Πατερικές αναφορές στο ΙΕΡΕΜΙΑΣ 2:28

Επομένως, διαψεύστηκαν στις ελπίδες τους, όταν είδαν τους θεούς τους να πάσχουν, και τότε μόλις κατανόησαν εκείνο που ειπώθηκε από τον Θεό διαμέσου της φωνής του προφήτη: «Και πού είναι οι θεοί σου, τους οποίους έφτιαξες για τον εαυτό σου; Άραγε θα εγερθούν και θα σε σώσουν στον καιρό της κακουχίας σου;» Υφιστάμενοι, λοιπόν, την ντροπή για τους ίδιους τους θεούς τους, τους οποίους οι ίδιοι επιθύμησαν, και μάλιστα για τους κήπους τους, θα γίνουν σαν την τερέβινθο που έχει αποβάλει τα φύλλα της και σαν κήπος που δεν έχει νερό. Δηλαδή, γυμνοί και άκρως περιφρονημένοι, πάσχοντας βαθιά από την ακαρπία, προφανώς τη νοητή, η οποία συνίσταται στις αγαθές πράξεις. Διότι η τερέβινθος, ή κάποιο άλλο φυτό, όσο φαίνεται κατάφυτη από τα δικά της άνθη, διατηρεί την πρέπουσα δόξα της. Όταν όμως αποβάλει τα φύλλα της, γίνεται ξερή και άσχημη, και σαν να έχει ατιμαστεί. Ο κήπος, πάλι, εάν έχει πηγές, είναι γεμάτος δέντρα και καμαρώνει ποικιλοτρόπως για την αφθονία των καρπών του. Αν όμως είναι ξερός και άνυδρος, θα περιπέσει οπωσδήποτε σε ακαρπία, ή μάλλον θα υποφέρει και από την ίδια την ερήμωση. Ατιμασμένος, λοιπόν, και άκαρπος απέμεινε ο Ισραήλ. Διότι ποιος καρπός αρετής μπορεί να υπάρξει στους λάτρεις των ειδώλων;

Και αυτό τους το ονείδισα, λέγοντας διά της φωνής του Ιερεμία: «Και τον καιρό των συμφορών τους θα πουν: Σήκω και σώσε μας. Και πού είναι οι θεοί σου, τους οποίους κατασκεύασες για τον εαυτό σου; Θα σηκωθούν άραγε, και θα σε σώσουν τον καιρό της συμφοράς σου;» Σας επέπληξα λοιπόν πάρα πολλές φορές, εσάς που είστε από το αίμα του Ισραήλ, και μάθατε από πείρα ότι δεν υπήρχε ανάμεσά σας Θεός, κάποιος ξένος θεός δηλαδή. Διότι κανείς από εκείνους δεν σας έσωσε. Επομένως, εγώ είμαι ο μόνος που σώζω. Γι' αυτό δώστε τη μαρτυρία σας, και εγώ θα γίνω μάρτυρας του εαυτού μου, λέει ο Κύριος ο Θεός. Δηλαδή, σύμφωνα με το εξής: «Καθένας λοιπόν που θα με ομολογήσει έμπροσθεν των ανθρώπων, θα τον ομολογήσω κι εγώ». Μαρτυρήστε λοιπόν ότι εγώ υπάρχω από την αρχή, δηλαδή ότι εγώ είμαι αυτός που από την αρχή μέχρι τώρα προαναγγέλλω τα μελλοντικά, και που δύναμαι να σώζω αβίαστα αυτούς που διψούν για την οικείωση μαζί μου.

