Πατερικές αναφορές στο ΙΕΡΕΜΙΑΣ 2:22

Διότι νέα κτίση είναι τα εν Χριστώ, σύμφωνα με τις Γραφές. Βέβηλος δε και ρυπαρός θα μπορούσε να θεωρηθεί ο Ισραήλ, αφού δεν αποδέχθηκε την κάθαρση δια του Χριστού. Και γιατί το λέω αυτό; Επειδή άπλωσε τα χέρια του πάνω στον ίδιο που του μιλούσε για κάθαρση. Γι' αυτόν τον λόγο έχει ειπωθεί και διαμέσου της φωνής των αγίων προφητών, άλλοτε μεν: «Αν θα αλλάξει ο Αιθίοπας το δέρμα του, και η λεοπάρδαλη τα ποικίλματά της, τότε και εσείς θα μπορέσετε να κάνετε το καλό, έχοντας μάθει τα κακά», άλλοτε πάλι σαν προς γυναίκα, προς την Ιερουσαλήμ: «Εάν πλυθείς με νίτρο και χρησιμοποιήσεις άφθονο σαπούνι, παραμένεις στιγματισμένη ενώπιόν μου λόγω των ανομιών σου, λέγει ο Κύριος.» - «Ο Ρουβήμ, λοιπόν», λέει ο Ιακώβ, «είναι ο πρωτότοκός μου. Εσύ είσαι η ισχύς μου και η αρχή των τέκνων μου.» Διότι για τον πρωτότοκο λαό που βγήκε από την Αίγυπτο έγινε μεγάλη επίδειξη ισχύος από τον Θεό. Επειδή τιμωρήθηκε η χώρα των Αιγυπτίων με πάρα πολλούς και θαυμαστούς τρόπους. Αφενός με τη μεταστοιχείωση των υδάτων σε αίμα, την έγερση των σκνιπών, την εμφάνιση των βατράχων, την πτώση του χαλαζιού, την εξολόθρευση των πρωτοτόκων, και επιπλέον με τη διάβαση των λυτρωμένων μέσα από τη θάλασσα σαν να περπατούσαν σε ξηρά. Γι' αυτόν τον λόγο, λοιπόν, ο Ρουβήμ ονομάστηκε ισχύς του Θεού. Ήταν όμως σκληρός στη συμπεριφορά, σκληρός και αυθάδης, δηλαδή αμετάπειστος και άκαμπτος, άγριος και επιθετικός. Διότι ορμητικοί ήταν αληθινά οι Ιουδαίοι και πάρα πολύ αχαλίνωτοι.

Το έκανε δε αυτό, όχι επειδή ο ίδιος είχε ανάγκη από παρακλήσεις, αλλά για να μην καταστούμε εμείς φαυλότεροι, επειδή θα σωζόμασταν τόσο απλά. Για τον λόγο αυτόν πολλές φορές λέει ότι συμφιλιώνεται μαζί τους χάριν του Δαβίδ και του τάδε ή του δείνα, προετοιμάζοντας πάλι το ίδιο ακριβώς, ώστε να δοθεί και κάποιο σχήμα στη συμφιλίωση· αν και ο ίδιος θα φαινόταν περισσότερο φιλάνθρωπος, εάν έλεγε ότι εγκαταλείπει την οργή του απέναντί τους, όχι χάριν του τάδε ή του δείνα, αλλά από δική του συγκατάβαση. Αλλά δεν ενδιαφέρθηκε τόσο γι' αυτό, όσο για το να μην καταστεί η υπόθεση της συμφιλίωσης αφορμή ραθυμίας για εκείνους που σώζονται. Γι' αυτό και στον Ιερεμία έλεγε: «Μην παρακαλείς για τον λαό αυτόν, διότι δεν θα σε εισακούσω»· όχι επειδή ήθελε να τον κάνει να σταματήσει να παρακαλεί (διότι επιθυμεί πάρα πολύ τη σωτηρία μας), αλλά για να φοβίσει εκείνους· πράγμα που αντιλήφθηκε βεβαίως και ο προφήτης, και γι' αυτό δεν σταμάτησε να παρακαλεί. Και για να μάθεις ότι τα έλεγε αυτά, όχι επειδή ήθελε να τον αποτρέψει, αλλά για να τους κάνει να ντραπούν, άκουσε τι λέει: «Ή μήπως δεν βλέπεις τι κάνουν αυτοί;». Και όταν πάλι λέει προς την πόλη: «Ακόμη και αν πλυθείς με νίτρο και χρησιμοποιήσεις άφθονη καθαριστική πόα, παραμένεις κηλιδωμένη ενώπιόν μου»· δεν το λέει για να την ρίξει σε απόγνωση, αλλά για να την εξεγείρει σε μετάνοια.

