Πατερικές αναφορές στο ΙΕΡΕΜΙΑΣ 3:3

Το ότι σύμφωνα με τις Γραφές αποδίδονται στις πόλεις ονόματα που αντιστοιχούν στις πράξεις τους, είναι δυνατόν να το μάθει κανείς από πολλά παραδείγματα. Γι' αυτό και η παλαιά Βαβυλώνα ονομάστηκε έτσι και αποκαλούνταν πόρνη χαρούμενη, κυρίαρχη των μαγειών, και για την παλαιά Ιερουσαλήμ ελέχθη «όψη πόρνης απέκτησες», και η πρεσβυτέρα Ρώμη προσαγορεύεται «Βαβυλώνα» στην επιστολή του Πέτρου. Ακόμη πιο επίκαιρα και η πόλη που έχει την εξουσία στους Πέρσες θα προσαγορευθεί και «Βαβυλώνα» και «πόρνη», όπως και κάθε άλλη πόλη που χαίρεται με φόνους και αίματα. Βλέποντας, λοιπόν, ο Ευαγγελιστής μία από αυτές να είναι μολυσμένη με τα αίματα των αγίων, εκπλησσόταν και μάθαινε από τον άγγελο τα σχετικά με αυτήν, δηλαδή το τι πρέπει να πάθει για τα αμαρτήματά της αυτή που κατέχει την εξουσία του κοσμικού βασιλείου κατά τη συντέλεια του χρόνου, είτε κάποιος επιλέξει να εννοήσει την πόλη που κυριαρχεί στους Πέρσες, είτε την παλαιά Ρώμη, είτε τη νέα, είτε τη βασιλεία εκλαμβανόμενη γενικά ως ένα σώμα, όπως έχει λεχθεί. Διότι έχουμε μάθει ότι σε καθεμία από αυτές έχουν γίνει διάφορα αμαρτήματα και εκχύσεις αιμάτων αγίων, αλλού περισσότερο και αλλού λιγότερο. Και τα μεν αίματα των μαρτύρων μέχρι την εποχή του Διοκλητιανού ή και τα βασανιστήριά τους στην Περσία, ποιος θα μπορούσε να τα απαριθμήσει; Ενώ όσα έγιναν κρυφά επί Ιουλιανού και όσα τολμήθηκαν εναντίον των ορθοδόξων την εποχή των Αρειανών στη Νέα Ρώμη, οι ιστορίες τα παρουσιάζουν σε όσους τις αναγιγνώσκουν.

ΤΟΥ ΙΔΙΟΥ ΚΑΤΑ ΑΡΕΙΑΝΩΝ ΛΟΓΟΣ ΤΡΙΤΟΣ. Οι Αρειομανίτες, όπως φαίνεται, έχοντας άπαξ αποφασίσει να γίνουν αποστάτες και παραβάτες της αλήθειας, προσπαθούν πεισματικά να ελκύσουν στον εαυτό τους το γεγραμμένο: «Όταν ο ασεβής φτάσει στο βάθος των κακών, περιφρονεί τα πάντα»· διότι ούτε όταν ελέγχονται σταματούν, ούτε όταν βρίσκονται σε αδιέξοδο ντρέπονται· αλλά, έχοντας όψη πόρνης, αποθρασύνθηκαν απέναντι σε όλους με τις ασέβειές τους. Και πράγματι, ενώ τα ρητά που προφασίζονταν, δηλαδή το «Ο Κύριος με έκτισε», και το «Έγινε ανώτερος από τους αγγέλους», και το «Πρωτότοκος», και το «Όντας πιστός σε Αυτόν που τον εποίησε», έχουν ορθό νόημα και αποδεικνύουν την ευσέβεια προς τον Χριστό, δεν γνωρίζω πώς πάλι οι ίδιοι, σαν να περιλούστηκαν από το δηλητήριο του φιδιού, και μη βλέποντας αυτά που πρέπει να βλέπουν, ούτε κατανοώντας αυτά που διαβάζουν, σαν να τα ξερνούν από τα βάθη της ασεβούς καρδιάς τους, άρχισαν πλέον να διασύρουν και τον λόγο του Κυρίου: «Εγώ είμαι μέσα στον Πατέρα, και ο Πατέρας είναι μέσα σε εμένα»· λέγοντας: «Πώς είναι δυνατόν αυτός να χωράει σε εκείνον, και εκείνος σε τούτον; Ή πώς είναι γενικώς δυνατόν ο Πατέρας, όντας μεγαλύτερος, να χωράει στον Υιό που είναι μικρότερος; Ή τι το θαυμαστό υπάρχει αν ο Υιός βρίσκεται μέσα στον Πατέρα, από τη στιγμή που και για εμάς έχει γραφτεί: "Διότι μέσα σε αυτόν ζούμε, και κινούμαστε, και υπάρχουμε";»

