Πατερικές αναφορές στο ΙΕΡΕΜΙΑΣ 31:10

Και πάλι έχει ειπωθεί: «Επικατάρατος όποιος επιτελεί το έργο του Κυρίου με αμέλεια»· για τον λόγο αυτόν αποφεύγαμε και αναβάλλαμε να σε δεχτούμε, όχι επειδή δεν επιθυμούμε τη σωτηρία τη δική σου και όλων όσοι πιστεύουν στον Χριστό, αλλά για να μην υποστούμε εμείς μεν τιμωρία από τον Θεό για επιπολαιότητα —επειδή σε αποδεχθήκαμε βιαστικά και όπως έτυχε— και εσένα δε να σε καταστήσουμε υπόλογο σε βαρύτερη τιμωρία, εάν σε δεχτούμε τώρα εύκολα, χωρίς να έχεις διδαχθεί το βάρος και την αυστηρότητα της υποσχέσεως, και αργότερα αποδειχθείς χαλαρός και ράθυμος. Γι' αυτό ακριβώς, όπως έχει ειπωθεί, οφείλεις να γνωρίσεις την αιτία της αποταγής, δηλαδή το τι πρέπει να κάνεις. Η αποταγή, λοιπόν, δεν συνιστά τίποτε άλλο παρά υπόσχεση σταυρού και θανάτου.

Απόκριση: Εάν η αμφιβολία γεννά βλάβη στην ψυχή, δεν υπάρχει καμία ανάγκη να επιμένει κανείς σε αυτήν. Εάν όμως δεν προκαλεί βλάβη, δεν πρέπει να αποκάμει ούτε να αδιαφορήσει, επειδή κατακρίνεται ως ράθυμος. Διότι λέγει: «Επικατάρατος είναι εκείνος που επιτελεί τα έργα του Κυρίου με αμέλεια». Οφείλει δε να παρακαλεί τον Θεό να συνεργήσει στην απαλλαγή, σύμφωνα με το συμφέρον.

Ερώτηση 150. Εάν όμως από αμέλεια δεν δώσει στον αδελφό τα αναγκαία; Απόκριση. Η καταδίκη γι' αυτό είναι φανερή από τα λόγια του Κυρίου, ο οποίος είπε: «Φύγετε από εμένα, οι καταραμένοι, στο αιώνιο πυρ, το οποίο έχει ετοιμαστεί για τον διάβολο και τους αγγέλους του. Διότι πείνασα, και δεν μου δώσατε να φάω· δίψασα», και τα εξής· καθώς και από το ότι: «Επικατάρατος είναι καθένας που εκτελεί τα έργα του Κυρίου με αμέλεια».

Ερώτηση ΡΞΘ΄. Εάν ένας νεότερος αδελφός λάβει την εντολή να διδάξει κάτι σε κάποιον μεγαλύτερο στην ηλικία, πώς πρέπει να του συμπεριφερθεί; Απόκριση. Σαν να εκπληρώνει διακονία σύμφωνα με την προσταγή του Δεσπότου Θεού· φοβούμενος αφενός μήπως υποπέσει στην καταδίκη Εκείνου που είπε: «Επικατάρατος καθένας που εκτελεί τα έργα του Κυρίου με αμέλεια», και προφυλάσσοντας τον εαυτό του αφετέρου, μήπως τυχόν τυφλωθεί και πέσει στην καταδίκη του διαβόλου.

Σύμφωνο με αυτό θεωρούμε ότι είναι το λεγόμενο από τον Ιερεμία: Επικατάρατος όποιος εκτελεί τα έργα του Κυρίου με αμέλεια και όποιος αποσύρει τη μάχαιρά του από το αίμα. Διότι αυτός που πρόκειται να αποφύγει το βάρος της κατάρας, οφείλει να μην αναπαύει ποτέ την πνευματική μάχαιρα από το αίμα τέτοιου είδους αμαρτωλών. Τέτοιο, λοιπόν, είναι και αυτό που αναφέρθηκε τώρα σχετικά με το πρωί. Αλίμονο σε εκείνον, ο οποίος, προερχόμενος από το σκοτάδι και τη νύχτα της άγνοιας, μετά την παιδική του ηλικία, και ενώ ο λόγος έχει πλέον ανατείλει μέσα του, αμέσως μόλις εγερθεί από τον ύπνο, επιδιώκει το σίκερα.

