Πατερικές αναφορές στο ΙΕΡΕΜΙΑΣ 23:29

Διότι βιάζονται να πουν τα πάντα, προκειμένου να μη σκεφθούν σύμφωνα με την αλήθεια περί του Κυρίου. Διότι πού ακριβώς βρήκαν να αναφέρεται στη θεία Γραφή, ή από ποιον άκουσαν, ότι υπάρχει τάχα άλλος Λόγος και άλλη Σοφία πέραν από αυτόν τον Υιό, ώστε να επινοούν τέτοια πράγματα; Διότι έχει μεν γραφεί: «Δεν είναι οι λόγοι μου σαν τη φωτιά, ή σαν τον πέλεκυ που κόβει την πέτρα;», και στις Παροιμίες: «Θα σας διδάξω τους λόγους μου». Αλλά αυτά είναι εντολές και προστάγματα, τα οποία ο Θεός ανέφερε στους αγίους μέσω του δικού Του και μοναδικού αληθινού Λόγου, και για τα οποία έλεγε ο ψαλμωδός: «Από κάθε πονηρή οδό συγκράτησα τα πόδια μου, για να τηρήσω τους λόγους σου».

Διότι πού άραγε βρήκαν να αναφέρεται στη Θεία Γραφή ή από ποιον άκουσαν ότι υπάρχει άλλος Λόγος και άλλη Σοφία εκτός από αυτόν τον Υιό, ώστε να επινοούν τέτοια πράγματα; Διότι είναι μεν γεγραμμένο: «Δεν είναι οι λόγοι μου σαν φωτιά;» και στις Παροιμίες: «Θα σας διδάξω τους λόγους μου»· αλλά αυτά είναι εντολές και προστάγματα, τα οποία ο Θεός μίλησε στους αγίους μέσω του δικού Του και μοναδικού αληθινού Λόγου, για τα οποία έλεγε ο ψαλμωδός: «Από κάθε πονηρή οδό απέτρεψα τα πόδια μου, για να φυλάξω τους λόγους σου». Δηλώνοντας, λοιπόν, ο Σωτήρας ότι τέτοιου είδους λόγοι είναι κάτι το διαφορετικό από τον εαυτό Του, έλεγε επίσης: «Τα ρήματα, τα οποία εγώ σας έχω πει». Διότι βέβαια τέτοιοι λόγοι δεν είναι γεννήματα ή υιοί, ούτε υπάρχουν τόσοι πολλοί δημιουργικοί Λόγοι, ούτε τόσες πολλές εικόνες του ενός Θεού, ούτε είναι τόσοι πολλοί αυτοί που έγιναν άνθρωποι για χάρη μας. Ούτε Εκείνος που έγινε σάρκα, σύμφωνα με τον Ιωάννη, είναι ένας ανάμεσα σε πολλούς τέτοιους λόγους, αλλά, όντας ο μοναδικός Λόγος του Θεού, ευαγγελίστηκε από τον Ιωάννη: «Ο Λόγος έγινε σάρκα» και «Όλα δημιουργήθηκαν δι' Αυτού».

«Αξίνα» αποκαλεί τον Χριστό, ο οποίος είναι «πιο κοφτερός από δίκοπο μαχαίρι», αυτόν που πρόκειται να αποκόψει τους άπιστους Ιουδαίους και να τους αποξενώσει από την τιμή και την κοινωνία των πατριαρχών, τους οποίους και ονόμασε «ρίζα». Αυτοί παρέμειναν, οι πατέρες δηλαδή που παλαιότερα ευαρέστησαν τον Θεό, ο Αβραάμ και οι γύρω από αυτόν και όσοι προηγουμένως ήταν άγιοι. Διότι οι άπιστοι που προήλθαν από αυτούς αποκόπηκαν ως άκαρποι κλάδοι, η ρίζα όμως παρέμεινε, πάνω στην οποία εγκεντρίστηκαν αυτοί που προέρχονται από τα έθνη. Ο Ειρηναίος πάλι, αναφέρει ότι αξίνα είναι ο λόγος του Θεού, όπως λέει και ο Ιερεμίας: ο λόγος του Κυρίου είναι «σαν πέλεκυς που κόβει πέτρα». Διότι γιατί λέω, αναφέρει, ότι πρόκειται να εκπέσετε; - γι' αυτόν τον λόγο ούτε είχε απομακρυνθεί από τη ρίζα.

