Πατερικές αναφορές στο ΙΕΡΕΜΙΑΣ 18:3

Ως προς αυτά, βέβαια, θα μπορούσε να πει κανείς ότι, κατά κύριο λόγο, δεν θα μπορούσαν να ισχυριστούν πως η δύναμη των εννοιών μας υπέδειξε σε αυτά διαφορές φύσεων. Διότι δεν είπε ότι έχουν πλαστεί κάποιοι σκληροί και αναίσθητοι, δηλαδή ως σκεύη τιμής και ατιμίας, ούτε τους απένειμε καθόλου τέτοια φύση. Αντίθετα, μας πείθει μάλλον να φρονούμε ότι κάποιοι διαπλάθονται σαν τα πήλινα σκεύη, άλλα μεν για τιμή, άλλα δε για ατιμία. Και τον τρόπο αυτού του παραδείγματος τον έχουμε διδαχθεί από προφητικούς λόγους. Το πώς λοιπόν διαπλάθονται κάποιοι, όπως ακριβώς από έναν κεραμέα, άλλοι μεν για τιμή και άλλοι για ατιμία, και για ποιες αιτίες, θα το γνώριζε κανείς αν ενδιατρίψει στους λόγους του Ιερεμία. Έχει γραφτεί λοιπόν ως εξής: «Σήκω και κατέβα στον οίκο του κεραμέα, και εκεί θα ακούσεις τους λόγους μου. Και κατέβηκα στον οίκο του κεραμέα, και ιδού, αυτός κατασκεύαζε ένα έργο πάνω στους λίθους. Και έπεσε το αγγείο που κατασκεύαζε μέσα στα χέρια του. Και πάλι ο ίδιος κατασκεύασε ένα άλλο αγγείο, όπως άρεσε ενώπιόν του να το φτιάξει. Και έγινε, λέει, λόγος Κυρίου προς εμένα λέγοντας: Μήπως, όπως αυτός ο κεραμέας, δεν θα μπορέσω να σας φτιάξω, οίκε Ισραήλ;»

Και μου φαίνεται ότι μέσω αυτών ο λόγος επιτιμά εκείνους οι οποίοι, μετά από τις τόσες ευεργεσίες που απαρίθμησε σχετικά με την επιστροφή από την αιχμαλωσία και την ανοικοδόμηση του ναού στην Ιερουσαλήμ, δεν προστρέχουν στον Θεό ούτε ομολογούν ότι Αυτός μόνος είναι ο επί πάντων Θεός, ο οποίος αφενός διαπαιδαγωγεί, όποτε το θελήσει, τον λαό Του, και αφετέρου τον αναλαμβάνει πάλι και τον επαναφέρει στη χώρα του, όταν κρίνει ότι αυτό πρέπει να γίνει. Διότι, απευθυνόμενος σαν σε αυτούς που αντιλέγουν στη γενική πρόνοια και διοίκηση, λέει: «Αλίμονο σε εκείνον που αντιλέγει σε αυτόν που τον έπλασε». Επειδή, όταν υπήρχε ανάγκη για διαπαιδαγώγηση και επιστροφή, συνέτριψα την Ιερουσαλήμ σαν πήλινο όστρακο και παρέδωσα τον λαό σε εχθρούς και πολεμίους· όταν όμως πάλι, μετά την επαρκή διαπαιδαγώγηση, πρέπει να επιδειχθούν τα έργα της φιλανθρωπίας, τότε «κατασκεύασα» τον τότε ναό «καλύτερο» από τον προηγούμενο, και την πόλη, μεταβάλλοντάς την «σαν τον πηλό του κεραμέα» και ανανεώνοντας όσα παλαιότερα είχαν συντριβεί. Και στον προφήτη Ιερεμία λέγονται παρόμοια πράγματα κάπως έτσι: «Και κατέβηκα στο σπίτι του κεραμέα, και ιδού αυτός εργαζόταν πάνω στους λίθους του τροχού· και χάλασε το αγγείο που έφτιαχνε στα χέρια του, και πάλι έφτιαξε από αυτό ένα άλλο αγγείο, όπως φάνηκε καλό στα μάτια του να το φτιάξει. Και έγινε λόγος Κυρίου προς εμένα λέγοντας: Μήπως δεν θα μπορέσω να σας κάνω όπως αυτός ο κεραμέας, οίκε του Ισραήλ;».

