Πατερικές αναφορές στο ΙΕΡΕΜΙΑΣ 20:9

Είτε, λοιπόν, είσαι ισχνόφωνος και βραδύγλωσσος, να φοβηθείς τον Θεό που σε έπλασε· είτε θεωρείς τον εαυτό σου πολύ νέο για το κήρυγμα, να ευλαβείσαι Εκείνον που σε γνώριζε πριν πλαστείς· είτε έχεις δώσει τον λόγο σου (και ο λόγος για τους αγίους ισοδυναμούσε με όρκο), διάβασε όμως τον Ιερεμία, πώς και ο ίδιος, αν και είχε πει: «Δεν θα αναφέρω το όνομα του Κυρίου», ύστερα, επειδή φοβήθηκε το πυρ που άναψε μέσα του, δεν έπραξε πλέον σύμφωνα με αυτά που είχε πει, ούτε κρύφτηκε προφασιζόμενος ότι δεσμευόταν από τον όρκο· αλλά, από ευλάβεια προς Εκείνον που του ανέθεσε το έργο, έφερε εις πέρας την προφητεία.

Είτε λοιπόν έχεις αδύναμη φωνή και είσαι βραδύγλωσσος, να φοβηθείς τον Θεό που σε έπλασε· είτε θεωρείς τον εαυτό σου πολύ νέο για το κήρυγμα, να ευλαβείσαι Εκείνον που σε γνώριζε πριν καν πλαστείς· είτε έχεις δώσει τον λόγο σου (και ο λόγος για τους αγίους ήταν ισοδύναμος με όρκο), διάβασε τον Ιερεμία, πώς και ο ίδιος, αν και είχε πει «δεν θα αναφέρω το όνομα του Κυρίου», αργότερα, επειδή φοβήθηκε τη φωτιά που άναψε μέσα του, δεν έπραξε τελικά σύμφωνα με όσα είχε πει, ούτε κρύφτηκε με τη δικαιολογία ότι είχε δεσμευτεί από τον όρκο του· αλλά, τρέφοντας ευλάβεια προς Εκείνον που του ανέθεσε το έργο, ολοκλήρωσε την προφητεία.

Και στο χέρι του είχε έναν άνθρακα, τον οποίο πήρε με τη λαβίδα από το θυσιαστήριο και άγγιξε το στόμα μου. Φαίνεται μεν, ως προς το γράμμα, ότι ο λόγος γίνεται για το θυσιαστήριο που βρισκόταν στον ναό, από το οποίο το Σεραφείμ πήρε στο χέρι του έναν άνθρακα από το θυσιαστήριο των ολοκαυτωμάτων· ως προς την αλήθεια όμως, επειδή η ιουδαϊκή λατρεία αποτελούσε υπόδειγμα και σκιά των επουρανίων, πρέπει να εννοήσουμε κάποιο επουράνιο θυσιαστήριο, δηλαδή έναν τόπο καθαρισμού των ψυχών, από όπου εκπέμπεται στις αγιαζόμενες δυνάμεις το καθαρτήριο πυρ. Με τέτοιο πυρ φλεγόταν η καρδιά του Κλεόπα και του Σίμωνα, όταν ο Κύριος τους διάνοιγε τις Γραφές· με τέτοιο πυρ θερμαίνουν την καρδιά τους όσοι ζέουν κατά το πνεύμα· τέτοιο πυρ έλαβε ο Ιερεμίας, γι' αυτό και έλεγε: «Και έγινε πυρ στα σπλάχνα μου, και έχω παραλύσει από παντού».

