Πατερικές αναφορές στο ΙΕΡΕΜΙΑΣ 23:21

Ότι δε θα βρούμε πως στους Ιουδαίους ήταν συνηθισμένο να προφητεύουν ψευδώς, θα το διαπιστώσουμε αβίαστα μελετώντας τους λόγους των προφητών. Διότι σαφέστατα λέει κάπου ο Δεσπότης των πάντων για αυτούς: «Δεν απέστελλα τους προφήτες, και αυτοί έτρεχαν· δεν τους μίλησα, και αυτοί προφήτευαν». Και πάλι στον Ιερεμία: «Οι προφήτες προφητεύουν ψευδώς στο όνομά μου, δεν τους απέστειλα ούτε τους μίλησα ούτε τους έδωσα εντολή· διότι σας προφητεύουν οράσεις και οιωνούς και προφητείες της δικής τους καρδιάς». Ελέγχεται λοιπόν για αυτό ο αλαζόνας Ιουδαίος, επειδή απέδωσε και στον ίδιο τον Χριστό το θράσος που έχει ο ίδιος απέναντι στον Θεό, δηλαδή την ψευδοπροφητεία. Και το να μην πιστεύουν καθόλου σε αυτόν που διακηρύττει ότι έχει αποσταλεί από τον Θεό και από τον Πατέρα, τι άλλο θα μπορούσε να είναι παρά το να του κραυγάζουν ξεκάθαρα: «ψευδοπροφητεύεις, μιμούμενος σε εμάς τα δικά μας έργα»; <Τον οποίο εσείς δεν γνωρίζετε, εγώ όμως τον γνωρίζω, διότι προέρχομαι από αυτόν, και εκείνος με απέστειλε.> Λέγατε, λέει, προηγουμένως: «Ο Χριστός, όταν έρθει, κανείς δεν γνωρίζει από πού είναι». Αλλά εφόσον νομίζετε ότι αυτό είναι ορθό, και το υποστηρίζετε ως αληθές, συμφωνώ με τους λόγους σας περί αυτού. Διότι ο Πατέρας από τον οποίο προέρχομαι είναι μεν αληθινός, αλλά σε εσάς είναι άγνωστος.

Πολλοί μεταξύ των Ιουδαίων, θεωρώντας τον θείο φόβο ως μηδαμινό, επιδιώκοντας και αποδεχόμενοι μόνο τις ανθρώπινες τιμές, και νικώμενοι από αισχρά κέρδη, αποτολμούσαν να προφητεύουν «μιλώντας από την ίδια τους την καρδιά, και όχι από το στόμα του Κυρίου», όπως είναι γραμμένο. Γι' αυτό άλλωστε και ο ίδιος ο Δεσπότης των πάντων τους κατηγορούσε λέγοντας: «Δεν απέστειλα εγώ τους προφήτες, δεν μίλησα σε αυτούς, κι όμως αυτοί προφήτευαν»· αλλά και τους απειλούσε ότι θα υποστούν τα δεινά, φωνάζοντας: «Αλίμονο σε αυτούς που προφητεύουν από την καρδιά τους, και δεν βλέπουν απολύτως τίποτα». Τέτοιος ήταν ο Σαμέας, ο οποίος αντιπαρέθεσε το δικό του ψεύδος στα λόγια του Ιερεμία, και αφού άρπαξε τους ξύλινους κλοιούς και τους συνέτριψε, είπε: «Αυτά λέει ο Κύριος: Θα συντρίψω τον ζυγό του βασιλιά της Βαβυλώνας».

Επομένως, ο σκοπός του λόγου δεν στρέφεται προς τον χορό των αγίων προφητών, αλλά αποβλέπει μάλλον σε εκείνους, οι οποίοι κάποτε στην Ιουδαία υποκρίνονταν τους προφήτες, και έλεγαν ψέματα ότι δήθεν έρχονταν εκ μέρους του Θεού, και παραπλανούσαν τον λαό να μην υπακούει σε εκείνους που αληθινά προφήτευαν από τον Θεό, αλλά μάλλον στα δικά τους επινοημένα επιχειρήματα και λόγια. Για αυτούς λέει κάπου και ο ίδιος ο Κύριος, ο Δεσπότης και Θεός των πάντων: «Δεν απέστελλα τους προφήτες, και αυτοί έτρεχαν· δεν μίλησα προς αυτούς, και αυτοί προφήτευαν». Και προς τον μακάριο Ιερεμία λέει: «Ψευδή προφητεύουν οι προφήτες στο όνομά μου· δεν τους απέστειλα και δεν μίλησα προς αυτούς και δεν τους έδωσα εντολή, διότι αυτοί σας προφητεύουν οράσεις και οιωνούς και προφητείες της δικής τους καρδιάς. Αν είναι προφήτες, και αν υπάρχει λόγος Κυρίου σε αυτούς, ας έλθουν να με συναντήσουν. Τι σχέση έχει το άχυρο με το σιτάρι;» Διότι ο λόγος που προέρχεται όντως από τον Θεό έχει εξαιρετικά θρεπτική δύναμη, και στηρίζει την καρδιά του ανθρώπου, σύμφωνα με το γεγραμμένο, ενώ ο λόγος των ανόσιων ψευδοπροφητών, δηλαδή των ψευδοδιδασκάλων, όντας πολύ εύθραυστος και αχυρένιος, δεν προσφέρει καμία ωφέλεια σε όσους τον ακούν.