Διότι έχει γραφτεί για τον Θεό: "Αυτός που κρατάει τον γύρο της γης, και όσοι κατοικούν σε αυτήν είναι σαν ακρίδες." Και είπε πάλι ο προφήτης Ησαΐας: "Εάν όλα τα έθνη θεωρηθούν σαν μια σταγόνα από τον κάδο, και υπολογιστούν σαν σταγόνα σιέλου, και λογαριάστηκαν σαν την ελάχιστη κλίση της ζυγαριάς, με ποιον παρομοιάσατε τον Κύριο, και με ποιο ομοίωμα τον ταυτίσατε;" Εντελώς ανόητοι, λοιπόν, είναι εκείνοι που θεώρησαν ότι ο πλασμένος από χώμα άνθρωπος είναι ανώτερος από τον Θεό, και αφού παραποίησαν την ευσέβειά τους προς Αυτόν, νόμισαν ότι θα σωθούν μέσω ανύπαρκτων θεών. Διότι ποια ωφέλεια θα μπορούσε να προέλθει από πέτρα και ξύλο; Έχει λεχθεί λοιπόν γι' αυτούς: "Και στον καιρό των συμφορών τους θα πουν: Σήκω και σώσε μας. Και πού είναι οι θεοί σου, τους οποίους έφτιαξες για τον εαυτό σου; Ας σηκωθούν, για να σε σώσουν στον καιρό της θλίψης σου." Αθέτησαν δε τον Θεό, πράττοντας τούτο όχι μόνο με τα λόγια, αλλά και με τα ίδια τα έργα τους, όπως είναι αυτό που έχει ειπωθεί γι' αυτούς με τη μορφή παραδείγματος: "Και περίμενα να παραγάγουν σταφύλια, αλλά παρήγαγαν αγκάθια, και όχι δικαιοσύνη, αλλά αδικία." Είπε δε κάπου και ο θεσπέσιος Μελωδός ως εκ προσώπου του Χριστού γι' αυτούς: "Υιοί αλλότριοι με εξαπάτησαν, υιοί αλλότριοι φθάρηκαν, και χώλαναν από τα μονοπάτια τους." Και δεν με θυμήθηκες, ούτε με έβαλες στη διάνοιά σου, ούτε στην καρδιά σου. Και εγώ βλέποντάς σε, σε παραβλέπω, και εμένα δεν με φοβήθηκες.

Γι' αυτό ο Θεός κατηγορούσε λέγοντας μέσω της φωνής του Ιερεμία: «Διότι σύμφωνα με τον αριθμό των πόλεών σου ήταν οι θεοί σου, Ιούδα». Επειδή κάθε δική τους πόλη ομολογούσε ότι είχε τον δικό της θεό. Αυτό ακριβώς ονομάζει δικαίως πλήθος αδικίας. Διότι είναι αληθινά αδίκημα και ύβρις προς τον Θεό, το να απομακρύνεται κανείς από Αυτόν, και να προσκολλάται σε ξύλα και λίθους, και «στα έργα των χειρών τους», όπως ακριβώς έχει γραφεί. Και μανία ονομάζει τη μαντεία. Λοιπόν, επειδή βρέθηκε σε σένα, λέει, πλήθος αδικίας, γι' αυτό και σε σένα πληθύνθηκε η μανία, δηλαδή η ψευδομαντεία, επειδή ο καθένας από τους ψευδομάντεις, όπως είναι φυσικό, είχε τον δικό του τρόπο με τον οποίο μάντευε. Είναι λοιπόν αληθινά άτοπο και παράνομο και βέβηλο, και ικανότατο στο να μπορεί να λυπήσει και να παροργίσει δεινά τον Θεό των όλων, το να αγαπά κανείς να προσκολλάται στις ψευδολογίες εκείνων που συνηθίζουν να λαλούν αυτά που προέρχονται «από την καρδιά τους, όπως έχει γραφεί, και όχι από το στόμα του Κυρίου». Πρέπει λοιπόν οι Χριστιανοί να προφυλάσσονται από αυτό το αμάρτημα. Διότι μόνο στους λάτρεις των δαιμόνων θα ταίριαζε να νοσούν με τέτοια πράγματα. <Σκοπός του Εφραίμ είναι μαζί με τον Θεό προφήτης, παγίδα σκολιά υπάρχει σε όλες τις οδούς του.> Είναι σύνηθες στην Αγία Γραφή να ονομάζει σκοπούς τους προεστώτες και προβεβλημένους των λαών, και αυτούς που έχουν υψωθεί λόγω τιμής, στους οποίους θα μπορούσε κανείς να αποβλέπει, εάν βέβαια θα ήθελε να ζήσει βίο ευθύ και ανεπίληπτο.

