Πατερικές αναφορές στο ΙΕΡΕΜΙΑΣ 17:8

Και σε αυτό πάλι ανατέλλει για εμάς ένα υπόδειγμα μεγάλης ωφέλειας· διότι εκπαιδευόμαστε μέσω αυτών για τη δική μας ζωή, ότι θα μας προκαλέσει μεγάλη ζημιά το να μην παρατηρούμε με τα νοητά μάτια της καρδιάς την αρετή που υπάρχει μέσα στους αγίους και να μην αποβλέπουμε στην κρυμμένη σε αυτούς δόξα, αλλά εξαιτίας της ταπεινής εμφάνισης του σώματος πολλές φορές να θεωρούμε ως ένα τίποτα αυτό που για τον Θεό είναι μεγάλο και πολύτιμο. Έτσι, σχετικά με τους αγίους λέει κάπου ο Θεός μέσω των προφητών, απευθύνοντας τον λόγο για όλους στο πρόσωπο ενός: «Ευλογημένος ο άνθρωπος που έχει την πεποίθησή του στον Κύριο, και ο Κύριος θα είναι η ελπίδα του, και θα είναι σαν το δέντρο που θάλλει κοντά στο νερό, και θα απλώσει τη ρίζα του προς την υγρασία· σε χρονιά ξηρασίας δεν θα φοβηθεί, και δεν θα σταματήσει να κάνει καρπό. Η καρδιά είναι βαθιά περισσότερο από όλα, και είναι άνθρωπος, και ποιος θα τον γνωρίσει; Εγώ είμαι ο Κύριος που ερευνώ καρδιές και δοκιμάζω νεφρούς». Όταν, λοιπόν, εμείς αυτόν που έχει αναγνωριστεί από τον Θεό και έχει θαυμαστεί για τις αρετές που μόλις αναφέρθηκαν, τον υποτιμούμε με την αλαζονεία μας, αποβλέποντας μόνο στην εξωτερική και φθαρτή του σάρκα, και χρησιμοποιώντας την έλλειψη εξωτερικής δόξας του σώματος ως πρόφαση για τη δική μας μικροψυχία απέναντί του, πώς δεν θα καταδικαστούμε επειδή έχουμε φρονήματα αντίθετα από τον Βασιλιά των πάντων, και έτσι θα υποστούμε όχι μικρή τιμωρία, αφού μερικές φορές αποκαλούμε το υψηλό ταπεινό, και θεωρούμε το φως σκοτάδι, και ορίζουμε το γλυκό ως πικρό;

Η δε σοφία αυτού του κόσμου είναι μωρία ενώπιον του Θεού, σύμφωνα με τα γεγραμμένα. <Ελιά ωραία, πολύσκιωτη στην όψη.> Διότι αχρηστεύει ολοκληρωτικά την ψυχή του ανθρώπου η απομάκρυνση από τον Θεό και η παντελής στέρηση της δικής Του χάρης και βοήθειας. Διότι είναι φοβερό το να πέσει κανείς στα χέρια του ζωντανού Θεού. <Προς εσένα τα έθνη.> Διότι, αν και υπήρξαν υβριστές και απειθείς, και είχαν τη διάνοια γεμάτη από ασυνεσία, εντούτοις σώζονται και δοξάζονται από τον Χριστό. Και απαρχή αυτών υπήρξαν οι αθλοφόροι μάρτυρες, των οποίων η λαμπρότητα της δόξας καταυγάζει όλη την οικουμένη κάτω από τον ουρανό. <Και θα είναι σαν το δέντρο.> Διότι δεν υπερηφανεύεται για τον πλούτο, ούτε βέβαια συμπεριφέρεται με υψηλοφροσύνη μένοντας μακριά από μάταιη δόξα· διότι αυτά είναι μάταια πράγματα, και τίποτα άλλο. Διότι αποτελεί ασφαλές ενέχυρο για τη σωτηρία η πεποίθηση στον παντοδύναμο Θεό· αντίθετα, το να στηρίζει κανείς την ελπίδα σε άλλους, είναι μάταιο και ανωφελές. <Ιδού, σαν τον πηλό.> Διότι εύκολα αναπλάθει το δημιούργημά Του σε ό,τι Εκείνος επιλέξει. <Μήπως δεν είναι οι λόγοι; κ.λπ.> Ονομάζει πυρ το ευαγγελικό και σωτήριο κήρυγμα, ή και αυτήν την ίδια τη μέθεξη του Αγίου Πνεύματος, το οποίο και παρομοιάζεται με φωτιά. Γι' αυτό, άλλωστε, και ο πάνσοφος Ιωάννης ο Βαπτιστής λέει τα εξής γι' αυτό αλλά και για τον Σωτήρα όλων μας, τον Ιησού Χριστό: <Εγώ σας βαπτίζω με νερό για μετάνοια, κ.λπ.>