Του ιδίου, κατά Αρειανών λόγος τρίτος Οι Αρειομανίτες, όπως φαίνεται, έχοντας αποφασίσει μια για πάντα να γίνουν αποστάτες και παραβάτες της αλήθειας, επιμένουν πεισματικά να εφαρμόσουν στον εαυτό τους το γεγραμμένο: «όταν ο ασεβής φτάσει στο βάθος των κακών, καταφρονεί τα πάντα»· διότι, ούτε όταν ελέγχονται σταματούν, ούτε όταν περιέρχονται σε αδιέξοδο ντρέπονται, αλλά σαν να έχουν «πρόσωπο πόρνης, αποθρασύνθηκαν απέναντι σε όλους» μέσα στις ασέβειές τους. Διότι, ενώ τα ρητά που προφασίζονταν, δηλαδή το «ο Κύριος με έκτισε» και το «αφού έγινε ανώτερος από τους αγγέλους» και το «πρωτότοκος» και το «όντας πιστός σε αυτόν που τον έκανε», έχουν ορθό νόημα και αποδεικνύουν την ευσέβεια προς τον Χριστό, δεν γνωρίζω πώς πάλι αυτοί, σαν να περιλούστηκαν με το «δηλητήριο του όφεως» και μη βλέποντας αυτά που πρέπει να βλέπουν, ούτε κατανοώντας αυτά που διαβάζουν, ξεστομίζοντας λόγια σαν από το βάθος της ασεβούς τους καρδιάς, άρχισαν πλέον να διασύρουν και τον λόγο που ειπώθηκε από τον Κύριο «εγώ είμαι μέσα στον Πατέρα και ο Πατέρας είναι μέσα σε εμένα», λέγοντας: «Πώς είναι δυνατόν αυτός να χωράει σε εκείνον, και εκείνος σε τούτον; Ή πώς είναι γενικά δυνατόν ο Πατέρας, όντας μεγαλύτερος, να χωράει στον Υιό, που είναι μικρότερος; Ή τι το θαυμαστό υπάρχει, αν ο Υιός βρίσκεται μέσα στον Πατέρα, εφόσον και για εμάς έχει γραφτεί: "διότι μέσα σε αυτόν ζούμε και κινούμαστε και υπάρχουμε";»

Έπειτα προσθέτει: ΕΥΝ. Ποιος άραγε είναι τόσο ανόητος, ή τόσο τολμηρός στην ασέβεια, ώστε να ονομάσει τον Υιό ίσο με τον Πατέρα; ΒΑΣ. Ας του πούμε ως προς αυτά τα λόγια του προφήτη: «Όψη πόρνης απέκτησες· έχασες την ντροπή σου απέναντι σε όλους». Διότι και εκείνες προσάπτουν τις δικές τους ντροπές σε αυτούς που έχουν ζήσει με σεμνότητα· έτσι και αυτός, αυτούς που επιθυμούν να μεγαλύνουν τη δόξα του Μονογενούς τούς αποκαλεί ανόητους και τολμηρούς στην ασέβεια, οργιζόμενος για τα ίδια ακριβώς πράγματα για τα οποία εξοργίζονταν και οι Ιουδαίοι τότε, λέγοντας ότι: «Κάνει τον εαυτό του ίσο με τον Θεό».

Στη Συναγωγή, αντίθετα, λέει: «Όψη πόρνης απέκτησες, συμπεριφέρθηκας αναίσχυντα προς όλους». Ονομάζει «τράχηλο» την υποτακτικότητα της ψυχής· διότι πόσο ωραίο στολίδι είναι ο αυχένας που έχει ασκηθεί να σηκώνει τον ζυγό του Χριστού. Δηλαδή, «αργύριο» στην Αγία Γραφή συνήθως σημαίνει τη θεία διδασκαλία, ενώ «χρυσίο» τα θεία χαρίσματα.

Διότι τι είναι ίσο, και τι δεν είναι κατώτερο από τον Υιό του Θεού και βασιλέα; <Αποκρίθηκαν οι αρχιερείς: Δεν έχουμε βασιλιά παρά μόνο τον Καίσαρα.> Με αυτά τα λόγια ο αγαπημένος Ισραήλ αποσκίρτησε, και ολοφάνερα εγκαταλείπει τη φιλία του με τον Θεό, και σύμφωνα με τα λόγια του Μωυσή εγκατέλειψε τον Θεό που τον γέννησε, «και δεν θυμήθηκε τον Κύριο, τον βοηθό του». Διότι παρατήρησε πώς «πήρε όψη πόρνης» σύμφωνα με το γεγραμμένο, «συμπεριφέρθηκε με αναισχυντία προς όλους», αποποιήθηκε το ίδιο του το καύχημα και αρνήθηκε τον δικό του Δεσπότη. Για αυτά ακριβώς τα πράγματα τον κατηγορούσε παλαιά ο Θεός διά της φωνής του Ιερεμία λέγοντας: «Πηγαίνετε στα νησιά των Χεττιείμ, και στείλτε στην Κηδάρ, και μάθετε αν αλλάζουν τα έθνη τους θεούς τους, και μάλιστα ενώ αυτοί δεν είναι θεοί· ο λαός μου όμως αντάλλαξε τη δόξα του», και πάλι «Εξεπλάγη ο ουρανός για αυτό και έφριξε πάρα πολύ, λέγει ο Κύριος, διότι δύο πονηρά πράγματα έπραξε ο λαός μου· εγκατέλειψαν εμένα, την πηγή του ύδατος της ζωής, και έσκαψαν για τον εαυτό τους ραγισμένες δεξαμενές, οι οποίες δεν θα μπορέσουν να συγκρατήσουν νερό.» Διότι, ενώ τα άλλα έθνη σε όλη την οικουμένη είναι σφιχτά προσκολλημένα στη δική τους πλάνη, και αγαπούν σταθερά εκείνους που νόμισαν ότι είναι θεοί, και δεν έχουν διάνοια που εύκολα ρέπει προς την αποστασία, ούτε βέβαια μεταβαίνουν εύκολα σε άλλες λατρείες, ο Ισραήλ αποσκίρτησε, υποτάσσοντας τον εαυτό του στην εξουσία του Καίσαρα, και απεκδύθηκε τη βασιλεία του Θεού.

