Πατερικές αναφορές στο ΙΕΡΕΜΙΑΣ 2:5

Ότι ο Θεός Λόγος υπερασπίζεται τη συμφωνία του Πατρός και του Υιού. Και να μη νομίσεις ότι τα λόγια αυτά αποτελούν ένδειξη ταπεινότητας, αλλά φιλανθρωπίας· διότι η μεν μορφή τους φανερώνει ταπεινότητα, η δε διακήρυξή τους φιλανθρωπία. Διότι ο Χριστός, ο Κύριος των πάντων, αυτός ο ίδιος που λέει στους Ιουδαίους: «Ποιος από εσάς μπορεί να με ελέγξει για αμαρτία;», είναι ο Υιός Εκείνου που λέει μέσω του προφήτη Μιχαία: «Λαέ μου, σε τι σε αδίκησα ή σε τι σε ενόχλησα; Αποκρίσου μου»· και εκείνος που είπε μέσα από τα Ευαγγέλια: «Εάν μίλησα κακά, μαρτύρησε για το κακό», είναι ο Υιός Εκείνου που λέει προς τον Ιερεμία: «Είπα στον οίκο του Ισραήλ: Τι σφάλμα ή αδίκημα βρήκαν σε εμένα οι πατέρες σας, ώστε να απομακρυνθούν πολύ από εμένα;». Ω, το μεγαλείο εκείνης της φιλανθρωπίας, με την οποία η αγαθότητα υπερβαίνει τη φύση, ή μάλλον όχι τη φύση, αλλά τη δική μας αντίληψη!

Στεφανώνοντας δε τον γεννηθέντα με υμνωδίες και δοξολογίες, έλεγαν: «Δόξα εν υψίστοις Θεώ και επί γης ειρήνη, εν ανθρώποις ευδοκία». Αν όμως κάποιος ισχυριζόταν ότι μέσω του γνήσιου και επιεικούς υιού υποδηλώνεται ο κατά σάρκα Ισραήλ, μας αποτρέπει και πάλι από το να συμφωνήσουμε με αυτή την άποψη το γεγονός ότι σε καμία περίπτωση δεν ταιριάζει στον Ισραήλ το να έχει επιλέξει να ζει άμεμπτα. Διότι, σχεδόν σε ολόκληρη τη θεόπνευστη Γραφή, μπορεί κανείς να διαπιστώσει ότι κατακρίνονται. Ως προς αποστάτες, λοιπόν, και απειθείς, ειπώθηκε προς αυτούς μέσω του Ιερεμία: «Τι σφάλμα βρήκαν οι πατέρες σας σε εμένα και απομακρύνθηκαν από εμένα, και ακολούθησαν τα μάταια και έγιναν μάταιοι;» Σε συμφωνία με αυτά, ο Θεός είπε κάπου για αυτούς μέσω του Ησαΐα: «Αυτός ο λαός με πλησιάζει με τα χείλη, αλλά η καρδιά του απέχει πολύ από εμένα· μάταια με λατρεύουν, διδάσκοντας ανθρώπινες διδασκαλίες και εντάλματα». Έπειτα, πώς θα μπορούσε κανείς να αποδώσει σε αυτούς, οι οποίοι έχουν κατακριθεί τόσο πολύ, τα λόγια της παραβολής, ως προερχόμενα από τον γνήσιο και επιεική υιό; Διότι εκείνος είπε: «Ιδού, τόσα χρόνια σε υπηρετώ και ποτέ δεν παρέβην την εντολή σου». Αλλά δεν θα είχαν μια τόσο κατακριτέα ζωή, αν δεν είχαν παραβλέψει τις θείες εντολές και δεν είχαν στραφεί προς τη φθορά.