Και ως προς το ότι είπε: «Αφήστε το βλαστάρι των ριζών του δέντρου· η βασιλεία σου θα παραμείνει σε σένα, από τη στιγμή που θα αναγνωρίσεις την ουράνια εξουσία». Τι λέει λοιπόν; Πώς θα επέλθει η λύτρωση από το δεινό; «Γι' αυτό, βασιλιά, ας γίνει αρεστή σε σένα η συμβουλή μου, και εξαγόρασε τις αμαρτίες σου με ελεημοσύνες, και τις αδικίες σου με την επίδειξη ευσπλαχνίας στους φτωχούς. Ίσως υπάρξει μακροθυμία για τα παραπτώματά σου». Τι λέγεις; «Ίσως υπάρξει»; Και θέτεις τη δύναμη του φαρμάκου υπό κάποια αμφιβολία; Δεν είπε γι' αυτό το «Ίσως», όχι επειδή αμφέβαλλε – μη γένοιτο – αλλά επειδή ήθελε να επιτείνει σε εκείνον τον φόβο, καθώς θεωρούσε ότι είχε αμαρτήσει τόσο ώστε να βρίσκεται υπεράνω κάθε θεραπείας και κάθε συγγνώμης. Διότι, εάν και αφού του μίλησε κατ' αυτόν τον τρόπο εκείνος επέμεινε στη μανία του, πόσο μάλλον θα επέμενε αν δεν είχε διατυπωθεί με αμφιβολία. Επειδή και αλλού αυτό επιδιώκει, λέγοντας μέσω του προφήτη: «Ακόμη κι αν πλυθείς με νίτρο, θα παραμείνεις κηλιδωμένος ενώπιόν μου, λέγει ο Κύριος». Και πάλι: «Μπορεί να αλλάξει ο Αιθίοπας το δέρμα του, και η λεοπάρδαλη τα στίγματά της;» Όπως λοιπόν εκεί αποκλείει τη μετάνοια, όχι για να την αποκλείσει πραγματικά, αλλά για να προκαλέσει μεγαλύτερο φόβο, έτσι και εδώ, θέλοντας να δείξει το μέγεθος των αμαρτημάτων, είπε το «Ίσως». Για ποιο λόγο όμως δεν του είπε: «Ταπεινώσου, αναγνώρισε τον Θεό»; Διότι, αν εξαιτίας αυτού υποφέρει αυτά που περνάει, όπως ακριβώς και ο ίδιος βεβαιώνει, για ποιο λόγο τον συμβουλεύεις διαφορετικά;

Και εάν πλυθείς με νίτρο. Έπειτα, για να μη νομίσεις ότι αυτή είναι φυσική, λέει: Έχεις κηλιδωθεί από τις αδικίες σου. Και όμως, ακόμη και αν είναι επίκτητη, και επήλθε εκ των υστέρων, και προέρχεται από αδικίες, είναι δυνατόν να εξαλειφθεί· διότι πράγματι είναι δυνατόν. Επειδή, αν δεν ήταν δυνατόν, δεν θα έλεγε: Τι σχέση έχεις με την οδό της Αιγύπτου;

Πώς λοιπόν λέει: «Εάν πληθύνεις για τον εαυτό σου την πόα, παραμένεις κηλιδωμένη;» Όπως ακριβώς λέει: «Μήπως μπορεί να αλλάξει ο Αιθίοπας το δέρμα του και η λεοπάρδαλη τα ποικίλματά της;» Διότι ούτε εκεί καθιστά το πράγμα αδύνατο, αν και τέτοιου είδους παραδείγματα αυτό θέλουν να δείξουν, αλλά πρόκειται για λόγια οργής.