Την κατηγορεί, λοιπόν, ο Θεός των όλων δια της φωνής του Ιερεμία λέγοντας: «Δες τι μου έκανε η κατοικία του Ισραήλ, πήγε σε κάθε ψηλό βουνό και κάτω από κάθε δασώδες δέντρο, και εκεί πόρνευσε.» Και πάλι απευθυνόμενος σε αυτήν: «Εάν ένας άνδρας αποπέμψει τη γυναίκα του, και εκείνη φύγει από αυτόν και γίνει γυναίκα άλλου άνδρα, μήπως θα επιστρέψει πάλι σε αυτόν; Δεν θα μιανθεί ολοκληρωτικά εκείνη η γυναίκα; Και εσύ πόρνευσες με πολλούς ποιμένες, και όμως επέστρεφες σε εμένα, λέει ο Κύριος. Σήκωσε τα μάτια σου ευθεία μπροστά και δες, πού δεν μολύνθηκες; Κάθισες στους δρόμους γι' αυτούς, σαν μοναχικό κοράκι στην έρημο. Και μόλυνες τη γη με τις πορνείες σου και με τις κακίες σου, και έλαβες πολλούς ποιμένες ως πρόσκομμα για τον εαυτό σου. Απέκτησες όψη πόρνης, και έγινες αναίσχυντη απέναντι σε όλους.» Διότι, εφόσον περιφρόνησε, όπως είπα, την υποταγή της στον Θεό, στράφηκε προς την αποστασία και χρησιμοποίησε ως ποιμένες και διδασκάλους τα ακάθαρτα πνεύματα και τους θεραπευτές των ειδώλων. Και αυτά, όπως ανέφερα, ήταν τα εγκλήματα της Συναγωγής των Ιουδαίων πριν από την έλευση του Σωτήρα μας.

Διότι είπε κάπου πάλι για αυτήν ότι: «Αυτή δεν είναι γυναίκα μου, και εγώ δεν είμαι άνδρας της.» Και πάλι: «Της έδωσα το βιβλίο του διαζυγίου στα χέρια της.» Διότι έχει αποβληθεί ως πεπορνευμένη και έχει καταδικαστεί για τα πιο απεχθή έργα. Είπε μάλιστα κάπου για αυτήν: «Εάν ένας άνδρας διώξει τη γυναίκα του και εκείνη φύγει από αυτόν και γίνει γυναίκα άλλου άνδρα, μήπως θα επιστρέψει πάλι σε αυτόν; Δεν θα έχει μιανθεί εντελώς εκείνη η γυναίκα; Και εσύ πόρνευσες με πολλούς ποιμένες, και όμως επίστρεψε σε εμένα, λέει ο Κύριος. Σήκωσε τα μάτια σου ευθεία και δες πού διαφθάρηκες. Κάθισες στους δρόμους περιμένοντάς τους σαν ερημωμένο κοράκι, και μόλυνας τη γη με τις πορνείες σου και με τις κακίες σου, και απέκτησες πολλούς ποιμένες ως πρόσκομμα στον εαυτό σου. Απέκτησες όψη πόρνης, φέρθηκες ξεδιάντροπα προς όλους. Δεν με κάλεσες ως δικό σου, ως πατέρα και αρχηγό της παρθενίας σου; Μήπως θα διαρκέσει αυτό για πάντα;» Αλλά σε αυτά μεν βρίσκεται η πρεσβύτερη· ενώ τη νεότερη Ραχήλ, δηλαδή την Εκκλησία που προέρχεται από τα έθνη, τη μνηστεύεται για τον εαυτό Του, και αυτό διηνεκώς. Το «για τον εαυτό Μου» ας νοηθεί με τον εξής τρόπο. Μνηστεύθηκε βέβαια τη Συναγωγή των Ιουδαίων, αλλά μέσω του Μωυσή ως μεσίτη. Ενώ συνδέθηκε με την εξ εθνών Εκκλησία καλώντας την προς τούτο με τις δικές Του φωνές, και αφού εμφανίστηκε στη γη ως ένας από τους ανθρώπους.