Διότι, εάν από τόσες προτροπές, με τις οποίες και κατά τον παρελθόντα χρόνο δεν σταματήσαμε να σας παρακαλούμε, αλλά και στη συνέχεια, κατά τις επτά αυτές εβδομάδες της νηστείας, δεν παύσαμε νύχτα και μέρα να σας κηρύττουμε το Ευαγγέλιο της χάριτος του Θεού, δεν προέκυψε κανένα όφελος· με ποιες ελπίδες να σας μιλήσουμε σήμερα; Ω, πόσες νύχτες μάταια αγρυπνήσατε! Πόσες ημέρες μάταια συγκεντρωθήκατε! Εάν βέβαια επρόκειτο απλώς για ματαιότητα. Διότι εκείνος που πρόκοψε στα αγαθά έργα και έπειτα παλινδρόμησε στην παλαιά του συνήθεια, όχι μόνο ζημιώθηκε τον μισθό για τους κόπους του, αλλά και καθίσταται άξιος βαρύτερης καταδίκης· διότι, αφού γεύθηκε τον καλό λόγο του Θεού και αξιώθηκε τη γνώση των μυστηρίων, τα πρόδωσε όλα, δελεασμένος από μια σύντομη ηδονή. Διότι ο μεν ελάχιστος είναι άξιος συγγνώμης και ελέους· οι δυνατοί όμως, αναφέρει η Γραφή, θα εξεταστούν αυστηρά. Μία βραδιά και μία προσβολή του εχθρού διέλυσε και αφάνισε όλον εκείνον τον κόπο. Ποια προθυμία μπορεί να υπάρχει λοιπόν για τον σημερινό λόγο; Ώστε, να γνωρίζετε καλά ότι θα σιωπούσα, εάν δεν φοβόμουν το παράδειγμα του Ιερεμία, ο οποίος, επειδή δεν ήθελε να μιλήσει σε έναν απειθή λαό, έπαθε εκείνα τα οποία ο ίδιος διηγήθηκε: ότι δηλαδή άναψε μέσα στα σπλάχνα του φωτιά, και κατεβλήθη από παντού, και δεν μπορούσε να την αντέξει.

Και πάντοτε φοβόμουν μήπως, όπως ο όφις εξαπάτησε την Εύα με την πανουργία του, έτσι διαφθαρούν κάποτε και τα δικά σου νοήματα. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο, με αμέτρητες παραινέσεις προσπαθούσα πάντοτε να καταστείλω την ταραχή των παθών, και με αμέτρητες προφυλάξεις να διατηρήσω ασφαλή τη νύμφη του Κυρίου, και σου ανέπτυσσα πάντοτε τον βίο της άγαμης, ότι δηλαδή μόνον η άγαμη μεριμνά για τα του Κυρίου, ώστε να είναι άγια και στο σώμα και στο πνεύμα. Και σου εξηγούσα το αξίωμα της παρθενίας, και, αποκαλώντας σε ναό του Θεού, έδινα τρόπον τινά φτερά στην προθυμία σου, ανυψώνοντάς σε προς τον Ιησού, και με τον φόβο της τιμωρίας σε βοηθούσα ώστε να μην πέσεις, λέγοντας: «Εάν κάποιος φθείρει τον ναό του Θεού, αυτόν θα τον φθείρει ο Θεός». Και βεβαίως πρόσθετα και την ασφάλεια των προσευχών, μήπως και διατηρηθεί άμεμπτο ολόκληρο το σώμα, η ψυχή και το πνεύμα σου κατά την παρουσία του Κυρίου Ιησού Χριστού. Αλλά τελικά εις μάτην κοπίασα για όλα αυτά σε σένα, και η κατάληξη εκείνων των γλυκών κόπων απέβη πικρή για εμένα, και αναγκάζομαι να στενάζω πάλι για εκείνην για την οποία θα έπρεπε να χαίρομαι. Διότι, ιδού, εξαπατήθηκες από τον όφι χειρότερα από την Εύα. Και έχουν διαφθαρεί όχι μόνο τα νοήματά σου, αλλά μαζί με αυτά και το ίδιο σου το σώμα· και έπραξες εκείνο το φρικτό, το οποίο και να πω διστάζω αλλά και να αποσιωπήσω δεν μπορώ (διότι είναι σαν πυρ που καίει μέσα στα οστά μου, και παραλύω ολοκληρωτικά και δεν μπορώ να το αντέξω): αφού πήρες τα μέλη του Χριστού, τα έκανες μέλη πόρνης.