Ματθ. 3, 10. Παρομοιάζει δε τον λόγο του Θεού με αξίνα· διότι και ο Ιερεμίας λέγει τα εξής: ο λόγος του Κυρίου είναι «σαν πέλεκυς που κόβει την πέτρα». Έτσι, βρίσκεται επάνω στη ρίζα, ώστε με τον φόβο να σε κάνει καλύτερο και να σε προετοιμάσει να φέρεις καρπό.

Η δε σοφία αυτού του κόσμου είναι μωρία ενώπιον του Θεού, σύμφωνα με τα γεγραμμένα. <Ελιά ωραία, πολύσκιωτη στην όψη.> Διότι αχρηστεύει ολοκληρωτικά την ψυχή του ανθρώπου η απομάκρυνση από τον Θεό και η παντελής στέρηση της δικής Του χάρης και βοήθειας. Διότι είναι φοβερό το να πέσει κανείς στα χέρια του ζωντανού Θεού. <Προς εσένα τα έθνη.> Διότι, αν και υπήρξαν υβριστές και απειθείς, και είχαν τη διάνοια γεμάτη από ασυνεσία, εντούτοις σώζονται και δοξάζονται από τον Χριστό. Και απαρχή αυτών υπήρξαν οι αθλοφόροι μάρτυρες, των οποίων η λαμπρότητα της δόξας καταυγάζει όλη την οικουμένη κάτω από τον ουρανό. <Και θα είναι σαν το δέντρο.> Διότι δεν υπερηφανεύεται για τον πλούτο, ούτε βέβαια συμπεριφέρεται με υψηλοφροσύνη μένοντας μακριά από μάταιη δόξα· διότι αυτά είναι μάταια πράγματα, και τίποτα άλλο. Διότι αποτελεί ασφαλές ενέχυρο για τη σωτηρία η πεποίθηση στον παντοδύναμο Θεό· αντίθετα, το να στηρίζει κανείς την ελπίδα σε άλλους, είναι μάταιο και ανωφελές. <Ιδού, σαν τον πηλό.> Διότι εύκολα αναπλάθει το δημιούργημά Του σε ό,τι Εκείνος επιλέξει. <Μήπως δεν είναι οι λόγοι; κ.λπ.> Ονομάζει πυρ το ευαγγελικό και σωτήριο κήρυγμα, ή και αυτήν την ίδια τη μέθεξη του Αγίου Πνεύματος, το οποίο και παρομοιάζεται με φωτιά. Γι' αυτό, άλλωστε, και ο πάνσοφος Ιωάννης ο Βαπτιστής λέει τα εξής γι' αυτό αλλά και για τον Σωτήρα όλων μας, τον Ιησού Χριστό: <Εγώ σας βαπτίζω με νερό για μετάνοια, κ.λπ.>