Είναι λοιπόν εξαιρετικά φοβερό το να μην επιθυμεί κάποιος μάλλον να σωθεί μέσω της θείας ευσπλαχνίας, αλλά να στηρίζεται στις ανθρώπινες βοήθειες· μολονότι το Πνεύμα διαλαλεί, αφενός μέσω της φωνής του μακάριου Δαβίδ: «Είναι καλό να έχει κανείς εμπιστοσύνη στον Κύριο παρά να στηρίζεται σε άνθρωπο· είναι καλό να ελπίζει κανείς στον Κύριο παρά να ελπίζει σε άρχοντες»· και αφετέρου μέσω του προφήτη Ιερεμία: «Επικατάρατος ο άνθρωπος που έχει την ελπίδα του σε άνθρωπο και στηρίζεται στη σάρκα του βραχίονά του, και η καρδιά του απομακρύνεται από τον Κύριο, και θα είναι σαν την αγριομυρίκη στην έρημο, η οποία δεν θα δει τα αγαθά όταν έρθουν. Και ευλογημένος ο άνθρωπος που έχει την πεποίθησή του στον Κύριο, και ο Κύριος θα είναι η ελπίδα του· και θα είναι σαν το δέντρο που ευδοκιμεί δίπλα στο νερό και θα απλώσει τις ρίζες του στην υγρασία, και δεν θα φοβηθεί όταν έρθει ο καύσωνας, αλλά τα κλαδιά του θα είναι δασώδη, σε έτος ανομβρίας δεν θα φοβηθεί, και δεν θα σταματήσει να καρποφορεί». Είναι καλύτερο, λοιπόν, να οικειώνεται κανείς τον Θεό και να λέει εκείνο το σοφό λόγο με αγαθή διάνοια: «Δικός σου είμαι εγώ, σώσε με, διότι αναζήτησα τα προστάγματά σου». «Διότι εγώ είμαι σαν πάνθηρας για τον Εφραίμ και σαν λιοντάρι για τον οίκο του Ιούδα· και εγώ θα κατασπαράξω και θα αναχωρήσω και θα πάρω, και δεν θα υπάρξει αυτός που θα γλιτώσει».

Ποια ήταν λοιπόν η θλίψη; Η δυσβάσταχτη αμαρτία που κρεμόταν από πάνω μας σαν φορτίο, έτσι ώστε καθένας από όσους βρέθηκαν κάτω από αυτήν να αναφωνεί: «Οι ανομίες μου έγιναν βαριές επάνω μου σαν βαρύ φορτίο.» Και ο ίδιος ο Σατανάς ήταν βαρύς, και πιο δυσβάσταχτος από κάθε φορτίο, καθώς έπεφτε επάνω μας μαζί με την πονηρή του φάλαγγα. Ενώ λοιπόν η οικουμένη πιεζόταν και σαν να συμπθλιβόταν, στον κατάλληλο καιρό επισκέφθηκε ο Κύριος όσους βρίσκονταν στη γη, και τους βοήθησε σε ημέρα σωτηρίας. Οι δε αλιτήριοι δαίμονες διατύπωναν ψευδώς την κατηγορία ότι η θεία οικονομία δεν συντελέστηκε στον κατάλληλο καιρό, λέγοντας: «Ήλθες εδώ προ καιρού για να μας βασανίσεις.» Αλλά, ω παμπόνηροι, θα μπορούσε να πει κανείς, όχι προ καιρού, αλλά μάλλον σε κατάλληλο καιρό και μέσα σε θλίψη μάς βοήθησε, και έγινε καταφύγιο ο Σωτήρας και Κύριος των όλων. <Και ας ελπίσουν σε εσένα όσοι γνωρίζουν το όνομά σου.> (A f. 63. b) Και ποιοι είναι αυτοί που ελπίζουν σε αυτόν και γνωρίζουν το όνομά του; Εκείνοι που υποτάσσουν τον αυχένα τους στα προστάγματά του. Και αυτό το διδάσκει ο ίδιος λέγοντας: «Εκείνος που με αγαπά, τηρεί τις εντολές μου.» <Διότι δεν εγκατέλειψες αυτούς που σε αναζητούν, Κύριε.> (A f. 63 b) Ισχυρίζεται ότι γνωρίζει το πράγμα από εμπειρία, και ότι ξέρει πως είναι ακλόνητο. Διότι είναι αληθινός ο λόγος του Ιερεμία, ότι «Ευλογημένος είναι ο άνθρωπος ο οποίος έχει πεποίθηση στον Κύριο, και ο Κύριος θα είναι η ελπίδα του· και θα είναι σαν το δέντρο που θάλλει δίπλα στο νερό.»