Επειδή και ένας γεωργός, όταν οι πρώτοι του σπόροι δεν φυτρώσουν, είναι πιο διστακτικός στο να ρίξει πάλι για δεύτερη φορά σπόρο στους ίδιους αγρούς. Ώστε, να γνωρίζετε καλά ότι θα σιωπούσα, εάν δεν φοβόμουν το παράδειγμα του Ιερεμία· ο οποίος, μη θέλοντας να ομιλήσει σε έναν απειθή λαό, έπαθε εκείνα τα οποία ο ίδιος διηγήθηκε: ότι δημιουργήθηκε μέσα στα σπλάχνα του φωτιά, και εξαντλήθηκε από παντού, και δεν μπορούσε να το αντέξει. Διότι, επειδή φυσική αρετή του λόγου είναι ούτε να αποκρύπτει τα νοήματα με ασάφεια, ούτε να είναι περιττός και μάταιος, περιστρεφόμενος άσκοπα γύρω από τα ζητήματα, δεν είναι καλό να ομιλεί κανείς για πολλά πράγματα μεμιάς, μήπως και εξαιτίας της αμετρίας του λόγου φανούν άχρηστα όσα συγκεντρώθηκαν με φιλοπονία.

Σε αυτόν δε που θα ρωτήσει «ποια είναι η θέρμη που γεννιέται από την προσευχή», θα του υποδείξουν τη φωτιά, την οποία αναφέρει πάλι ο ίδιος ο Ηλίας, η οποία είναι μεν σημείο του Θεού που δεν έχει ακόμη εμφανιστεί, και η οποία χρειάζεται ακόμη να μεταποιηθεί σε λεπτή αύρα, αν πρόκειται, αφού δεχθεί μέσα της τη θεία ακτίνα, να δείξει σε αυτόν που κοιτάζει τον Αόρατο, αλλά θα του υποδείξουν και τον ίδιο τον Ηλία που και ήταν και φαινόταν ως φωτιά και ανέβαινε με το σώμα του σε πύρινο άρμα, καθώς και τον άλλον προφήτη που φλεγόταν στα σπλάχνα του σαν από φωτιά, και μάλιστα επειδή ο λόγος του Θεού είχε γίνει μέσα του σαν φωτιά. Και αν εξετάσεις οτιδήποτε άλλο από όσα ενεργούνται μυστικά μέσα τους, εκείνοι, συγκρίνοντάς τα με παρόμοια πνευματικά γεγονότα, όπως είπαμε, θα σου υποδείξουν τα παραπλήσια και από κοινού για όλα θα πουν: «Δεν ακούς, άνθρωπε, ότι ο άνθρωπος έφαγε άρτο αγγέλων; Δεν ακούς τον Κύριο που λέει ότι θα δώσει Πνεύμα άγιο σε όσους του το ζητούν ημέρα και νύχτα;» Ποιος είναι, λοιπόν, ο άρτος των αγγέλων; Δεν είναι το θείο και υπερουράνιο φως, με το οποίο, είτε κατά επιβολή είτε κατά αποδοχή, οι νόες ενώνονται με τρόπο που υπερβαίνει τον νου, σύμφωνα με τον μέγα Διονύσιο;