Είπε δε κάπου και ο Θεός των όλων προς τον προφήτη Ιερεμία: «Ιδού, έδωσα τους λόγους μου στο στόμα σου ως πυρ, και τον λαό αυτόν ως ξύλα». Και πάλι: «Δεν είναι οι λόγοι μου σαν πυρ, λέει ο Κύριος;» Τι δε άλλο θα μπορούσε να θεωρηθεί από εμάς και ο άνθρακας που άγγιξε τα χείλη του προφήτη Ησαΐα, και τον καθάρισε από κάθε αμαρτία; Είναι προφανώς το σωτήριο κήρυγμα, και η ομολογία της πίστης στον Χριστό, την οποία εάν κάποιος λάβει στο στόμα του, καθαρίζεται πλήρως και οπωσδήποτε. Και αυτό το επιβεβαιώνει ο Παύλος λέγοντας: «Εάν πεις με το στόμα σου, Κύριος Ιησούς, και πιστέψεις στην καρδιά σου, ότι ο Θεός τον ανέστησε από τους νεκρούς, θα σωθείς». Επομένως, λέμε ότι η δύναμη του θείου κηρύγματος μοιάζει με άνθρακα και πυρ, του οποίου το άναμμα επισπεύδει ο Κύριος· διότι ήδη πίστευαν κάποιοι από τον Ισραήλ, των οποίων απαρχή υπήρξαν οι θεσπέσιοι μαθητές. Και αφού άναψε μια φορά το πυρ, επρόκειτο να καταλάβει όλη την υπ' ουρανόν, με την ολοκλήρωση όλης της οικονομίας· και αυτό διδάσκει λέγοντας: «Έχω δε να βαπτιστώ με ένα βάπτισμα, και πόσο πιέζομαι μέχρις ότου τελεστεί;» <Νομίζετε ότι ήρθα για να δώσω ειρήνη στη γη; (A f. 186, B f. 129, C f. 136) Καίτοι ο Χριστός είναι η ειρήνη μας σύμφωνα με τις Γραφές: «Αυτός συνένωσε τους δύο λαούς, σε έναν καινούργιο άνθρωπο, φέρνοντας ειρήνη, και συμφιλιώνοντας και τους δύο σε ένα σώμα με τον Πατέρα»· αυτός συνένωσε τα επίγεια με τα επουράνια.

Μέσω αυτών, λοιπόν, υποδηλώνει ότι τα δεινά δεν επέρχονται από μόνα τους ούτε συνέβησαν απλώς κατά τύχη, αλλά μάλλον ότι έχουν επιβληθεί από τον Θεό, ο οποίος προφανώς έχει λυπηθεί και πλέον τιμωρεί με δίκαιο τρόπο. Και τους καταπτοεί, λέγοντας ότι το στρατόπεδό του είναι πάρα πολύ μεγάλο, και ότι τα έργα των λόγων του είναι ισχυρά. Είναι δε αδύνατον να μην πραγματοποιηθεί εντελώς και με κάθε τρόπο αυτό που προστάζει να γίνει ο Θεός. Γι' αυτό, άλλωστε, είπε προς κάποιον από τους αγίους προφήτες – αυτός ήταν ο Ιερεμίας: «Δεν είναι οι λόγοι μου σαν φωτιά που φλέγει, λέγει ο Κύριος, και σαν πέλεκυς που κόβει την πέτρα;» Διότι ο λόγος του Θεού διαπερνά τα πάντα, και σε όσα Εκείνος διακηρύσσει τίποτα δεν μπορεί να αντισταθεί, αλλά υποχωρούν μάλλον ακόμη και τα σκληρά και ανένδοτα πράγματα. Διότι συντρίβονται εύκολα, και παραχωρούν τη θέση τους στα θελήματα του Δεσπότη, ακόμη και παρά τη θέλησή τους. Μεγάλη, λοιπόν, και επιφανής είναι η ημέρα, λέει, εξαιτίας της φήμης των επερχόμενων δεινών που διατρέχει σε όλους τους ανθρώπους. Και ποιος θα είναι ικανός να την αντέξει; Δηλαδή, κανένας από τους επί της γης δεν θα μπορούσε να είναι τόσο σκληρός και δυνατός, ώστε να είναι ικανός να αντισταθεί στις θείες οργές.

