Πατερικές αναφορές στο ΙΕΡΕΜΙΑΣ 2:12

Ποιος, βλέποντας αυτά ή έστω μόνο ακούγοντάς τα, δεν εξίσταται και ο ίδιος και δεν θα κραυγάσει προς τον Κύριο λέγοντας: «Μήπως άραγε θα προχωρήσεις σε πλήρη εξάλειψη του Ισραήλ;» Ποιος, κατανοώντας αυτά, δεν θα αναφωνήσει και αυτός ευλόγως λέγοντας: «Έκσταση και φρικτά γεγονότα συνέβησαν πάνω στη γη» και «εξεπλάγη ο ουρανός για αυτό και η γη έφριξε ακόμη περισσότερο»; Οι πατέρες των λαών και διδάσκαλοι της πίστεως απομακρύνονται και οι ασεβείς εισάγονται στις εκκλησίες. Ποιος, όταν εξορίστηκε ο Λιβέριος, ο επίσκοπος Ρώμης, και ο πατέρας των επισκόπων, ο μέγας Όσιος, [βλέποντάς τους να πάσχουν έτσι, ή ποιος] βλέποντας τόσους επισκόπους από την Ισπανία και από τα άλλα μέρη να εξορίζονται, δεν αντιλήφθηκε, αν έχει έστω και λίγη συναίσθηση, ότι και τα όσα στρέφονται κατά του Αθανασίου και των άλλων είναι ψευδείς προφάσεις και όλα είναι γεμάτα συκοφαντίες; Διότι γι' αυτόν τον λόγο και εκείνοι υπέμειναν να τα πάθουν όλα, αντιλαμβανόμενοι την επιβουλή που προήλθε από τη συκοφαντία εκείνων. Επειδή, ποιο έγκλημα βαρύνει τον Λιβέριο; Ή ποια κατηγορία υπάρχει κατά του γέροντα Οσίου; Ποιος είπε έστω και ένα ψέμα κατά του Παυλίνου, του Λουκιφέρου, του Διονυσίου και του Ευσεβίου; Ή ποιο αμάρτημα αποδόθηκε στους άλλους εξόριστους επισκόπους, πρεσβυτέρους και διακόνους;

Ποιος, λοιπόν, ακούγοντας τέτοια πράγματα και τη μελωδία της Θάλειας δεν θα μισούσε δικαίως τον Άρειο, ο οποίος αστειεύεται για τέτοια θέματα σαν να βρίσκεται πάνω σε σκηνή θεάτρου; Ποιος δεν βλέπει ότι αυτός, με το να δίνει την εντύπωση ότι ονομάζει τον Θεό και ομιλεί περί του Θεού, ενεργεί σαν «το φίδι που συμβουλεύει τη γυναίκα»; Ποιος, μελετώντας τα όσα ακολουθούν, δεν διαπιστώνει την ασέβειά του, όπως ακριβώς και τη μετέπειτα πλάνη του φιδιού, στην οποία παρέσυρε τη γυναίκα εξαπατώντας την με σοφίσματα; Ποιος δεν εξίσταται μπροστά σε τέτοιες βλασφημίες; «Ο ουρανός», λοιπόν, όπως λέει ο προφήτης, «εξέστη και η γη έφριξε» για την παράβαση του νόμου· ο δε ήλιος, αγανακτώντας ακόμη περισσότερο και μη μπορώντας να υποφέρει τότε τις σωματικές ύβρεις που γίνονταν εις βάρος του κοινού Δεσπότη όλων μας, τις οποίες ο ίδιος υπέμεινε εκούσια για εμάς, αποστράφηκε και, συστέλλοντας τις ακτίνες του, κατέστησε εκείνη την ημέρα ανήλια. Μπροστά δε στις βλασφημίες του Αρείου, πώς είναι δυνατόν να μην πληγεί με αφασία ολόκληρη η ανθρώπινη φύση, να μην κλείσει τα αυτιά της και «να σφαλίσει τα μάτια», ώστε να μην μπορέσει ούτε να ακούσει τέτοια πράγματα ούτε να αντικρίσει αυτόν που τα έγραψε;

Εξεπλάγη ο ουρανός γι' αυτό και έφριξε η γη σε υπερβολικό βαθμό. Λέει εξάλλου και τώρα ο Κύριος ότι: «Δύο πονηρά πράγματα έπραξε η παρθένος· εμένα εγκατέλειψε, τον αληθινό και άγιο νυμφίο των αγίων ψυχών, και δραπέτευσε προς τον ασεβή και παράνομο φθορέα τόσο της ψυχής όσο και του σώματος. Απομακρύνθηκε από τον Θεό τον σωτήρα της και παρέδωσε τα μέλη της δούλα στην ακαθαρσία και στην ανομία. Εμένα με λησμόνησε και πορεύθηκε πίσω από τον εραστή της». Θα τον συνέφερε περισσότερο εάν του κρεμούσαν μια μυλόπετρα γύρω από τον λαιμό του και τον έριχναν στη θάλασσα, παρά το ότι σκανδάλισε την παρθένο του Κυρίου. Ποιος αυθάδης δούλος κατελήφθη από τέτοια μανία, ώστε να ρίξει τον εαυτό του στη δεσποτική κοίτη;

Και όχι μόνο αυτός, αλλά γενικώς και όλοι όσοι έχουν επιφορτιστεί με κάποια διακονία του λόγου, δεν παύουν σε καμία εποχή να καταθέτουν τη μαρτυρία τους, αλλά επικαλούνται και τον ουρανό και τη γη· επειδή και τώρα κάθε πράξη συντελείται εντός αυτών, και κατά την εξέταση των πεπραγμένων του βίου θα είναι παρόντες μαζί με εκείνους που θα κρίνονται. «Διότι θα προσκαλέσει», λέει, «τον ουρανό άνω και τη γη, για να κρίνει τον λαό του». Γι' αυτό ο Μωυσής, όταν επρόκειτο να παραθέσει τα λόγια του Θεού στον λαό, λέει: «Επικαλούμαι σήμερα ως μάρτυρες ενώπιόν σας και τον ουρανό και τη γη». Και πάλι, αναπέμποντας την ωδή, αναφέρει: «Πρόσεχε, ουρανέ, και θα μιλήσω, και ας ακούσει η γη τα λόγια από το στόμα μου». Και ο Ησαΐας: «Άκουε, ουρανέ, και δώσε προσοχή, γη». Ο Ιερεμίας, μάλιστα, περιγράφει και μία έκσταση του ουρανού στο άκουσμα των ανόσιων έργων του λαού: «Εξεπλάγη ο ουρανός γι' αυτό, και έφριξε πάρα πολύ, διότι δύο πονηρά έργα έπραξε ο λαός μου». Επομένως, και ο Απόστολος, γνωρίζοντας ότι οι άγγελοι έχουν οριστεί στους ανθρώπους ως κάποιοι παιδαγωγοί ή επιτηρητές, τους επικαλέστηκε για μαρτυρία.

