Πατερικές αναφορές στο ΙΕΡΕΜΙΑΣ 18:6

Γιατί να αχρηστεύει και τη γη; Και το έλεγε αυτό, παρακινώντας αφενός τον γεωργό στη φροντίδα της, και διεγείροντας αφετέρου την άκαρπη ψυχή στο να αποδώσει τους καρπούς που της αναλογούν. Αυτό δε που λέμε, μπορεί κανείς να το βρει σαφέστερο στον Ιερεμία: Διότι, ιδού, λέγει, όπως είναι ο πηλός του κεραμέα, έτσι είστε και εσείς στα χέρια μου, οίκε του Ισραήλ, λέγει ο Κύριος.

Η δε σοφία αυτού του κόσμου είναι μωρία ενώπιον του Θεού, σύμφωνα με τα γεγραμμένα. <Ελιά ωραία, πολύσκιωτη στην όψη.> Διότι αχρηστεύει ολοκληρωτικά την ψυχή του ανθρώπου η απομάκρυνση από τον Θεό και η παντελής στέρηση της δικής Του χάρης και βοήθειας. Διότι είναι φοβερό το να πέσει κανείς στα χέρια του ζωντανού Θεού. <Προς εσένα τα έθνη.> Διότι, αν και υπήρξαν υβριστές και απειθείς, και είχαν τη διάνοια γεμάτη από ασυνεσία, εντούτοις σώζονται και δοξάζονται από τον Χριστό. Και απαρχή αυτών υπήρξαν οι αθλοφόροι μάρτυρες, των οποίων η λαμπρότητα της δόξας καταυγάζει όλη την οικουμένη κάτω από τον ουρανό. <Και θα είναι σαν το δέντρο.> Διότι δεν υπερηφανεύεται για τον πλούτο, ούτε βέβαια συμπεριφέρεται με υψηλοφροσύνη μένοντας μακριά από μάταιη δόξα· διότι αυτά είναι μάταια πράγματα, και τίποτα άλλο. Διότι αποτελεί ασφαλές ενέχυρο για τη σωτηρία η πεποίθηση στον παντοδύναμο Θεό· αντίθετα, το να στηρίζει κανείς την ελπίδα σε άλλους, είναι μάταιο και ανωφελές. <Ιδού, σαν τον πηλό.> Διότι εύκολα αναπλάθει το δημιούργημά Του σε ό,τι Εκείνος επιλέξει. <Μήπως δεν είναι οι λόγοι; κ.λπ.> Ονομάζει πυρ το ευαγγελικό και σωτήριο κήρυγμα, ή και αυτήν την ίδια τη μέθεξη του Αγίου Πνεύματος, το οποίο και παρομοιάζεται με φωτιά. Γι' αυτό, άλλωστε, και ο πάνσοφος Ιωάννης ο Βαπτιστής λέει τα εξής γι' αυτό αλλά και για τον Σωτήρα όλων μας, τον Ιησού Χριστό: <Εγώ σας βαπτίζω με νερό για μετάνοια, κ.λπ.>

«Ιδού, όπως ο πηλός του κεραμέα, έτσι είστε και εσείς στα χέρια μου.» Διότι ο τεχνίτης και δημιουργός των πάντων εύκολα αναπλάθει το δημιούργημά του, σε ό,τι αυτός επιλέξει. «Ακόμη λίγο και θα μετατραπεί ο Λίβανος σαν το όρος Χερμέλ, και το όρος Χερμέλ θα θεωρηθεί ως δρυμός;» Λέγοντας ότι θα είναι σαν τον πηλό του κεραμέα, εννοεί ότι θα αναπλαστούν προς το χειρότερο εξαιτίας του ότι υπάρχει σε αυτούς πάρα πολλή αμαρτία· δείχνει ξεκάθαρα με ποιον τρόπο θα συμβεί το γεγονός, και διασαφηνίζει κατά κάποιον τρόπο αυτό που φαίνεται ότι έχει ειπωθεί αμυδρά. Ο Λίβανος είναι όρος της Φοινίκης, και όλοι οι άνθρωποι που κατοικούσαν πάνω του και γύρω από αυτόν ήταν από τους πλέον δεισιδαίμονες, ενώ παρομοίως και το Χαρμέλ ήταν ένα πάρα πολύ μεγάλο όρος στη χώρα των Ιουδαίων, στο οποίο λέγεται ότι κατοίκησε και ο Θεσβίτης Ηλίας. Επομένως, αναφερόμενος στα όρη ή στις χώρες όπου βρίσκονται τα όρη, θέλει να υποδηλώσει αυτούς που κατοικούν σε αυτά, και λέει ότι θα μετατεθεί, δηλαδή θα μεταβληθεί ο Λίβανος, και θα γίνει σαν το όρος Κάρμηλος. Το δε όρος Κάρμηλος θα γίνει σαν τον Λίβανο, δηλαδή, αυτοί που κάποτε λάτρευαν τα είδωλα θα επιγνώσουν τον Θεό που προσκυνείται στην Ιουδαία, και θα συγκαταλεχθούν στην τάξη του πρωτότοκου Ισραήλ. Ενώ εκείνοι που προέρχονται από το σπέρμα του Ισραήλ θα γίνουν παρόμοιοι με αυτούς που κατοικούν στον Λίβανο και βρίσκονταν κάποτε σε πλάνη.