Ο θρήνος, βέβαια, υποδηλώνει το δάκρυ και τις γοερές κραυγές που το συνοδεύουν, τις οποίες ίσως θα έβγαζαν άλλοι, ή και οι ίδιοι από μόνοι τους κλαίγοντας για τα δικά τους πάθη. Γι' αυτόν τον λόγο λέει: «Με ταλαιπωρία ταλαιπωρηθήκαμε». Και ποιος μπορεί να εννοηθεί ότι είναι ο τρόπος της ταλαιπωρίας, το διασαφηνίζει λέγοντας: «Η μερίδα του λαού μου καταμετρήθηκε με σχοινί, και δεν υπήρχε κανείς να τον εμποδίσει ώστε να τον αποτρέψει». Ο κλήρος, λέει, που μοιράστηκε στον δικό μου και αγαπημένο λαό, δηλαδή προφανώς στον Ισραήλ, καταμετρήθηκε από τους εχθρούς, δηλαδή υποβλήθηκε σε δασμούς και φόρους. Διότι αυτό που καταμετρείται, υπόκειται σε φόρους και δασμούς. Έπειτα, ενώ συνέβη αυτό και μάλιστα ενάντια σε κάθε ελπίδα, δεν υπήρξε κανείς να το εμποδίσει. Πού βρίσκονται, λοιπόν, λέει, οι δαμάλεις, ο Χαμώς, ο Δαγών, ο Βεελφεγώρ, ο Βάαλ, και τα πολυποίκιλα χειροποίητα είδωλα μέσα στους ναούς της Σαμάρειας; Σιώπησαν, δεν αντιστάθηκαν σε αυτούς που τη μοιράζονταν· δεν βοήθησαν τους δικούς τους προσκυνητές· δεν επέφεραν οργή σε αυτούς που καταμετρούσαν τη γη. Κάτι παρόμοιο λέει και μέσω της φωνής του Ιερεμία για τους Ισραηλίτες: «Και στον καιρό των συμφορών τους θα πουν: Ανάστα και σώσε μας. Και πού είναι οι θεοί σου που έφτιαξες για τον εαυτό σου; Θα αναστηθούν άραγε για να σε σώσουν στον καιρό της κάκωσής σου;». Αλλά πώς θα μπορούσαν να διασώσουν άλλους, αυτά που εύκολα θα πάθαιναν οτιδήποτε θα επέλεγε κανείς να τους κάνει; Διότι αυτά είναι «έργα των χεριών των ανθρώπων, ασήμι και χρυσάφι», και πέτρα και ξύλα, κωφή και αναίσθητη ύλη.

Διότι τα μεν έθνη, αν και λάτρευαν την κτίση παρά τον Κτίστη και Ποιητή, και είχαν εκτραπεί σε πολυθεϊστική πλάνη, με την αφοσίωσή τους σε αυτήν τιμούσαν τα στίφη των δαιμόνων. Ο δε εξ αρχής και εκ πατέρων άγιος Ισραήλ θεωρούσε εντελώς ασήμαντη την αποστασία. Γι' αυτό ο Θεός μέσω άγιας φωνής τούς λέει: «Πηγαίνετε στα νησιά των Χετιείμ και δείτε, και στείλτε στην Κηδάρ και σκεφτείτε πολύ καλά, και δείτε αν έχουν γίνει τέτοια πράγματα, αν τα έθνη θα αλλάξουν τους θεούς τους, παρόλο που αυτοί δεν είναι θεοί. Ο δικός μου λαός όμως αντάλλαξε τη δόξα του με κάτι από το οποίο δεν θα ωφεληθούν. Εξέστη ο ουρανός γι' αυτό, και έφριξε η γη σε υπερβολικό βαθμό, λέει ο Κύριος· διότι δύο πονηρά πράγματα έπραξε ο λαός μου: εγκατέλειψαν εμένα, την πηγή του ζωντανού νερού, και έσκαψαν για τον εαυτό τους λάκκους ραγισμένους, οι οποίοι δεν θα μπορέσουν να συγκρατήσουν νερό. Και πάλι: Διότι ανάλογα με τον αριθμό των πόλεών σου ήταν οι θεοί σου, Ιούδα, και ανάλογα με τον αριθμό των δρόμων της Ιερουσαλήμ, θυσίαζαν στον Βάαλ· γιατί λοιπόν απευθύνεστε σε εμένα; Όλοι εσείς παρανομήσατε, και όλοι εσείς ασεβήσατε απέναντί μου, λέει ο Κύριος.» Διότι είχαν καταντήσει σε τέτοιο βαθμό διαστροφής των λογισμών, ή μάλλον και των πράξεών τους, ώστε να σμίγουν με γυναίκες που βρίσκονταν ακόμη στην πλάνη.