Διότι, θα μπορούσε να πει κάποιος, αυτό που ενδέχεται να υποστεί κάτι, ακόμη και αν δεν το έχει υποστεί μέχρι τώρα, όπως καθετί νομίζω που φαίνεται να έχει προστεθεί απ' έξω ή είναι πραγματικά επίκτητο, δεν είναι απαλλαγμένο από την υποψία της απομάκρυνσης, αλλά βρίσκεται υπό τον φόβο της απώλειας. Επειδή δεν έχει στηριχθεί στους νόμους της φύσεως, ούτε έχει ακλόνητη τη βάση του εκείνο που έχει επιβληθεί σε όσους το δέχτηκαν μία φορά ως συμβεβηκός και σαν ένα είδος βαφής. Β. Είναι βέβαιο, λοιπόν, ότι το Πνεύμα είναι ζωή, και μάλιστα εκ φύσεως και όχι κατά μέθεξη. Α. Απολύτως, φίλε μου, και αυτό θα το κατανοήσεις καλά και μέσα από άλλους συλλογισμούς. Διότι θα μπορούσε κανείς να ακούσει τον Θεό να λέει και σχεδόν να απαγγέλλει κατηγορία λιποταξίας σε όσους λάτρευσαν την κτίση: «Έκθαμβος έμεινε ο ουρανός για αυτό, και έφριξε πάρα πολύ, λέει ο Κύριος, διότι δύο πονηρά πράγματα έπραξε ο λαός μου: εγκατέλειψαν εμένα, την πηγή του ζώντος ύδατος, και έσκαψαν για τους εαυτούς τους λάκκους ραγισμένους, οι οποίοι δεν μπορούν να συγκρατήσουν νερό». Και θα βρούμε τον Κύριό μας Ιησού Χριστό να απευθύνεται στους Ιουδαίους: «Αν κάποιος διψά, ας έρθει σε μένα και ας πίνει».

Ή πώς δεν θα μας απέδιδε μάλλον εκείνος δικαίως ευχαριστίες για όσα ωφελήθηκε εξαιτίας μας; «Εξέστη», σύμφωνα με το γεγραμμένο, «ο ουρανός για αυτό και έφριξε πάρα πολύ», λέει ο Κύριος· διότι «δύο πραγματικά πονηρά» έπραξε ο λαός των ετεροδόξων, μη έχοντας κατανοήσει «ούτε τι λέει ούτε για ποια πράγματα διαβεβαιώνει», και το να κινδυνεύουν έτσι στα πλέον αναγκαία ζητήματα, δεν το θεωρούν καθόλου σοβαρό. Διότι διαφορετικά, θα προσέρχονταν και αυτοί, χύνοντας πικρά δάκρυα από τα βλέφαρά τους και υψώνοντας δυνατά τη φωνή τους, λέγοντας: «Τοποθέτησε, Κύριε, φρουρά στο στόμα μου και θύρα προστασίας γύρω από τα χείλη μου. Μην εκτρέψεις την καρδιά μου σε λόγους πονηρίας». Διότι πράγματι είναι λόγοι πονηρίας εκείνοι που προξενούν την έσχατη ζημία στους ακροατές. Εμείς όμως, απομακρύνοντας από την καρδιά μας τη δική τους φλυαρία, θα βαδίσουμε σύμφωνα με τον ορθό λόγο της πίστεως, έχοντας στον νου το γεγραμμένο: «Καθαιρώντας λογισμούς και κάθε ύψωμα που υψώνεται εναντίον της γνώσεως του Θεού, και αιχμαλωτίζοντας κάθε νόημα στην υπακοή του Χριστού». Εμπρός λοιπόν, αιχμαλωτίζοντας τον νου στα προκείμενα σε εμάς θεωρήματα, ας τον υποτάξουμε στη δόξα του Μονογενούς, αναφέροντας τα πάντα με σύνεση στην υπακοή Του, δηλαδή, στον τρόπο της ενανθρωπήσεώς Του. «Διότι, ενώ ήταν πλούσιος, πτώχευσε για εμάς, ώστε εμείς να πλουτίσουμε με τη δική Του πτωχεία».

Διότι τι είναι ίσο, και τι δεν είναι κατώτερο από τον Υιό του Θεού και βασιλέα; <Αποκρίθηκαν οι αρχιερείς: Δεν έχουμε βασιλιά παρά μόνο τον Καίσαρα.> Με αυτά τα λόγια ο αγαπημένος Ισραήλ αποσκίρτησε, και ολοφάνερα εγκαταλείπει τη φιλία του με τον Θεό, και σύμφωνα με τα λόγια του Μωυσή εγκατέλειψε τον Θεό που τον γέννησε, «και δεν θυμήθηκε τον Κύριο, τον βοηθό του». Διότι παρατήρησε πώς «πήρε όψη πόρνης» σύμφωνα με το γεγραμμένο, «συμπεριφέρθηκε με αναισχυντία προς όλους», αποποιήθηκε το ίδιο του το καύχημα και αρνήθηκε τον δικό του Δεσπότη. Για αυτά ακριβώς τα πράγματα τον κατηγορούσε παλαιά ο Θεός διά της φωνής του Ιερεμία λέγοντας: «Πηγαίνετε στα νησιά των Χεττιείμ, και στείλτε στην Κηδάρ, και μάθετε αν αλλάζουν τα έθνη τους θεούς τους, και μάλιστα ενώ αυτοί δεν είναι θεοί· ο λαός μου όμως αντάλλαξε τη δόξα του», και πάλι «Εξεπλάγη ο ουρανός για αυτό και έφριξε πάρα πολύ, λέγει ο Κύριος, διότι δύο πονηρά πράγματα έπραξε ο λαός μου· εγκατέλειψαν εμένα, την πηγή του ύδατος της ζωής, και έσκαψαν για τον εαυτό τους ραγισμένες δεξαμενές, οι οποίες δεν θα μπορέσουν να συγκρατήσουν νερό.» Διότι, ενώ τα άλλα έθνη σε όλη την οικουμένη είναι σφιχτά προσκολλημένα στη δική τους πλάνη, και αγαπούν σταθερά εκείνους που νόμισαν ότι είναι θεοί, και δεν έχουν διάνοια που εύκολα ρέπει προς την αποστασία, ούτε βέβαια μεταβαίνουν εύκολα σε άλλες λατρείες, ο Ισραήλ αποσκίρτησε, υποτάσσοντας τον εαυτό του στην εξουσία του Καίσαρα, και απεκδύθηκε τη βασιλεία του Θεού.

Ματθ. 26, 67-68 Θα ταίριαζε να πούμε αυτό που είπε κάποιος από τους αγίους προφήτες: «εξεπλάγη ο ουρανός για αυτό και έφριξε πάρα πολύ, λέει» ο «Κύριος», ο Θεός των όλων, ο Βασιλεύς των βασιλευόντων και Κύριος των κυριευόντων. Ατιμάζεται σαν ένας από εμάς και υπομένει καρτερικά να τον χτυπούν, και ανέχεται τον χλευασμό των ασεβών, προσφέροντάς μας ως πρότυπο την άκρα ανεξικακία του. Διότι αυτός που «ερευνά καρδιές και νεφρούς», ο χορηγός κάθε προφητείας, πώς ήταν δυνατόν να αγνοεί ποιος είναι αυτός που τον χτύπησε;