Πρέπει δε να γνωρίζουμε ότι και ο προφήτης Ιερεμίας στάλθηκε στο σπίτι του κεραμέα, για να τον δει να δημιουργεί με την τέχνη του. Και όταν ο πηλός χάλασε και αναπλάστηκε σε άλλο αγγείο, του είπε ο Θεός: «Μήπως, όπως αυτός ο κεραμέας, δεν μπορώ να κάνω και εγώ σε εσάς, οίκε του Ισραήλ; Ιδού, όπως είναι ο πηλός του κεραμέα, έτσι είστε και εσείς στα χέρια μου.» Το ότι δε και εμείς μεταπλαθόμαστε πνευματικά σε άγια και πανέμορφη ζωή, το αποσαφηνίζει ο Παύλος λέγοντας: «Εμείς δε όλοι, αντικατοπτρίζοντας με ακάλυπτο πρόσωπο τη δόξα του Κυρίου, μεταμορφωνόμαστε στην ίδια εικόνα από δόξα σε δόξα, ακριβώς όπως ενεργεί το Πνεύμα του Κυρίου». Μέσω αυτού και αναγεννιόμαστε, έχοντας σπορά που δεν είναι πλέον φθαρτή, αλλά εκείνη που δίνεται δια του ζωντανού και αιώνιου λόγου του Θεού. <Διότι έτσι λέγει ο Κύριος ο Θεός, ο Άγιος του Ισραήλ, εκείνος που ετοίμασε τα μελλοντικά: Ρωτήστε με για τις θυγατέρες και για τους υιούς μου, και για τα έργα των χεριών μου δώστε μου εντολή. Εγώ δημιούργησα τη γη και τον άνθρωπο πάνω σε αυτήν. Εγώ με το χέρι μου στερέωσα τον ουρανό. Εγώ έδωσα εντολή σε όλα τα άστρα.> Η ερμηνεία του νοήματος των παραπάνω φαίνεται να ολοκληρώνεται σε αυτά τα λόγια.

Αυτό αποδεικνύει ότι δεν έχει εφαρμογή ούτε στην περίπτωση του Ζοροβάβελ, όπως ισχυρίζονται οι Ιουδαίοι· διότι ποια έθνη έλαβε, ή ποια κυριότητα στα πέρατα της γης; Απεναντίας, αναφέρεται στον Κύριο, ο οποίος υποτάσσει όλο τον κόσμο στη δική Του δεσποτεία. <Σαν σκεύη κεραμέως θα τους συντρίψεις.> (A f. 14.) Διότι, εφόσον είχαν ελπίδα ανάπλασης, αποκαλούνταν πηλός: «Μήπως δεν θα μπορέσω, λέει, όπως ο κεραμέας να σας αναπλάσω, οίκε του Ισραήλ;» Όταν όμως, έχοντας ψηθεί μέσα στο κακό, μεταβλήθηκαν σε όστρακα, τους απειλεί με ανεπανόρθωτη συντριβή. Ποιμαίνει δε τα έθνη ο Χριστός χρησιμοποιώντας ως ράβδο τον σταυρό, καθώς και με την αδιάρρηκτη και ισχυρή Του βασιλεία. Διότι η ράβδος αποτελεί και σύμβολο βασιλείας, όπως στο χωρίο: «Ράβδος ευθύτητος είναι η ράβδος της βασιλείας σου.» Και τα συντρίβει αυτά, όχι για να τα καταστρέψει και να τα αφανίσει, αλλά για να τα αναπλάσει.