Αλλά αφού απέρριψαν με περιφρόνηση αυτό το τόσο σεπτό και αξιοθαύμαστο φρόνημα, κάποιοι από τους αρχαιοτέρους, αντάλλαξαν χρυσά με χάλκινα, σύμφωνα με τους Έλληνες ποιητές. Διότι, εγκαταλείποντας την οφειλόμενη λατρεία προς τον κατά φύσιν Θεό, στράφηκαν παιδαριωδώς προς την ανώφελη ματαιολατρία· ρίχνοντας την ντροπή και τον χλευασμό στο ίδιο τους το κεφάλι και επιλέγοντας αυτοβούλως την έκπτωση από την άνωθεν προστασία. Γι' αυτό άλλωστε είπε ο Θεός: «Όπως ντροπιάζεται ο κλέφτης όταν συλληφθεί, έτσι θα ντροπιαστούν και οι ίδιοι οι υιοί του Ισραήλ, και οι βασιλείς τους, και οι άρχοντές τους, και οι ιερείς τους, και οι προφήτες τους· στο ξύλο είπαν, ότι είσαι ο Πατέρας μου, και στην πέτρα, εσύ με γέννησες. Και έστρεψαν σε μένα τα νώτα, και όχι τα πρόσωπά τους· και στον καιρό των συμφορών τους θα πουν: Ανάστα και σώσε μας. Και πού είναι οι θεοί σου, τους οποίους έφτιαξες για τον εαυτό σου; Ας σηκωθούν και ας σε σώσουν στον καιρό της κακουχίας σου· διότι όσες ήταν οι πόλεις σου σε αριθμό, τόσοι ήταν και οι θεοί σου, Ιούδα, και σύμφωνα με τον αριθμό των δρόμων της Ιερουσαλήμ, θυσίαζαν στον Βάαλ. Γιατί μου απευθύνετε τον λόγο; Όλοι εσείς ανομήσατε εναντίον μου, λέει ο Κύριος.» ΠΑΛΛ. Αληθινά φοβερό το γεγονός, φίλε μου. ΚΥΡ.

Βλέπεις ότι οφείλεται σε ανοησία; Βλέπεις ότι είναι πέρα από τα άλλα ανθρώπινα αμαρτήματα [ή αλλιώς: ελαττώματα]; «Διότι, σύμφωνα με τον αριθμό των πόλεών σου ήσαν οι θεοί σου, Ιούδα». Πάλι αποτελεί όνειδος, όταν είναι οι ίδιοι δημιουργοί των θεών τους. Διότι δεν μπορεί να πει κανείς ούτε ότι είναι ελάχιστοι, ούτε ότι βρίσκονται μακριά. «Διότι, σύμφωνα με τον αριθμό των πόλεών σου ήσαν οι θεοί σου, Ιούδα».

Όταν ο Ισραήλ κατοικούσε στη δική του πατρίδα και ευημερούσε, πολλές φορές γλίστρησε στην ειδωλολατρία, ενώ τώρα ευσεβεί με καθαρότητα, παροικώντας σε ξένη χώρα. Και δεν ευσεβεί μόνο, αλλά και αγωνίζεται σθεναρά υπέρ της ευσέβειας και επιστρέφει πολλούς από τους πλανημένους στον αληθινό Θεό. Εφόσον λοιπόν και σε αυτούς που δέχονται τη χάρη δεν ακολουθεί τίποτα το ωφελιμότερο για την ψυχή, και εκείνους που άρχισαν να γίνονται ευσεβείς εξαιτίας τους, το έσχατο κακό, η ασέβεια, τους κάνει πάλι υποχείριούς της, πόσο καλύτερο θα ήταν και τον Ισραήλ να μην τον επαναφέρει προς το παρόν από την αιχμαλωσία, και αυτούς που μόλις τώρα άνοιξαν τα μάτια τους προς το φως της θεογνωσίας να τους διατηρήσει στην ίδια ευσέβεια. Απεστάλην, λες, για να αποκαταστήσω τον λαό στην πατρίδα του. Σε ποια πατρίδα; Σε αυτήν που, όταν την κατοικούσαν, τη μόλυναν με κνίσες, θυσιάζοντας σε δαίμονες, και με μανιώδη ειδωλολατρία. Δεν τους κατηγορεί γι' αυτά ο Ιερεμίας, λέγοντας: «Όσος ο αριθμός των πόλεών σου ήταν οι θεοί σου, Ιούδα, και σε κάθε δρόμο της Ιερουσαλήμ θυσίαζες στον Βάαλ»; Τότε κατακλύζονταν από αμέτρητα αγαθά από τον Θεό, και από την κακία και την ασέβεια δεν απομακρύνονταν. Τώρα υπομένουν αμέτρητα κακά, και δεν αποστατούν από τον Θεό. Ποιο, λοιπόν, θα είναι το κέρδος της επανόδου;» Ήταν, επομένως, η αντίσταση όχι του κακού προς το αγαθό· διότι δεν είπε «μαχόταν» αλλά «ανθίστατο».