Δεν την εφαρμόζουν μερικώς, αλλά περιεκτικά τις εφαρμόζουν όλες απόλυτα και εφάπαξ· διότι δεν πραγματοποιούν την πορεία τους στη βασιλική οδό, όπως όλοι, αλλά αυτοί οι γίγαντες επιλέγουν για τον εαυτό τους σύντομα μονοπάτια, στα οποία πορεύονται εμφανώς και συντόμως προς τις ουράνιες μονές· διότι αυτή η ελπίδα τους πυρπολεί σαν φωτιά και δεν μπορούν να ησυχάσουν από τον σφοδρό και αδιάκοπο δρόμο τους μέσα στη χαρά τους. Και συμβαίνει σε αυτούς όπως ακριβώς ελέχθη και στον μακάριο Ιερεμία: Διότι είπα, λέει, δεν θα τον θυμηθώ πλέον ούτε θα μιλήσω στο όνομά του. Και έγινε μέσα στην καρδιά μου σαν φωτιά που φλογίζει και εισχωρεί στα οστά μου· έτσι γίνεται μέσα στις καρδιές τους η μνήμη του Θεού, αυτών που μεθούν από την ελπίδα των υποσχέσεών του.

Και όταν προσεγγίζουν κάθε αρετή για να την κάνουν πράξη, δεν την εφαρμόζουν μερικώς, αλλά περιεκτικά τις εφαρμόζουν όλες εξ ολοκλήρου ταυτόχρονα. Διότι την πορεία τους δεν την κάνουν μέσω της βασιλικής οδού, όπως όλοι, αλλά αυτοί οι γίγαντες επιλέγουν για τον εαυτό τους σύντομα μονοπάτια, στα οποία κάποιοι επιφανείς πορεύονται σύντομα προς τις μονές. Διότι αυτή η ελπίδα τους πυρπολεί σαν με φωτιά, και δεν μπορούν να ηρεμήσουν από τον σφοδρό και συνεχή δρόμο μέσα στη χαρά τους. Και τους συμβαίνει όπως και στον μακάριο Ιερεμία: «Διότι είπα», λέει, «δεν θα τον θυμηθώ, ούτε θα μιλήσω πια στο όνομά του. Και έγινε μέσα στην καρδιά μου σαν φωτιά που φλογίζει και εισχωρεί στα οστά μου». Έτσι γίνεται μέσα στις καρδιές τους η μνήμη του Θεού, αυτών που μεθούν με την ελπίδα των υποσχέσεών του.

«Διά δυσφημίας και ευφημίας». Διότι δεν υπέμεινε γενναία μόνο εκείνα που συνέβαιναν στο σώμα, δηλαδή τις θλίψεις και όσα απαρίθμησε, αλλά και εκείνα που έθιγαν μόνο την ψυχή· διότι και αυτά δεν συνηθίζουν απλώς να προκαλούν επιφανειακή ταραχή. Ο Ιερεμίας, για παράδειγμα, μολονότι υπέμεινε πολλούς πειρασμούς, απέναντι σε αυτά απελπίστηκε, και επειδή δεχόταν ονειδισμούς, έλεγε: «Δεν θα προφητεύσω, ούτε θα αναφέρω πια το όνομα του Κυρίου». Και ο Δαβίδ επίσης σε πολλά σημεία θρηνεί για τον ονειδισμό. Και ο Ησαΐας, μετά από πολλά, παρακινεί σχετικά με αυτό, λέγοντας: «Τον ονειδισμό των ανθρώπων να μην τον φοβάστε, και να μην υποκύπτετε στους εξευτελισμούς τους». Και ο Χριστός πάλι λέει στους μαθητές: «Όταν πουν κάθε πονηρό λόγο εναντίον σας λέγοντας ψέματα, να χαίρεστε και να αγαλλιάζετε», λέει, «διότι ο μισθός σας είναι πολύς στους ουρανούς». Και αλλού λέει: «Και σκιρτήστε από χαρά». Και δεν θα όριζε τόσο μεγάλο μισθό, εάν ο αγώνας δεν ήταν μεγάλος. Διότι, στα βασανιστήρια, και το σώμα μοιράζεται τους πόνους μαζί με την ψυχή· επειδή ο πόνος ανήκει και στο σώμα και στην ψυχή· σε αυτές τις περιπτώσεις, όμως, ανήκει μόνο στην ψυχή. Πολλοί, πράγματι, έπεσαν μόνο εξαιτίας αυτών των λόγων, και απώλεσαν την ίδια τους την ψυχή. Και στον Ιώβ, τα ονείδη από τους φίλους του φάνηκαν πιο δυσβάσταχτα από τα σκουλήκια και τις πληγές. Διότι δεν υπάρχει, πραγματικά δεν υπάρχει τίποτα πιο ανυπόφορο για όσους οδυνώνται, από έναν λόγο ικανό να πληγώσει την ψυχή. Γι' αυτό, μαζί με τους κινδύνους και τους ιδρώτες, τοποθετεί και αυτά, λέγοντας: «Διά δόξης και ατιμίας».

