποτραβήξει τον εαυτό του από κάθε ελπίδα στα πράγματα αυτού του κόσμου και έχει ως μόνη του ελπίδα τον Θεό· διότι, όπως είναι επικατάρατος ο άνθρωπος που εναποθέτει την ελπίδα του σε άνθρωπο, έτσι είναι ευλογημένος εκείνος που στηρίζεται στον Κύριο. —Μην προσπεράσεις, ωστόσο, απρόσεκτα την προσθήκη· διότι λέει: «Θα έχουν την πεποίθησή τους στον Θεό, τον Άγιο του Ισραήλ, εν αληθείᾳ».

Μακάριος λοιπόν είναι εκείνος που δεν εκτράπηκε από τα δελεάσματα της ηδονής προς την απώλεια, και κατά την επιλογή μεταξύ των δύο οδών δεν εισήλθε στην οδό που οδηγεί στα χειρότερα. Μακάριος είναι αυτός που απέσπασε τον εαυτό του από κάθε ελπίδα στα πράγματα αυτού του κόσμου, και έχει ως μοναδική του ελπίδα τον Θεό. Διότι, όπως είναι επικατάρατος ο άνθρωπος που στηρίζει την ελπίδα του σε άνθρωπο, έτσι είναι ευλογημένος εκείνος που επιστηρίζεται στον Κύριο. Διότι η ελπίδα στον Θεό δεν επιδέχεται επαμφοτερισμό, ούτε καταδέχεται ο Κύριος να παρέχει ολόκληρη τη βοήθειά Του σε εκείνον που πότε ελπίζει στα χρήματα, στην ανθρώπινη δόξα και στην κοσμική δύναμη, και πότε προβάλλει Εκείνον ως ελπίδα του· αλλά πρέπει κανείς να αναπαύεται αληθινά στη βοήθεια του Θεού.

Και σε αυτό πάλι ανατέλλει για εμάς ένα υπόδειγμα μεγάλης ωφέλειας· διότι εκπαιδευόμαστε μέσω αυτών για τη δική μας ζωή, ότι θα μας προκαλέσει μεγάλη ζημιά το να μην παρατηρούμε με τα νοητά μάτια της καρδιάς την αρετή που υπάρχει μέσα στους αγίους και να μην αποβλέπουμε στην κρυμμένη σε αυτούς δόξα, αλλά εξαιτίας της ταπεινής εμφάνισης του σώματος πολλές φορές να θεωρούμε ως ένα τίποτα αυτό που για τον Θεό είναι μεγάλο και πολύτιμο. Έτσι, σχετικά με τους αγίους λέει κάπου ο Θεός μέσω των προφητών, απευθύνοντας τον λόγο για όλους στο πρόσωπο ενός: «Ευλογημένος ο άνθρωπος που έχει την πεποίθησή του στον Κύριο, και ο Κύριος θα είναι η ελπίδα του, και θα είναι σαν το δέντρο που θάλλει κοντά στο νερό, και θα απλώσει τη ρίζα του προς την υγρασία· σε χρονιά ξηρασίας δεν θα φοβηθεί, και δεν θα σταματήσει να κάνει καρπό. Η καρδιά είναι βαθιά περισσότερο από όλα, και είναι άνθρωπος, και ποιος θα τον γνωρίσει; Εγώ είμαι ο Κύριος που ερευνώ καρδιές και δοκιμάζω νεφρούς». Όταν, λοιπόν, εμείς αυτόν που έχει αναγνωριστεί από τον Θεό και έχει θαυμαστεί για τις αρετές που μόλις αναφέρθηκαν, τον υποτιμούμε με την αλαζονεία μας, αποβλέποντας μόνο στην εξωτερική και φθαρτή του σάρκα, και χρησιμοποιώντας την έλλειψη εξωτερικής δόξας του σώματος ως πρόφαση για τη δική μας μικροψυχία απέναντί του, πώς δεν θα καταδικαστούμε επειδή έχουμε φρονήματα αντίθετα από τον Βασιλιά των πάντων, και έτσι θα υποστούμε όχι μικρή τιμωρία, αφού μερικές φορές αποκαλούμε το υψηλό ταπεινό, και θεωρούμε το φως σκοτάδι, και ορίζουμε το γλυκό ως πικρό;

