Πατερικές αναφορές στο ΙΕΡΕΜΙΑΣ 2:18

Και πώς δύναται να προέρχεται από τον Θεό ο Χριστός, και, όπως λες εσύ, να είναι Υιός του Θεού, Εκείνου που κατέκρινε τους πατέρες μας διότι πορεύονταν την οδό της Αιγύπτου; Ή δεν άκουσες τον προφήτη να λέει: τι σχέση έχεις εσύ με την οδό της Αιγύπτου, ώστε να πιεις νερό των γαιών; Αθανάσιος: Δεν θέλει να μιμούμαστε τους Αιγυπτίους· βούλεται όμως να σωθούν και αυτοί, και να προσέλθουν στη θεοσέβεια· επειδή το ίδιο θέλει και για κάθε έθνος. Εξάλλου, άκουσε τον προφήτη που λέει: και θα συμβεί, όσοι εναπομείνουν από όλα τα έθνη που ήλθαν κατά της Ιερουσαλήμ, να ανεβαίνουν κάθε χρόνο για να προσκυνήσουν τον Κύριο Παντοκράτορα 〈και για να εορτάσουν την εορτή της Σκηνοπηγίας. Και θα συμβεί, όσοι από όλες τις φυλές της γης δεν ανεβούν στην Ιερουσαλήμ για να προσκυνήσουν τον Βασιλέα, τον Κύριο Παντοκράτορα〉, και αυτοί επίσης θα προστεθούν (στις πληγές)· εάν δε η φυλή της Αιγύπτου δεν ανεβεί και δεν έλθει, και επάνω σε αυτούς θα επέλθει η πτώση με την οποία ο Κύριος θα πατάξει όλα τα έθνη όσα δεν ανεβούν για να εορτάσουν την εορτή της Σκηνοπηγίας. Ζακχαίος είπε: Αυτή θα είναι η αμαρτία της Αιγύπτου, και η αμαρτία όλων των εθνών, όσα δεν ανεβούν για να εορτάσουν την εορτή της Σκηνοπηγίας. [Αθανάσιος:] Και αυτούς τους ίδιους τους Αιγυπτίους, θέλει να σώζονται και να ανεβαίνουν στην Ιερουσαλήμ· όχι όμως να πορεύονται εντός της Αιγύπτου.

Αυτός λοιπόν ο Αδάμ τοποθετήθηκε στον παράδεισο και έφαγε από το ξύλο. Ο δε παράδεισος, λέει, ήταν «στην Εδέμ προς ανατολάς»· «πηγή δε ανέβαινε από την Εδέμ», και δεν είπε «κατέβαινε», για να μη νομίσουμε ότι η Εδέμ βρίσκεται στον ουρανό. Διότι, εάν ήταν στον ουρανό, θα έλεγε ότι πηγή «κατέρχεται» από ψηλά. Αλλά λέει επίσης: «ποταμός εκπορεύεται από την Εδέμ»· και δεν είπε ότι κατέρχεται. Αυτός «χωρίζεται σε τέσσερις αρχές. Το όνομα του ενός είναι Φισών», και βλέπουμε τον Φισών μπροστά στα μάτια μας. Και ο μεν Φισών είναι ο Γάγγης, όπως ονομάζεται από τους Ινδούς και τους Αιθίοπες, οι δε Έλληνες τον ονομάζουν Ινδό ποταμό. «Διότι περικυκλώνει όλη την Ευιλάτ», τη μικρή και τη μεγάλη Αιθιοπία, τα μέρη των Ευιλαίων, διαπερνά δε τη μεγάλη Αιθιοπία και εκβάλλει στον νότο και καταλήγει εσωτερικά των Γαδείρων στον μεγάλο Ωκεανό. Δεύτερος ποταμός είναι ο «Γεών». Και βλέπουμε τον ποταμό αισθητά και όχι αλληγορικά· διότι αυτός είναι που κατέρχεται μέσω της Αιθιοπίας και διαπερνά τη μικρή Αιθιοπία, την Ανουβίτιδα και τη Βλεμμύα και την Αξωμίτιδα, και κατακλύζοντας τα μέρη της Θηβαΐδας και της Αιγύπτου εκβάλλει σε αυτήν τη θάλασσα. Εάν δε κάποιος δυσπιστεί, ας ακούσει τον Ιερεμία που λέει: «τι ζητάτε εσείς στη γη της Αιγύπτου, για να πιείτε το θολωμένο νερό του Γεών;» «

