Πατερικές αναφορές στο ΙΕΡΕΜΙΑΣ 3:22

Διότι έτσι αναφωνεί και μέσω του προφήτη, λέγοντας: «Επιστρέψτε, υιοί που επιστρέφετε, και εγώ θα θεραπεύσω τα συντρίμματά σας.» Πραγματικότητες, λοιπόν, είναι αυτά που υποδηλώνονται στις θείες Γραφές, αγαπητοί. Σπουδαίος είναι αυτός ο πώλος, ο οποίος και αλλού ονομάζεται «νεότερος υιός». Διότι και ο πώλος είναι ένας νέος όνος. Και εμείς, λοιπόν, είμαστε ο πώλος. Και όταν λέω «εμείς», εννοώ όλη την ανθρωπότητα. Αυτόν τον άνθρωπο, οι κύριοι που τον είχαν αιχμαλωτίσει προηγουμένως, τον έδεσαν με άλυτα δεσμά και ο καθένας από αυτούς πρόσθεσε δεσμό πάνω στον δεσμό. Και τον ασφάλισαν ισχυρά και, όπως νομίζω, έδεσαν και τα πόδια του, μην επιτρέποντάς του να προχωρήσει προς το καλύτερο. Αλλά ο φιλάνθρωπος Υιός του Θεού, ο οποίος για αυτόν ακριβώς τον λόγο ήρθε στον κόσμο, δίνει εντολή στους μαθητές του λέγοντας προς αυτούς: «Πηγαίνετε στο απέναντι χωριό και θα βρείτε έναν πώλο δεμένο· αφού τον λύσετε, φέρτε τον σε μένα». Πολλά αγαθά μας προσέφερε, λοιπόν, ο Κύριος, αγαπητοί. Διότι όχι μόνο έλυσε τα δεσμά μας, τα δεσμά της αμαρτίας, αλλά και «μας έδωσε εξουσία να πατάμε πάνω σε φίδια και σκορπιούς, και πάνω σε όλη τη δύναμη του εχθρού». Διότι ο διάβολος και «οι κοσμοκράτορες του σκότους τούτου», αφού μας συνέλαβαν ως αιχμαλώτους και μας έδεσαν, δεν μας επέτρεπαν να προκόβουμε και, έχοντάς μας δεμένους με άλυτα δεσμά, δεν μας άφηναν να βαδίζουμε στον αγαθό δρόμο, ούτε και έτσι απομακρύνονταν από εμάς.

Μην αποστρέψεις τον άνθρωπο σε ταπείνωση. Από εδώ ξεκινά η εξομολόγηση. Παρακαλεί δε, εφόσον κάλεσε όλα τα έθνη στην επίγνωση της αλήθειας, να επιστρέψει και ο ίδιος. Λέει δηλαδή: «Εσύ είπες, Δέσποτα: Επιστρέψτε, υιοί που επιστρέφετε, και εγώ θα θεραπεύσω τα συντρίμματά σας. Επειδή λοιπόν επιστρέψαμε, μην μας αποστρέψεις στην ταπείνωση».

