Πατερικές αναφορές στο ΙΕΡΕΜΙΑΣ 2:8

Τους κατηγορεί, λοιπόν, και λέει: Οι ιερείς δεν είπαν, Πού είναι ο Κύριος; Και εκείνοι που κρατούσαν τον νόμο δεν με γνώρισαν, και οι προφήτες ασεβούσαν απέναντί μου. Και πάλι: Γιατί μου μιλάτε; Όλοι εσείς παρανομήσατε, και όλοι εσείς ασεβήσατε απέναντί μου, λέει ο Κύριος ο Παντοκράτωρ. Μόλυναν, λοιπόν, οι άρχοντες, λέει, τα άγιά μου. Διότι τόλμησαν όχι μόνο στην Ιερουσαλήμ να ανεγείρουν τις στήλες των δαιμονίων, αλλά αποδεικνύεται ότι έπραξαν ανόσια αυτό το έργο και μέσα στον ίδιο τον θείο ναό. Είπε, λοιπόν, ο Θεός των όλων για τη συναγωγή των Ιουδαίων: Τι βδέλυγμα έκανε η αγαπημένη μέσα στον οίκο μου; Ονομάζοντας βδέλυγμα το άγαλμα και την εικόνα που φιλοτεχνήθηκε σε μορφή Θεού.

Και αυτό θα το διδάξει λέγοντας ο Θεός των όλων: «Οι ιερείς σου δεν είπαν: Πού είναι ο Κύριος; Και αυτοί που εφάρμοζαν τον νόμο δεν με γνώρισαν, και οι ποιμένες ασεβούσαν απέναντί μου, και οι προφήτες προφήτευαν στο όνομα του Βάαλ». Επομένως, σαν τα σκυλιά δεν ήθελαν να γαβγίζουν εναντίον εκείνων που έβλαπταν τα ποίμνια, αλλά μιμούνταν την αναισχυντία των σκύλων, και το ότι δεν γνωρίζουν χορτασμό. Επειδή, όντας φιλόπλουτοι και υποκύπτοντας σε αισχρά κέρδη, και χαιρόμενοι με δωροδοκίες παρανομούσαν, οι οποίοι, εξάγοντας άδικη απόφαση, κάποιες φορές καταδίκαζαν εκείνους που δεν αδικούσαν σε τίποτα, ενώ δικαίωναν τον ασεβή, διότι δεν γνώριζαν χορτασμό, δηλαδή προφανώς κορεσμό από αισχρά κέρδη. Και για αυτά τους κατηγορούσε και ο ίδιος ο Σωτήρας λέγοντας: «Αλίμονό σας, Γραμματείς και Φαρισαίοι υποκριτές, διότι αποδεκατώνετε τον δυόσμο, και το άνηθο, και το κύμινο, και παραλείψατε τα βαρύτερα του νόμου, την κρίση, και το έλεος και την πίστη». Ανέφερε δε για αυτούς και ο θεσπέσιος προφήτης Ησαΐας: «Πώς έγινε πόρνη η πιστή πόλη Σιών, που ήταν γεμάτη δικαιοσύνη, στην οποία αναπαυόταν η δικαιοσύνη, ενώ τώρα υπάρχουν φονιάδες;»

Εάν όμως, μη ανεχόμενοι να πράξουν αυτό, οι ίδιοι συγχωρούν να παραμένουν και να διασώζονται τα έργα της πλάνης, και μάλλον τα συνιστούν εκ των εναντίων, τότε βεβαίως ο νους των καθοδηγουμένων θα δεχθεί κάτι σαν κρασί και μέθη. Διότι από πού, ή πώς θα μπορούσαν να νήφουν οι μαθητές, και να μπορούν να ανοίξουν τον οφθαλμό της διανοίας τους προς τον αληθινό και κατά φύση Θεό, εάν οι παιδαγωγοί τους και εισηγητές των όσων συμφέρουν τους εδραιώνουν ακόμη περισσότερο στο ότι πρέπει να πλανώνται; Και αυτό νομίζω είναι που ειπώθηκε σαφώς μέσω άλλου προφήτη: «Οι ιερείς δεν είπαν: Πού είναι ο Κύριος; και εκείνοι που κρατούσαν τον νόμο μου δεν με γνώρισαν, και οι ποιμένες ασέβησαν εναντίον μου, και οι προφήτες προφήτευαν στο όνομα του Βάαλ»· και πάλι: «Οι υιοί μου και τα πρόβατά μου δεν υπάρχουν, δεν υπάρχει τόπος για τη σκηνή μου, τόπος για τα καλύμματά μου. Διότι οι ποιμένες ενέργησαν άφρονα, και δεν αναζήτησαν τον Κύριο· γι' αυτό δεν συνέτισαν ολόκληρο το ποίμνιο, και διασκορπίστηκαν». <Ρωτούσαν μέσω συμβόλων, και μέσω των ράβδων τους τού ανέφεραν.> Το με ποιον τρόπο δηλαδή εγκατέλειψαν τον Κύριο, και διατήρησαν την πορνεία, το καθιστά εναργές.