Και είπα: Δεν θα αναφέρω το όνομα. Δες τη φιλοσοφία του, πώς δεν απέκρυψε ένα τόσο μεγάλο ελάττωμα· πώς δεν συγκάλυψε τη δική του αδυναμία, αλλά εξέθεσε δημόσια, σαν πάνω σε κάποια στήλη, την αρρώστια των λογισμών. Και έγινε σαν φωτιά.

«Σαν φωτιά που καίει και φλογίζει, και είναι κλεισμένη μέσα στα οστά μου, και έχω παραλύσει από παντού, και δεν μπορώ να το αντέξω, διότι άκουσα την κατακραυγή πολλών που συγκεντρώνονται εναντίον μου, και τα εξής». Το «Διότι άκουσα την κατακραυγή πολλών που συγκεντρώνονται εναντίον μου, και τα εξής», συνδέεται με το: «Και είπα: Δεν θα αναφέρω το όνομα του Κυρίου και δεν θα μιλήσω πλέον στο όνομά Του». Διότι αυτό έθεσε ως αιτία της σιωπής. Το δε χωρίο «Έγινε η καρδιά μου σαν φωτιά που καίει, και τα εξής», παρεμβάλλεται. Η δε έννοια είναι η εξής, ότι: «Εγώ μεν μόλις σκέφτηκα να σιωπήσω, αμέσως σαν φωτιά διέτρεξε τη διάνοιά μου, και έγινα σαν παραλυμένος, δηλαδή σαν ημίξηρος, καταδικασμένος κατά κάποιον τρόπο σε αφωνία και μη δυνάμενος να κινήσω τα μέλη μου. Η δε αιτία της σιωπής μου δεν προήλθε από το ότι περιφρονούσα τον Θεό, αλλά από το ότι έβλεπα τη μεγάλη πονηρία των ομοεθνών μου». *«Συνωμοτήστε, ας συνωμοτήσουμε εναντίον του όλοι οι άνδρες, οι φίλοι του».

Διότι έχει τεθεί σε εμάς, στους οποίους έχει ανατεθεί η διακονία του λόγου, νόμος από τον φιλάνθρωπο Θεό: να μην παραμελούμε ποτέ το χρέος μας και να μη σιωπούμε, είτε κάποιος ακούει είτε αδιαφορεί. Ο Ιερεμίας, για παράδειγμα, επειδή, ενώ απηύθυνε πολλές απειλές στους Ιουδαίους και προανήγγελλε τα μελλοντικά δεινά, χλευαζόταν από τους ακροατές του και τον περιγελούσαν όλη την ημέρα, σκέφθηκε κάποτε να εγκαταλείψει εκείνη την προφητεία, υποκύπτοντας σε ανθρώπινη αδυναμία και μη αντέχοντας τα σκώμματα και τις λοιδορίες. Και άκουσέ τον να το δηλώνει αυτό μέσα από όσα λέει: «Έγινα περίγελος όλη την ημέρα· είπα: δεν θα μιλήσω, ούτε θα αναφέρω πια το όνομα του Κυρίου. Και έγινε μέσα μου σαν φωτιά που καίει και φλέγεται στα οστά μου· έχω παραλύσει από παντού και δεν μπορώ να το αντέξω». Αυτό δε που λέει, σημαίνει το εξής: σκέφθηκα να εγκαταλείψω την προφητεία, λέει, επειδή οι Ιουδαίοι δεν άκουγαν· και μόλις το σκέφθηκα αυτό, σαν φωτιά έπεσε στην ψυχή μου η ενέργεια του Πνεύματος και κατέκαψε όλα τα εσωτερικά μου, αναλώνοντας τα οστά μου και κατατρώγοντάς τα τόσο πολύ, ώστε να μην μπορώ να αντέξω εκείνον τον εμπρησμό.