Ως ταπεινούς του λαού εννοεί αυτούς που έχουν εναποθέσει την ελπίδα της σωτηρίας τους σε αυτόν και μόνο, όπως ακριβώς ήταν ο βασιλιάς Εζεκίας, και όσοι γύρω από αυτόν προσέπιπταν στον Θεό, λέγοντας: «Εισάκουσε, Κύριε, επίβλεψε, Κύριε, και δες τα λόγια του Ραψάκη, τα οποία απέστειλε ο βασιλιάς των Ασσυρίων για να χλευάσει τον ζωντανό Θεό.» Αλλά και ο ίδιος άκουγε ως απάντηση τον Θεό να λέει ξεκάθαρα: «Αυτά λέει ο Κύριος: Θα υπερασπιστώ αυτή την πόλη για χάρη δική μου και για χάρη του δούλου μου, του Δαβίδ.» «Είναι, λοιπόν, καλό το να έχει κανείς πεποίθηση στον Θεό.» Και επειδή το γνώριζαν αυτό οι μακάριοι προφήτες λένε, ο μεν Ιερεμίας: «Μακάριος ο άνθρωπος που ελπίζει στον Κύριο, και ο Κύριος θα είναι η ελπίδα του.» Ο δε σοφότατος Δαβίδ: «Κύριε, Θεέ των δυνάμεων, μακάριος ο άνθρωπος που ελπίζει σε εσένα.» Διότι κανείς δεν πρόκειται να καταστρέψει εκείνον που βοηθείται από τα θεία Του νεύματα, και είναι πολύ καλά οχυρωμένος με την άνωθεν εύνοια. Διότι κρίνει άξιους φροντίδας αυτούς που Τον αγαπούν, και σε εκείνους που σπουδάζουν με κάθε τρόπο να φρονούν και να πράττουν όσα είναι αρεστά σε Αυτόν, παραχωρεί πρόθυμα την ασφαλή κατοχή των αγαθών.

Ήταν, λοιπόν, συνήθεια και πρακτική των Αιγυπτίων, όταν απειλούνταν από πόλεμο και μάχη, να μισθώνουν τις φάλαγγες των Αιθιόπων και να υπερηφανεύονται γι' αυτούς. Αλλά αιχμαλωτίστηκαν μαζί τους, αφού νικήθηκαν από την ανδρεία των Ασσυρίων. Θα ντροπιαστούν, λοιπόν, οι Αιγύπτιοι, λέει, για τους Αιθίοπες, στους οποίους είχαν στηρίξει την πεποίθησή τους. Διότι, αφού και αυτοί καταλήφθηκαν και νικήθηκαν, θα πουν όσοι κατοικούν σε αυτό το νησί: «Ιδού, εμείς είχαμε την πεποίθηση κάποτε ότι καταφεύγοντας σε αυτούς θα βρίσκαμε βοήθεια, αλλά αυτοί δεν μπόρεσαν να σωθούν από τον βασιλιά των Ασσυρίων· πώς λοιπόν εμείς θα σωθούμε;» Νησί, βέβαια, ονομάζει την Αίγυπτο, επειδή περιβρέχεται από ποτάμια και περιζώνεται παντού από λίμνες υδάτων· και παρουσιάζει τους κατοίκους της να καταδικάζουν την ελπίδα που είχαν στους Αιθίοπες. Διότι, εάν αυτοί αιχμαλωτίστηκαν, λέει, πώς θα μπορούσαν να διασώσουν εκείνους που είχαν στηριχθεί πάνω τους; Καλό είναι, επομένως, να ελπίζει κανείς στον Κύριο, παρά να στηρίζεται σε άνθρωπο· και όπως λέει ο προφήτης Ιερεμίας: «Επικατάρατος είναι ο άνθρωπος που έχει την ελπίδα του σε άνθρωπο και στηρίζει τη σάρκα του βραχίονά του· ευλογημένος όμως είναι εκείνος που έχει την πεποίθησή του στον Κύριο, και ο Κύριος θα είναι η ελπίδα του.» Πάντοτε, όμως, μας ωφελεί ο προφητικός λόγος· ακόμη και αν η ιστορία τυχόν δεν έχει τον χαρακτήρα πνευματικής αφήγησης, το όφελος από αυτήν δεν είναι μικρό. Διότι λέει ο Παύλος, ότι αυτά συνέβαιναν στους αρχαιότερους τυπικώς, αλλά γράφτηκαν για τη δική μας νουθεσία.