Απειλεί, λοιπόν, ότι αυτά θα τα υποστούν οι σοφιστές της Αιγύπτου, οι οποίοι είναι κάποιοι ζυθοποιοί και εργάτες του σχιστού λιναριού και της βύσσου, καθώς και ψαράδες, οι οποίοι περιβάλλουν με τιμή τον αιγυπτιακό ποταμό και τον λόγο της αιγυπτιακής σοφίας. Αποτρέποντας από αυτόν, ένας άλλος προφήτης αναφωνούσε λέγοντας: «Τι σχέση έχεις εσύ με την οδό της Αιγύπτου, για να πιεις νερό από τον Γειών;».

Εάν όμως υπομείνεις στην έρημο, δεν πρόκειται να πειραστείς· διότι δεν βλέπεις γυναίκα στην έρημο, ούτε κάτι που να βλάπτει την πολιτεία σου, ούτε θα ακούσεις απρεπείς φωνές. Τι σχέση έχεις με την οδό της Αιγύπτου, για να πιεις το νερό του Γηών; Κατανόησε αυτό που σου λέω· δείξε στον εχθρό την υπομονή σου και τη δοκιμή σου στα μικρά, ώστε να μην ζητήσει από εσένα τα μεγάλα. Ας αποτελούν κανόνα για εσένα αυτά τα μικρά, ώστε μέσω αυτών να καταβάλεις τον αντίπαλο, για να μη βρει την ευκαιρία και σου σκάψει μεγάλες παγίδες. Αυτός που δεν πείθεται από τον εχθρό να βγει ούτε πέντε βήματα έξω από το ησυχαστήριό του, πώς είναι δυνατόν να τον πείσει να βγει από την έρημο ή να πλησιάσει σε χωριό; Και αυτόν που δεν καταδέχεται να κοιτάξει έξω από το παράθυρο του ησυχαστηρίου του, πώς θα τον πείσει να βγει από αυτό; Και αυτός που ούτε αργά το βράδυ πείθεται να μεταλάβει ελάχιστης τροφής, πώς θα δελεαστεί από τους λογισμούς του να φάει πριν από την ώρα του; Αυτός που ντρέπεται να χορτάσει με τα ελάχιστα, πώς θα προτραπεί στα μεγάλα; Και αυτόν που δεν πείθεται να κοιτάξει ούτε το ίδιο του το σώμα, πώς θα τον δελεάσει να ατενίσει ξένα κάλλη; Εξαρχής στα μικρά ηττάται κανείς, επειδή τα περιφρονεί, και τότε δίνει αφορμή να ριφθεί στα μεγάλα.

Τι σχέση έχεις εσύ με την οδό της Αιγύπτου; «Για να πιεις το ύδωρ του Γηών;» Κατανόησε τι σου λέγω. Δείξε στον εχθρό την υπομονή σου και τη δοκιμή σου στα μικρά, για να μη σου ζητήσει τα μεγάλα. Ας είναι αυτά τα μικρά ως όριο για σένα, ώστε μέσω αυτών να καταβάλεις τον αντίπαλο, για να μη βρει ευκαιρία και σου σκάψει μεγάλες παγίδες. Διότι αυτός που δεν πείθεται από τον εχθρό ούτε πέντε βήματα να βγει από το ησυχαστήριό του, πώς δύναται να πείσει τον εαυτό του να εξέλθει από την έρημο ή να πλησιάσει σε χωριό; Και αυτός που δεν καταδέχεται να κοιτάξει έξω από το παράθυρο του ησυχαστηρίου του, πώς θα πείσει τον εαυτό του να εξέλθει από αυτό; Και αυτός που μετά βίας το εσπέρας πείθεται να μεταλάβει ελάχιστης τροφής, πώς θα δελεαστεί από τους λογισμούς του να φάει πρόωρα; Και αυτός που ντρέπεται να χορτάσει με τα ευτελή, πώς θα επιθυμήσει τα μεγάλα; Και αυτός που δεν πείθεται να κοιτάξει ούτε το ίδιο του το σώμα, πώς θα τον δελεάσει ώστε να περιεργαστεί ξένα κάλλη;