νγ΄. Μακάριος είναι εκείνος που δεν εναποθέτει την ελπίδα του σε άνθρωπο, αλλά στον Κύριο, ο οποίος έρχεται πάλι με πολλή δόξα για να κρίνει την οικουμένη με δικαιοσύνη· διότι θα είναι σαν δέντρο που ευδοκιμεί δίπλα στα νερά, και δεν θα παύσει να αποδίδει καρπό.

Γι' αυτόν τον λόγο μεταλαμβάνουμε το άγιο σώμα και αίμα Του, προσδοκώντας την ανάσταση εκ νεκρών, όπως ακριβώς είπε: Εκείνος που τρώει τη σάρκα μου και πίνει το αίμα μου έχει ζωή αιώνια, και εγώ θα τον αναστήσω κατά την έσχατη ημέρα. Διότι Αυτός είναι η ελπίδα όλων των περάτων της γης και εκείνων που βρίσκονται μακριά στη θάλασσα. Ένας απλός άνθρωπος όμως δεν είναι δυνατόν να αποτελεί την ελπίδα του κόσμου. Επειδή είναι γραμμένο: Επικατάρατος είναι ο άνθρωπος που εναποθέτει την ελπίδα του σε άνθρωπο, και στηρίζεται στη σάρκα του βραχίονά του, και η καρδιά του απομακρύνεται από τον Κύριο. Και θα γίνει σαν την αγριομυρίκη μέσα στην έρημο· δεν θα δει τα αγαθά όταν έρθουν, και θα κατοικήσει σε ξερούς τόπους και σε γη έρημη, σε γη αλμυρή που δεν κατοικείται. Και ευλογημένος είναι ο άνθρωπος που ελπίζει στον Κύριο, και ο Κύριος θα είναι η ελπίδα του. Και θα είναι σαν το δέντρο που ευδοκιμεί κοντά στα νερά και απλώνει τις ρίζες του στην υγρασία, δεν θα φοβηθεί όταν έρθει ο καύσωνας, και θα έχει πάνω του πυκνά φυλλώματα, σε χρονιά ανομβρίας δεν θα φοβηθεί και δεν θα σταματήσει να δίνει καρπό.

Έτσι, ποτέ ο υιός της αλήθειας δεν παρέκκλινε από την αλήθεια· και μόνη του ελπίδα ήταν ο Θεός, από τον Οποίο προέρχονται οι χάριτες των ελπίδων που επιφυλάσσονται για τους αξίους. Διότι, μελετώντας το ψαλμικό ρητό σε όλη του τη ζωή με λόγια και με έργα, έλεγε: «Σε Αυτόν ήλπισε η καρδιά μου, και βοηθήθηκα». Επειδή κατ' αυτόν τον τρόπο ήλπισε στον Κύριο, το έλεος θα τον περικυκλώσει. Και η πεποίθησή του σε Αυτόν τον παρομοιάζει με το όρος Σιών· αλλά και καθιστά αυτόν που την κατέχει μέτοχο του ύψιστου μακαρισμού, όπως μπορεί κανείς να διδαχθεί από τους ίδιους τους προφήτες, με τον Δαβίδ να λέει: «Μακάριος ο άνθρωπος, του οποίου η ελπίδα είναι το όνομα του Κυρίου». Τον δε Ιερεμία: «Ευλογημένος ο άνθρωπος που έχει την πεποίθησή του στον Κύριο, και ο Κύριος θα είναι η ελπίδα του· και θα είναι σαν το δέντρο που θάλλει κοντά στα νερά, και που απλώνει τις ρίζες του προς την υγρασία». Και τον Ησαΐα: «Ο Κύριος είναι ο Βασιλιάς μας, ο Κύριος είναι ο Σωτήρας μας, Αυτός θα μας σώσει».