Διότι, εάν ένας άνθρωπος αγόραζε ένα βόδι, οπωσδήποτε θα το θεωρούσε εξαιρετικά χρήσιμο για τα γεωργικά έργα, είτε για να οργώνει τη γη, αν το επιθυμούσε, είτε για να αλωνίζει στο αλώνι και να διαχωρίζει το άχυρο από το σιτάρι. Εάν πάλι κάποιος αγόραζε ένα γαϊδούρι, και αυτό με τα φυσικά του ένστικτα καλείται σε υπακοή, και προσφέρει την υποταγή του ως μια μορφή ανταπόδοσης για την τροφή που του βάζουν στη φάτνη. Διότι σηκώνει βάρη πρόθυμα και μοιράζεται τον κόπο του κυρίου του. Αλλά αυτά βέβαια συμβαίνουν στα ζώα. Ο σοφός όμως Ισραήλ, ενώ διαπαιδαγωγούνταν από τον νόμο στο να γνωρίζει τι τον ωφελεί, και ενώ είχε διδαχθεί πλήρως τη δόξα του Θεού μέσω πολλών και αξιοθαύμαστων σημείων, κατατάσσεται πίσω από το γαϊδούρι και το βόδι, και υστερώντας από την υπακοή των άλογων ζώων, αγνόησε τον Δεσπότη. Πολύ εύστοχα, λοιπόν, λέει: «δεν με γνώρισε, δεν κατανόησε». Διότι, αν και είχε διδαχθεί, όπως ανέφερα, τη δόξα του Θεού, εξαιτίας του ότι παρεξέκλινε υπερβολικά σε αχαλίνωτη εκτροπή, εξισώθηκε με αυτόν που βρισκόταν σε πλήρη άγνοια. Διότι, αν αυτό δεν ήταν αληθινό, δεν θα έλεγε στο ξύλο: «Εσύ είσαι ο Θεός μου» και στην πέτρα: «Εσύ με γέννησες». Γι' αυτό «έκπληκτος έμεινε», λέει, «ο ουρανός για αυτό το γεγονός, και έφριξε σε πάρα πολύ μεγάλο βαθμό, λέει ο Κύριος. Διότι δύο κακά έπραξε ο λαός μου: εγκατέλειψαν εμένα, την πηγή του ζώντος ύδατος, και έσκαψαν για τον εαυτό τους ραγισμένες δεξαμενές, οι οποίες δεν θα μπορέσουν να συγκρατήσουν νερό».

Επιστρέφοντας όμως δεν αστόχησε στον σκοπό του· διότι παρέμεινε αυτό που ήταν, γνήσιος μαθητής, έχοντας πλουτίσει με τη συγχώρεση του σφάλματος. <Τον ενέπαιζαν και τον έδερναν.> (B f. 206, C f. 155) Θα ταίριαζε να πούμε εκείνο το προφητικό: «Έκθαμβος έμεινε ο ουρανός για αυτό, και έφριξε πάρα πολύ, λέει ο Κύριος.» Ο Κύριος της γης και του ουρανού, ο Δημιουργός και Τεχνίτης των πάντων, ο Βασιλεύς των βασιλευόντων και Κύριος των κυριευόντων, ατιμάζεται σαν ένας από εμάς.—(A f. 295 b, C f. 155) Αλλοίμονο! Ο Κύριος της γης και του ουρανού σαν ένας από εμάς υπομένει καρτερικά να χτυπιέται, και ανέχεται τον περίγελο των ασεβών, δίνοντάς μας υπόδειγμα της έσχατης ανεξικακίας· διότι αυτός που ερευνά τις καρδιές, πώς θα μπορούσε να αγνοεί ποιος είναι εκείνος που τον χτύπησε; <Και όταν ξημέρωσε, συγκεντρώθηκε το πρεσβυτέριο του λαού, κ.λπ.> (A f. 295 b, B f. 206, C f. 155, D f. 76 b) Επειδή καθώς ανέτειλε η ημέρα, είχε συγκεντρωθεί το ασεβές συμβούλιό τους, φέρθηκε στο μέσον, υβριζόμενος άνομα, ο Δεσπότης του Μωυσή και των προφητών· και ο υβριστής Ιουδαίος ρωτούσε επίμονα, αν αυτός είναι ο Χριστός; Αλλά θα μπορούσε κανείς να τους πει: Αν μεν ρωτάς από άγνοια, πώς δεν έπρεπε πριν μάθεις την αλήθεια, να μην τον λυπήσεις με κανέναν τρόπο, μήπως τυχόν προσκρούσεις στον Θεό; Αν όμως υποκρίνεσαι την άγνοια, γνωρίζοντας καλά ότι αυτός είναι ο Χριστός, θα ακούσεις την ιερή Γραφή που λέει: «Ο Θεός δεν εμπαίζεται.»

Και ποια ακριβώς είναι αυτά, μας το υπέδειξε σαφέστερα μέσω της φωνής του Ιερεμία λέγοντας: «Εξεπλάγη ο ουρανός για αυτό, και έφριξε πάρα πολύ, λέει ο Κύριος, διότι δύο πονηρά έπραξε ο λαός μου: εμένα εγκατέλειψαν, την πηγή του ζωντανού ύδατος, και έσκαψαν για τον εαυτό τους λάκκους συντετριμμένους, οι οποίοι δεν θα μπορέσουν να συγκρατήσουν νερό.» «Ο Εφραΐμ είναι δαμάλι μαθημένο να αγαπά τη νίκη, εγώ όμως θα επιτεθώ στην ομορφιά του τραχήλου του· θα επιβώ στον Εφραΐμ, και θα παρασιωπήσω τον Ιούδα.» Παρομοιάζει τον Εφραΐμ με μοσχάρι, σκληρό και πολύ αλαζονικό, που δεν γνωρίζει πώς να ανακόψει την ορμή του, προς οτιδήποτε τυχόν την κατευθύνει, που δηλαδή δεν ανέχεται να τιθασεύεται, αλλά μάλλον ζητά πάντοτε να νικά και να ορμά προς ό,τι του αρέσει με ορμές αχαλίνωτες. Αλλά, παρόλο που είναι τέτοιος, λέει, θα υποχωρήσει έστω και παρά τη θέλησή του. Διότι θα δαμαστεί από τις επιθέσεις των συμφορών, καθώς ο Θεός θα τον βάλει στον ζυγό, σχεδόν ενεργώντας ο ίδιος γι' αυτό και παραλύοντας την ομορφιά του τραχήλου του, δηλαδή το κατεξοχήν απείθαρχο μέρος μέσα στον Ισραήλ. Αυτό δε ήταν η βασιλεία τους, η οποία εξωθούσε σε αποστασία τους υποταγμένους λαούς. Επομένως, θα καταρριφθεί, καθώς ο Θεός θα τον καταβαρύνει. Διότι αυτό νομίζω ότι σημαίνει το «θα επιβώ στον Εφραΐμ».

Διότι άλλοτε μεν σημαίνει την κατάπληξη, όπως για παράδειγμα όταν λέγεται σχετικά με τα αμαρτήματα όσων προέρχονται από τον Ισραήλ: «Έφριξε ο ουρανός γι' αυτό»· και πάλι: «Έκσταση και φρικτά πράγματα έγιναν πάνω στη γη»· άλλοτε πάλι σημαίνει τη μετάβαση από το γήινο φρόνημα σε κάποια θεία και πνευματική κατάσταση των ηθών και του βίου. Και πράγματι, ο θεσπέσιος Παύλος στέλνει επιστολή σε κάποιους και λέει: «Διότι, είτε βρισκόμαστε σε έκσταση, είναι για τον Θεό, είτε σωφρονούμε, είναι για εσάς». Όπως ακριβώς, λοιπόν, τη μεταστροφή από τα αισχρότερα προς τα καλύτερα λέμε ότι είναι έκσταση αγαπητή στον Θεό, έτσι και τη μεταβολή από τα ωφέλιμα προς τα αισχρότερα διαβεβαιώνουμε ότι είναι έκσταση φαύλη και κατακριτέα.