Είναι λοιπόν εξαιρετικά φοβερό το να μην επιθυμεί κάποιος μάλλον να σωθεί μέσω της θείας ευσπλαχνίας, αλλά να στηρίζεται στις ανθρώπινες βοήθειες· μολονότι το Πνεύμα διαλαλεί, αφενός μέσω της φωνής του μακάριου Δαβίδ: «Είναι καλό να έχει κανείς εμπιστοσύνη στον Κύριο παρά να στηρίζεται σε άνθρωπο· είναι καλό να ελπίζει κανείς στον Κύριο παρά να ελπίζει σε άρχοντες»· και αφετέρου μέσω του προφήτη Ιερεμία: «Επικατάρατος ο άνθρωπος που έχει την ελπίδα του σε άνθρωπο και στηρίζεται στη σάρκα του βραχίονά του, και η καρδιά του απομακρύνεται από τον Κύριο, και θα είναι σαν την αγριομυρίκη στην έρημο, η οποία δεν θα δει τα αγαθά όταν έρθουν. Και ευλογημένος ο άνθρωπος που έχει την πεποίθησή του στον Κύριο, και ο Κύριος θα είναι η ελπίδα του· και θα είναι σαν το δέντρο που ευδοκιμεί δίπλα στο νερό και θα απλώσει τις ρίζες του στην υγρασία, και δεν θα φοβηθεί όταν έρθει ο καύσωνας, αλλά τα κλαδιά του θα είναι δασώδη, σε έτος ανομβρίας δεν θα φοβηθεί, και δεν θα σταματήσει να καρποφορεί». Είναι καλύτερο, λοιπόν, να οικειώνεται κανείς τον Θεό και να λέει εκείνο το σοφό λόγο με αγαθή διάνοια: «Δικός σου είμαι εγώ, σώσε με, διότι αναζήτησα τα προστάγματά σου». «Διότι εγώ είμαι σαν πάνθηρας για τον Εφραίμ και σαν λιοντάρι για τον οίκο του Ιούδα· και εγώ θα κατασπαράξω και θα αναχωρήσω και θα πάρω, και δεν θα υπάρξει αυτός που θα γλιτώσει».

Ποια ήταν λοιπόν η θλίψη; Η δυσβάσταχτη αμαρτία που κρεμόταν από πάνω μας σαν φορτίο, έτσι ώστε καθένας από όσους βρέθηκαν κάτω από αυτήν να αναφωνεί: «Οι ανομίες μου έγιναν βαριές επάνω μου σαν βαρύ φορτίο.» Και ο ίδιος ο Σατανάς ήταν βαρύς, και πιο δυσβάσταχτος από κάθε φορτίο, καθώς έπεφτε επάνω μας μαζί με την πονηρή του φάλαγγα. Ενώ λοιπόν η οικουμένη πιεζόταν και σαν να συμπθλιβόταν, στον κατάλληλο καιρό επισκέφθηκε ο Κύριος όσους βρίσκονταν στη γη, και τους βοήθησε σε ημέρα σωτηρίας. Οι δε αλιτήριοι δαίμονες διατύπωναν ψευδώς την κατηγορία ότι η θεία οικονομία δεν συντελέστηκε στον κατάλληλο καιρό, λέγοντας: «Ήλθες εδώ προ καιρού για να μας βασανίσεις.» Αλλά, ω παμπόνηροι, θα μπορούσε να πει κανείς, όχι προ καιρού, αλλά μάλλον σε κατάλληλο καιρό και μέσα σε θλίψη μάς βοήθησε, και έγινε καταφύγιο ο Σωτήρας και Κύριος των όλων. <Και ας ελπίσουν σε εσένα όσοι γνωρίζουν το όνομά σου.> (A f. 63. b) Και ποιοι είναι αυτοί που ελπίζουν σε αυτόν και γνωρίζουν το όνομά του; Εκείνοι που υποτάσσουν τον αυχένα τους στα προστάγματά του. Και αυτό το διδάσκει ο ίδιος λέγοντας: «Εκείνος που με αγαπά, τηρεί τις εντολές μου.» <Διότι δεν εγκατέλειψες αυτούς που σε αναζητούν, Κύριε.> (A f. 63 b) Ισχυρίζεται ότι γνωρίζει το πράγμα από εμπειρία, και ότι ξέρει πως είναι ακλόνητο. Διότι είναι αληθινός ο λόγος του Ιερεμία, ότι «Ευλογημένος είναι ο άνθρωπος ο οποίος έχει πεποίθηση στον Κύριο, και ο Κύριος θα είναι η ελπίδα του· και θα είναι σαν το δέντρο που θάλλει δίπλα στο νερό.»