Το δε «Εγώ» είναι εκείνος, λέει, για τον οποίο έχει γραφτεί στους προφήτες: «Φωτίζου, φωτίζου, Ιερουσαλήμ, διότι έφθασε το φως σου και η δόξα του Κυρίου ανέτειλε επάνω σου». Διότι «εγώ είμαι», λέει, «αυτός που από παλιά σε πρόσταζε να βαδίσεις προς την απομάκρυνση των ασθενειών της ψυχής, και που υποσχόταν τη θεραπεία από αγάπη λέγοντας: Επιστρέψτε, υιοί που επιστρέφετε, και θα ιατρέψω τα συντρίμματά σας». «Εγώ είμαι αυτός που είπε ότι θα σου χαρίσει από παλιά τη θεοπρεπή χρηστότητα και την ασύγκριτη ανεξικακία, γι' αυτό και φώναζε: Εγώ είμαι, εγώ είμαι αυτός που εξαλείφει τις αμαρτίες σου και δεν θα τις θυμηθώ πλέον». «Εγώ είμαι», λέει, «αυτός που και μέσω του προφήτη Ησαΐα έλεγε: Λουστείτε, γίνετε καθαροί, αφαιρέστε τις πονηρίες από τις καρδιές σας απέναντι στα μάτια μου· παύστε από τις πονηρίες σας, και ελάτε να διαλεχθούμε, λέει ο Κύριος· και εάν οι αμαρτίες σας είναι σαν το κατακόκκινο χρώμα, θα τις λευκάνω σαν το χιόνι, και εάν είναι σαν το κόκκινο, θα τις λευκάνω σαν το μαλλί». «Εγώ είμαι», λέει, «για τον οποίο πάλι κάπου αναφέρει ο ίδιος ο προφήτης Ησαΐας: Ανέβα σε ψηλό βουνό εσύ που ευαγγελίζεσαι τη Σιών, ύψωσε με δύναμη τη φωνή σου εσύ που ευαγγελίζεσαι την Ιερουσαλήμ· υψώστε, μη φοβάστε· ιδού ο Θεός σας, ιδού ο Κύριος έρχεται με δύναμη, και ο βραχίονας με κυριαρχική εξουσία· ιδού ο μισθός του μαζί του, και το έργο του ενώπιόν του».

Διότι έργο της ψυχής, έστω και αν έχει μέτρια σύνεση, είναι το να μη θέλει να αλωθεί από αιτιάματα που οδηγούν στην αμαρτία· αν όμως τυχόν και της συμβεί να το πάθει αυτό, τουλάχιστον να επιλέξει να μετανοήσει, και μέσω της επιστροφής στο καλύτερο να αποβάλει τα σφάλματα. Αν πάλι κατρακυλά αχαλίνωτα προς τα αισχρότερα, και επιπροσθέτως αρνείται την ανάγκη της μετάνοιας, τότε προσθέτει αμαρτία στην αμαρτία, και μπορεί κανείς να τη δει να έχει υποστεί αρρώστια πάνω στην αρρώστια. Γι' αυτό, ο Θεός των όλων κατηγορεί όσους βρίσκονται σε αυτήν την κατάσταση, και λέει: «Μήπως αυτός που πέφτει δεν σηκώνεται; Ή αυτός που απομακρύνεται δεν επιστρέφει; Γιατί απομακρύνθηκε αυτός ο λαός με αναίσχυντη απομάκρυνση, και κυριεύθηκαν από την προαίρεσή τους, και δεν θέλησαν να επιστρέψουν;» Αλλά επειδή ακριβώς έπραξες αυτά, λέει, γι' αυτό δεν με παρακάλεσες. Καίτοι γιατί δεν έπρεπε μάλλον, επειδή τόλμησες να πράξεις τέτοια αισχρά και απορριπτέα έργα, να υψώσεις ικεσίες και να ζητήσεις από τον Θεό το έλεος; Διότι δέχεται αυτούς που θέλουν να μετανοήσουν, εφόσον είναι αγαθός εκ φύσεως και γνωρίζει τη φύση μας, σύμφωνα με τα γεγραμμένα. Είπε λοιπόν μέσω ενός από τους αγίους προφήτες: «Επιστρέψτε, υιοί, εσείς που απομακρυνθήκατε, και εγώ θα ιατρεύσω τα συντρίμματά σας.» Επομένως, αποτελεί απόδειξη έσχατης αφροσύνης και ολοκληρωτικής αποστασίας, το να έχει πέσει κανείς σε τόσα κακά, και να μην καταδέχεται ούτε καν να ζητήσει το έλεος από τον Θεό, συνοδευόμενο από την ομολογία των σφαλμάτων του.