Υπομνηματική εξήγηση του Κυρίλλου, αρχιεπισκόπου Αλεξανδρείας, στον προφήτη Σοφονία. Τόμος πρώτος. «Λόγος Κυρίου, ο οποίος έγινε προς τον Σοφονία, τον γιο του Χουσί, γιου του Γοδολίου, γιου του Αμορίου, γιου του Εζεκίου, κατά τις ημέρες του Ιωσία, γιου του Αμώς, βασιλιά του Ιούδα». Προφητεύει λοιπόν στα Ιεροσόλυμα ο μακάριος Σοφονίας, ο οποίος δεν ήταν άσημος ως προς την κατά σάρκα καταγωγή, ούτε βέβαια ανήκε σε εκείνους που είχαν ως συνήθεια να ψευδολογούν και να επινοούν ψεύτικους θείους λόγους για τους ακροατές τους, για τους οποίους είπε και ο θεσπέσιος Ιεζεκιήλ: «Αλίμονο σε εκείνους που προφητεύουν από την καρδιά τους και δεν βλέπουν απολύτως τίποτα», καθώς επίσης και ο ίδιος ο Θεός των όλων διά της φωνής του Ιερεμία: «Δεν απέστελλα τους προφήτες, και αυτοί έτρεχαν· ούτε μίλησα προς αυτούς, και αυτοί προφήτευαν». Αντιθέτως, ήταν αληθινός προφήτης, μεταφέροντας τους λόγους από το στόμα του Κυρίου, και όντας πλήρης Αγίου Πνεύματος, ανέβλυζε τα αγαθά από την καρδιά του όπως από μια καλή πηγή· διότι η γλώσσα των αγίων δεν γνωρίζει να λέει ψέματα.

Και σε τέτοιο σημείο παραφροσύνης ξέπεσαν ως προς αυτό, ώστε να λένε ότι οι δικές τους βουλές είναι βουλές της ανείπωτης δόξας, και τα λόγια που πηγάζουν από τη δική τους κρίση να ισχυρίζονται πως είναι θεία λόγια. Και γι' αυτό έλεγε για αυτούς μέσω της φωνής του Ιερεμία: «Δεν έστελνα αυτούς τους προφήτες, κι όμως αυτοί έτρεχαν· ούτε τους μίλησα, κι όμως αυτοί προφήτευαν». Και ενώ ο ίδιος ο προφήτης φώναζε ξεκάθαρα και έλεγε: «Ω, Δέσποτα Κύριε, ιδού οι προφήτες τους προφητεύουν και λένε: Δεν θα δείτε μάχαιρα και δεν θα υπάρξει πείνα ανάμεσά σας, διότι θα σας δώσω αλήθεια και ειρήνη πάνω στη γη και σε αυτόν τον τόπο», σχεδόν του αντιφώναζε λέγοντας ο Θεός των όλων: «Ψευδή προφητεύουν οι προφήτες στο όνομά μου, δεν τους απέστειλα και δεν τους έδωσα εντολή και δεν τους μίλησα· διότι ψευδή οράματα και μαντείες και οιωνούς και επινοήσεις της καρδιάς τους προφητεύουν σε εσάς. Αν είναι προφήτες, και αν υπάρχει λόγος Κυρίου σε αυτούς, ας με συναντήσουν. Τι σχέση έχει το άχυρο με το σιτάρι; Έτσι είναι και οι λόγοι μου, λέει ο Κύριος. Δεν είναι οι λόγοι μου σαν πυρ που καταφλέγει, λέει ο Κύριος, και σαν πέλεκυς που κόβει την πέτρα;»