Και μου φαίνεται ότι μέσω αυτών ο λόγος επιτιμά εκείνους οι οποίοι, μετά από τις τόσες ευεργεσίες που απαρίθμησε σχετικά με την επιστροφή από την αιχμαλωσία και την ανοικοδόμηση του ναού στην Ιερουσαλήμ, δεν προστρέχουν στον Θεό ούτε ομολογούν ότι Αυτός μόνος είναι ο επί πάντων Θεός, ο οποίος αφενός διαπαιδαγωγεί, όποτε το θελήσει, τον λαό Του, και αφετέρου τον αναλαμβάνει πάλι και τον επαναφέρει στη χώρα του, όταν κρίνει ότι αυτό πρέπει να γίνει. Διότι, απευθυνόμενος σαν σε αυτούς που αντιλέγουν στη γενική πρόνοια και διοίκηση, λέει: «Αλίμονο σε εκείνον που αντιλέγει σε αυτόν που τον έπλασε». Επειδή, όταν υπήρχε ανάγκη για διαπαιδαγώγηση και επιστροφή, συνέτριψα την Ιερουσαλήμ σαν πήλινο όστρακο και παρέδωσα τον λαό σε εχθρούς και πολεμίους· όταν όμως πάλι, μετά την επαρκή διαπαιδαγώγηση, πρέπει να επιδειχθούν τα έργα της φιλανθρωπίας, τότε «κατασκεύασα» τον τότε ναό «καλύτερο» από τον προηγούμενο, και την πόλη, μεταβάλλοντάς την «σαν τον πηλό του κεραμέα» και ανανεώνοντας όσα παλαιότερα είχαν συντριβεί. Και στον προφήτη Ιερεμία λέγονται παρόμοια πράγματα κάπως έτσι: «Και κατέβηκα στο σπίτι του κεραμέα, και ιδού αυτός εργαζόταν πάνω στους λίθους του τροχού· και χάλασε το αγγείο που έφτιαχνε στα χέρια του, και πάλι έφτιαξε από αυτό ένα άλλο αγγείο, όπως φάνηκε καλό στα μάτια του να το φτιάξει. Και έγινε λόγος Κυρίου προς εμένα λέγοντας: Μήπως δεν θα μπορέσω να σας κάνω όπως αυτός ο κεραμέας, οίκε του Ισραήλ;».

Και με άλλη θεϊκή και απόρρητη δύναμη ο Χριστός ποιμαίνει ήμερα τα δικά Του πρόβατα, χωρίς ποτέ να απομακρύνεται από αυτά, σύμφωνα με την υπόσχεση που έδωσε λέγοντας: «Όπου είναι δύο ή τρεις συναγμένοι στο όνομά μου, εκεί είμαι ανάμεσά τους»· και πάλι: «Ιδού, εγώ είμαι μαζί σας όλες τις ημέρες έως τη συντέλεια του αιώνος». Όσους όμως κατά καιρούς, μέσα στους διωγμούς, επαναστατούν εναντίον της ποίμνης Του, πάλι ο ίδιος τους αντιμετωπίζει με αφανή και αόρατη δύναμη, παιδεύοντάς τους με ράβδο σιδηρά. Αλλά και την υπερηφάνειά τους και το έπαρμα της αλαζονείας τους τα συντρίβει σαν κεραμικά σκεύη· όπως ήδη μυριάδες από αυτούς, διωκόμενοι από τις θεόσταλτες μάστιγές Του, έφθασαν να δώσουν δόξα στον Θεό και να εξομολογηθούν τις δυσσέβειές τους. «Σαν σκεύη κεραμέως θα τους συντρίψεις». Δεν τους συντρίβει για να τους απολέσει και να τους αφανίσει, αλλά για να τους αναπλάσει. Διότι αυτό έχει ως σκοπό ο κεραμέας, όταν συντρίβει τα δικά του σκεύη: να τα αναπλάσει, εφόσον ακόμη σώζουν υγιή και ακέραιη τη διάπλαση του κεραμέως και δεν έχουν ακόμη έρθει σε επαφή με τη φωτιά. Σε αυτά μαρτυρεί και ο μακάριος Ιερεμίας ο προφήτης, λέγοντας εκ μέρους του Θεού: «Ή μήπως, όπως ο κεραμέας, έτσι δεν θα μπορέσω κι εγώ να κάνω σε εσάς, οίκε Ισραήλ; λέγει Κύριος». Δηλαδή, έτσι και όσους έχουν πέσει, να τους αναπλάσει και πάλι να τους αποκαταστήσει στην αρχαία τους κατάσταση.