Μακάριος, λοιπόν, είναι εκείνος που έχει απομακρύνει τον εαυτό του από κάθε ελπίδα στα πράγματα αυτού του κόσμου και έχει ως μόνη του ελπίδα τον Θεό. Διότι, όπως είναι καταραμένος ο άνθρωπος που έχει την ελπίδα του σε άνθρωπο, έτσι είναι ευλογημένος αυτός που στηρίζεται στον Κύριο. Επειδή η ελπίδα στον Θεό δεν επιδέχεται αμφιταλάντευση· ούτε καταδέχεται ο Κύριος να παρέχει ολόκληρη τη βοήθειά Του σε εκείνον που πότε ελπίζει στα χρήματα και στην ανθρώπινη δόξα και στην κοσμική δύναμη, και πότε προβάλλει Εκείνον ως ελπίδα του· αλλά πρέπει να επαναπαύεται κανείς αληθινά στη βοήθεια του Θεού, ώστε να λέει μαζί με τον Δαβίδ: «Σε σένα, Κύριε, ήλπισα· ας μην καταντροπιαστώ στον αιώνα». Ντράπηκα, λέει, επειδή αμάρτησα, αλλά ικετεύω να μην παραμείνει σε μένα για πολύ η ντροπή, εξαιτίας της εμπιστοσύνης που έδειξα σε σένα. Μην αποβλέψεις, λοιπόν, στη δική μου αμαρτία, αλλά στην παρανομία εκείνων που με καταδιώκουν. Διότι, αν και ο Δαβίδ ήταν βασιλιάς, και περίσσευε σε πλούτο, και καυχιόταν για τις νίκες του κατά των εχθρών του, ωστόσο είχε πειστεί ότι τίποτα από αυτά δεν θα συνέβαλλε στην ασφάλειά του, παρά μόνο η ελπίδα στον Κύριο· γι' αυτό και ικέτευε να μην εκπέσει ποτέ από αυτήν.

ΨΑΛΜΟΣ Ο΄. «Με τη δικαιοσύνη σου λύτρωσέ με και ελευθέρωσέ με.» (Κυρίλλου και Βασιλείου.) Η δικαιοσύνη του Πατρός είναι ο Υιός, διά του οποίου λυτρωθήκαμε από την αμαρτία που μας κατείχε οδηγώντας μας στη φθορά. Αυτός, λοιπόν, που έχει την ελπίδα του στον Θεό, στον αιώνα τον άπαντα δεν θα καταισχυνθεί· όπως θα συνέβαινε σε όποιον έχει την πεποίθησή του σε κάτι άλλο, όταν διαψευστεί η ελπίδα του· διότι, λέει, αυτός που στηρίζεται στον πλούτο, αυτός θα πέσει. Και μην ελπίζετε σε υιούς ανθρώπων, στους οποίους δεν υπάρχει σωτηρία. Και επικατάρατος όποιος έχει την ελπίδα του σε άνθρωπο· ενώ ευλογημένος ο άνθρωπος που έχει την πεποίθησή του στον Κύριο. Κι εγώ λοιπόν, λέει, αν είχα εναποθέσει καθόλου την ελπίδα της ψυχής μου σε άνθρωπο ή σε κάτι άλλο από τα απατηλά και επισφαλή, θα ήμουν άξιος να καταισχυνθώ. Εάν όμως όλα τα άλλα τα περιφρόνησα, και μόνο σε Εσένα στήριξα όλη μου την πεποίθηση, ας μην καταισχυνθώ, Θεέ μου, εις τον αιώνα. Ενθυμούμενος δε την έμφυτη δικαιοσύνη, η οποία απονέμει σε όλους το κατά αξίαν, λύτρωσέ με από τους επιτιθέμενους ανθρώπους ή δαίμονες, και ελευθέρωσέ με από τη σκαιότητά τους.