Και βέβαια ο προφήτης Ιερεμίας τους κατηγορούσε σφοδρά, λέγοντας τα εξής: «Ω Κύριε, ιδού οι προφήτες τους προφητεύουν και λένε: Δεν θα δείτε μάχαιρα και δεν θα υπάρξει πείνα ανάμεσά σας, διότι θα σας δώσω αλήθεια και ειρήνη πάνω στη γη και σε αυτόν τον τόπο». Και ο Θεός απάντησε σε αυτά: «Ψευδή προφητεύουν οι προφήτες στο όνομά μου· δεν τους απέστειλα, δεν τους έδωσα εντολή, και δεν τους μίλησα, διότι οράματα ψευδή και μαντείες και οιωνισμούς και επινοήσεις της καρδιάς τους αυτοί σας προφητεύουν». Αλλά και αλλού πάλι λέει: «Δεν έστειλα εγώ τους προφήτες, και όμως αυτοί έτρεχαν· ούτε τους μίλησα, και όμως αυτοί προφήτευαν». Επομένως, όπως είπα, ο Ισραήλ έχει πλανηθεί, έχοντας απερίσκεπτα παρασυρθεί από τις απάτες των ψευδομάντεων. Αλλά δεν θα είχε ποτέ κυριευθεί από τους εχθρούς ούτε θα είχε δοκιμάσει μια τόσο πικρή και βαρύτατη δουλεία, εάν είχε στρέψει τον νου του στους προφήτες του Θεού, οι οποίοι και τους προανήγγειλαν ότι επρόκειτο να συμβούν τέτοια πράγματα και έλεγαν ρητώς ότι οπωσδήποτε θα υποστούν συμφορά, εφόσον δεν επέλεξαν να πράττουν τα ευάρεστα στον Θεό. Γι' αυτόν τον λόγο τους καλεί να θυμηθούν και τους ανόσιους ψευδοπροφήτες και τους εξαπατημένους, και λέει: «Οι πατέρες σας πού είναι; Και οι προφήτες, μήπως θα ζήσουν αιώνια;»

Διότι, από τη μία πλευρά, οι λάτρεις των ειδώλων, εγκατεστημένοι σε βέβηλους ναούς, έδιναν χρησμούς και έλεγαν ψέματα· από την άλλη πλευρά, εκείνοι που είχαν στη γλώσσα τους το «Ζει Κύριος» και προσποιούνταν ευσέβεια, κρύβοντας τον λύκο με προβιά προβάτου, οι άθλιοι, περιβάλλοντας τον εαυτό τους με το όνομα της προφητείας και αρπάζοντας ανίερα τη δόξα γι' αυτό, ξεστόμιζαν ό,τι τους φαινόταν σωστό και ισχυρίζονταν ότι οι λογισμοί της δικής τους καρδιάς ήταν θεϊκό θέλημα. Για αυτούς που συνήθιζαν να τολμούν τέτοια πράγματα, και ο προφήτης Ιερεμίας έλεγε προς τον Θεό που εξουσιάζει τα πάντα: «Κύριε, ο Ων, ιδού οι προφήτες τους προφητεύουν και λένε: δεν θα δείτε μάχαιρα και πείνα δεν θα υπάρξει ανάμεσά σας, διότι θα δώσω αλήθεια και ειρήνη πάνω στη γη και σε τούτον τον τόπο». Και ως απάντηση σε αυτά ο Θεός λέει: «Ψεύδη προφητεύουν οι προφήτες στο όνομά μου· δεν τους απέστειλα και δεν τους έδωσα εντολή και δεν τους μίλησα, διότι ψευδείς οράσεις και μαντείες και οιωνισμούς και τις προθέσεις της καρδιάς τους προφητεύουν σε εσάς». Και πάλι: «Δεν απέστειλα τους προφήτες, και αυτοί έτρεχαν· ούτε μίλησα σε αυτούς, και αυτοί προφήτευαν». Διότι ήσαν ψευδολόγοι, όπως είπα, και, ηττημένοι από αισχρά κέρδη, μιλούσαν στους ακροατές «από την καρδιά τους», καθώς έχει γραφεί, «και όχι από το στόμα του Κυρίου».

119. ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΠΑΥΛΟ. Στο: «Όλοι όσοι ήλθαν πριν από εμένα, ήσαν κλέφτες και ληστές.» Το χωρίο, «Όλοι όσοι ήλθαν πριν από εμένα, είναι κλέφτες και ληστές», δεν έχει λεχθεί για τους προφήτες και τον νόμο, όπως θέλουν αυτοί που αθετούν την Παλαιά Διαθήκη (διότι μέσω αυτής οδηγηθήκαμε στην πίστη όσοι πιστέψαμε, ακούγοντας τον Χριστό να προβάλλει διαρκώς τις Γραφές, ως μαρτυρούσες για αυτόν), αλλά για τους ψευδοπροφήτες· για τους οποίους ο ίδιος είπε: «Δεν τους απέστειλα, και αυτοί έτρεχαν.» Διότι δεν είπε, Όλοι όσοι απεστάλησαν, αλλά, «Όσοι ήλθαν.» Διότι οι μεν προφήτες απεστάλησαν.