Διότι αυτό το πράγμα είναι πράγματι βόθρος, στον οποίο αν κάποιος τυχόν γλιστρήσει, θα στερηθεί τη ζωή του μέλλοντος αιώνος. Το ότι δε ο Χριστός άδειασε τον Άδη με τον θάνατό Του και άνοιξε τις κάτω πύλες στα πνεύματα που ήταν στη φυλακή, είναι σε όλους νομίζω σαφές. Και είπε κάπου ο Θεός των όλων δια της φωνής του Ιερεμία για τους Ισραηλίτες, οι οποίοι Τον εγκατέλειψαν και στράφηκαν με ανοησία στην ειδωλομανή απάτη: «Εξεπλάγη ο ουρανός γι' αυτό και έφριξε πάρα πολύ, λέγει ο Κύριος· διότι δύο πονηρά πράγματα έκανε ο λαός μου, εγκατέλειψαν εμένα την πηγή του ζωντανού νερού, και έσκαψαν για τους εαυτούς τους λάκκους συντετριμμένους, οι οποίοι δεν θα μπορέσουν να συγκρατήσουν νερό.» Διότι όπως ακριβώς η ορθή και απλανής γνώση περί του Θεού είναι ζωοποιός και πηγή ζωής, έτσι άνυδροι και σαν συντετριμμένοι λάκκοι θα μπορούσαν να νοηθούν τα αθύρματα της ειδωλολατρίας και η σχετική με αυτήν πλάνη. Έπειτα συνομιλεί με αυτούς τους δεσμίους και τους παρακινεί σε αγαθές ελπίδες λέγοντας: «Θα καθίσετε σε οχύρωμα εσείς οι δέσμιοι της συναγωγής». Και οχύρωμα μεν, όπως νομίζω, αποκαλεί την Εκκλησία, ως περιτειχισμένη εν Χριστώ και έχουσα ακλόνητη σταθερότητα· και το ότι θα καθίσουν υποδηλώνει την εδραίωσή τους στην πίστη. Διότι έχει γραφτεί για τον Θεό: «Επειδή εσύ κάθεσαι στον αιώνα», δηλαδή, επειδή έχεις φύση εδραιωμένη και ακατάσειστη.

Επειδή λοιπόν ήταν επόμενο, έχοντας πια χάσει την ελπίδα για κάτι καλύτερο, να μην αποδεχτούν τα λόγια του Μωυσή, ο Θεός των όλων διέταξε να γίνουν θαύματα. Διότι το θαύμα πάντοτε προσελκύει με κάποιον τρόπο προς την πίστη και είναι απόλυτα ικανό να επαναφέρει στην ελπίδα για τα αγαθά ακόμη και τον νου που έχει περιπέσει βαθιά στην ακηδία. Αφού δε πρόσταξε να δείξει δύο σημεία, πρόσθεσε λέγοντας: «Εάν όμως δεν σε πιστέψουν και δεν υπακούσουν στη φωνή του πρώτου σημείου, θα σε πιστέψουν από τη φωνή του δεύτερου σημείου. Και εάν δεν σε πιστέψουν ούτε σε αυτά τα δύο σημεία και δεν εισακούσουν τη φωνή σου, θα πάρεις από το νερό του ποταμού και θα το χύσεις στην ξηρά. Και το νερό που θα πάρεις από τον ποταμό, θα γίνει αίμα πάνω στην ξηρά.» 5. Διότι η φύση του Θεού και Πατρός και του Υιού παρομοιάζεται με πηγή, ενώ ως ποταμός και νερό χαρακτηρίζεται πότε ο Πατέρας, πότε πάλι ο Υιός ή το Άγιο Πνεύμα. Επειδή, μέσω της φωνής του Ιερεμία, ο Θεός και Πατέρας λέει για τον εαυτό του: «Ο ουρανός εξεπλάγη γι' αυτό και έφριξε πάρα πολύ, λέει ο Κύριος, διότι ο λαός μου έπραξε δύο κακά: εγκατέλειψαν εμένα, την πηγή του ζωντανού νερού, και έσκαψαν για τον εαυτό τους ραγισμένες δεξαμενές, οι οποίες δεν μπορούν να συγκρατήσουν νερό.»

Διότι τα μεν έθνη, αν και λάτρευαν την κτίση παρά τον Κτίστη και Ποιητή, και είχαν εκτραπεί σε πολυθεϊστική πλάνη, με την αφοσίωσή τους σε αυτήν τιμούσαν τα στίφη των δαιμόνων. Ο δε εξ αρχής και εκ πατέρων άγιος Ισραήλ θεωρούσε εντελώς ασήμαντη την αποστασία. Γι' αυτό ο Θεός μέσω άγιας φωνής τούς λέει: «Πηγαίνετε στα νησιά των Χετιείμ και δείτε, και στείλτε στην Κηδάρ και σκεφτείτε πολύ καλά, και δείτε αν έχουν γίνει τέτοια πράγματα, αν τα έθνη θα αλλάξουν τους θεούς τους, παρόλο που αυτοί δεν είναι θεοί. Ο δικός μου λαός όμως αντάλλαξε τη δόξα του με κάτι από το οποίο δεν θα ωφεληθούν. Εξέστη ο ουρανός γι' αυτό, και έφριξε η γη σε υπερβολικό βαθμό, λέει ο Κύριος· διότι δύο πονηρά πράγματα έπραξε ο λαός μου: εγκατέλειψαν εμένα, την πηγή του ζωντανού νερού, και έσκαψαν για τον εαυτό τους λάκκους ραγισμένους, οι οποίοι δεν θα μπορέσουν να συγκρατήσουν νερό. Και πάλι: Διότι ανάλογα με τον αριθμό των πόλεών σου ήταν οι θεοί σου, Ιούδα, και ανάλογα με τον αριθμό των δρόμων της Ιερουσαλήμ, θυσίαζαν στον Βάαλ· γιατί λοιπόν απευθύνεστε σε εμένα; Όλοι εσείς παρανομήσατε, και όλοι εσείς ασεβήσατε απέναντί μου, λέει ο Κύριος.» Διότι είχαν καταντήσει σε τέτοιο βαθμό διαστροφής των λογισμών, ή μάλλον και των πράξεών τους, ώστε να σμίγουν με γυναίκες που βρίσκονταν ακόμη στην πλάνη.