Γιατί λοιπόν, πες μου, παραβλέποντας τις γειτονικές περιοχές, αποστέλλει τον Προφήτη στη Νινευή, η οποία βρίσκεται στο πιο μακρινό σημείο, όπου μάλιστα, όπως ήδη προείπα, υπήρχε άγριο πλήθος ανθρώπων που είχαν ρέψει ασυγκράτητα στο να προσκυνούν τον ήλιο, τα άστρα και τη φωτιά; Διότι είχε παρασυρθεί πέρα από κάθε λογική στη θεομίσητη μαγεία. Έχει ειπωθεί γι' αυτήν μέσω της φωνής του Ιερεμία: «Πόρνη ωραία και χαριτωμένη, κυρίαρχη των μαγειών». Νομίζω λοιπόν εγώ ότι ο παντογνώστης Θεός θέλησε επωφελώς να αποδείξει και σε εκείνους τους αρχαιότερους, ότι ακόμη και οι πλέον εκτροχιασμένοι και παγιδευμένοι στα δίχτυα της πλάνης, θα ελκυσθούν με τον καιρό προς την επίγνωση της αλήθειας, έστω κι αν είναι εξαιρετικά δεινοί και σκληροτράχηλοι και έχουν προχωρήσει πάρα πολύ στην απείθεια. Διότι ο λόγος του Θεού δεν στερείται της ικανότητας να τρέφει τον νου και να τον πείθει να μάθει εκείνα μέσω των οποίων θα γίνει σοφός. Θα τον ακούσεις μάλιστα να λέει προς τον Ιερεμία, άλλοτε μεν ότι «Ιδού, έδωσα τους λόγους μου στο στόμα σου ως φωτιά, και τον λαό τούτο ως ξύλα, και θα τους καταφάει», και άλλοτε πάλι: «Μήπως οι λόγοι μου δεν είναι σαν φλεγόμενη φωτιά, λέει ο Κύριος, και σαν πέλεκυς που κόβει πέτρα;» Αποστελλόταν λοιπόν προς τους Νινευίτες όχι μάταια ο θεσπέσιος Ιωνάς, αλλά για να αποτελέσει μια προαπόδειξη της πραότητας που ενυπάρχει στον Θεό, η οποία επρόκειτο να δοθεί κατά καιρούς και σε αυτούς που είχαν πλανηθεί από αμάθεια.

Και σε τέτοιο σημείο παραφροσύνης ξέπεσαν ως προς αυτό, ώστε να λένε ότι οι δικές τους βουλές είναι βουλές της ανείπωτης δόξας, και τα λόγια που πηγάζουν από τη δική τους κρίση να ισχυρίζονται πως είναι θεία λόγια. Και γι' αυτό έλεγε για αυτούς μέσω της φωνής του Ιερεμία: «Δεν έστελνα αυτούς τους προφήτες, κι όμως αυτοί έτρεχαν· ούτε τους μίλησα, κι όμως αυτοί προφήτευαν». Και ενώ ο ίδιος ο προφήτης φώναζε ξεκάθαρα και έλεγε: «Ω, Δέσποτα Κύριε, ιδού οι προφήτες τους προφητεύουν και λένε: Δεν θα δείτε μάχαιρα και δεν θα υπάρξει πείνα ανάμεσά σας, διότι θα σας δώσω αλήθεια και ειρήνη πάνω στη γη και σε αυτόν τον τόπο», σχεδόν του αντιφώναζε λέγοντας ο Θεός των όλων: «Ψευδή προφητεύουν οι προφήτες στο όνομά μου, δεν τους απέστειλα και δεν τους έδωσα εντολή και δεν τους μίλησα· διότι ψευδή οράματα και μαντείες και οιωνούς και επινοήσεις της καρδιάς τους προφητεύουν σε εσάς. Αν είναι προφήτες, και αν υπάρχει λόγος Κυρίου σε αυτούς, ας με συναντήσουν. Τι σχέση έχει το άχυρο με το σιτάρι; Έτσι είναι και οι λόγοι μου, λέει ο Κύριος. Δεν είναι οι λόγοι μου σαν πυρ που καταφλέγει, λέει ο Κύριος, και σαν πέλεκυς που κόβει την πέτρα;»