Διότι είναι πραγματικά αδόκιμος ο λόγος εκείνων που την πείθουν να επιλέξει να τιμά διδασκαλίες και εντάλματα ανθρώπων. Η δε διδασκαλία τους είναι νοθευμένη και καθόλου αμιγής, αναμεμειγμένη με το χειρότερο στοιχείο. Διότι αυτό, νομίζω, σημαίνει το να λέει κανείς ότι το κρασί έχει αναμειχθεί με νερό. Το ότι δε αυτό το γεγονός λυπούσε τον Θεό των όλων, και δικαιολογημένα κατηγορούσε την Ιερουσαλήμ ως εκπορνευμένη, άκουσέ το σαφώς, άλλοτε μεν να το λέει μέσω της φωνής του Ιερεμία: «Σήκωσε ευθεία το βλέμμα σου και δες πού μολύνθηκες. Στους δρόμους κάθισες γι' αυτούς σαν ερημωμένη κορώνη, και μόλυνες τη γη με τις πορνείες σου, και απέκτησες πολλούς ποιμένες ως πρόσκομμα για τον εαυτό σου. Πήρες όψη πόρνης, φέρθηκες ξεδιάντροπα προς όλους· δεν με κάλεσες ως σύνοικό σου, ούτε ως πατέρα και αρχηγό της παρθενίας σου·» και πάλι, άλλοτε λέει: «Εάν ένας άνδρας διώξει τη γυναίκα του, και εκείνη φύγει από αυτόν και υπανδρευτεί άλλον άνδρα, μήπως είναι δυνατόν να επιστρέψει ξανά σε αυτόν; Δεν θα μιανθεί ολοκληρωτικά η γυναίκα εκείνη; Και εσύ εκπορνεύτηκες με πολλούς ποιμένες, και έπειτα επέστρεφες σε εμένα; λέει ο Κύριος.» Τον τρόπο δε αυτής της πορνείας μάς τον υπέδειξε ολοκάθαρα και ο ίδιος ο Σωτήρας. Διότι οι πάντοτε επικριτικοί και ασύνετοι Φαρισαίοι προσήλθαν λέγοντας: «Γιατί οι μαθητές σου παραβαίνουν την παράδοση των πρεσβυτέρων; Διότι δεν πλένουν τα χέρια τους όταν τρώνε άρτο.»

Διότι προαναγγέλλει, τρόπον τινά, την αποστασία της Συναγωγής των Ιουδαίων, και την καταδίκη για αυτήν, καθώς και τη χρηστότητα που θα υπάρξει σε αυτήν εν καιρώ, η οποία θα την επαναφέρει σε επιστροφή με το έλεος του Θεού, και θα την αποκαταστήσει στην αρχική της κατάσταση. Διότι, λέει, «Η κόρη ενός ιερέα, εάν παντρευτεί αλλογενή άνδρα, δεν θα φάει από τις απαρχές των αγίων». Διότι, όσον αφορά τη διδασκαλία και τη μάθηση, ο θεσπέσιος Μωυσής έγινε σαν ένας πατέρας για τη Συναγωγή των Ιουδαίων. Ήταν λοιπόν κόρη ιερέα· διότι και ο Μωυσής ήταν ιερουργός, εφόσον καταγόταν από το αίμα και τη φυλή του Λευί. Αλλά η κόρη αυτού δόθηκε σε αλλογενή άνδρα. Διότι, θεωρώντας εντελώς ανάξια λόγου όσα καθορίστηκαν από τον Θεό και αδιαφορώντας κατά κάποιον τρόπο για τους άνωθεν σπόρους, μελέτησε ως διδασκαλίες εντάλματα ανθρώπων, και καρποφορεί με τις γνώμες άλλων. Γι' αυτό ο Θεός την κατηγορούσε λέγοντας μέσω της φωνής του Ιερεμία: «Σήκωσε ευθεία τα μάτια σου, και δες, πού δεν έχεις μολυνθεί; Πάνω στους δρόμους κάθισες για αυτούς σαν ερημικό κοράκι, και μίανες τη γη με την πορνεία σου και με τις κακίες σου, και απέκτησες πολλούς ποιμένες, που έγιναν πρόσκομμα σε σένα». Αλλά αυτά μεν είναι τα αρχαία εγκλήματα της Συναγωγής των Ιουδαίων· αδελφά όμως με αυτά είναι και τα νέα, τα οποία έγιναν κατά την εποχή του ίδιου του Χριστού. Διότι, μη αποδεχόμενη καθόλου τον άνωθεν και εκ του Θεού Πατρός νυμφίο, προσέχει τα λόγια των Γραμματέων και των Φαρισαίων.

Είχαν δε αέρα καθαρότατο, ο οποίος ρυθμιζόταν με ευταξία από τον Θεό με απόλυτη ευκρασία, και ο οποίος ούτε εντεινόταν από τη σκληρότητα του ψύχους ούτε βάραινε από την εξαιρετικά δυσάρεστη πύρωση του καύσωνα. Ο τόπος είχε οργανωθεί με μια εντελώς αμβρόσια διαβίωση πλασμένη από τον Θεό, όντας γεμάτος από ευφροσύνη και ευζωία, και δεν υπόκειντο ούτε σε ρίγος ούτε σε καύσωνα, όπως προείπα. Εφόσον όμως αυτοί εδώ έχουν ανάγκη από τέτοια πράγματα, καθίσταται σε αυτούς ολοφάνερη η χλεύη. 3. Έπειτα ας εξετάσουμε και το έτερο ζήτημα, πώς δηλαδή ελέγχεται πλήρως η πλάνη: διότι εκείνοι (οι πρωτόπλαστοι) δεν ήταν γυμνοί για μία μόνο ώρα, αλλά διαρκώς, «και δεν ντρέπονταν». Σε τούτους όμως η γύμνωση δεν υφίσταται λόγω του ότι δήθεν δεν ντρέπονται, έστω και αν οι ίδιοι έτσι νομίζουν, αλλά χάριν ακόρεστης ηδονής, η οποία δημιουργεί θέλγητρο στις κόρες των οφθαλμών. Διότι έχει αφαιρεθεί από αυτούς η αιδώς, η οποία επαινείται σε όλες τις Άγιες Γραφές, και έχει αληθινά εκπληρωθεί ο λόγος του προφήτη: «απέκτησες όψη πόρνης, έγινες αναίσχυντος προς όλους». Μετά όμως από την ώρα εκείνη, έξω ντύνονται με ενδύματα και δεν είναι πλέον ο Αδάμ. Διότι ούτε εκείνος ούτε η γυναίκα του βρήκαν αμέσως ενδύματα, αλλά πρώτα έρραψαν για τους εαυτούς τους φύλλα συκιάς, έπειτα τους δόθηκαν δερμάτινοι χιτώνες, και έτσι, μετά από πολύ χρόνο στη ζωή τους, «η πολυποίκιλη σοφία του Θεού» τους ενέβαλε τη γνώση των ενδυμάτων.