Και ποια ανταμοιβή έλαβε για αυτή την πενιχρή ελεημοσύνη; Άκουσε ξεκάθαρα τι λέει ο προφήτης: Τάδε λέγει Κύριος: Η υδρία του αλεύρου δεν θα εκλείψει και ο καμψάκης του ελαίου δεν θα λιγοστέψει. Έως πότε, προφήτη; Μέχρι να δώσει ο Κύριος βροχή και δροσιά πάνω στη γη. Γι' αυτό λέει ο προφήτης: Ευλογημένος είναι ο άνθρωπος που έχει εναποθέσει την πεποίθησή του στον Κύριο· και θα διατηρηθεί η ελπίδα του σε καιρό ξηρασίας, και δεν θα ελαττωθεί ούτε θα εκλείψει. Και ο λόγος του προφήτη έγινε πράξη, και ούτε η υδρία άδειασε ούτε ο καμψάκης λιγόστεψε. Μήπως είσαι πιο φτωχός από αυτήν, άνθρωπε; Μήπως σε βαραίνει τόση πείνα, ώστε να μην κάνεις ελεημοσύνη; Δεν είναι έτσι, μη γένοιτο· αλλά και έχεις και μπορείς, όποιος κι αν είσαι, και μάλιστα εφόσον είσαι πιστός. Και ως προς το μεν σώμα δείχνεσαι γενναιόδωρος, ενώ για την ψυχή είσαι φειδωλός. Η ελεημοσύνη είναι τροφή της ψυχής· και όπως ακριβώς ο άρτος και ο οίνος είναι τροφή και ευφροσύνη για το σώμα, έτσι και η ελεημοσύνη και η προσευχή αποτελούν θεραπεία και χαρά της ψυχής. Και τι θα δώσει ο άνθρωπος ως αντάλλαγμα για την ψυχή του, παρά μόνο την ελεημοσύνη; Εάν όμως το αγνοείς, μάθε το και από τη χήρα της Καινής Διαθήκης, η οποία με δύο οβολούς κέρδισε ολόκληρη τη βασιλεία των ουρανών, λαμβάνοντας τον ίδιο τον Θεό ως επαινέτη αυτής της φτώχειας της, καθώς η καρποφορία της ανήλθε μέχρι τους ουρανούς.

«Μην έχετε εμπιστοσύνη σε άρχοντες, σε γιους ανθρώπων· την ημέρα εκείνη θα χαθούν οι διαλογισμοί τους.» «Να έχεις απόλυτη εμπιστοσύνη στον Κύριο με όλη σου την καρδιά.» «Όποιος εμπιστεύεται τον Κύριο, θα βρίσκεται υπό τη φροντίδα Του.» «Εκείνος που εμπιστεύεται τον Κύριο, είναι μακάριος.» «Όποιος εμπιστεύεται τον Κύριο, θα ευφρανθεί.» «Ο Κύριος είναι ο κριτής μας, ο Κύριος είναι ο άρχοντάς μας, ο Κύριος είναι ο βασιλιάς μας, ο Κύριος είναι ο σωτήρας μας· αυτός θα μας σώσει.» «Ιδού, ο Θεός είναι ο σωτήρας μου· σε αυτόν θα στηρίξω την πεποίθησή μου, και θα σωθώ.» «Ευλογημένος ο άνθρωπος που εμπιστεύεται τον Κύριο· και ο Κύριος θα είναι η ελπίδα του· και θα είναι σαν δέντρο που θάλλει πλάι στα νερά, και θα απλώσει τη ρίζα του στην υγρασία.» «Δεν υπάρχει καταισχύνη για όσους εμπιστεύονται εσένα.» «Κοιτάξτε τις αρχαίες γενεές και δείτε: ποιος πίστεψε στον Κύριο και ντροπιάστηκε; Ή ποιος παρέμεινε στον φόβο Του και εγκαταλείφθηκε; Ή ποιος Τον επικαλέστηκε και Εκείνος τον περιφρόνησε; Διότι ο Κύριος είναι οικτίρμων και ελεήμων, και συγχωρεί αμαρτίες.» «Με την ελπίδα σωθήκαμε. Ελπίδα όμως που βλέπεται δεν είναι ελπίδα. Διότι αυτό που βλέπει κάποιος, γιατί και να το ελπίζει; Εάν όμως ελπίζουμε εκείνο που δεν βλέπουμε, το περιμένουμε με υπομονή.» «Σταθείτε, λοιπόν, έχοντας περιζωσμένες τις οσφύες της διανοίας σας, μένοντας νηφάλιοι.» «Ελπίσατε τέλεια στη χάρη που σας έχει δοθεί.»