Διότι δεν ήταν άραγε δυνατόν να πει, όπως ο κεραμέας: «Δεν θα μπορέσω»; Αλλά το θέαμα καθιστούσε τον λόγο πιο πειστικό και πιο σαφή. Και κατέβηκε. Τι σημαίνει η ανάπαυση [ίσως: ανάπλαση]; Ότι, ακόμα και αν έχετε πέσει, θα μπορέσω να σας ανανεώσω. Τόσο εύκολο είναι σε εμένα να πράξω τα πάντα.

Ιδού, σαν τον πηλό. Συντριβήκατε και εσείς, θα μπορέσω να σας επανορθώσω. Εντέλει θα μιλήσω. Διότι, μήπως επειδή το είπα μία φορά, πρέπει οπωσδήποτε και να εκπληρωθεί; Υπάρχει για εσάς ελπίδα σωτηρίας, εάν προσέξετε τους εαυτούς σας και αλλάξετε τρόπο ζωής. Ούτε, λοιπόν, να επαναπαύεστε στα αγαθά των πατέρων σας, ούτε να απελπίζεστε εξαιτίας των κακών που λέγονται για εσάς.

Διότι τα μεν οστράκινα σκεύη, εάν συντριβούν, δεν θα μπορούσαν να επιδιορθωθούν, εξαιτίας της σκληρότητας που απέκτησαν μία για πάντα από τη φωτιά. Τα σκεύη του κεραμέα όμως δεν είναι οστράκινα, αλλά πήλινα· γι' αυτό, ακόμη και αν παραμορφωθούν, μπορούν εύκολα να επανέλθουν σε νέο σχήμα με τη σοφία του τεχνίτη. Όταν λοιπόν κάνει λόγο για ανίατη συμφορά, δεν αναφέρεται σε σκεύη του κεραμέα, αλλά σε οστράκινο σκεύος. Όταν, για παράδειγμα, θέλησε να διδάξει τον προφήτη και τους Ιουδαίους ότι παρέδωσε την πόλη σε ανίατη συμφορά, έδωσε εντολή να πάρει μια οστράκινη στάμνα, να την συντρίψει μπροστά σε όλο τον λαό και να πει: Έτσι θα καταστραφεί και η πόλη, και θα συντριβεί. Όταν όμως θέλει να τους προσφέρει αγαθές ελπίδες, κατεβάζει τον προφήτη στο εργαστήριο του κεραμέα και δεν του δείχνει οστράκινο σκεύος, αλλά του δείχνει πήλινο σκεύος, το οποίο, την ώρα που πλάθεται στα χέρια του κεραμέα, παραμορφώνεται, και προσθέτει λέγοντας: Εάν αυτός ο κεραμέας, παίρνοντας το σκεύος που χάλασε, του έδωσε πάλι αρμονική μορφή, δεν θα μπορέσω εγώ πολύ περισσότερο να επανορθώσω εσάς που έχετε ξεπέσει; Είναι, λοιπόν, δυνατόν στον Θεό όχι μόνο να διορθώσει αυτούς που είναι πήλινοι μέσω του λουτρού της παλιγγενεσίας, αλλά και αυτούς που, αφού δέχθηκαν την ενέργεια του Πνεύματος, γλίστρησαν στην αμαρτία, να τους επαναφέρει στην αρχική τους κατάσταση μέσω της ακριβούς μετάνοιας.