Είδα γραμμένο για όσους δεν έχουν ορκιστεί ποτέ, ότι τάχα δεν μπορούν με άλλον τρόπο να εξαπατήσουν τους ανθρώπους, «εκτός αν, όπως λέει ο ίδιος, επιορκήσουν στον Θεό». Και αυτά τη στιγμή που ο ίδιος, όπως μπορεί να δει κανείς στα συγγράμματά του, είναι αυτός που πολλές φορές ορκίζεται και ψευδορκεί, χωρίς να τον αναγκάζει κανείς. Όταν τα είδε αυτά η ομήγυρη των συγκεντρωμένων, έλεγαν: «όντως απέκτησε όψη πόρνης, όντως αποθρασύνθηκε» ο ταλαίπωρος όπως αυτές, των οποίων ίδιον χαρακτηριστικό είναι να προσάπτουν τον δικό τους χαρακτηρισμό στις σώφρονες γυναίκες.

Διότι, όταν υπάρχει η έσχατη ασχήμια, όσα κι αν επινοήσουν, δεν μπορούν ούτε να υποκριθούν. Ότι, μάλιστα, η αναισχυντία δημιουργεί τις πόρνες, άκουσέ το από τον προφήτη που λέει: «Συμπεριφέρθηκες με αναισχυντία προς όλους, πρόσωπο πόρνης απέκτησες». Αυτό μπορεί να λεχθεί και για τους πλεονέκτες: συμπεριφέρθηκες με αναισχυντία προς όλους, όχι προς τον τάδε και τον δείνα, αλλά προς όλους. Πώς; Ούτε πατέρα, ούτε υιό, ούτε γυναίκα, ούτε φίλο, ούτε αδελφό, ούτε ευεργέτη, κανέναν απολύτως δεν σέβεται ένας τέτοιος άνθρωπος. Και τι λέω φίλο και αδελφό και πατέρα; Ούτε τον ίδιο τον Θεό δεν σέβεται, αλλά όλα του φαίνονται ότι είναι μύθος, και γελά, όντας μεθυσμένος από τη μεγάλη του επιθυμία, χωρίς καν να δέχεται να ακούσει κάτι από όσα μπορούν να τον ωφελήσουν. Αλλά, ω της ατοπίας, και τι λόγια ξεστομίζουν: «Αλίμονό σου, μαμωνά, και σε εκείνον που δεν σε έχει!». Εδώ εξανίσταμαι από τον θυμό· διότι αλίμονο σε εκείνους που τα λένε αυτά, έστω κι αν τα λένε αστειευόμενοι. Πες μου, λοιπόν, δεν εξέφερε τέτοια απειλή ο Θεός λέγοντας: «Δεν μπορείτε να δουλεύετε σε δύο κυρίους»; Εσύ όμως ακυρώνεις την απειλή, τολμώντας να ξεστομίζεις τέτοια λόγια για το δικό σου κακό; Δεν λέει ο Παύλος ότι αυτή είναι ειδωλολατρία, και δεν αποκαλεί τον πλεονέκτη ειδωλολάτρη; Εσύ όμως στέκεσαι και γελάς όπως οι κοσμικές γυναίκες, κάνοντας τον γελωτοποιό σαν εκείνες που βρίσκονται στη σκηνή του θεάτρου;

Ομιλία ΟΔ΄. Λέγει σε αυτόν ο Φίλιππος: Κύριε, δείξε μας τον Πατέρα, και μας αρκεί. Λέγει σε αυτόν ο Ιησούς: Τόσον καιρό είμαι μαζί σας, και δεν με έχεις γνωρίσει, Φίλιππε; Εκείνος που έχει δει εμένα, έχει δει τον Πατέρα. α΄. Ο μεν προφήτης έλεγε στους Ιουδαίους: Απέκτησες όψη πόρνης, φέρθηκες αναίσχυντα απέναντι σε όλους.