Είπε λοιπόν τα εξής: «Εξεπλάγη ο ουρανός για αυτό, και έφριξε ακόμη περισσότερο, λέει ο Κύριος· διότι δύο πονηρά έπραξε ο λαός μου. Εμένα εγκατέλειψαν, την πηγή του ζωντανού νερού, και έσκαψαν για τον εαυτό τους λάκκους ραγισμένους, οι οποίοι δεν θα μπορέσουν να συγκρατήσουν νερό.» Το ζωοποιό νερό, λοιπόν, είναι ο θείος λόγος. Πλην όμως, βρίσκεται σε μεγάλο βάθος, και νομίζω ότι κανείς δεν θα μπορούσε ποτέ να τον αποκτήσει χωρίς κόπο. Διότι δεν μπορεί να κατανοηθεί άμεσα από όσους απλώς το επιθυμούν. Τον σκεπάζει σαν βαρύς και δυσκίνητος λίθος η ασάφεια που υπάρχει γύρω του, η οποία κατανικά την αδυναμία της δικής μας διανοίας. Και βέβαια χρειάζεται πολύς κόπος και ιδρώτας από όσους ποιμαίνουν τα πνευματικά θρέμματα, ώστε να απαλλάξουν τον λόγο από την ασάφεια, να τον αντλήσουν λοιπόν και, τρόπον τινά, να τον ανασύρουν από το βάθος ψηλά στο φως, και να τον προσφέρουν με σαφήνεια για ζωοπάροχη απόλαυση σε εκείνους που θα μελετήσουν τα κείμενα. Αλλά οι ποιμένες των Ελλήνων, δηλαδή οι σοφοί και οι εκλεκτοί τους, συναθροιζόμενοι πολλοί και κατά πλήθη, τρόπον τινά παραμερίζουν την αλήθεια των δογμάτων περί Θεού· διότι δεν έχουν ορθές αντιλήψεις γι' αυτόν, αφού ομολογούν μεν τη φύση του Θεού, αλλά διανέμουν τη δόξα της θεότητας σε όποιους τυχόν εκείνοι προτιμούν.

Περισσότερες βέβαια, και συγκεκριμένα επτά τον αριθμό, ήταν οι θυγατέρες του Ιοθόρ του Μαδιανίτη. Διότι, από τη μία πλευρά, ένα είναι το πλήθος των Ιουδαίων, από το οποίο γεννήθηκε κατά σάρκα ο Χριστός, όπως ακριβώς στον τύπο του Μωυσή. Από την άλλη πλευρά, πάρα πολλές είναι οι τρόπον τινά θυγατέρες του κόσμου, δηλαδή οι αγέλες των εθνών που κατοικούν σε αυτόν. Αφήνοντας λοιπόν ο Χριστός τη Συναγωγή, από την οποία προήλθε κατά σάρκα, στράφηκε προς τις πολλές αγέλες των εθνών, τις οποίες καταδυνάστευαν πονηροί ποιμένες, δηλαδή οι κοσμοκράτορες του κόσμου τούτου. Και Εκείνος τις διέσωσε. Αλλά ας εξηγήσουμε τον τρόπο της πλεονεξίας, προσθέτοντας και τον τρόπο της βοήθειας. Είναι συνήθεια στη θεία Γραφή να παρομοιάζει με λάκκο [πηγάδι] την έμφυτη μέσα μας γνώση περί του Θεού, σύμφωνα με την οποία καθοδηγούμαστε σε καθετί που πρέπει να πράξουμε. Διότι αναβλύζει μέσα μας, σαν από την πηγή του νου, και η γνώση κάθε αγαθού, και η σαν σε καθρέφτη και αίνιγμα γνώση της δόξας του Θεού. Γι' αυτό, όσους αμέλησαν την αγάπη προς τον Θεό και στράφηκαν ανόσια στο να αποδίδουν τη λατρεία τους στους δαίμονες, τους κατηγορούσε λέγοντας διαμέσου της φωνής του Ιερεμία: «Εξεπλάγη ο ουρανός για τούτο και η γη έφριξε πάρα πολύ, λέγει ο Κύριος, διότι δύο πονηρά έπραξε ο λαός μου: εγκατέλειψαν εμένα, την πηγή του ζώντος ύδατος, και έσκαψαν για τον εαυτό τους λάκκους συντριμμένους, οι οποίοι δεν θα μπορέσουν να συγκρατήσουν νερό.»

Ή μήπως δεν ισχυρίζεσαι ότι είναι δίκαιο, αυτοί που έχουν αδικαιολόγητη την αποστασία τους, να πρέπει να τιμωρούνται ανελέητα, επειδή καταλυπούν την υπέρτατη δόξα και δεν αποφεύγουν να υβρίζουν απροκάλυπτα Εκείνον που θα ήταν βέβαια προτιμότερο να τον ευφραίνουν με προσπάθειες για πνευματική σταθερότητα; ΠΑΛΛ. Δίκαιο, πώς άλλωστε δεν είναι; ΚΥΡ. Θα υπενθυμίσω δε αυτό που είπε στους αρχαιότερους: «Τι σφάλμα βρήκαν οι πατέρες σας σε εμένα, ώστε απομακρύνθηκαν πολύ από εμένα, και βάδισαν πίσω από τα μάταια και έγιναν μάταιοι;» Και εκπλησσόμενος για την απόλυτη αμάθεια των Ισραηλιτών, λέει κάπως έτσι: «Εξεπλάγη ο ουρανός για αυτό, και έφριξε πολύ περισσότερο η γη, λέει ο Κύριος· διότι δύο πονηρά έπραξε ο λαός μου. Εμένα εγκατέλειψε, την πηγή του ζωντανού νερού, και έσκαψαν για τον εαυτό τους λάκκους ραγισμένους, οι οποίοι δεν θα μπορέσουν να συγκρατήσουν νερό.» Διότι εγώ θεωρώ ότι στερούνται κάθε σύνεσης, και μάλιστα πολύ εύλογα, εκείνοι που, απομακρυνόμενοι από τη λατρεία προς τον Θεό, λατρεύουν την κτίση αντί για τον Κτίστη και Ποιητή, ή, καταπίπτοντας σε ακόμη πιο αισχρή πλάνη, προσκυνούν τα έργα των χεριών τους· καίτοι θα ήταν εύκολο, εάν επέλεγαν να σκέφτονται ορθά, να αντικρίσουν το κάλλος της άρρητης και υπέρτατης φύσης μέσα από τη δημιουργία του κόσμου, και από την αρμονία των δημιουργημάτων να κατανοήσουν τον ταξίαρχο, ηγεμόνα και δημιουργό αυτού του σύμπαντος.

Η΄. Τι πράττεις, άνθρωπε; Παραβιάστηκε ο νόμος, καταφρονήθηκε η σωφροσύνη, τόσα παραπτώματα τολμήθηκαν από κάποιον ιερωμένο, έγιναν τα πάνω κάτω, και δεν φρίττεις; Αλλά ο προφήτης καλεί ακόμη και αυτά τα αναίσθητα στοιχεία σε επέκταση και κοινωνία του θρήνου για τα κακά που διαπράχθηκαν δημοσίως, λέγοντας: «Εξεπλάγη ο ουρανός και έφριξε η γη πάρα πολύ».