Ή μήπως δεν ισχυρίζεσαι ότι είναι δίκαιο, αυτοί που έχουν αδικαιολόγητη την αποστασία τους, να πρέπει να τιμωρούνται ανελέητα, επειδή καταλυπούν την υπέρτατη δόξα και δεν αποφεύγουν να υβρίζουν απροκάλυπτα Εκείνον που θα ήταν βέβαια προτιμότερο να τον ευφραίνουν με προσπάθειες για πνευματική σταθερότητα; ΠΑΛΛ. Δίκαιο, πώς άλλωστε δεν είναι; ΚΥΡ. Θα υπενθυμίσω δε αυτό που είπε στους αρχαιότερους: «Τι σφάλμα βρήκαν οι πατέρες σας σε εμένα, ώστε απομακρύνθηκαν πολύ από εμένα, και βάδισαν πίσω από τα μάταια και έγιναν μάταιοι;» Και εκπλησσόμενος για την απόλυτη αμάθεια των Ισραηλιτών, λέει κάπως έτσι: «Εξεπλάγη ο ουρανός για αυτό, και έφριξε πολύ περισσότερο η γη, λέει ο Κύριος· διότι δύο πονηρά έπραξε ο λαός μου. Εμένα εγκατέλειψε, την πηγή του ζωντανού νερού, και έσκαψαν για τον εαυτό τους λάκκους ραγισμένους, οι οποίοι δεν θα μπορέσουν να συγκρατήσουν νερό.» Διότι εγώ θεωρώ ότι στερούνται κάθε σύνεσης, και μάλιστα πολύ εύλογα, εκείνοι που, απομακρυνόμενοι από τη λατρεία προς τον Θεό, λατρεύουν την κτίση αντί για τον Κτίστη και Ποιητή, ή, καταπίπτοντας σε ακόμη πιο αισχρή πλάνη, προσκυνούν τα έργα των χεριών τους· καίτοι θα ήταν εύκολο, εάν επέλεγαν να σκέφτονται ορθά, να αντικρίσουν το κάλλος της άρρητης και υπέρτατης φύσης μέσα από τη δημιουργία του κόσμου, και από την αρμονία των δημιουργημάτων να κατανοήσουν τον ταξίαρχο, ηγεμόνα και δημιουργό αυτού του σύμπαντος.

Αλλά ούτε αυτό έχεις να πεις· διότι, και αν ακόμη συνέβαινε αυτό, ούτε και τότε έπρεπε να αποσκιρτήσεις. Διότι ποιος υιός υπάρχει, τον οποίο δεν παιδαγωγεί ο πατέρας του; Αλλά όμως, ούτε αυτό έχετε να πείτε. Και πάλι αλλού λέει: «Τι σφάλμα βρήκαν οι πατέρες σας σε εμένα;». Μέγα και θαυμαστό είναι αυτό που ελέχθη· διότι αυτό που λέει είναι το εξής: «Τι αμάρτησα;», λέει. Ο Θεός λέει στους ανθρώπους, «Τι αμάρτησα;»· πράγμα το οποίο ούτε οι δούλοι δεν ανέχονται να εκστομίσουν προς τον δεσπότη τους. Και δεν λέει, «Τι έσφαλα απέναντί σας», αλλά, «απέναντι στους πατέρες σας». Αλλά ούτε και αυτό, λέει, μπορείτε να πείτε, ότι δηλαδή τηρείτε απέναντί μου πατροπαράδοτη έχθρα· διότι ούτε και τους προγόνους σας άφησα ποτέ να κατηγορήσουν την πρόνοιά μου, παραβλέποντάς τους σε μικρό ή μεγάλο ζήτημα. Και δεν είπε απλώς, «Τι παράπονο είχαν οι πατέρες σας», αλλά, «Τι βρήκαν;». Αν και ερεύνησαν εκτενώς, αν και έψαξαν παντού, ενώ βρίσκονταν υπό την εξουσία μου για τόσα χρόνια, δεν βρήκαν σε εμένα κανένα σφάλμα. Για όλους αυτούς τους λόγους, λοιπόν, ας καταφεύγουμε συνεχώς σε Αυτόν, και σε κάθε αθυμία ας αναζητούμε την παρηγοριά Του, σε κάθε συμφορά τη δική Του λύτρωση, το δικό Του έλεος, σε κάθε πειρασμό τη δική Του βοήθεια. Διότι, οσοδήποτε φοβερό και αν είναι το κακό, όσο μεγάλο και αν είναι το μέγεθος της συμφοράς, όλα δύναται να τα λύσει και να τα απομακρύνει· και όχι μόνο αυτό, αλλά και κάθε ασφάλεια και δύναμη και αγαθή δόξα, και υγεία του σώματος, και φιλοσοφία της ψυχής, και χρηστές ελπίδες, καθώς και το να μην αμαρτάνουμε εύκολα, θα μας τα παράσχει η αγαθότητά Του.