ΡΙΕ΄. Προς τον μοναχό Ηλία. «Τι σχέση έχεις εσύ με την οδό της Αιγύπτου, για να πιεις νερό από τον Γηών;» λέει ο προφήτης προς τον λαό που γυρίζει πίσω, ή μάλλον ο Θεός μέσω αυτού. Τι σχέση έχεις εσύ με τη σύγχυση από την οποία απαλλάχθηκες με το κραταιό χέρι και τον υψηλό βραχίονα του Θεού; Γιατί, ενώ άγγιξες την αρετή και γεύτηκες την άκρα φιλοσοφία, επιστρέφεις στην κακία, χωρίς να έχεις κατά νου το αγιογραφικό λόγιο: «Εκείνον που αποστρέφεται από τη δικαιοσύνη προς την αμαρτία, ο Κύριος θα τον ετοιμάσει για ρομφαία»; Φύγε μακριά από τη θαλασσοταραχή, και απόφυγε τα κύματα.

Και τώρα, τι δουλειά έχεις στον δρόμο της Αιγύπτου, για να πιεις νερό από τον Γηρών; Αυτό όλοι το επικρίνουν και σας κατηγορούν, ότι, αφού παραμέλησαν να επικαλεστούν τον Θεό για συμμαχία, προσέλκυαν τους εχθρούς και εκείνους που τους επιβουλεύονταν, και τους είχαν για φίλους. Ο Θεός είναι ζηλότυπος και αγανακτεί πάρα πολύ, όταν δεν έχουμε την ανάγκη Του. Μας περιάγει σε κατάσταση ανάγκης, ώστε να Τον χρειαζόμαστε διαρκώς· τόσο σφοδρά μας αγαπά και επιθυμεί να μας προσφέρει τις δωρεές Του. Ακόμη και αν κάποιος άλλος δώσει τη χάρη, Εκείνος αγανακτεί, και ανατρέπει αυτήν που δόθηκε, και δεν την αφήνει να πραγματοποιηθεί.

Δεν ανέχεσαι τα λόγια, θα υποστείς τα γεγονότα. Τους κατακρίνει, διότι, ενώ κατέχουν τα ανώτερα, επιζητούν τα κατώτερα· διότι αντί της λέξης Γηών, το εβραϊκό κείμενο έχει τη λέξη Σιώρ, η οποία ερμηνεύεται ως διώρυγα. Επειδή, μάλιστα, και στον Νόμο ο μακάριος Μωυσής επαίνεσε τη γη της Παλαιστίνης σε σύγκριση με εκείνη των Αιγυπτίων, αναφέροντας ότι δεν εξαρτάται από τη συγκέντρωση υδάτων ώστε να χρειάζεται πλήθος χεριών για να αρδευτεί σαν κήπος, αλλά ότι το νερό κατέρχεται άνωθεν από τον ουρανό, όχι από ανθρώπινο χέρι, δεικνύοντας έτσι την πρόνοια του Θεού για τη γη, γι' αυτό κάνει μνεία εκείνων των πραγμάτων, ονειδίζοντάς τους.

Και εάν πλυθείς με νίτρο. Έπειτα, για να μη νομίσεις ότι αυτή είναι φυσική, λέει: Έχεις κηλιδωθεί από τις αδικίες σου. Και όμως, ακόμη και αν είναι επίκτητη, και επήλθε εκ των υστέρων, και προέρχεται από αδικίες, είναι δυνατόν να εξαλειφθεί· διότι πράγματι είναι δυνατόν. Επειδή, αν δεν ήταν δυνατόν, δεν θα έλεγε: Τι σχέση έχεις με την οδό της Αιγύπτου;