Διότι, προτού γίνει άνθρωπος, επικρατούσε τυραννικά η κακία, και βαθύτατη νύχτα κάλυπτε τα πάντα. Παντού υπήρχαν βωμοί και ναοί για τα είδωλα, και κνίσες, και καπνός, και χείμαρροι αίματος, που δεν έρρεαν μόνο από πρόβατα και βόδια, αλλά και από ανθρώπους. Διότι θυσίασαν τους γιους τους και τις κόρες τους στα δαιμόνια· και αυτά τα έκανε ο λαός που είχε προφήτες, που μετείχε στον νόμο, που είχε απολαύσει θεοπτία, που είχε ανατραφεί με τόσα θαύματα. Αν λοιπόν αυτοί ήταν τέτοιοι, αναλογίσου σε τι κατάσταση βρίσκονταν τα υπόλοιπα μέρη της οικουμένης: κυριευμένα από δαιμονική μανία, τυραννούμενα από την κακία, υποκύπτοντας σε όλα τα πάθη, λατρεύοντας ξύλα, προσκυνώντας λίθους, όρη και βουνά, κοιλάδες και δέντρα, λίμνες, πηγές και ποταμούς. Και τι χρειάζεται να μιλάμε για τους άλλους; Διότι από τα κακά που συνέβαιναν στους Ιουδαίους θα διαπιστώσω την υπερβολή των άλλων. «Έγιναν άλογα θηλυμανή, ο καθένας χρεμέτιζε για τη γυναίκα του πλησίον του». «Το βόδι γνώρισε τον ιδιοκτήτη του, και ο όνος τη φάτνη του κυρίου του, ο Ισραήλ όμως δεν με γνώρισε». «Σκυλιά βουβά, που δεν μπορούν να γαβγίσουν». «Όψη πόρνης απέκτησες, συμπεριφέρθηκες εντελώς αναίσχυντα προς όλους». «Δεν υπάρχει κανείς που να κατανοεί, δεν υπάρχει κανείς που να αναζητά τον Θεό· όλοι παρεξέκλιναν, όλοι μαζί εξαχρειώθηκαν». Και πάλι ένας άλλος λέει: «Μάταια σφυρηλατεί ο αργυροκόπος· οι πονηρίες τους δεν έλιωσαν».

Και απέκτησες πολλούς ποιμένες, η όψη σου έγινε όψη πόρνης. Δεν έβλαψες εμένα, αλλά εσύ βλάφθηκες, εσύ υπέστης τα δεινά, διότι έργο των ποιμένων είναι το να ποιμαίνουν, όχι το να εμποδίζουν. Το δεινό είναι τούτο, ότι ούτε καν ασχολήθηκε με τα δικά του αμαρτήματα, ούτε αμάρτανε με κάποια συγκράτηση.

Το αποδεικνύει και αυτό ο Δαβίδ λέγοντας: «Και έσφαξαν τους γιους τους και τις θυγατέρες τους στα δαιμόνια». Γι' αυτό λοιπόν τους απέστειλε, για να διδαχθεί αυτό η ανθρώπινη φύση, ότι δηλαδή πρέπει να κατασφάζει γιους και θυγατέρες; Δεν ντρέπεστε, ούτε κρύβετε το πρόσωπό σας, όταν επινοείτε τέτοιες μωρολογίες; Διότι και κάποιος άλλος λέει: «Αίματα με αίματα σμίγουν· και κατάρα, και ψεύδος, και κλοπή, και φόνος, και μοιχεία έχουν ξεχυθεί πάνω στη γη». Άλλος δε λέει: «Όψη πόρνης απέκτησες, συμπεριφέρθηκες αναίσχυντα απέναντι σε όλους». Έτερος πάλι: «Οι άρχοντές σας είναι σαν τους λύκους της Αραβίας». Άλλος πάλι: «Δεν υπάρχει κανείς που να κατανοεί, δεν υπάρχει κανείς που να αναζητά τον Θεό. Όλοι παρεξέκλιναν, όλοι μαζί αχρειώθηκαν».

Αλλά, θα πει κάποιος, η φτώχεια και η πείνα εξαναγκάζουν. Ακόμη κι αν αυτό ισχύει στον μέγιστο βαθμό, ούτε αυτό είναι αρκετό ως δικαιολογία· διότι θα μπορούσαν να συντηρούνται εργαζόμενες. Εδώ όμως ο πλεονέκτης έχει στηθεί, όχι σε κάποιο οίκο ανοχής, αλλά στο μέσο της πόλης· προδίδοντας όχι το σώμα του, αλλά την ψυχή του στον διάβολο, με αποτέλεσμα να εισέρχεται εκείνος μέσα του και να συνευρίσκεται μαζί του, όπως ακριβώς με μία πόρνη, και αφού ικανοποιήσει κάθε του επιθυμία, να αποχωρεί· και αυτό το βλέπει ολόκληρη η πόλη, όχι δύο και τρεις άνδρες. Και αυτό επίσης είναι ίδιον των πορνών, το ότι ανήκουν σε εκείνον που δίνει το χρυσάφι· και αν είναι δούλος, και αν είναι μοναχός, και αν είναι οποιοσδήποτε, αρκεί να προσφέρει την αμοιβή, τον δέχονται· τους ελεύθερους όμως, ακόμη κι αν είναι οι πιο ευγενείς από όλους, χωρίς χρήματα δεν τους πλησιάζουν. Αυτό κάνουν κι εδώ αυτοί [οι πλεονέκτες]· τους μεν ορθούς λογισμούς, όταν δεν αποφέρουν χρήματα, τους αποστρέφονται· με τους μιαρούς όμως και πραγματικά θεομάχους λογισμούς συνευρίσκονται για χάρη του χρυσού, και μάλιστα συνευρίσκονται κατά τρόπο άσχημο, και καταστρέφουν την ομορφιά της ψυχής. Διότι, όπως ακριβώς εκείνες είναι από τη φύση τους ειδεχθείς, σκοτεινές, άξεστες, άμορφες, κακοφτιαγμένες και από κάθε άποψη αισχρές, έτσι γίνονται και οι ψυχές αυτών, μη μπορώντας ούτε με τα εξωτερικά φτιασιδώματα να συγκαλύψουν την ασχήμια τους. Επειδή, όταν η ασχήμια βρίσκεται στον έσχατο βαθμό, όσα και αν επινοήσουν, δεν μπορούν ούτε καν να την κρύψουν υποκρινόμενοι. Διότι το ότι η αναισχυντία είναι αυτή που δημιουργεί τις πόρνες, άκουσε τον προφήτη που λέει: «Έδειξες αναισχυντία απέναντι σε όλους, απέκτησες όψη πόρνης».