Διότι, εάν κατά την περίοδο της νηστείας δεν πρόκειται να εγκαταλείψουμε τα δικά μας θελήματα, αλλά να πιέζουμε τους υφισταμένους μας, «να εμπλεκόμαστε σε δίκες και διαμάχες, και να χτυπάμε με γροθιές τον ταπεινό», σύμφωνα με το γεγραμμένο, τότε δεν έχουμε νηστεύσει ακόμη με τρόπο άγιο και καθαρό. Θα υποστούμε δε ευλόγως τη ζημία των κόπων μας, εφόσον ο Θεός διακηρύσσει μεγαλοφώνως: «Δεν εξέλεξα εγώ αυτή τη νηστεία, λέγει ο Κύριος». Πρέπει, επομένως, να απέχουμε από τη φαυλότητα και να ακολουθούμε, και μάλιστα με ζήλο, τα δόγματα του Νομοθέτου, κατευθύνοντας την καρδιά σε οτιδήποτε Του είναι αρεστό, και υποτάσσοντας τον αυχένα της διανοίας, ψάλλοντας και λέγοντας: «Ιδέ την ταπείνωσίν μου και τον κόπον μου, και άφες πάσας τας αμαρτίας μου». Και ακόμη επιπλέον και εκείνο το προφητικό: «Ιδού, εμείς θα ανήκουμε σε εσένα, διότι εσύ είσαι ο Κύριος ο Θεός μας». Διότι αυτή είναι πνευματική παράσταση και θυσία καθαρή και ευάρεστη στον Θεό, πολυτιμότερη «από μόσχο νέο», από αμνό των ποιμνίων, από ερίφιο των αιγών, από σεμίδαλι και λιβάνι. «Διότι με πνευματικές θυσίες ευαρεστείται ο Θεός».

ΨΑΛΜΟΣ ΞΑ'. <Δεν θα υποταχθεί στον Θεό η ψυχή μου;> (A f. 316. b. Κυρίλλου και του Νύσσης.) Ο Δαβίδ απεφάνθη ότι η υποταγή της ψυχής στον Θεό είναι σωτηρία. Είναι άριστο, επωφελές και πρόξενο κάθε αγαθής ελπίδας για εμάς το να υποτασσόμαστε στον Κύριο, να υποκλίνουμε σε αυτόν τον αυχένα της διάνοιας και να οικειωνόμαστε μαζί του με κάθε επιείκεια, λέγοντας εκείνο το προφητικό: «Ιδού, εμείς θα είμαστε δικοί σου, διότι εσύ είσαι ο Κύριος ο Θεός μας». <Έως πότε θα επιτίθεστε εναντίον ανθρώπου; Φονεύετε όλοι εσείς;> (A f. 317 b.) Διότι ο Σατανάς είναι φονιάς ψυχών και πνευμάτων, καθώς και τα τέκνα του· και όσους έχουν ήδη ρέψει προς την αμαρτία, εξαιτίας της ασθένειας που ενυπάρχει στη φύση, τους ωθεί προς την καταστροφή.

Ας ακούσει, λοιπόν, τη θεόπνευστη Γραφή που βροντοφωνάζει: «Ότι ο Θεός δεν εμπαίζεται»· και βέβαια και τον θείο Δαβίδ που ψάλλει και λέει: «Συνετιστείτε, λοιπόν, εσείς οι άφρονες ανάμεσα στον λαό, και εσείς οι ανόητοι, κάποτε λογικευτείτε. Αυτός που κατασκεύασε το αυτί, δεν ακούει; Αυτός που έπλασε τα μάτια, δεν βλέπει; Αυτός που διαπαιδαγωγεί τα έθνη, δεν θα ελέγξει;». Γ'. Εφόσον, λοιπόν, ο Θεός γνωρίζει συγχρόνως και επιβλέπει τα πάντα που μας αφορούν, ας έχουμε την πίστη μας ασφαλή και στερεωμένη, και ας αποβάλουμε το αίσχος της διψυχίας, ενθυμούμενοι τον μακάριο Παύλο που γράφει: «Ώστε, αδελφοί μου, να γίνεστε εδραίοι και αμετακίνητοι, να προοδεύετε πάντοτε στο έργο του Θεού». Εμπρός, λοιπόν, προσφέροντας το γνήσιο φρόνημα της πίστης ως πνευματική θυσία στον Θεό, ας πούμε με ειλικρινή καρδιά: «Ιδού, εμείς θα είμαστε δικοί σου, διότι εσύ είσαι ο Κύριος ο Θεός μας». Και πάλι: «Κύριε, ο Θεός μας, κάνε μας κτήμα σου· Κύριε, εκτός από εσένα άλλον δεν γνωρίζουμε, το όνομά σου επικαλούμαστε».