Εσύ όμως ούτε αυτόν τον κανόνα δεν τηρείς· διότι δεν συναναστρέφεσαι με φόβο Θεού, αλλά με πολλή ελευθεριότητα και περιφρόνηση, και συντρώγεις, και συμπίνεις, και συνομιλείς, και γελάς μαζί του απρεπώς. Και ύστερα από όλα αυτά, εσύ μεν θέλεις να ονομάζεσαι παρθένος, εγώ όμως δεν θα σε αποκαλέσω πλέον παρθένο, εφόσον έτσι έχεις εξευτελίσει τον εαυτό σου και δεν φοβήθηκες τον κίνδυνο. Θα τολμήσω να πω τον προφητικό λόγο: «Ας εκπλαγεί ο ουρανός για αυτό, και ας φρίξει η κτίση», σε τόση αναισχυντία έχουμε περιπέσει, που ξεπερνά και εκείνη των πορνών στα πορνεία. Διότι, όπως ακριβώς εκείνες, όταν συναναστρέφονται γελοίους ανθρώπους, γίνονται πιο θρασείες στις άσεμνες πράξεις, έτσι και αυτές βρήκαν καλό να συζούν με άνδρες. Ο Θεός αγανακτεί, οι άνθρωποι τις διασύρουν, και εκείνες, μιμούμενες τον άδικο κριτή, ούτε τον Θεό φοβούνται, ούτε άνθρωπο ντρέπονται· αλλά, παρ' όλα αυτά, επιδεικνύουν μεγαλύτερο θράσος ακόμη και από τις γυναίκες που συζούν σεμνά με τους άνδρες τους στον γάμο. Αυτές συμπεριφέρονται με μεγαλύτερη έπαρση απέναντι σε εκείνους με τους οποίους συζούν, και προκαλούν ταραχές, και ανταποδίδουν τις ύβρεις, και επιθυμούν να εξουσιάζουν ολόκληρη την περιουσία τους· και αν κάπου-κάπου εκείνος θελήσει να απλώσει το χέρι του σε ελεημοσύνη, τον εμποδίζει, και τελικά δεν είναι πλέον υπηρέτρια, αλλά έχει γίνει δέσποινα. Απομακρύνσου, λοιπόν, από τη συγκατοίκηση με ξένο άνδρα, ω παρθένε, και δεν εννοώ μόνο από τη συγκατοίκηση, αλλά να προσέχεις να αποφεύγεις ακόμη και να συνομιλείς ή να γελάς μαζί του.

Χρησιμοποιώντας αυτήν την εικόνα ο θείος Χρυσόστομος αργότερα, στην ερμηνεία του ενενηκοστού τρίτου ψαλμού, ονομάζει τον Πατέρα πηγή, άλλοτε μεν του Πνεύματος, άλλοτε δε τον ίδιο πηγή του Υιού. Αυτό δε σημαίνει ότι υμνεί τον ίδιο άλλοτε ως γεννήτορα και άλλοτε ως προβολέα. Το δε χωρίο αναφέρει τα εξής: «Από πού προέρχεται το ζωντανό νερό; Ας αναζητήσουμε την πηγή του. Ποια είναι η πηγή; Ας μιλήσει ο Ιερεμίας, "αυτά λέει ο Κύριος, εξεπλάγη ο ουρανός για αυτό και έφριξε η γη, διότι δύο πονηρά πράγματα έκανε ο λαός μου, εγκατέλειψε εμένα, την πηγή του ζωντανού νερού". Βλέπεις τον Θεό ως πηγή νερού; Και ως ζωντανό νερό το Άγιο Πνεύμα; Πηγή ζωντανού νερού είναι ο Πατέρας, ποταμός που προέρχεται από την πηγή είναι ο Υιός, νερό του ποταμού είναι το Άγιο Πνεύμα. Ας τα πει αυτά για τον Υιό ο προφήτης Ησαΐας, "και θα έλθει ο Κύριος σαν ποταμός σε διψασμένη γη". Βλέπεις πηγή, ποταμό, ζωντανό νερό;». Εδώ λοιπόν σαφώς ο διδάσκαλος αποδέχθηκε το όνομα της πηγής και για τον προβολέα και για τον γεννήτορα. Έπειτα προσθέτει ρητώς: «και δεν μπορείς να ονομάσεις την πηγή ποταμό, όσο βλέπεις τη ρίζα, ούτε πάλι τον ποταμό πηγή». Το οποίο είναι το ίδιο με το να λέει ότι, όπως δεν μπορείς τον Πατέρα και γεννήτορα να τον ονομάσεις Υιό ή Λόγο, έτσι ούτε τον Υιό και Λόγο μπορείς να τον ονομάσεις γεννήτορα ή προβολέα.

Ωδή ενάτη. Εξεπλάγη γι' αυτό ο ουρανός. Α Αφού συγκέντρωσε τις άπειρες στρατιές των αγίων άυλων δυνάμεων ο ένδοξος μέγας αρχιστράτηγος Μιχαήλ, Γ «ας σταθούμε καλά», αναφώνησε, «ας σταθούμε με φόβο ως δούλοι, λατρεύοντας τον Κτίστη· διότι είδατε ο άλλοτε Εωσφόρος Γ τι πτώση υπέστη».

Ωδή ενάτη. Εξέστη επί τούτω ο ουρανός. Ιδού, σε προσφωνούμε ασματικώς: «ωραιώθηκαν οι σιαγόνες σου σαν της καθαρής τρυγόνας με τη νηστεία και την προσευχή, ενώ ο σεπτός σου τράχηλος, σαν ολόκαλο περιδέραιο που λάμπει με το κέρας ως πολύτιμο λίθο, καταστολίζει αυτούς που σε τιμούν». Καθώς έχεις μεγάλη παρρησία προς τον Χριστό, ικέτευε, ένδοξη, να δωρηθεί μέσω του σταυρού δύναμη στον βασιλιά, στις εκκλησίες ένωση, στη μεγαλόπολη διηνεκής ασφάλεια, ειρήνη, ευκρασία των αέρων και απολύτρωση από τα νοσήματα.

Ωδή ενάτη. Εξεπλάγη για τούτο ο ουρανός. Τριαδικό. Ω θεία και σεβάσμια σε μένα Τριάδα, εσύ που είσαι η μελέτη και ο καλλωπισμός μου, είθε να με προστατεύεις σε όλη μου τη ζωή και να με σώσεις στο μέλλον οδηγώντας με στην επουράνια ζωή, στις θείες αναπαύσεις, στις σκηνές των δικαίων, στην αιώνια αγαλλίαση.

Ωδή ενάτη. Εξέστη γι’ αυτό ο ουρανός Κανείς ας μη μείνει μακριά από την ιερή πανήγυρη της Δέσποινάς μας· όλοι μαζί ας τρέξουμε να θεωρήσουμε νοερά το υπέρ νουν μυστήριο: γυναικεία ψυχή να μεταφέρεται στους ουρανούς από τα χέρια του παντοδύναμου Θεού, ενώ δήμοι αγγέλων τη συνοδεύουν.

Οι άνθρωποι όμως, εγκαταλείποντας τον θρήνο για τις δικές τους αμαρτίες, αφαίρεσαν την κρίση από τον Υιό και οι ίδιοι, ως αναμάρτητοι, κρίνουν και καταδικάζουν ο ένας τον άλλον· και ο μεν ουρανός συγκλονίστηκε γι' αυτό, η δε γη έφριξε, αυτοί όμως δεν ντρέπονται παραμένοντας αναίσθητοι.

Ως παρθένο του Ισραήλ να εννοείς εδώ τη συναγωγή των Ιουδαίων, η οποία ξεχώρισε από όλα τα έθνη και μνηστεύθηκε με πίστη τον Θεό, αλλά αποστάτησε από τον ζώντα Θεό και διέπραξε μοιχεία ως προς την πίστη της με τα ειδωλολατρικά ξόανα. «Εξεπλάγη», λέει, «ο ουρανός για αυτό και έφριξε η γη πάρα πολύ». Οπωσδήποτε και τώρα ο Κύριος λέει ότι «δύο πονηρά έπραξε» η παρθένος: «εμένα εγκατέλειψε», τον αληθινό και άγιο νυμφίο των αγίων ψυχών, και δραπέτευσε προς τον ασεβή και παράνομο φθορέα της ψυχής και συγχρόνως του σώματος.