Διότι και ο Θεός στην Παλαιά Διαθήκη συνεχώς αυτό πράττει, λέγοντας τα εξής: «Μήπως είναι δυνατόν να λησμονήσει μια γυναίκα το παιδί της;» και πάλι: «Μήπως θα πει το πλάσμα στον κεραμέα, τι κάνεις;». Και στον Ωσηέ λαμβάνει τη θέση του άνδρα που καταφρονείται από τη γυναίκα του. Και στους τύπους επίσης θα μπορούσε να δει κανείς πολλά ανθρώπινα παραδείγματα, όπως όταν ο προφήτης παίρνει το περίζωμα, και όταν κατέβαινε στο εργαστήριο του κεραμέα. Τι θέλει λοιπόν να δείξει με αυτό το παράδειγμα; Ότι η μεν πίστη ήταν αρχαιότερη, ενώ ο νόμος ήταν νεότερος και πρόσκαιρος, και γι' αυτό τον λόγο είχε δοθεί, για να προετοιμάσει τον δρόμο για την πίστη. Γι' αυτό λέει: «Αδελφοί, μιλώ με βάση τα ανθρώπινα». Ενώ παραπάνω τους αποκάλεσε ανόητους, εδώ τους ονομάζει αδελφούς, συγχρόνως επιπλήττοντας και παρηγορώντας τους.

Διότι τα μεν οστράκινα σκεύη, εάν συντριβούν, δεν θα μπορούσαν να επιδιορθωθούν, εξαιτίας της σκληρότητας που απέκτησαν μία για πάντα από τη φωτιά. Τα σκεύη του κεραμέα όμως δεν είναι οστράκινα, αλλά πήλινα· γι' αυτό, ακόμη και αν παραμορφωθούν, μπορούν εύκολα να επανέλθουν σε νέο σχήμα με τη σοφία του τεχνίτη. Όταν λοιπόν κάνει λόγο για ανίατη συμφορά, δεν αναφέρεται σε σκεύη του κεραμέα, αλλά σε οστράκινο σκεύος. Όταν, για παράδειγμα, θέλησε να διδάξει τον προφήτη και τους Ιουδαίους ότι παρέδωσε την πόλη σε ανίατη συμφορά, έδωσε εντολή να πάρει μια οστράκινη στάμνα, να την συντρίψει μπροστά σε όλο τον λαό και να πει: Έτσι θα καταστραφεί και η πόλη, και θα συντριβεί. Όταν όμως θέλει να τους προσφέρει αγαθές ελπίδες, κατεβάζει τον προφήτη στο εργαστήριο του κεραμέα και δεν του δείχνει οστράκινο σκεύος, αλλά του δείχνει πήλινο σκεύος, το οποίο, την ώρα που πλάθεται στα χέρια του κεραμέα, παραμορφώνεται, και προσθέτει λέγοντας: Εάν αυτός ο κεραμέας, παίρνοντας το σκεύος που χάλασε, του έδωσε πάλι αρμονική μορφή, δεν θα μπορέσω εγώ πολύ περισσότερο να επανορθώσω εσάς που έχετε ξεπέσει; Είναι, λοιπόν, δυνατόν στον Θεό όχι μόνο να διορθώσει αυτούς που είναι πήλινοι μέσω του λουτρού της παλιγγενεσίας, αλλά και αυτούς που, αφού δέχθηκαν την ενέργεια του Πνεύματος, γλίστρησαν στην αμαρτία, να τους επαναφέρει στην αρχική τους κατάσταση μέσω της ακριβούς μετάνοιας.