Όπως ακριβώς ένας πιστός δούλος, στον οποίο εμπιστεύθηκαν το πολύτιμο μύρο, δεν το τοποθετεί μέσα σε δοχείο γεμάτο βούρκο, για να μη χάσει το μύρο την ευωδία του, με τον ίδιο τρόπο και ο προφήτης, έχοντας τον λόγο που είναι πολυτιμότερος από το μύρο, επειδή βλέπει τους ανθρώπους βουτηγμένους στον βούρκο της αμαρτίας, διστάζει να σπείρει τον λόγο. Γι' αυτόν τον λόγο, τούτο γίνεται μέσα στα σπλάχνα του σαν φωτιά που καίει, και παραλύει από παντού, και δεν μπορούσε να το αντέξει. Διότι του έλεγε ο Θεός: Στάλθηκες για να κηρύξεις· γιατί σιωπάς; Στάλθηκες για να σπείρεις· γιατί κρατάς τον σπόρο; Σπείρε χωρίς διακρίσεις αυτό που σου εμπιστεύθηκα, σπείρε και στα αγκάθια, σπείρε και στα πετρώδη εδάφη, σπείρε και στην καλή γη. Εσύ έχεις χρέος να σπείρεις, και η γη να καρποφορήσει. Εάν φυτρώσουν αγκάθια και πνίξουν τον σπόρο, εσύ δεν θα είσαι υπαίτιος· εάν η καλή γη καρποφορήσει, θα αποδώσει και τον σπόρο της καλής γης. Δούλος είσαι· σου εμπιστεύθηκα το αργύριο· δώσε το στους τραπεζίτες, και εγώ, όταν έλθω, θα το ζητήσω πίσω από τους τραπεζίτες. Εάν μου προσφέρουν το διπλάσιο από αυτό που τους εμπιστεύθηκα, θα τους ανυψώσω από τα μικρά στα μεγάλα, από τα γήινα στα πνευματικά. Εάν όμως, ενώ έχουν δεχθεί τον σπόρο, δεν προετοιμάσουν τους εαυτούς τους ώστε να γίνουν άξιοι της καρποφορίας, αλλά αφεθούν στις μέριμνες του κόσμου, οι οποίες είναι τα αγκάθια, τότε θα γίνουν άξιοι του πυρός.

Προστάζεται ο Ιερεμίας, αφού λάβει ένα πήλινο αγγείο και στηλιτεύσει τα κακά του λαού, να συντρίψει το αγγείο ενώπιόν τους και να πει: Έτσι θα συντριβεί η Ιερουσαλήμ. Και αφού ρίφθηκε από τον Πασχώρ στο δεσμωτήριο, προφητεύει στον Πασχώρ τα κακά που πρόκειται να τον βρουν. Έπειτα αγανακτεί με εκείνους που τον χλευάζουν, προσεύχεται εναντίον τους και καταριέται την ημέρα της γεννήσεώς του. Ο βασιλιάς Σεδεκίας στέλνει απεσταλμένους για να μάθει από τον Ιερεμία εάν θα αποχωρήσει από αυτόν ο Ναβουχοδονόσορ. Εκείνος όμως απαντά ότι ο Θεός θα πολεμήσει τους Ιουδαίους και τον βασιλιά Σεδεκία.