Πράγματι «‘εξεπλάγη ο ουρανός’ γι' αυτό και τα πέρατα της γης ένιωσαν κατάπληξη», «διότι παιδί γεννήθηκε για εμάς και υιός Θεού μας δόθηκε, του οποίου η αρχή βρίσκεται στον» όμοιο με αυτόν και συναΐδιο Πατέρα, «και η ειρήνη του δεν έχει όριο, και το όνομά του καλείται άγγελος της μεγάλης βουλής, θαυμαστός σύμβουλος, Θεός ισχυρός, εξουσιαστής, άρχων ειρήνης, πατέρας του μέλλοντος αιώνος».

«Περάστε», λέει, «στα νησιά των Χεττιείμ και δείτε, και στείλτε στην Κηδάρ και εξετάστε πολύ προσεκτικά αν έγιναν ποτέ τέτοια πράγματα. Άλλαξαν ποτέ τα έθνη τους θεούς τους; Αν και αυτοί δεν είναι καν θεοί. Ο ουρανός έφριξε γι' αυτό, και η γη συγκλονίστηκε πάρα πολύ». Έφριξε, επειδή τίμησαν ως θεούς αυτούς που δεν είναι θεοί, ενώ τον εκ φύσεως Θεό και Κύριο τον αθέτησαν αστόχαστα. «Εγώ», λέει, «είμαι ο Κύριος ο Θεός, αυτό είναι το όνομά μου. Τη δόξα μου δεν θα τη δώσω σε άλλον ούτε τους επαίνους μου στα είδωλα». «Σιώπησα από αιώνες, μήπως θα σιωπώ και θα ανέχομαι παντοτινά; Υπέμεινα σαν την ετοιμόγεννη γυναίκα, αλλά τώρα θα φανερωθώ και θα προκαλέσω κατάπληξη και θα ξεράνω ταυτόχρονα». Δηλαδή, θα ξεράνω τις ενέργειες των ειδώλων, και θα φανερώσω ότι εγώ είμαι ο Κύριος ο Θεός, και ούτε πριν από εμένα ούτε μετά από εμένα θα φανεί άλλος θεός.

Τι λένε λοιπόν οι μυσταγωγοί της πλάνης; Διότι θεωρώ ότι ο αγώνας εναντίον τους παραμένει ακόμη ακμαίος. «Εμείς οι Χριστιανοί λατρεύσαμε τα είδωλα, και αυτό μέχρι τα χρόνια της βασιλείας του Κωνσταντίνου.» Καταλογίζουν αυτό το μίασμα στους εαυτούς τους και σε όλους τους άλλους Χριστιανούς· ο ουρανός εξέστη με αυτό και η γη έφριξε υπερβολικά· διότι ποιος θα μπορούσε να αντέξει ακούγοντας τέτοια πράγματα; Άραγε πρέπει να εκπλαγεί κανείς για την υπερβολή της βλασφημίας ή για το αποκορύφωμα της ανοησίας;

Χρησιμοποιώντας αυτήν την εικόνα ο θείος Χρυσόστομος αργότερα, στην ερμηνεία του ενενηκοστού τρίτου ψαλμού, ονομάζει τον Πατέρα πηγή, πότε του Πνεύματος, και πότε τον ίδιο, πηγή του Υιού. Και αυτό σημαίνει το να ανυμνεί τον ίδιο, πότε ως γεννώντα και πότε ως προβάλλοντα. Έπειτα εξάγει το συμπέρασμα ότι ούτε ο ποταμός είναι πηγή, πράγμα που σημαίνει ότι ούτε γεννά ούτε προβάλλει, αλλά ούτε και η πηγή είναι ποταμός. Το ακριβές κείμενο έχει ως εξής: «Από πού προέρχεται το ζωντανό νερό; Ας αναζητήσουμε την πηγή του. Ποια είναι η πηγή; Ας το πει ο Ιερεμίας: "Αυτά λέει ο Κύριος: εξεπλάγη ο ουρανός γι' αυτό και έφριξε η γη, διότι ο λαός μου διέπραξε δύο πονηρά έργα: εγκατέλειψε εμένα, την πηγή του ζωντανού νερού". Βλέπεις ότι ο Θεός είναι πηγή νερού, και το Άγιο Πνεύμα είναι ζωντανό νερό; Πηγή ζωντανού νερού είναι ο Πατέρας, ποταμός που προέρχεται από την πηγή είναι ο Υιός, και νερό του ποταμού είναι το Άγιο Πνεύμα. Ας τα πει αυτά για τον Υιό ο προφήτης Ησαΐας: "Και θα έρθει ο Κύριος ως ποταμός σε διψασμένη γη". Βλέπεις πηγή, ποταμό, ζωντανό νερό;» Εδώ λοιπόν ο θείος Χρυσόστομος σαφώς αποδέχθηκε το όνομα της πηγής τόσο για τον προβολέα όσο και για τον γεννήτορα. Έπειτα προσθέτει: «Και δεν μπορείς να ονομάσεις την πηγή ποταμό, εφόσον βλέπεις τη ρίζα, ούτε πάλι τον ποταμό πηγή.» Το οποίο είναι το ίδιο με το να λέμε ότι δεν είναι θεμιτό να ονομάζουμε τον Υιό ούτε γεννήτορα ούτε προβολέα.

Γιατί διατάχθηκε να καλέσει ως μάρτυρες τον ουρανό και τη γη; Όχι επειδή αυτά είναι έμψυχα και λογικά, αλλά διότι περιλαμβάνουν όλα τα κτίσματα. Αυτό έπραξε και ο προφήτης Ησαΐας, διότι λέει: «άκουε, ουρανέ, και αφουγκράσου, γη» και τα εξής. Το ίδιο και ο Ιερεμίας: «Εξεπλάγη ο ουρανός για αυτό, και έφριξε ακόμη περισσότερο η γη, λέει ο Κύριος». Διότι, επειδή ο νομοθέτης τα κάλεσε ως μάρτυρες της απειλής, είναι εύλογο μετά την παράβαση των νόμων να λέγεται ότι και έφριξαν και εξεπλάγησαν. Έτσι και ο Ιακώβ και ο Λάβαν ονόμασαν τον λόφο «λόφο της μαρτυρίας», καθώς και ο πατριάρχης Αβραάμ και ο Αβιμέλεχ ο βασιλιάς των Γεράρων ονόμασαν το πηγάδι «φρέαρ του όρκου», επειδή εκεί συνήψαν τις συμφωνίες τους με όρκο.