Μην επιτρέψεις σε άλλον να εκτελέσει τα έργα που σου αναλογούν, ώστε να μην αφαιρεθεί ο μισθός από εσένα και δοθεί σε άλλον, και με τον δικό σου πλούτο δοξαστεί κάποιος άλλος, ενώ εσύ θα ταπεινωθείς. Να πράττεις τα έργα της διακονίας σου ευσχημόνως και επιμελώς, ωσάν να διακονείς τον Χριστό. Διότι, λέγει, επικατάρατος είναι καθένας που επιτελεί τα έργα του Κυρίου με αμέλεια. Να φοβάσαι την άσκοπη και περιφρονητική παράχρηση, έστω και αν φαίνονται ευτελή τα διακονήματα που βρίσκονται στα χέρια σου, έχοντας κατά νουν ότι ο Θεός επιβλέπει. Μέγα είναι το έργο της διακονίας, και πρόξενος της βασιλείας των ουρανών.

Επικατάρατος είναι καθένας που πράττει τα έργα του Κυρίου με αμέλεια. Παντού δε πρέπει να φυλαγόμαστε, μήπως, με την πρόφαση μίας εντολής, φανεί ότι καταλύουμε κάποια άλλη. Διότι δεν είναι πρέπον σε εμάς ούτε να μαχόμαστε, ούτε να διαπληκτιζόμαστε με τους αγνώμονες· επειδή ο δούλος του Κυρίου δεν πρέπει να μάχεται, αλλά αυτός που υφίσταται αγνωμοσύνη από τους κατά σάρκα συγγενείς οφείλει να θυμάται τον Κύριο που είπε ότι, δεν υπάρχει κανείς που να άφησε οικία, ή αδελφούς, ή αδελφές, ή πατέρα, ή μητέρα, ή γυναίκα, ή τέκνα, ή αγρούς, όχι απλώς, αλλά εξαιτίας εμού και του Ευαγγελίου, ο οποίος δεν θα λάβει εκατονταπλάσια κατά τον παρόντα καιρό, και στον ερχόμενο αιώνα ζωή αιώνια.

Διότι, λέγει, επικατάρατος είναι καθένας που επιτελεί τα έργα του Κυρίου με αμέλεια.

Επικατάρατος είναι καθένας που επιτελεί τα έργα του Κυρίου με αμέλεια. Διότι όχι μόνο εκδιώκονται από τη βασιλεία, αλλά και υφίστανται εκείνη τη φρικτή και φοβερή απόφαση του Κυρίου εναντίον τέτοιων ανθρώπων: «Πορευθείτε μακριά μου, οι καταραμένοι, στο πυρ το αιώνιο, το οποίο είναι ετοιμασμένο για τον διάβολο και τους αγγέλους του». Εάν, λοιπόν, αυτοί που προσφέρουν τη φροντίδα και τη διακονία βρίσκουν τόσο μεγάλο κέρδος από τον ζήλο τους, και δέχονται τόσο μεγάλη καταδίκη για την αμέλειά τους· πόσος αγώνας άραγε χρειάζεται για εκείνους που δέχονται τη διακονία, προκειμένου να αποδείξουν τους εαυτούς τους άξιους της προσωνυμίας των αδελφών του Κυρίου; Σύμφωνα με τη διδασκαλία του Κυρίου, ο οποίος είπε: «Διότι όποιος πράξει το θέλημα του Πατέρα μου που βρίσκεται στους ουρανούς, αυτός είναι και αδελφός μου και αδελφή και μητέρα».

Και αλλού: «Επικατάρατος, λέγει, είναι εκείνος που πράττει τα έργα του Κυρίου με αμέλεια». Εάν λοιπόν αυτός που πράττει με αμέλεια είναι επικατάρατος, άρα εκείνος που δεν πράττει, τίνος είναι άξιος;