Λέει λοιπόν: «Έκρυψαν οι ιερείς την οδό του Κυρίου». Αυτό πάλι είναι, διατυπωμένο διαφορετικά, εκείνο που έχει ειπωθεί σαφώς μέσω ενός άλλου προφήτη: «Οι ιερείς δεν είπαν: Πού είναι ο Κύριος; Και αυτοί που κρατούν τον νόμο μου δεν με γνώρισαν, και οι ποιμένες ασέβησαν εναντίον μου». Όμως, τα εγκλήματα των Γαλααδιτών δεν σταματούν μέχρι εδώ. Διότι, πέρα από το να κρύψουν την οδό του Κυρίου, φόνευσαν και εκείνους στη Συχέμ, παραδίδοντάς τους σε ληστρικά χέρια. Γι' αυτόν τον λόγο μάλιστα έλεγε προς τη Γαλαάδ: «Και η δύναμή σου είναι σαν ανδρός ληστή». Παρατήρησε δε πώς ο Θεός μας επαναφέρει στην ανάμνηση της αρχαίας ιστορίας, και υπενθυμίζει τα παλαιά εγκλήματα του Λευί. Και αυτό που λέω είναι πάλι κάτι τέτοιο.

Θα μπορούσε δε να νοηθεί, και πολύ εύλογα, και για το ποίμνιο των Ιουδαίων το «Αλίμονό τους». «Νύσταξαν οι ποιμένες σου, ο βασιλιάς των Ασσυρίων αποκοίμισε τους άρχοντές σου». Διότι όντως αλίμονο σε εκείνους που σκότωσαν και τον ίδιο τον Σωτήρα και Λυτρωτή των όλων, και που στα αίματα των αγίων πρόσθεσαν ανόσια και το ίδιο το Δεσποτικό. Και τους συνέβη να το πάθουν αυτό, επειδή ακριβώς παραδόθηκαν στον ύπνο της κακοβουλίας οι ηγέτες τους και εκείνοι που είχαν αναλάβει την τάξη των ποιμένων, τους γραμματείς δηλαδή εννοώ και τους Φαρισαίους και εκείνους που ήταν στεφανωμένοι με τα καυχήματα της ιερατείας, τους οποίους και αποκοίμισε νοητώς ο Ασσύριος βασιλιάς, δηλαδή ο σατανάς. Διότι η εξουσία των Βαβυλωνίων συχνά λαμβάνεται αλληγορικά στο πρόσωπό του. Ότι δε και νύσταξαν οι ποιμένες και οι άρχοντες ανάμεσά τους, πώς είναι δυνατόν να αμφιβάλλει κανείς, αφού η θεόπνευστη Γραφή αποδίδει κατ' επανάληψη σε αυτούς την απώλεια των λαών; Διότι έχει γραφτεί: «Ω, οι ποιμένες που διασκορπίζετε και απολλύετε τα πρόβατα της νομής». Και πάλι: «Οι ιερείς δεν είπαν: Πού είναι ο Κύριος; Και αυτοί που κατείχαν τον νόμο δεν με γνώρισαν, και οι ποιμένες ασεβούσαν απέναντί μου, και οι προφήτες προφήτευαν στο όνομα του Βάαλ». Και ο Ησαΐας πάλι λέει: «Πώς έγινε πόρνη η πιστή πόλη Σιών που ήταν πλήρης δικαιοσύνης; Σε αυτήν κοιμήθηκε η δικαιοσύνη, ενώ τώρα (κατοικούν) φονιάδες».