«Ο Ισραήλ όμως δεν με γνώρισε, και ο λαός μου δεν με κατάλαβε.» Διότι τον καταδίωκαν κατηγορώντας τον και λέγοντας: «Δεν σε λιθοβολούμε για κάποιο καλό έργο, αλλά για βλασφημία· διότι εσύ, ενώ είσαι άνθρωπος, κάνεις τον εαυτό σου Θεό.» Ας λεχθεί λοιπόν γι' αυτούς, και μάλιστα πολύ δικαιολογημένα: «Αλίμονο στο αμαρτωλό έθνος, στον λαό που είναι γεμάτος αμαρτίες, στο πονηρό σπέρμα, στους άνομους γιους· εγκαταλείψατε τον Κύριο και παροργίσατε τον Άγιο του Ισραήλ.» Αν και θα έπρεπε να ομολογούν ότι είναι και Θεός και Κύριος των πάντων· και μάλιστα, αναγνωρίζοντας από τα παράδοξα που επιτελούσε την ανείπωτη και θεοπρεπή του δύναμη, να λένε εκείνο το προφητικό: «Ιδού, εμείς θα είμαστε δικοί σου, διότι εσύ είσαι ο Κύριος ο Θεός μας», δεν έπραξαν τίποτα από αυτά, αλλά του επιτίθονταν πικροί και φοβεροί, πότε φροντίζοντας να τον εξυβρίζουν αδικαιολόγητα ως «Σαμαρείτη και οινοπότη», και λέγοντας μάλιστα ότι γεννήθηκε από πορνεία· πότε διώχνοντάς τον με λίθους έξω από τα όρια της Ιουδαίας, και στο τέλος τον σταύρωσαν.

Γι' αυτό λοιπόν είναι πρέπον να «καθαρίσουμε τους εαυτούς μας από κάθε μολυσμό σάρκας και πνεύματος, επιτελώντας αγιοσύνη με φόβο Θεού». Διότι έτσι θα παραστούμε μπροστά στο βήμα του Χριστού θαρραλέοι και ακλόνητοι, ντυμένοι με λαμπρά ιμάτια, και φωνάζοντας με μεγαλύτερη παρρησία: «Ιδού, εμείς θα είμαστε δικοί σου, διότι εσύ είσαι ο Κύριος ο Θεός μας». 3. Αυτό που δεν θέλησε να ομολογήσει το πλήθος των Ιουδαίων, το άκουσε πάλι από τον Θεό που έλεγε διαμέσου της φωνής του Ησαΐα: «Ουαί, έθνος αμαρτωλό, λαέ γεμάτε από αμαρτίες, σπέρμα πονηρό, γιοι άνομοι! Εγκαταλείψατε τον Κύριο και εξοργίσατε τον Άγιο του Ισραήλ. Γιατί θέλετε να χτυπηθείτε κι άλλο, προσθέτοντας ανομίες;» Διότι, ενώ ούτε εκπλήσσονταν από τα παράδοξα των έργων που επιτελούνταν από τον ίδιο τον Σωτήρα, ούτε θαύμαζαν τα θεϊκά σημεία που ενεργούσε με τη δική του δύναμη, αντίθετα θρασύνονταν εναντίον του, λέγοντας: «Με τη δύναμη του Βεελζεβούλ, του άρχοντα των δαιμονίων, εκβάλλει τα δαιμόνια». Ω, θεομίσητη μανία και ανείπωτη ασέβεια! «Δεν γνώρισαν, ούτε κατανόησαν, πορεύονται μέσα στο σκοτάδι, και πλανώνται από τον μικρότερο μέχρι τον μεγαλύτερο από αυτούς». Αν δεν κατανοείς τα όσα έχουν γραφτεί γι' αυτόν, ούτε αντιλαμβάνεσαι το μήνυμα των αγίων μαθητών, γιατί κομπάζεις, φανταζόμενος ότι είσαι φύλακας των νομικών παραγγελμάτων;