ΑΛΛΟ. Εάν, σύμφωνα με τη φωνή του Προφήτη, είναι ευλογημένος ο άνθρωπος που εμπιστεύεται τον Κύριο και ο Κύριος είναι η ελπίδα του, θα ισχύσει βεβαίως και το αντίθετο: διότι όποιος δεν έχει την ελπίδα του στον Θεό θα βρεθεί εκτός κάθε ευλογίας. Εάν λοιπόν ο Υιός είναι κτίσμα και δημιούργημα, τότε είναι δούλος, και όχι Κύριος κατά φύση.

νγ΄. Μακάριος είναι εκείνος που δεν εναποθέτει την ελπίδα του σε άνθρωπο, αλλά στον Κύριο, ο οποίος έρχεται πάλι με πολλή δόξα για να κρίνει την οικουμένη με δικαιοσύνη· διότι θα είναι σαν δέντρο που ευδοκιμεί δίπλα στα νερά, και δεν θα παύσει να αποδίδει καρπό.

Έτσι, ποτέ ο υιός της αλήθειας δεν παρέκκλινε από την αλήθεια· και μόνη του ελπίδα ήταν ο Θεός, από τον Οποίο προέρχονται οι χάριτες των ελπίδων που επιφυλάσσονται για τους αξίους. Διότι, μελετώντας το ψαλμικό ρητό σε όλη του τη ζωή με λόγια και με έργα, έλεγε: «Σε Αυτόν ήλπισε η καρδιά μου, και βοηθήθηκα». Επειδή κατ' αυτόν τον τρόπο ήλπισε στον Κύριο, το έλεος θα τον περικυκλώσει. Και η πεποίθησή του σε Αυτόν τον παρομοιάζει με το όρος Σιών· αλλά και καθιστά αυτόν που την κατέχει μέτοχο του ύψιστου μακαρισμού, όπως μπορεί κανείς να διδαχθεί από τους ίδιους τους προφήτες, με τον Δαβίδ να λέει: «Μακάριος ο άνθρωπος, του οποίου η ελπίδα είναι το όνομα του Κυρίου». Τον δε Ιερεμία: «Ευλογημένος ο άνθρωπος που έχει την πεποίθησή του στον Κύριο, και ο Κύριος θα είναι η ελπίδα του· και θα είναι σαν το δέντρο που θάλλει κοντά στα νερά, και που απλώνει τις ρίζες του προς την υγρασία». Και τον Ησαΐα: «Ο Κύριος είναι ο Βασιλιάς μας, ο Κύριος είναι ο Σωτήρας μας, Αυτός θα μας σώσει».

«Δεν θα σε πλησιάσουν κακά, και μάστιγα δεν θα πλησιάσει το σκήνωμά σου». Ωραία προσωποποιία εισήγαγε ο προφήτης· διότι, επιδοκιμάζοντας το γεγονός ότι ο νικητής άνθρωπος απέδωσε την αιτία της νίκης στον Θεό, σκόπευσε να τον ενισχύσει και με τα παρόντα λόγια. Διότι δεν λέει απλώς ότι τα κακά δεν υπερισχύουν εναντίον του, αλλά ότι δεν θα τον πλησιάσουν καθόλου, εξαιτίας του φόβου προς τον Θεό που ενοικεί και τον υπερασπίζεται· τον οποίο έθεσε ως Καταφυγή του, ή Οικητήριο, όπως απέδωσαν οι άλλοι ερμηνευτές. Τόσο μεγάλο αγαθό είναι η καταφυγή στον Θεό. Γι' αυτό και ο Ιερεμίας έλεγε: «Ευλογημένος ο άνθρωπος που έχει εμπιστοσύνη στον Κύριο, και ο Κύριος θα είναι η ελπίδα του». Διότι πώς να μην είναι ευλογημένος, εκείνος τον οποίο τα κακά δεν τον πλησιάζουν καθόλου, και μάστιγα δεν θα πλησιάσει το σκήνωμά του, δηλαδή το σώμα του; Διότι έτσι το ονόμασε και ο Παύλος: «Επειδή κι εμείς που βρισκόμαστε στο σκήνωμα στενάζουμε βαρυφορτωμένοι, επειδή δεν θέλουμε να το αποβάλουμε αλλά να ντυθούμε από πάνω το άλλο, ώστε να καταποθεί το θνητό από τη ζωή». Γιατί όμως δεν θα πλησιάσει μάστιγα;