Διότι ο λόγος που προέρχεται από τον Θεό διεισδύει στο βάθος του νου, και σχεδόν διαρρηγνύει την καρδιά των ακροατών. Ενώ ψυχρός και ανίσχυρος είναι ο λόγος που προέρχεται από την ανθρώπινη θέληση, όπως ακριβώς ήταν αυτός των ανόσιων ψευδοπροφητών. <Οι ιερείς της βεβηλώνουν τα άγια και ασεβούν προς τον νόμο.> Ούτε αυτό το εκλεκτό γένος, δηλαδή αυτό της φυλής του Λευί, βρέθηκε απαλλαγμένο από κατηγορίες. διότι λέει ότι και αυτοί βεβηλώνουν τα άγια και ασεβούν προς τον νόμο. Διότι έχει γραφτεί: «Τα χείλη του ιερέα θα διαφυλάξουν την κρίση, και από το στόμα του θα αναζητήσουν τον νόμο.» Αλλά, όπως πάλι κάπου λέει ο Δεσπότης των όλων: «Οι ιερείς δεν είπαν, Πού είναι ο Κύριος;» Διότι το να μην επιθυμούν να διασαφηνίζουν τον νόμο σε όσους δεν τον γνωρίζουν, ούτε βέβαια να σπεύδουν να καθοδηγούν τους λαούς που βρίσκονται υπό την εξουσία τους σε ό,τι είναι αρεστό στον Θεό, αυτό νομίζω ότι είναι η ασέβεια προς τον νόμο. Και τα εγκλήματά τους δεν σταματούν έως εδώ. αλλά επιπλέον λέει ότι βεβηλώνουν και τα άγια. Διότι ο νόμος που δόθηκε μέσω του Μωυσή περιέχει αυστηρότατη τήρηση σχετικά με τις θυσίες και την προσφορά τους, τόσο για το πότε όσο και για το με ποιον τρόπο πρέπει να τελείται η καθεμία. Εκείνοι όμως, ως φαίνεται, προσέφεραν μεν τις θυσίες, αλλά απρόσεκτα και αμελώς, χωρίς να καταδέχονται να τηρήσουν ούτε τον κατάλληλο καιρό ούτε τους τύπους, αλλά ίσως ούτε καν αγνισμένοι, ούτε βέβαια ντυμένοι ιεροπρεπώς με τα ενδύματά τους και τελώντας τα ιερά με ευπρέπεια, ατιμάζοντας σαν κάτι το ευτελές την τόσο σεπτή και αξιοθαύμαστη λειτουργία.

Όταν δε οι επόμενοι πέρασαν τον Ιορδάνη υπό την ηγεσία του Ιησού του Ναυή, καθώς προχωρούσε πάλι ο χρόνος και βρίσκονταν υπό την εξουσία των κριτών, λάτρευσαν τα είδωλα· αλλά και στις εποχές των αγίων προφητών θυσίασαν στις χρυσές δαμαλίδες, τις οποίες κατασκεύασε γι' αυτούς ο καταραμένος Ιεροβοάμ, και, επιπλέον, ανεγείροντας για αυτές τεμένη και βωμούς, προσκύνησαν εξίσου τον Βάαλ, τον Χαμώς, την Αστάρτη, τον Βεελφεγώρ. Και το κακό προχώρησε ακόμη πιο πέρα από αυτά· διότι βεβαίως δεν λέμε ότι μόνο το αγελαίο πλήθος και ο συρφετός έπραξαν αυτά, αλλά θα διαπιστώσουμε ότι και από τους ίδιους τους ιερείς πολλοί παρεξέκλιναν. Γι' αυτό εξάλλου και έλεγε ο Θεός μέσω του προφήτη: «Οι ιερείς δεν είπαν: Πού είναι ο Κύριος; και εκείνοι που κατείχαν τον νόμο μου δεν με γνώρισαν, και οι ποιμένες ασεβούσαν απέναντί μου, και οι προφήτες προφήτευαν στο όνομα του Βάαλ και πορεύθηκαν πίσω από ό,τι είναι ανωφελές». Αλλά και ο προφήτης Ιεζεκιήλ είδε «περίπου είκοσι πέντε άνδρες από τους πρεσβυτέρους του Ισραήλ να έχουν γυρισμένα τα νώτα τους προς τον ναό του Κυρίου και τα πρόσωπά τους προς την αντίθετη κατεύθυνση, προσκυνώντας τον ήλιο προς ανατολάς». Και δεν είναι καθόλου δύσκολο να προσθέσουμε πάρα πολλά άλλα σε αυτά· νομίζω όμως ότι θα αρκέσουν και αυτά για να ελεγχθεί η αμάθεια που ενυπάρχει σε αυτούς. Επομένως, ο νους των παλαιότερων είχε πράγματι κλονιστεί και ήταν εντελώς επιρρεπής στην πλάνη.

