Πατερικές αναφορές στο ΙΕΡΕΜΙΑΣ 18:4

Ανέλαβε ο κεραμέας τον πηλό που είχε εκπέσει, δεν άφησε το συντριμμένο αγγείο να απορριφθεί οριστικά, δεν το παρέβλεψε ως κάτι που θρυμματίστηκε άπαξ· διότι είχε μεν θρυμματιστεί, αλλά δεν είχε ακόμη παραδοθεί στο πυρ· το έπλασε ως ένα άλλο αγγείο, κατασκευάζοντάς το ως εύχρηστο σκεύος για τον Εαυτό του.

Ως προς αυτά, βέβαια, θα μπορούσε να πει κανείς ότι, κατά κύριο λόγο, δεν θα μπορούσαν να ισχυριστούν πως η δύναμη των εννοιών μας υπέδειξε σε αυτά διαφορές φύσεων. Διότι δεν είπε ότι έχουν πλαστεί κάποιοι σκληροί και αναίσθητοι, δηλαδή ως σκεύη τιμής και ατιμίας, ούτε τους απένειμε καθόλου τέτοια φύση. Αντίθετα, μας πείθει μάλλον να φρονούμε ότι κάποιοι διαπλάθονται σαν τα πήλινα σκεύη, άλλα μεν για τιμή, άλλα δε για ατιμία. Και τον τρόπο αυτού του παραδείγματος τον έχουμε διδαχθεί από προφητικούς λόγους. Το πώς λοιπόν διαπλάθονται κάποιοι, όπως ακριβώς από έναν κεραμέα, άλλοι μεν για τιμή και άλλοι για ατιμία, και για ποιες αιτίες, θα το γνώριζε κανείς αν ενδιατρίψει στους λόγους του Ιερεμία. Έχει γραφτεί λοιπόν ως εξής: «Σήκω και κατέβα στον οίκο του κεραμέα, και εκεί θα ακούσεις τους λόγους μου. Και κατέβηκα στον οίκο του κεραμέα, και ιδού, αυτός κατασκεύαζε ένα έργο πάνω στους λίθους. Και έπεσε το αγγείο που κατασκεύαζε μέσα στα χέρια του. Και πάλι ο ίδιος κατασκεύασε ένα άλλο αγγείο, όπως άρεσε ενώπιόν του να το φτιάξει. Και έγινε, λέει, λόγος Κυρίου προς εμένα λέγοντας: Μήπως, όπως αυτός ο κεραμέας, δεν θα μπορέσω να σας φτιάξω, οίκε Ισραήλ;»

Διότι, βλέποντας τον άνθρωπο, το πιο ωραίο από τα δημιουργήματά του, να έχει φθαρεί από τις βάσκανες επιβουλές του φθόνου, δεν ανέχθηκε να τον εγκαταλείψει σε τέτοια κατάσταση, επειδή είναι φιλάνθρωπος, για να μην παραμείνει ελαττωματικός αιώνια, φέροντας αθάνατο μέσα του το ψεγάδι, αλλά τον διέλυσε πάλι στην ύλη, ώστε μέσω της αναπλάσεως να λιώσουν και να εξαφανιστούν όλα τα ελαττώματα που υπήρχαν σε αυτόν. Διότι αυτό που σε εκείνη την περίπτωση σημαίνει η εκ νέου χώνευση του αγάλματος, αυτό είναι εδώ ο θάνατος και η διάλυση του σώματος, και αυτό που εκεί σημαίνει η αναμόρφωση ή η αποκατάσταση της ύλης, αυτό εδώ είναι η ανάσταση, όπως ακριβώς και ο προφήτης Ιερεμίας ήδη αυτά τα ίδια παραγγέλλει με αυτόν τον τρόπο, λέγοντας: «Και κατέβηκα στο σπίτι του κεραμέα, και ιδού, αυτός έκανε ένα έργο πάνω στον τροχό· και χάλασε το αγγείο που αυτός έφτιαχνε μέσα στα χέρια του, και πάλι το έκανε ένα άλλο αγγείο, όπως άρεσε ενώπιόν του να το κάνει. Και έγινε λόγος Κυρίου προς εμένα λέγοντας: Μήπως όπως αυτός ο κεραμέας δεν θα μπορέσω και εγώ να κάνω το ίδιο σε εσάς, οίκε του Ισραήλ; Ιδού, όπως ο πηλός του κεραμέα, έτσι είστε και εσείς στα χέρια μου». 36.