Δηλαδή, δεν θα απολαύσει κανένα αγαθό· αλλά θα είναι άγονος, και η γη αλμυρή, η οποία δεν κατοικείται προς καρποφορία. Και ευλογημένος. Έτσι και ο Δαβίδ λέγει: Θα είναι σαν το δέντρο που είναι φυτεμένο κοντά στις διεξόδους των υδάτων.

Και ποια ανταμοιβή έλαβε για αυτή την πενιχρή ελεημοσύνη; Άκουσε ξεκάθαρα τι λέει ο προφήτης: Τάδε λέγει Κύριος: Η υδρία του αλεύρου δεν θα εκλείψει και ο καμψάκης του ελαίου δεν θα λιγοστέψει. Έως πότε, προφήτη; Μέχρι να δώσει ο Κύριος βροχή και δροσιά πάνω στη γη. Γι' αυτό λέει ο προφήτης: Ευλογημένος είναι ο άνθρωπος που έχει εναποθέσει την πεποίθησή του στον Κύριο· και θα διατηρηθεί η ελπίδα του σε καιρό ξηρασίας, και δεν θα ελαττωθεί ούτε θα εκλείψει. Και ο λόγος του προφήτη έγινε πράξη, και ούτε η υδρία άδειασε ούτε ο καμψάκης λιγόστεψε. Μήπως είσαι πιο φτωχός από αυτήν, άνθρωπε; Μήπως σε βαραίνει τόση πείνα, ώστε να μην κάνεις ελεημοσύνη; Δεν είναι έτσι, μη γένοιτο· αλλά και έχεις και μπορείς, όποιος κι αν είσαι, και μάλιστα εφόσον είσαι πιστός. Και ως προς το μεν σώμα δείχνεσαι γενναιόδωρος, ενώ για την ψυχή είσαι φειδωλός. Η ελεημοσύνη είναι τροφή της ψυχής· και όπως ακριβώς ο άρτος και ο οίνος είναι τροφή και ευφροσύνη για το σώμα, έτσι και η ελεημοσύνη και η προσευχή αποτελούν θεραπεία και χαρά της ψυχής. Και τι θα δώσει ο άνθρωπος ως αντάλλαγμα για την ψυχή του, παρά μόνο την ελεημοσύνη; Εάν όμως το αγνοείς, μάθε το και από τη χήρα της Καινής Διαθήκης, η οποία με δύο οβολούς κέρδισε ολόκληρη τη βασιλεία των ουρανών, λαμβάνοντας τον ίδιο τον Θεό ως επαινέτη αυτής της φτώχειας της, καθώς η καρποφορία της ανήλθε μέχρι τους ουρανούς.