Τι είναι λοιπόν ο νόμος; Άραγε δεν υποδεικνύει την οδό σε όσους θέλουν να μετανοήσουν; Δεν ανοίγει την πύλη της σωτηρίας; Μην υποθέσεις κάτι τέτοιο. «Διότι ο Δεσπότης είναι αγαθός και φιλάνθρωπος.» Άκουσέ τον να λέει ξεκάθαρα: «Επιστρέψτε, εσείς που επιστρέφετε, και εγώ θα θεραπεύσω τα συντρίμματά σας.» Και μάλιστα και δια της φωνής του Ιεζεκιήλ: «Επιστρέψτε και απομακρυνθείτε από όλες τις ανομίες σας, οίκος του Ισραήλ, και αυτές δεν θα αποτελέσουν για εσάς αιτία τιμωρίας λόγω αδικίας.» Ποια είναι λοιπόν η οδός της σωτηρίας; Ποιος είναι αυτός που απαλλάσσει όσους έχουν αμαρτήσει από την οφειλόμενη τιμωρία; Ποιος είναι αυτός που λυτρώνει και διασώζει εύκολα; Ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, ο οποίος έδωσε τον εαυτό του ως αντίλυτρο για όλους, και μας αγιάζει με το ίδιο του το αίμα.

Οι δε Πατέρες, γνωρίζοντας αυτό, ενδυναμώνουν τον άνθρωπο μέσω της διδασκαλίας τους και δεν τον αφήνουν να φοβηθεί· ο μεν λέγοντας: Έπεσες; Σήκω· και αν πάλι έπεσες, και πάλι σήκω, και ούτω καθεξής. Άλλος δε πάλι λέει: Η δύναμη όσων θέλουν να αποκτήσουν τις αρετές είναι τούτη: εάν πέσουν, να μη μικροψυχήσουν, αλλά πάλι να προσπαθήσουν. Και ο καθένας τους, απλά και με διαφορετικούς τρόπους, ο ένας έτσι και ο άλλος αλλιώς, τείνει χείρα βοηθείας σε όσους αγωνίζονται και θλίβονται από τον εχθρό. Διότι και αυτοί έτσι παρέλαβαν από τη θεία Γραφή που λέει: Μήπως εκείνος που πέφτει δεν σηκώνεται, ή εκείνος που απομακρύνεται δεν επιστρέφει; Επιστρέψτε σε εμένα, τέκνα, και εγώ θα θεραπεύσω τα συντρίμματά σας, λέει ο Κύριος, και όσα άλλα παρόμοια.

Φωνή από τα χείλη. Αναφέρει τα όσα συνέβησαν επί του Ιωσία. Υιοί, επιστρέψτε με ειλικρινή μεταστροφή, και θα θεραπεύσω τα συντρίμματά σας· ιδού, εμείς θα είμαστε δούλοι σου. Διότι δεν αρκεί το κλάμα, ούτε η δέηση, επειδή αυτό προέκυπτε από την ίδια τη φύση των δεινών, αλλά απαιτεί από αυτούς εγγυήσεις και ανάληψη ευθύνης για το μέλλον, ώστε, μετά την απαλλαγή τους από τα δεινά, να μην επιστρέψουν πάλι στα προηγούμενα.

Προσκύνησαν την αμαρτία, θυσίασαν στις πονηρίες της επιθυμίας· ίσως και σε εμάς απευθύνεται ο λόγος: Επιστρέψτε, υιοί που επιστρέφετε. —Και λίγο παρακάτω. Όντως ψέμα ήταν οι βουνοί. Όταν δούμε το φως, τότε αναγνωρίζουμε το σκοτάδι.