Και μου φαίνεται ότι μέσω αυτών ο λόγος επιτιμά εκείνους οι οποίοι, μετά από τις τόσες ευεργεσίες που απαρίθμησε σχετικά με την επιστροφή από την αιχμαλωσία και την ανοικοδόμηση του ναού στην Ιερουσαλήμ, δεν προστρέχουν στον Θεό ούτε ομολογούν ότι Αυτός μόνος είναι ο επί πάντων Θεός, ο οποίος αφενός διαπαιδαγωγεί, όποτε το θελήσει, τον λαό Του, και αφετέρου τον αναλαμβάνει πάλι και τον επαναφέρει στη χώρα του, όταν κρίνει ότι αυτό πρέπει να γίνει. Διότι, απευθυνόμενος σαν σε αυτούς που αντιλέγουν στη γενική πρόνοια και διοίκηση, λέει: «Αλίμονο σε εκείνον που αντιλέγει σε αυτόν που τον έπλασε». Επειδή, όταν υπήρχε ανάγκη για διαπαιδαγώγηση και επιστροφή, συνέτριψα την Ιερουσαλήμ σαν πήλινο όστρακο και παρέδωσα τον λαό σε εχθρούς και πολεμίους· όταν όμως πάλι, μετά την επαρκή διαπαιδαγώγηση, πρέπει να επιδειχθούν τα έργα της φιλανθρωπίας, τότε «κατασκεύασα» τον τότε ναό «καλύτερο» από τον προηγούμενο, και την πόλη, μεταβάλλοντάς την «σαν τον πηλό του κεραμέα» και ανανεώνοντας όσα παλαιότερα είχαν συντριβεί. Και στον προφήτη Ιερεμία λέγονται παρόμοια πράγματα κάπως έτσι: «Και κατέβηκα στο σπίτι του κεραμέα, και ιδού αυτός εργαζόταν πάνω στους λίθους του τροχού· και χάλασε το αγγείο που έφτιαχνε στα χέρια του, και πάλι έφτιαξε από αυτό ένα άλλο αγγείο, όπως φάνηκε καλό στα μάτια του να το φτιάξει. Και έγινε λόγος Κυρίου προς εμένα λέγοντας: Μήπως δεν θα μπορέσω να σας κάνω όπως αυτός ο κεραμέας, οίκε του Ισραήλ;».

Διότι τα μεν οστράκινα σκεύη, εάν συντριβούν, δεν θα μπορούσαν να επιδιορθωθούν, εξαιτίας της σκληρότητας που απέκτησαν μία για πάντα από τη φωτιά. Τα σκεύη του κεραμέα όμως δεν είναι οστράκινα, αλλά πήλινα· γι' αυτό, ακόμη και αν παραμορφωθούν, μπορούν εύκολα να επανέλθουν σε νέο σχήμα με τη σοφία του τεχνίτη. Όταν λοιπόν κάνει λόγο για ανίατη συμφορά, δεν αναφέρεται σε σκεύη του κεραμέα, αλλά σε οστράκινο σκεύος. Όταν, για παράδειγμα, θέλησε να διδάξει τον προφήτη και τους Ιουδαίους ότι παρέδωσε την πόλη σε ανίατη συμφορά, έδωσε εντολή να πάρει μια οστράκινη στάμνα, να την συντρίψει μπροστά σε όλο τον λαό και να πει: Έτσι θα καταστραφεί και η πόλη, και θα συντριβεί. Όταν όμως θέλει να τους προσφέρει αγαθές ελπίδες, κατεβάζει τον προφήτη στο εργαστήριο του κεραμέα και δεν του δείχνει οστράκινο σκεύος, αλλά του δείχνει πήλινο σκεύος, το οποίο, την ώρα που πλάθεται στα χέρια του κεραμέα, παραμορφώνεται, και προσθέτει λέγοντας: Εάν αυτός ο κεραμέας, παίρνοντας το σκεύος που χάλασε, του έδωσε πάλι αρμονική μορφή, δεν θα μπορέσω εγώ πολύ περισσότερο να επανορθώσω εσάς που έχετε ξεπέσει; Είναι, λοιπόν, δυνατόν στον Θεό όχι μόνο να διορθώσει αυτούς που είναι πήλινοι μέσω του λουτρού της παλιγγενεσίας, αλλά και αυτούς που, αφού δέχθηκαν την ενέργεια του Πνεύματος, γλίστρησαν στην αμαρτία, να τους επαναφέρει στην αρχική τους κατάσταση μέσω της ακριβούς μετάνοιας.