«Μην έχετε εμπιστοσύνη σε άρχοντες, σε γιους ανθρώπων· την ημέρα εκείνη θα χαθούν οι διαλογισμοί τους.» «Να έχεις απόλυτη εμπιστοσύνη στον Κύριο με όλη σου την καρδιά.» «Όποιος εμπιστεύεται τον Κύριο, θα βρίσκεται υπό τη φροντίδα Του.» «Εκείνος που εμπιστεύεται τον Κύριο, είναι μακάριος.» «Όποιος εμπιστεύεται τον Κύριο, θα ευφρανθεί.» «Ο Κύριος είναι ο κριτής μας, ο Κύριος είναι ο άρχοντάς μας, ο Κύριος είναι ο βασιλιάς μας, ο Κύριος είναι ο σωτήρας μας· αυτός θα μας σώσει.» «Ιδού, ο Θεός είναι ο σωτήρας μου· σε αυτόν θα στηρίξω την πεποίθησή μου, και θα σωθώ.» «Ευλογημένος ο άνθρωπος που εμπιστεύεται τον Κύριο· και ο Κύριος θα είναι η ελπίδα του· και θα είναι σαν δέντρο που θάλλει πλάι στα νερά, και θα απλώσει τη ρίζα του στην υγρασία.» «Δεν υπάρχει καταισχύνη για όσους εμπιστεύονται εσένα.» «Κοιτάξτε τις αρχαίες γενεές και δείτε: ποιος πίστεψε στον Κύριο και ντροπιάστηκε; Ή ποιος παρέμεινε στον φόβο Του και εγκαταλείφθηκε; Ή ποιος Τον επικαλέστηκε και Εκείνος τον περιφρόνησε; Διότι ο Κύριος είναι οικτίρμων και ελεήμων, και συγχωρεί αμαρτίες.» «Με την ελπίδα σωθήκαμε. Ελπίδα όμως που βλέπεται δεν είναι ελπίδα. Διότι αυτό που βλέπει κάποιος, γιατί και να το ελπίζει; Εάν όμως ελπίζουμε εκείνο που δεν βλέπουμε, το περιμένουμε με υπομονή.» «Σταθείτε, λοιπόν, έχοντας περιζωσμένες τις οσφύες της διανοίας σας, μένοντας νηφάλιοι.» «Ελπίσατε τέλεια στη χάρη που σας έχει δοθεί.»

Βλέπετε πώς δεν έλεγα μάταια ότι χωρίς πίστη, ελπίδα και αγάπη είναι αδύνατον να σωθεί κανείς; Διότι, όπως ακριβώς χρειαζόμαστε τους οφθαλμούς του σώματος για την ενατένιση των ορατών, έτσι βεβαίως χρειαζόμαστε την πίστη για την ενατένιση των θείων. Και όπως ακριβώς η γνώση των πραγμάτων αποκτάται σε αναλογία με την τήρηση των εντολών, έτσι και η επίγνωση της αλήθειας έρχεται σύμφωνα με το μέτρο της ελπίδας στον Χριστό. Και όπως δεν αρμόζει να λατρεύουμε τίποτε άλλο παρά μόνο τον Θεό, έτσι δεν πρέπει να ελπίζουμε σε κανέναν άλλον, παρά μόνο στον Θεό, τον κηδεμόνα των πάντων. Και όπως είναι επικατάρατος εκείνος που στηρίζει την ελπίδα του σε άνθρωπο, έτσι είναι ευλογημένος εκείνος που στηρίζεται στον Θεό. Και όπως η ανάμνηση της φωτιάς δεν θερμαίνει το σώμα, έτσι και η πίστη χωρίς την αγάπη δεν ενεργεί στην ψυχή τον φωτισμό της γνώσης. Και είναι αδύνατον να βρεθεί αγάπη χωρίς ελπίδα. Γι' αυτό οι άγιοι λέγουν ότι ένα πράγμα είναι μόνιμο, η ελπίδα προς τον Θεό, ενώ όλα τα άλλα δεν είναι μόνιμα από τη φύση τους, αλλά νομίζονται ότι είναι. Και εκείνος που έχει στηρίξει την καρδιά του στη δύναμη της πίστης, ακόμη και όταν δεν έχει τίποτα, κατέχει τα πάντα μέσω της πίστης. Εκείνος όμως που στερείται την αγάπη, στερείται τον ίδιο τον Θεό, εφόσον ο Θεός είναι αγάπη. Ας σπουδάσουμε όλοι να Τον βρούμε μέσω της πίστης, της ελπίδας και της αγάπης, Αυτόν που θεωρείται εν Πατρί και Υιώ και Αγίω Πνεύματι. Σε Αυτόν ανήκει το κράτος στους αιώνες. Αμήν.