Και αυτά μεν ας ειπωθούν πάλι από εμάς όσον αφορά τα της ιστορίας. Μεταβαίνει δε ο λόγος στην πνευματική θεωρία, και εισάγεται ήδη κατά κάποιον τρόπο το πρόσωπο του Σωτήρος, ο οποίος κατά κάποιον τρόπο οδυνάται, σχεδόν δε και δακρύζει για όσους βρίσκονται πάνω στη γη, εξαιτίας του ότι όλοι υπέκυψαν στη λατρεία του σατανά που έγινε τύραννος, και υπέμειναν δουλεία τόσο σκληρή, ώστε να φαίνονται καταβαρυμένοι από τα δικά του θελήματα. Προτρέπει, λοιπόν, να δραπετεύσουν σαν από τη γη του βορρά, δηλαδή σαν από την παγωμένη χώρα, ώστε μέσω αυτού έμμεσα να εννοήσουμε κάποια κοσμική διάθεση και κατάσταση των ηθών, την οποία εάν κάποιος έχει, και φαίνεται να κατοικεί σε αυτήν, δεν θα μπορούσε να είναι θερμός κατά το πνεύμα, ούτε θα είχε να κατοικεί μέσα του ο διάπυρος λόγος του Θεού. Διότι ψάλλει κάπου προς τον Θεό ο μακάριος Δαβίδ: «Είναι σφόδρα πεπυρωμένο το λόγιό σου, και ο δούλος σου το αγάπησε». Είπε δε κάπου και ο ίδιος προς τον μακάριο προφήτη Ιερεμία: «Δεν είναι οι λόγοι μου σαν πυρ που φλέγει, λέγει ο Κύριος, και σαν πέλεκυς που κόβει πέτρα;» Επομένως, όποιος δεν έχει τον ζέοντα και διάπυρο λόγο του Θεού, θα είναι παγωμένος και νεκρός. Διότι το ότι θα ψυχρανθεί η αγάπη των πολλών επειδή θα πληθυνθεί η ανομία, το είπε και ο μακάριος Παύλος.

Έγιναν λοιπόν οι θεσπέσιοι μαθητές σαν δαυλός φωτιάς μέσα σε ξύλα και σαν λαμπάδες φωτιάς μέσα σε καλαμιές, και κατέφαγαν τα έθνη ολόγυρα. Όμως όχι καταναλώνοντάς τα προς όλεθρο, αλλά μάλλον καταφλέγοντας τα μιαρά και βέβηλα δόγματα της ψευδώνυμης γνώσης που υπήρχε σε αυτά, και λιώνοντας τον ρύπο της αρχαίας απάτης, και μην αφήνοντας πλέον τον νου όσων πίστεψαν έστω και μία φορά να ψυχρανθεί προς ανώφελες ματαιοπονίες, ώστε σκιρτώντας από χαρά για τον ίδιο τους τον εαυτό να λέγουν προς τον Σωτήρα των όλων Χριστό: «Ο λόγος σου είναι πολύ πυρωμένος, και ο δούλος σου τον αγάπησε». Διότι το ότι είναι θερμός και κοφτερότατος ο λόγος του Θεού, γίνεται σαφές από τα λόγια του προς τον Ιερεμία: «Δεν είναι οι λόγοι μου σαν φωτιά που φλέγει, λέγει ο Κύριος, και σαν πέλεκυς που κόβει την πέτρα;» Διότι έχει τη δυνατότητα, και μάλιστα πολύ κατάλληλα, ο παντοδύναμος Λόγος του Θεού να αναζωπυρώνει τον νου που έχει ψυχρανθεί εξαιτίας της αμαρτίας, και να διανοίγει εύκολα αυτόν που έχει κατά κάποιον τρόπο σκληρυνθεί και πωρωθεί. Διότι είναι «ζωντανός και ενεργός, και κοφτερότατος περισσότερο από κάθε δίκοπο μαχαίρι, και εισχωρεί μέχρι τον διαχωρισμό ψυχής και πνεύματος, αρθρώσεων και μυελών, και μπορεί να κρίνει τους διαλογισμούς και τις έννοιες της καρδιάς». Και έχει λεχθεί κάπου και μέσω της φωνής των προφητών προς τον σκληρό και άτεγκτο Ιουδαίο: «Περιτμηθείτε στον Θεό μας και αφαιρέστε τη σκληροκαρδία σας, άνδρες του Ιούδα και κατοικούντες στην Ιερουσαλήμ.»