Μέσω αυτών υπαινίχθηκε και τη δική του ανάσταση. Ο μεν προφήτης Ησαΐας αναφέρει ότι κατηγορεί τον αμπελώνα· εδώ όμως καταγγέλλει και τους άρχοντες του λαού. Και εκεί μεν λέει: «Τι έπρεπε να κάνω στον αμπελώνα μου, και δεν το έκανα;»· και αλλού πάλι: «Τι σφάλμα βρήκαν οι πατέρες σας σε εμένα;»· και πάλι: «Λαέ μου, τι σου έκανα; Ή σε τι σε πίκρανα;», καταδεικνύοντας την αχάριστη διάθεσή τους και ότι, ενώ απολάμβαναν τα πάντα, ανταπέδιδαν τα αντίθετα. Εδώ όμως το παρουσιάζει με μεγαλύτερη έμφαση. Διότι δεν αποφαίνεται ο ίδιος λέγοντας: «Τι έπρεπε να κάνω, και δεν το έκανα;», αλλά εισάγει τους ίδιους να βγάζουν την απόφαση, αναγνωρίζοντας ότι τίποτα δεν παρέλειψε, και να καταδικάζουν τους εαυτούς τους. Διότι, όταν πουν ότι «Κακούς κακώς θα τους εξολοθρεύσει, και θα παραδώσει τον αμπελώνα σε άλλους γεωργούς», δεν λένε τίποτε άλλο παρά αυτό, εκφέροντας την καταδικαστική απόφαση με απόλυτη βεβαιότητα. Αυτό ακριβώς τους ονειδίζει και ο Στέφανος, πράγμα που τους ενοχλούσε βαθύτατα, το ότι δηλαδή, ενώ απολάμβαναν πάντοτε πολλή πρόνοια, ανταπέδιδαν στον ευεργέτη τα αντίθετα. Αυτό άλλωστε αποτελούσε και τη μεγαλύτερη απόδειξη πως για την τιμωρία που τους επιβάλλεται δεν ευθύνεται αυτός που τους τιμωρεί, αλλά υπαίτιοι είναι εκείνοι που τιμωρούνται. Αυτό ακριβώς καταδεικνύεται και εδώ μέσα από την παραβολή, μέσα από την προφητεία.

Τι σφάλμα βρήκαν οι πατέρες σας σε εμένα; Τι λες; Μετά από τόση απειλή, μετά από τόσον φόβο, απολογείσαι; Ναι, λέει. Διότι τέτοιος είναι εκείνος που αγαπά· δεν αντέχει για πολύ να απευθύνει φορτικά λόγια προς τον αγαπημένο του, αλλά λόγια βαριά και ικανά να του προκαλέσουν συναίσθηση, θλιβόμενος περισσότερο για τα δικά του κακά. Τι σφάλμα βρήκαν οι πατέρες σας σε εμένα; Τι σημαίνει αυτό; Επικαλείσαι τους πατέρες, ενώ απευθύνεις τον λόγο προς αυτούς; Το κάνει για να δείξει ότι δεν τους ευεργέτησε εξαιτίας εκείνων, αλλά εξαιτίας των ιδίων, γεγονός που τους καθιστά περισσότερο υπόλογους στην τιμωρία.

Διότι απομακρύνθηκαν πολύ από εμένα, και πορεύθηκαν οπίσω από τα μάταια. Βλέπεις την κατηγορία; Δεν απομακρύνθηκαν απλώς, αλλά πολύ μακριά· διότι πράγματι είναι πάρα πολύ μακριά το να μεταβεί κανείς από εκείνη τη θεία φύση στους λίθους. Σε τόσο μεγάλη απόσταση βρίσκεται το καθένα από αυτά τα πράγματα [ή άκρα] μεταξύ τους.

«Και ματαιώθηκαν». Δηλαδή: Δεν βρήκαν τίποτα, και ούτε έτσι ανορθώθηκαν, ούτε μετανόησαν. Αποτελεί δείγμα μεγάλου μίσους το να αποστρέφεται κανείς αυτόν που τον ευεργετεί και να προτιμά αυτούς που τον βλάπτουν. «Και δεν είπαν: Πού είναι ο Κύριος;» Όχι μόνο δεν το είπαν όταν δεν βρήκαν τίποτα, καίτοι ωθούνταν από την ίδια την ανάγκη των πραγμάτων· διότι τα αγαθά, όταν μεν είναι παρόντα, συνηθίζεται να καταφρονούνται, όταν όμως απομακρυνθούν, τότε ιδιαιτέρως αναζητούνται. Εδώ όμως δεν συνέβη έτσι, αν και είχαν επαρκείς υπομνήσεις της ευεργεσίας Του.