Δεν εννοεί τούτο, ότι «Εάν μετανοήσεις, δεν σε δέχομαι», αλλά ότι η κάθαρση μέσω του ύδατος δεν ωφελεί σε τίποτα, επειδή νόμιζαν ότι έτσι μπορούσαν να καθαριστούν. Χρησιμοποίησε τη μεταφορά από τα έρια (μαλλιά) που δύσκολα ξεπλένονται, ή από τα σώματα που έχουν χρωματιστεί βαθιά, εξαιτίας κάποιας χολής που διαχύθηκε ή από κάτι παρόμοιο. Διότι το νίτρο, και αυτό που ονομάζει «πόαν» (βότανο/σαπωνόχορτο), δύνανται να αποπλύνουν τον ρύπο που βρίσκεται στην επιφάνεια του σώματος· ωστόσο, ένα σώμα που έχει χρωματιστεί και είναι σαν βαμμένο, δεν το θεραπεύουν. Θέλει λοιπόν να πει ότι: «Δεν μπορείς να λάβεις την άφεση των αμαρτιών από τα καθαριστικά». Διότι απαιτείται γνήσια διάθεση προς το αγαθό, και τέλεια αποστροφή του κακού. Για να πει, επομένως: «Δεν λαμβάνεις την άφεση με το να βρίσκεσαι στη γη, ούτε με το να προσφέρεις θυσίες, ή να εισέρχεσαι στον ναό, ή να τηρείς το Σάββατο, ή με κάτι παρόμοιο, αλλά επιδιώκοντας την αρετή και επιδεικνύοντας την επιτυχή επιτέλεση έργων». Ονομάζει δε «πόαν» αυτό που στη γλώσσα των Σύρων αποκαλούν «αλάαν», στη γλώσσα των Εβραίων «βορήθ», και στην ελληνική γλώσσα το ονομάζουν «δορύκνιον». Επομένως, η λέξη «κεκηλίδωσαι» (έχεις κηλιδωθεί) σημαίνει, σαν να λέει, «Είσαι βαμμένη με την κακία και με τη συνεχή προσήλωση στην ασέβεια».

Ποιος δεν θα απέφευγε έναν τραχύ δρόμο; Ποιος δεν θα απομακρυνόταν από τη δίψα; Αυτή, όμως, ούτε καν μετά την παραίνεση των λόγων δεν υποχωρεί. Τι σημαίνει το «θα δείξω ανδρεία»; Σημαίνει ότι θα επιμείνω στη φιλονικία. Βλέπεις ότι το προηγούμενο χωρίο, δηλαδή το «Εάν πλυθείς με νίτρο και χρησιμοποιήσεις άφθονο καθαριστικό βότανο», δεν το λέει για εκείνους που αποστρέφονται τη μετάνοια, αλλά επειδή ζητά τη γνήσια επιστροφή από τα αμαρτήματα; Επειδή, λοιπόν, είπε πιο πάνω: «Πλάτυνε τους δρόμους της προς τα ύδατα της ερήμου», της απευθύνει τώρα την παραίνεση να μην κοπιάζει για τη λατρεία των ειδώλων καταφεύγοντας στα όρη, ούτε να επιθυμεί εκείνα τα μάταια πράγματα.

Και αρνηθήκατε να προσέξετε και στρέψατε τα νώτα σας με παραφροσύνη και βαρύνατε τα αυτιά σας για να μην ακούσετε και κάνατε την καρδιά σας απειθή, ώστε να μην εισακούσετε τον νόμο μου και τους λόγους τους οποίους απέστειλε ο Κύριος Παντοκράτορας μέσω του Πνεύματός Του δια χειρός των προηγούμενων προφητών· ας τους επικαλεστεί άλλος από τους προφήτες. Και μάλιστα ας θρηνήσει κάποιος άλλος, οικτίροντας: Εγώ σε φύτεψα ως άμπελο καρποφόρο, εντελώς αληθινή· πώς μεταστράφηκες σε πικρία, ω άμπελος αλλότρια; Ακόμη και αν πλυθείς με νίτρο και χρησιμοποιήσεις άφθονο βότανο καθαρισμού, παραμένεις στιγματισμένη ενώπιόν μου εξαιτίας των αδικιών σου, λέγει ο Κύριος. Και αγάπησαν να περιπλανώνται με τα πόδια τους και δεν συγκρατήθηκαν, και ο Θεός δεν ευαρεστήθηκε σε αυτούς. Έπειτα, απειθώντας, αποστράφηκαν και αθέτησαν τα του Κυρίου, όπως ακριβώς και οι πρόσφατοι πατέρες τους, οι οποίοι μεταστράφηκαν σαν στρεβλό τόξο. Αν πάλι, εξαιτίας των φαύλων, πρέπει να εκπλήσσεται ο Παύλος για τη μεταστροφή, με εσάς μάλλον παρά με τους Γαλάτες θα εκπλαγεί, που τόσο γρήγορα απομακρύνεστε από εκείνον που σας κάλεσε με τη χάρη του Χριστού, σε άλλο ευαγγέλιο, το οποίο δεν είναι άλλο, εξαιτίας της έπαρσης που προέρχεται από τον χρόνο και τη συνεχή διδασκαλία· πέραν του οποίου δεν επιτρέπεται να ακούτε, ακόμη και αν άγγελοι ευαγγελίζονται, λόγω του φρικτού αναθέματος.