Και κάτι τέτοιο υποδηλώνει διά της φωνής του Ιερεμία λέγοντας: «Δεν είναι οι λόγοι μου σαν φωτιά που φλέγει, λέγει ο Κύριος, και σαν πέλεκυς που κόβει την πέτρα;» «Διότι ζωντανός είναι ο λόγος του Θεού και ενεργός και κοφτερός και διεισδύει μέχρι τον μερισμό ψυχής και πνεύματος». Επομένως, όπως είπα, η στροφή των πλανεμένων προς το καλύτερο θα μπορούσε να έχει ως σημείο, και μάλιστα πολύ σαφές, το ότι σχίστηκαν οι πέτρες. Το ότι φράχτηκαν τα φαράγγια, υποδηλώνει, όπως είπα, την πώρωση των Ιουδαίων. Διότι κάτι τέτοιο είπε και ο θεσπέσιος Ησαΐας: «Και θα συμβεί εκείνη την ημέρα, θα φράξει ο Κύριος από τη διώρυγα του ποταμού μέχρι τη Ρινοκόρουρα», δηλαδή θα εμφραχθεί ο νους όσων βρίσκονται σε όλη την Ιουδαία, «ώστε βλέποντας να μη βλέπουν, και ακούγοντας να μην ακούν, ούτε να κατανοούν». «Διότι κάλυμμα υπάρχει πάνω στην καρδιά τους, όπως έχει γραφτεί, κατά την ανάγνωση της παλαιάς διαθήκης». Το δε να σειστεί η γη, ίσως να υποδήλωνε, νομίζω, τη μετάβαση από μια κατάσταση πραγμάτων σε κάποια άλλη. Και εξάλλου ο θεσπέσιος Δαβίδ αναφωνούσε λέγοντας: «Αυτός που κάθεται πάνω στα Χερουβίμ, ας σαλευθεί η γη».

Αλλά συγχρόνως τα πάντα διευθετεί, σχεδιάζει, παρατάσσει· διαλύει τα ενδιάμεσα εμπόδια και τα προσκόμματα, καθώς και εκείνα στα οποία στηρίχθηκαν με θάρρος για να εκστρατεύσουν εναντίον μας· άλλα μεν τα προσεταιρίζεται, άλλα τα συγκρατεί, και άλλα τα αποκρούει· γίνεται για τους μεν οχυρό τείχος και χαράκωμα, για τους δε πέλεκυς που συντρίβει πέτρα, ή πυρ μέσα σε αγκάθια, όπως λέει η Θεία Γραφή, το οποίο κατακαίει εύκολα αυτούς που μοιάζουν με φρύγανα και είναι υβριστές της Θεότητος.