Αυτά, λοιπόν, είχαμε να σου πούμε από την πλευρά μας, ώστε να γνωρίζεις και να πράττεις τα καθήκοντά σου. Σχετικά, όμως, με την απανθρωπιά σου απέναντι στον άνδρα εκείνο, τον οποίο αποκαλείς ασεβή και αλιτήριο, δεν ξέρω πώς να θρηνήσω τη συντριβή του αγαπητού μου. Διότι, τίνος θεωρείς ότι έχεις ταχθεί από εμάς να είσαι λειτουργός; Επειδή, εάν δεν είσαι λειτουργός του Αγαθού, είναι εξάπαντος ανάγκη να είσαι εντελώς ξένος και προς εμάς και προς ολόκληρη τη δική μας λειτουργία· και είναι ώρα να αναζητήσεις και άλλον θεό και άλλους ιερείς, και κοντά σε εκείνους να εκθηριωθείς μάλλον παρά να τελειωθείς, και να γίνεις αμείλικτος υπηρέτης της προσφιλούς σου απανθρωπίας. Άραγε, εμείς οι ίδιοι έχουμε πλέον τελειωθεί προς το απόλυτα άγιο και δεν έχουμε ανάγκη της θείας φιλανθρωπίας για τους εαυτούς μας; Ή μήπως διαπράττουμε τη διπλή αμαρτία, όπως λένε τα λόγια της Γραφής, όμοια με τους ασεβείς, μη γνωρίζοντας πού προσκόπτουμε, αλλά δικαιώνοντας τους εαυτούς μας και νομίζοντας ότι βλέπουμε, ενώ αληθινά δεν βλέπουμε; «Εξέστη ο ουρανός γι' αυτό», και εγώ έφριξα και αδυνατώ να το πιστέψω. Και εάν δεν είχα διαβάσει την επιστολή σου –πράγμα που, να το γνωρίζεις καλά, μακάρι να μην είχε συμβεί– δεν θα με έπειθαν, εάν κάποιοι άλλοι προσπαθούσαν να με πείσουν για εσένα, ότι ο Δημόφιλος νομίζει πως ο Θεός, ο Οποίος είναι αγαθός προς τα πάντα, δεν είναι και φιλάνθρωπος, ούτε ότι ο ίδιος έχει ανάγκη από Εκείνον που ελεεί και σώζει, αλλά ότι μάλιστα καθαιρεί τους ιερείς, οι οποίοι έχουν αξιωθεί από αγαθότητα να βαστάζουν τα αγνοήματα του λαού, γνωρίζοντας πολύ καλά ότι και οι ίδιοι περιβάλλονται από ασθένεια.

Εξεπλάγη γι' αυτό ο ουρανός. Βλέποντάς σε απλωμένον πάνω στον σταυρό, ο ήλιος απέσυρε τις ακτίνες του, και ολόκληρη η γη συγκλονίστηκε από τρόμο, Παμβασιλέα, βλέποντάς σε να πάσχεις εκουσίως, εσένα που εκ φύσεως είσαι απαθής. Γι' αυτό σε ικετεύω, Χριστέ, θεράπευσε ως ιατρός τα πάθη της ψυχής μου.

Εξεπλάγη γι' αυτό ο ουρανός. Οι αδελφοί, βλέποντας τον ομοαίματο από την πλευρά του πατέρα Ιωσήφ να έρχεται, με φοβερό φθόνο τον ρίχνουν σε λάκκο, και τον πουλούν μακριά, ενώ εκείνος φέρει την εικόνα του πάθους του απαθούς βασιλέως Χριστού, τον οποίο ο μαθητής ετοιμάζεται δόλια να πουλήσει.

Προχωρώ δε στον κολοφώνα του λόγου μου. Ποιος χριστιανός έχει ακούσει ποτέ για τέτοιες σχεδόν παράνομες και ανάρμοστες πράξεις, οι οποίες διαπράχθηκαν από τους κακόφημους μοιχειανούς, που αποκαλούνται μεν ιεράρχες, αλλά είναι ανίεροι σύμφωνα με κάθε αποστολική και πατερική φωνή, ακόμη και ανεξάρτητα από την αίρεσή τους; Ποιος άνθρωπος (δεν λέω χριστιανικό χέρι, αλλά βαρβαρικό) έχει ποτέ χτυπήσει με τέτοιο τρόπο, με διακόσιες εξήντα έξι μαστιγιές, και έπειτα από λίγο με τετρακόσιες βουρδουλιές στην πλάτη, όπως έπραξε ο γενναίος, υποτίθεται, αρχιεπίσκοπος, ή μάλλον αλλοτριοεπίσκοπος Θεσσαλονίκης, και μάλιστα όχι κάποιον από τον απλό λαό, αλλά έναν μοναχό, και συγκεκριμένα ηγούμενο, τον πλέον ευλαβή, ονόματι Ευθύμιο, ο οποίος δικαιώνει απολύτως το όνομά του; Εξέστη ο ουρανός με αυτό, και εγώ ο ταλαίπωρος έφριξα, όπως νομίζω και κάθε άνθρωπος που ακούει κάτι τέτοιο και διαθέτει την έμφυτη πραότητα και ευσπλαχνία. Αυτός, που όφειλε να αποτελεί τύπο του Χριστού και να μην ανταποδίδει τα χτυπήματα όταν τον χτυπούν, έγινε πιο σκληρός και από τα θηρία, μη φέροντας κανένα απολύτως χριστιανικό ίχνος, πόσο μάλλον ιεραρχικό.

Ούτε και εγώ ο ίδιος δεν γνωρίζω τα έργα κάποιων, όπως τα αναφέρουν αυτοί οι ίδιοι, οι συνεργάτες του διαβόλου εννοώ, τα έργα των συνομηλίκων και των συντρόφων τους. Φρίξε, ουρανέ, για αυτό. Και δεν θα τα αναζητήσω, και δεν θα επιτιμήσω, και δεν θα κατακαύσω, εάν δεν υποχωρήσετε; Ναι, ναι, φαίνεται να καταφρονείτε την επιείκειά μου. Δεν είμαι έτσι εγώ· έστω και αν δείχνω ανοχή, ωστόσο στον κατάλληλο καιρό υψώνομαι σαν καταναλίσκον πυρ εναντίον σας. Έστω και αν φείδομαι, εντούτοις στον κατάλληλο καιρό εγείρομαι σαν ξίφος εναντίον σας· μήπως γίνω κάποιος Φινεές και διαπεράσω με το ξίφος του επιτιμίου κάποιον από αυτούς που εμπλέκονται σε τέτοιου είδους συζητήσεις, μήπως και αναδειχθώ κάποιος Μωυσής θανατώνοντας δικαίως τον αλλόφυλο και αυτόν που μιλάει αλλότρια. Αλλά για να μην συμβεί αυτό, σας παρακαλώ και σας δέομαι, σας ικετεύω από τα βάθη της καρδιάς και κάθε κίνηση της ψυχής μου: παύστε τις κακίες σας, σταματήστε τις πονηριές σας, και όχι μόνο γι' αυτά για τα οποία γίνεται ο λόγος, αλλά και για κάθε αμαρτία και αταξία, ως προς το να κάνετε άκαιρες εξόδους, ως προς το να προφασίζεστε και να εκτελείτε τα θελήματα των διανοιών σας, σχετικά με το φαγητό και το ποτό ή κάποια άλλη ανάπαυση, λουτρό ή ιατρικό χρίσμα ή κάτι άλλο, το οποίο δεν έχει πολλή και πραγματική ανάγκη. Ακόμη δεν έχετε γεράσει, ακόμη δεν έχετε χρονίσει πολύ στην άσκηση. Μερικοί από εσάς δεν έχετε καν αγγίξει τους κόπους· κι αν τους αγγίξατε, αυτό ήταν μόνο λίγο. Και γιατί αναζητάτε αυτά και τα άλλα;