ΞΗʹ. Λέει, λοιπόν, σε αυτόν ο Θεός, ελέγχοντας τους ιερείς: Οι ιερείς δεν είπαν· Πού είναι ο Κύριος; Και εκείνοι που τηρούσαν τον νόμο μου δεν με γνώρισαν, και οι ποιμένες ασεβούσαν εναντίον μου. Και λέει πάλι ο ίδιος: Οι ποιμένες συμπεριφέρθηκαν άφρονα και δεν αναζήτησαν τον Κύριο, και εξαιτίας αυτού ολόκληρο το ποίμνιο δεν επέδειξε σύνεση και σκορπίστηκαν. Και πολλοί ποιμένες, λέει, κατέστρεψαν τον αμπελώνα μου· μόλυναν την επιθυμητή μου μερίδα, ώστε να μεταβληθεί σε άβατη έρημο. Έπειτα απευθύνεται ξανά προς αυτούς τους ποιμένες: Ω, εσείς οι ποιμένες που καταστρέφετε και διασκορπίζετε τα πρόβατα της νομής μου· γι' αυτό, αυτά λέει ο Κύριος εναντίον εκείνων που ποιμαίνουν τον λαό μου: Εσείς διασκορπίσατε τα πρόβατά μου, τα εκδιώξατε και δεν τα φροντίσατε· ιδού, εγώ θα σας τιμωρήσω, ανάλογα με τα πονηρά σας έργα. Θέλει επίσης να θρηνούν γοερά οι ποιμένες και να κόπτονται οι κριοί των προβάτων, επειδή συμπληρώθηκαν οι ημέρες τους για σφαγή.

Πρόσεξε πώς οικειοποιείται τον τόπο, για να καταδείξει μεγαλύτερα τα αμαρτήματα. Εγώ μεν σας ανέπαυσα, αφού σας εισήγαγα εδώ, εσείς όμως πράξατε το αντίθετο. Οι ιερείς δεν είπαν. Αυτοί οι οποίοι μάλιστα έπρεπε να είναι καθοδηγητές και των άλλων.

Παρατήρησε τα κακά που ξεκινούν από την κεφαλή. Δηλαδή, οι Γραμματείς, οι διδάσκαλοι δεν με γνώρισαν. Εδώ υποδηλώνει τον ακάθαρτο βίο. Διότι, ακόμη και αν δεν συνέβαινε τίποτε από εκείνα, ακόμη και αν δεν τους είχα εξαγάγει από την Αίγυπτο, εφόσον ήταν ιερείς, δεν όφειλαν να εμβαθύνουν στον νόμο, αφού είχαν τιμηθεί με εξουσία από εμένα; Και οι προφήτες. Εδώ εννοεί τους ψευδοπροφήτες. Το «οι ιερείς δεν είπαν» το αναφέρει για εκείνους που εκπληρώνουν τις λειτουργίες. Και με το «εκείνοι που κατέχουν» (τον νόμο)· ομιλεί για τον αρχιερέα, ο οποίος καθοδηγεί τον λαό.

Και πάλι: Διότι δεν είναι δίκαιοι ενώπιον του Θεού οι ακροατές του νόμου, αλλά οι εκτελεστές του νόμου θα δικαιωθούν. Και ο προφήτης: Εκείνοι που κατείχαν τον νόμο δεν με γνώρισαν. Και πάλι: Μάταια δημιουργήθηκε η ψευδής γραφίδα των γραμματέων.

«Εναντίον των ποιμένων εξάφθηκε ο θυμός μου και τους αμνούς θα επισκεφτώ· και θα επισκεφθεί ο Κύριος ο Θεός ο παντοκράτορας το ποίμνιό του, τον οίκο του Ιούδα. Αλίμονο σε εκείνους που ποιμαίνουν τα μάταια, και σε όσους έχουν εγκαταλείψει τα πρόβατα! Και θα επιφέρω το χέρι μου εναντίον των ποιμένων»· και τα επόμενα, ως πιο δυσχερή και πιο οδυνηρά. Επειδή δε ευτελίζουν το όνομα του Κυρίου, ο αοίδιμος και θεοειδής Μαλαχίας τους ελέγχει, και δείχνει σε ποια πράγματα και πώς απειθούν: «Και εάν δεν ακούσετε, και εάν δεν βάλετε στην καρδιά σας το να δώσετε δόξα στο όνομά μου, λέει ο Κύριος ο παντοκράτορας, θα εξαποστείλω επάνω σας την κατάρα, και θα καταραστώ την ευλογία σας». Και όσα ακολουθούν αυτά είναι πιο δυσάρεστα και πιο σκληρά: «Αλλά εσείς παρεκκλίνατε από την οδό, και κάνατε πολλούς να ασθενήσουν ως προς τον νόμο, διαφθείρατε τη διαθήκη του Λευί, λέει ο Κύριος ο παντοκράτορας». Ας βροντοφωνάξει δυνατά για αυτούς ο πιο μεγαλόφωνος από τους προφήτες, ο ιερέας και προφήτης που καθαρίστηκε με το αναμμένο κάρβουνο και από τα Σεραφείμ: «Έχασαν τα λογικά τους εξαιτίας του κρασιού, κλονίστηκαν από τη μέθη του δυνατού ποτού, πλανήθηκαν· αυτό είναι ψευδαίσθηση· κατάρα θα καταφάγει αυτή την απόφαση, διότι αυτή η απόφαση ελήφθη εξαιτίας της πλεονεξίας. Οι ιερείς δεν είπαν: Πού είναι ο Κύριος;»