Εδώ, μέσω πράξης, έδειξε ο προφήτης ότι τον στερεό Λόγο του Θεού, τον οποίο αποβάλαμε από αμέλεια και δεν τον βρίσκαμε, θα τον ανακτήσουμε πάλι μέσω της οικονομίας του ξύλου. Το ότι ο Λόγος του Θεού μοιάζει με αξίνα, το λέει ο Ιωάννης ο Βαπτιστής γι' αυτόν: «Ήδη η αξίνα βρίσκεται στη ρίζα των δέντρων.» Και ο Ιερεμίας, ομοίως, λέει: «Ο Λόγος του Κυρίου είναι σαν πέλεκυς που κόβει την πέτρα.» Αυτόν, λοιπόν, που ήταν κρυμμένος από εμάς, τον φανέρωσε, όπως προαναφέραμε, η οικονομία του ξύλου. Διότι, επειδή μέσω του ξύλου τον χάσαμε, μέσω του ξύλου έγινε πάλι φανερός σε όλους, επιδεικνύοντας στον εαυτό του το ύψος και το μήκος και το πλάτος και το βάθος και, όπως είπε κάποιος από τους προγενέστερους, μέσω της θείας έκτασης των χεριών του συγκεντρώνει τους δύο λαούς σε έναν Θεό· διότι δύο είναι τα χέρια, επειδή δύο είναι και οι λαοί που έχουν διασκορπιστεί στα πέρατα της γης, αλλά μία η κεφαλή στη μέση, διότι «ένας είναι ο Θεός, ο οποίος είναι πάνω από όλους και μέσω όλων και μέσα σε όλους μας».

Πολύ ορθά κατά τη σύγκριση των προφητών προς τους ψευδοπροφήτες προσέθεσε αυτό αντί να πει ότι δεν υπάρχει καμία σύγκριση μεταξύ του άχυρου και του σιταριού. Διότι το μεν σιτάρι είναι θρεπτικό και συντελεί στη συντήρηση των ανθρώπων, ενώ το άχυρο σε τίποτα δεν είναι χρήσιμο στους ανθρώπους, αλλά είτε απορρίπτεται είτε γίνεται τροφή για τα άλογα ζώα. Έτσι, λέγει, και τα λόγια των προφητών τρέφουν τις ψυχές. Αντιθέτως, ο λόγος των ψευδοπροφητών δεν μπορεί να συντελέσει σε τίποτα προς όφελος των ανθρώπων, παρά μόνο αν παρέχει κάποια παρηγοριά σε όσους πείθονται από έλλειψη λογικής, και όχι πραγματικό κέρδος· και προσθέτει: «Δεν είναι έτσι»· δηλαδή δεν υφίσταται καμία απολύτως σύγκριση. «Οι λόγοι μου είναι σαν τη φωτιά, λέγει ο Κύριος, και σαν τον πέλεκυ που σχίζει την πέτρα».

Όμοιον. Για τους Εβραίους βέβαια το μάννα μεταβαλλόταν παραδόξως σε καθετί το επιθυμητό, εσύ όμως, ανταποδίδοντας σοφά με την πανδαισία του λόγου, έγινες τα πάντα στους πάντες, ανακούφιση για όσους θλίβονται, συστολή για όσους ευημερούν, δάσκαλος για όσους επιθυμούν να μαθητεύσουν, πύρινος πέλεκυς που συντρίβει την πέτρα για τους αιρετικούς, κοινός καθοδηγητής και κανόνας ευθύτητας για τους μοναχούς και τους κοσμικούς, θεόφρον Ιωάννη, το εγκαλλώπισμα της Δαμασκού.

Τι σημαίνει το σίδερο που έπεσε στον Ιορδάνη από έναν εκ των υιών των προφητών, το οποίο ο προφήτης Ελισσαίος, ρίχνοντας ένα ξύλο, το έκανε να επιπλεύσει; Ο Ειρηναίος λέγει ότι ο προφήτης έδειξε έμπρακτα με την ανάσυρση του σιδήρου ότι τον στερεό λόγο του Θεού, τον οποίο αποβάλαμε από αμέλεια και δεν βρίσκουμε, θα τον ανακτήσουμε πάλι δια της οικονομίας του ξύλου. Το ότι εξάλλου ο λόγος του Θεού ομοιάζει με αξίνα το διδάσκει ο Ιωάννης ο Βαπτιστής λέγοντας «ήδη δε και η αξίνα κείται στη ρίζα των δένδρων», αλλά και ο Ιερεμίας λέγοντας «ο λόγος του Κυρίου είναι ως πέλεκυς που κόβει πέτρα».