Αυτό μπορεί να ειπωθεί και προς τους πλεονέκτες: συμπεριφέρθηκες αναιδώς προς όλους· όχι προς τούτους και προς εκείνους, αλλά προς όλους. Πώς;

Είπα ότι η συναγωγή δεν βρίσκεται σε καλύτερη κατάσταση από ένα θέατρο, και παραθέτω τη μαρτυρία ενός προφήτη· οι Ιουδαίοι δεν είναι πιο αξιόπιστοι από τους προφήτες. Τι λέει λοιπόν ο προφήτης; Πήρες όψη πόρνης· έδειξες αναισχυντία προς όλους. Όπου όμως στέκεται πόρνη, ο τόπος είναι πορνείο· μάλλον δε, η συναγωγή δεν είναι μόνο πορνείο και θέατρο, αλλά και σπήλαιο ληστών και καταγώγιο θηρίων. Διότι λέει: Σπήλαιο ύαινας έγινε για μένα ο οίκος σας· και όχι απλώς ενός θηρίου, αλλά ενός ακάθαρτου θηρίου. Και πάλι: Εγκατέλειψα τον οίκο μου, άφησα την κληρονομιά μου. Όταν όμως ο Θεός εγκαταλείπει, ποια ελπίδα σωτηρίας απομένει λοιπόν; Όταν ο Θεός εγκαταλείπει, ο τόπος εκείνος γίνεται κατοικητήριο δαιμόνων. Αλλά οπωσδήποτε θα ισχυριστούν ότι και αυτοί προσκυνούν τον Θεό· αλλά μη γένοιτο να ειπωθεί κάτι τέτοιο! Κανείς Ιουδαίος δεν προσκυνά τον Θεό. Ποιος τα λέει αυτά; Ο Υιός του Θεού. Διότι, λέει, αν γνωρίζατε τον Πατέρα μου, θα γνωρίζατε και εμένα· όμως ούτε εμένα γνωρίζετε, ούτε τον Πατέρα μου γνωρίζετε.

Τουλάχιστον στο εξής πάψε να ζεις μέσα στην τρυφή, πάψε να σπαταλάς, πάψε να πορνεύεις, πάψε να κλέβεις, πάψε να μεθάς, πάψε να αρπάζεις τα ξένα, πάψε να περιγελάς, να ψεύδεσαι, να μετεωρίζεσαι. Κανένας ας μη σε εξαπατά· διότι κανείς από όσους πράττουν τέτοια δεν θα εισέλθει στη βασιλεία των ουρανών. Εάν όμως επιθυμείς να είσαι μαζί με τους δαίμονες και να εισέλθεις στη γέεννα του πυρός, τότε πράττε όπως θέλεις, ζήσε όπως βούλεσαι, κανείς δεν σε κωλύει· απόλαυσε τον κόσμο και τις αισχρές επιθυμίες του, την πορνεία, τη μοιχεία, τη μέθη, την ακολασία και κάθε δαιμονική ηδονή· κανείς δεν σε εμποδίζει. Διότι εσένα τα Ευαγγέλια δεν σε πείθουν, ο νόμος δεν σε σωφρονίζει, οι προφήτες δεν σε ελέγχουν, οι απόστολοι δεν σε κάνουν να εντραπείς, οι νουθεσίες των πατέρων δεν σε ωφελούν, η συναναστροφή των αδελφών δεν σε αποτρέπει· απέβαλες εντελώς κάθε ντροπή, το πρόσωπό σου πήρε την όψη της πόρνης.

ΣΤ΄. Επειδή λοιπόν και αυτοί συλλαμβάνονται από τους προφητικούς ελέγχους, θα ακούσουν όσα λέγονταν παλαιότερα στους ομόφρονές τους Ιουδαίους κατά τον ονειδισμό τους: Απέκτησες όψη πόρνης, φέρθηκες αναίσχυντα απέναντι σε όλους. Εξογκούμενοι και επαιρόμενοι από το κακό της αναισχυντίας, και απειθώντας στον Κύριο, θα πουν βεβαίως: Απομακρύνσου από εμάς, δεν θέλουμε να γνωρίζουμε τις οδούς σου.