Και οι ιερείς θα καλύψουν τα άγια, και οι Λευίτες δεν πρέπει σε καμία περίπτωση «να εγγίσουν τα άγια, για να μην πεθάνουν». Και οργίστηκε σφόδρα ο Κύριος για την αυθάδεια του Οζία, και η Μαριάμ προσβάλλεται από λέπρα επειδή επιχείρησε να θεσμοθετήσει απέναντι στον νομοθέτη· και στους γιους του Σκευά επιτέθηκαν τα δαιμόνια. Και «δεν τους απέστελλα», λέει, «και αυτοί έτρεχαν», και «δεν τους μιλούσα, και αυτοί προφήτευαν», και ο ασεβής «που μου θυσιάζει μόσχο είναι σαν αυτόν που σκοτώνει σκύλο». Και για να ειπωθεί απλά: η τέλεια δικαιοσύνη του Θεού δεν ανέχεται τους παρανόμους. Όταν δε αυτοί πουν: «στο όνομά σου επιτελέσαμε πολλά θαύματα», «δεν σας γνωρίζω», αποκρίνεται, «απομακρυνθείτε από εμένα όλοι οι εργάτες της ανομίας».

Δες, λοιπόν, ω άνθρωπε, πώς, αφού υψώθηκες με αλαζονεία, κατακρημνίστηκες, διότι βγήκες εκτός των δικών σου μέτρων και δεν διατήρησες για τον εαυτό σου το αξίωμα που κατείχες. Ή μήπως δεν διάβασες ότι κάθε «αλλοτριοεπίσκοπος» είναι αποκηρυγμένος; Και: «Δεν τους απέστειλα», λέει, «και όμως αυτοί προφήτευαν»· και: «κανείς δεν λαμβάνει από μόνος του αυτή την τιμή, παρά μόνο εκείνος που καλείται από τον Θεό». Έτσι και ο Χριστός δεν δόξασε ο ίδιος τον εαυτό Του για να γίνει αρχιερέας, σύμφωνα με τα γεγραμμένα, αλλά Εκείνος που Του είπε: «Εσύ είσαι ιερέας εις τον αιώνα κατά την τάξιν Μελχισεδέκ». Εσένα όμως, αδελφέ, ποιος σε κάλεσε και ποιος σε κατέστησε νομοθέτη στην Εκκλησία του Θεού; Εσύ που, επειδή ίσως δεν έμαθες καν να υπακούς σε εξουσία, και εξαιτίας αυτού δεν έχεις κριθεί άξιος να εξουσιάζεις κανέναν, οφείλεις να καθοδηγείσαι από νόμους μάλλον παρά να νομοθετείς, να καθοδηγείσαι από άλλους μάλλον παρά να καθοδηγείς, να φωτίζεσαι παρά να φωτίζεις, να διδάσκεσαι παρά να διδάσκεις, και από την πείρα του πρώτου να ανέρχεσαι στο δεύτερο, όπως ακριβώς ορίζει ο θείος νόμος, ο οποίος ισχύει άριστα τόσο στα θεία όσο και στα ανθρώπινα αξιώματα.

Εξάλλου, το ότι είπε «Τα πρόβατα δεν τους άκουσαν», το είπε επαινώντας τα, ενώ πουθενά δεν φαίνεται να επαινεί εκείνους που παράκουσαν τους προφήτες, αλλά αντίθετα τους κατακρίνει και τους ελέγχει σφοδρά. Έπειτα, πρόσεξε και την ακρίβεια της διατύπωσης. «Όσοι ήλθαν», λέει, και όχι «Όσοι απεστάλησαν». Διότι οι μεν προφήτες προσήλθαν έχοντας αποσταλεί· οι δε ψευδοπροφήτες, όπως και οι προαναφερθέντες στασιαστές, χωρίς να τους έχει αποστείλει κανείς, έρχονταν για τη διαστροφή αυτών που εξαπατούνταν· όπως ακριβώς λέει και ο Θεός: «Εγώ δεν τους απέστελλον, κι εκείνοι έτρεχαν». «Εγώ είμαι η θύρα· εάν κάποιος εισέλθει δι' εμού θα σωθεί, και θα εισέρχεται και θα εξέρχεται, και θα βρει νομή». Εκείνος που εισέρχεται, λέει, δι' εμού της θύρας, και οδηγείται στον Πατέρα, και γίνεται δικό Του πρόβατο, θα σωθεί· και όχι μόνο θα σωθεί, αλλά και θα έχει μεγάλη αφοβία, σαν κύριος και δεσπότης· διότι αυτό υποδηλώνει με το να πει: «Και θα εισέρχεται, και θα εξέρχεται»· όπως ακριβώς και οι απόστολοι εισέρχονταν και εξέρχονταν παρρησιαζόμενοι ενώπιον τυράννων, και αναχωρούσαν χαίροντες και αήττητοι. «Και θα βρει νομή», λέει· δηλαδή, άφθονη τροφή.