Διότι σε τι διαφέρει αυτό από το να γίνεται λίγο-λίγο; Τι ωφελεί αυτόν που έχει φύγει από τη ζωή το να κρίνεται κατ' ιδίαν, ή τι τον βλάπτει το να κρίνεται μαζί με όλους; «Εισάκουσόν μου εν τη δικαιοσύνη σου», δηλαδή, με τη φιλανθρωπία. Διότι, για να δηλώσει ακριβώς αυτό, πρόσθεσε: «Και μη εισέλθης εις κρίσιν μετά του δούλου σου». Αυτό ζητάει και ο Ιώβ, αν και ήταν τόσο δίκαιος, αληθινός, θεοσεβής και απείχε από κάθε πονηρό πράγμα, λέγοντας: «Είθε να υπήρχε αυτός που θα έκρινε και θα ήλεγχε ανάμεσα στους δυο μας»· όταν όμως φανερώθηκε ο Θεός, είπε: «Θα βάλω το χέρι μου στο στόμα μου»· μολονότι ο Θεός τον προκαλούσε και του έλεγε: «Όχι, αλλά ζώσου τη μέση σου σαν άνδρας». Και στους Ιουδαίους το ονειδίζει αυτό, λέγοντας: «Τι σφάλμα βρήκαν οι πατέρες σας σε εμένα, ώστε οι άρχοντές σας να παρανομήσουν εναντίον μου;»

ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΙΩΑΝΝΟΥ ΤΟΥ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ, ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ, ΟΜΙΛΙΑ Προς αυτούς που εγκατέλειψαν την εκκλησία και αυτομόλησαν στις ιπποδρομίες και τα θέατρα. α΄. Είναι αυτά ανεκτά; Είναι αυτά υποφερτά; Διότι θέλω να διαμαρτυρηθώ σε εσάς τους ίδιους εναντίον σας. Έτσι έπραξε και ο Θεός στους Εβραίους· διότι, διαμαρτυρόμενος σε αυτούς εναντίον τους, έλεγε: Λαέ μου, τι σου έπραξα και σε τι σε λύπησα ή σε τι σε ενόχλησα; Αποκρίσου μου. Και πάλι: Τι σφάλμα βρήκαν οι πατέρες σας σε εμένα; Αυτόν λοιπόν θα μιμηθώ και εγώ, και θα σας πω πάλι: Είναι αυτά ανεκτά; Είναι αυτά υποφερτά; Έπειτα από τόσους μακροσκελείς λόγους και τόση διδασκαλία, αφού μας εγκατέλειψαν ορισμένοι, αυτομόλησαν προς το θέαμα των αλόγων του ιπποδρόμου, και τόσο πολύ κυριεύτηκαν από μανία, ώστε γέμισαν ολόκληρη την πόλη με βοή και άτακτη κραυγή, η οποία φέρνει πολύ γέλιο, ή μάλλον θρήνο. Εγώ, λοιπόν, καθήμενος στο σπίτι και ακούγοντας τις φωνές να ξεσπούν, υπέφερα χειρότερα από όσους θαλασσοδέρνονται. Διότι, όπως εκείνοι τρέμουν καθώς τα κύματα συντρίβονται στα τοιχώματα του πλοίου, διατρέχοντας τον έσχατο κίνδυνο· έτσι και πάνω μου ξεσπούσαν εκείνες οι κραυγές πολύ πιο οδυνηρά, και έσκυβα προς τη γη και κάλυπτα το πρόσωπό μου· επειδή αφενός όσοι βρίσκονταν ψηλά ασχημονούσαν με τέτοιον τρόπο, και αφετέρου όσοι βρίσκονταν κάτω στη μέση της αγοράς χειροκροτούσαν τους ηνιόχους, κραυγάζοντας χειρότερα από τους πρώτους. Αλλά τι να πούμε;

Πολλές φορές, μάλιστα, απευθύνεται σε αυτούς τους ίδιους: «Λαέ μου, τι σου έκανα ή σε τι σε αδίκησα;». Και ο Ιερεμίας λέει: «Τι σφάλμα βρήκαν σε εμένα οι πατέρες σας;». Δεν το πράττει δε αυτό μόνο απέναντι σε πόλεις και έθνη, αλλά πολλές φορές και σε έναν μεμονωμένο άνθρωπο.