Ποια λογική υπαγορεύει να δίνουν κατευθύνσεις αυτοί που βρύουν από τα έλκη της αθεΐας, που έχουν σαπίσει και αναδίδουν δυσωδία από τους μώλωπες της απιστίας και πάσχουν από ανίατες και δυσθεράπευτες ασθένειες, σε εκείνους που είναι εύρωστοι στην υγιή πίστη, δήθεν για την πνευματική τους ρώμη και ευεξία; Αλλά αυτά, καθώς είναι παράλογα και γεμάτα από μέγιστη ατοπία, όπως και οι τερατολογίες εκείνων που τα επαινούν, οι οποίες είναι γεμάτες από πολλή ανοησία και φλυαρία, όντας όμοια με μύθους γραιών και μην έχοντας καμία διαφορά από παιδικά ψελλίσματα και παιχνίδια, πρέπει να τα αγνοήσουμε, αφού ήδη έχουν ελεγχθεί και ανατραπεί με μεγάλη επιμέλεια και σύνεση από τους προκατόχους μας. Ας εξετάσουμε όμως τα όσα λέγονται στη συνέχεια. Προσθέτουν, λοιπόν: «Γι' αυτό και η Εκκλησία του Θεού παρέμεινε ακύμαντη για όχι λίγα χρόνια, διαφυλάσσοντας το ποίμνιο πιο ειρηνικά...». Ποιος έχει χάσει τόσο τα λογικά του, ποιος έχει φτάσει στο έσχατο σημείο παραφροσύνης, ώστε να τολμά να αποφαίνεται τέτοια πράγματα; Όμως αυτοί, έχοντας αποβάλει τελείως τον φόβο του Θεού και με άγνωστο το τι είδους συνείδηση έχουν, πλάθοντας αυτά τα ψεύδη κενολογούν, χωρίς καν να φοβούνται τον περίγελο όσων γνωρίζουν ή να αποφεύγουν τους ονειδισμούς των ευσεβών και σωφρόνων. Όντως, απέκτησαν όψη πόρνης· συμπεριφέρθηκαν με αναισχυντία προς όλους. Διότι, έχοντας σκληρύνει τις ψυχές τους από την αναίδεια, δεν έχουν καμία απολύτως προθυμία να χρησιμοποιήσουν τον λόγο όπως πρέπει.

Αλίμονο για την αισχρότητα, τι έπαθες, τι είδες! Η όψη της πόρνης έγινε για σένα κάτι το ξακουστό και το περίδοξο. Και χάθηκε από εσένα εκείνη η απέριττη ομορφιά και η σεμνότητα των τρόπων και ο σώφρων και εγκρατής προηγούμενος τρόπος ζωής σου, ενώ το πρόσωπό σου έγινε επιτηδευμένο και αλλοιώθηκε με αλοιφές και φάρμακα, και έχεις διασκευαστεί για τρυφηλή ζωή και έχεις μεταβληθεί σε ακόλαστο ήθος· διότι αυτοί που σε βίασαν μετέπλασαν εσένα, που πρώτα ήσουν ανεπιτήδευτα όμορφη και αξιοθαύμαστη και αξιαγάπητη στην όψη, σε σχήμα εταίρας. Πότε θα ανανήψεις από αυτή την άμορφη ευμορφία και την άσχημη μορφή και το επιτηδευμένο βλέμμα και βάδισμα; Ή ποιος είναι αυτός που θα σε βγάλει από αυτές τις βίαιες και τυραννικές περιπλοκές και θα σε επαναφέρει στην πρώτη σου, ανόθευτη διαγωγή; Διότι τώρα πια κινδυνεύουμε να μετατρέψουμε τον οίκτο σε γέλιο, βλέποντάς σε να συναναστρέφεσαι με αυτούς που δεν πρέπει και μη μπορώντας να υποφέρουμε τη χρονιότητα αυτής της ασχημοσύνης. Αλλά ας είναι.

Διότι κάποιος από τους μοναχούς και ιερείς, ω των συμφορών μου, αφού περιφρόνησε μεν τον Θεό, αποθρασύνθηκε δε και απέναντι στην ανθρώπινη κατακραυγή και, σύμφωνα με τον προφητικό λόγο, πήρε όψη πόρνης, απέβαλε το άγιο σχήμα. Και αφού έγινε κρεοφάγος αντί για νηστευτής, και ασελγής αντί για σώφρων, ή μάλλον αντί για δάσκαλος της σωφροσύνης, συζεί με γυναίκα και επιδεικνύει απροκάλυπτα την ασέλγειά του. Και αυτό βέβαια είναι άξιο πολλών δακρύων, αλλά ωστόσο είναι πιο ανεκτό σε σύγκριση με όσα πρόκειται να ειπωθούν. Άκουσε, λοιπόν, αυτό που κατεξοχήν παροργίζει τον Θεό και λυπεί εμάς, εσύ που είσαι ο μόνος που έχει τη δύναμη να το διορθώσει.

Διότι όσο ο Μεθόδιος συγκαταλεγόταν μεταξύ των ζώντων, ούτε ο άρχοντας άφησε να εκραγεί η ωδίνη της καρδιάς του, αλλά κρατούσε τον βασιλίσκο κρυμμένο και τρεφόμενο μέσα στα αυγά των ασπίδων, ούτε η θεία δίκη επέφερε τη δική της μάστιγα, αλλά, αν και κρατούσε τεντωμένο το τόξο και ακόνιζε τη ρομφαία, δεν είχε ακόμη εξαπολύσει το βέλος στην καρδιά του εχθρού, ούτε είχε υψώσει το χέρι για να καταφέρει το πλήγμα. Όταν όμως ο άγιος αναχώρησε και όλη η κακία ήταν πλέον παρούσα, μη καλύπτοντας την ασχημοσύνη κάτω από παραπέτασμα και προσωπείο, αλλά δείχνοντας αναίδεια με πρόσωπο πόρνης και εγείροντας διωγμό εναντίον των Ορθοδόξων, τότε βεβαίως και ο Θεός δεν παρέλειψε να τιμωρήσει τον άρχοντα. Αλλά αυτά βέβαια θα αναφερθούν αργότερα.