Και αλλού εκθέτει πιο ξεκάθαρα αυτήν την καταδίκη, λέγοντας: «Πορευθείτε από εμένα, οι καταραμένοι, στο πυρ το αιώνιο, το οποίο είναι ετοιμασμένο για τον διάβολο και τους αγγέλους του». Και παραθέτει ως αιτία όχι την τέλεση κάποιου από τα απαγορευμένα έργα, αλλά την έλλειψη των επιβεβλημένων, λέγοντας: «Διότι πείνασα, και δεν μου δώσατε να φάω· δίψασα, και δεν μου δώσατε να πιω», και τα εξής. Και πολλά παρόμοια θα μπορούσε να βρει κανείς προς απόδειξη του ότι δεν είναι άξιοι θανάτου μόνο όσοι πράττουν τα πονηρά, για τους οποίους ετοιμάστηκε το άσβεστο πυρ, και μαζί με τους οποίους καταδικάζονται και όσοι αδρανούν ως προς τα καλά έργα, αλλά και εκείνοι που τα πράττουν με αμέλεια. Διότι είναι γεγραμμένο: «Επικατάρατος καθένας που πράττει τα έργα του Κυρίου με αμέλεια». Θα ήταν δε κατάλληλη ευκαιρία να θυμηθούμε και τον Ιωάννη, ο οποίος λέει προς εκείνους που έλαβαν την άφεση των αμαρτιών διά του βαπτίσματος: «Γεννήματα εχιδνών, ποιος σας υπέδειξε να αποφύγετε τη μέλλουσα οργή; Κάντε, λοιπόν, καρπούς άξιους της μετάνοιας».

«Και μην σκεφθείτε να λέτε μέσα σας: "Έχουμε πατέρα τον Αβραάμ"· διότι σας λέω ότι ο Θεός μπορεί από αυτές τις πέτρες να αναδείξει τέκνα στον Αβραάμ. Ήδη δε η αξίνα βρίσκεται στη ρίζα των δέντρων. Κάθε δέντρο, λοιπόν, που δεν κάνει καλό καρπό, κόβεται και ρίχνεται στη φωτιά». Καθένα από αυτά δεν υποδηλώνει την εκτέλεση κάποιου κακού, αλλά την αδράνεια απέναντι στην επιταγή της θεοσέβειας. Διότι, εάν είναι επικατάρατος καθένας που εκτελεί τα έργα του Κυρίου με αμέλεια, επειδή δεν τα έπραξε με την πρέπουσα προθυμία, πόσο μάλλον επικατάρατοι είναι εκείνοι που ούτε καν καταδέχθηκαν να πράξουν το αγαθό με οποιονδήποτε τρόπο; Και δικαίως ακούνε: «Φύγετε από εμένα, οι καταραμένοι, στο πυρ το αιώνιο, το οποίο είναι ετοιμασμένο για τον διάβολο και για τους αγγέλους του». Όπως γίνεται φανερό από όλα αυτά, απαιτείται αναγκαστικά μεγαλύτερη ταχύτητα και άοκνη σπουδή, συνοδευόμενη από αγαθή και απερίσπαστη επιθυμία ως προς τις εντολές του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, ώστε να γίνουμε και εμείς άξιοι του μακαρισμού, καθώς είπε ο ίδιος ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, ο μονογενής Υιός του ζώντος Θεού: «Μακάριοι όσοι πεινούν και διψούν για τη δικαιοσύνη, διότι αυτοί θα χορτασθούν».

Εφόσον λοιπόν είχε αρχίσει η επιστροφή των Σαμαρειτών, και καθώς αναμένονταν από στιγμή σε στιγμή -διότι ως Θεός γνώριζε ότι θα έλθουν- είναι ολοκληρωτικά και εξ ολοκλήρου προσηλωμένος στη σωτηρία των καλεσμένων, και δεν κάνει κανένα λόγο για την τροφή του σώματος, αν και ήταν κουρασμένος «από την οδοιπορία», όπως έχει γραφτεί, ώστε πάλι μέσω αυτού να ωφελήσει τους διδασκάλους των εκκλησιών, και να τους πείσει να περιφρονούν κάθε κούραση, και να θεωρούν ανώτερη από τη φροντίδα για το σώμα τη μέριμνα για αυτούς που σώζονται· «Διότι αλίμονο», λέει ο προφήτης, «σε αυτούς που κάνουν το έργο του Κυρίου με αμέλεια». Για να μαθαίνουμε λοιπόν ότι ο Κύριος συνήθιζε να μένει νηστικός κυρίως σε τέτοιες περιστάσεις, παρουσιάζει τους μαθητές να ρωτούν, και σχεδόν να τον παρακαλούν ικετευτικά, ώστε να φάει κάτι λίγο από όσα είχαν προμηθευτεί, ως αναγκαία και απαραίτητη τροφή. «Διότι είχαν πάει στην πόλη για να αγοράσουν τρόφιμα», τα οποία και είχαν ήδη φέρει μαζί τους. <Εγώ έχω να φάω τροφή που εσείς δεν ξέρετε.> Με χάρη ο Σωτήρας διατυπώνει την απάντηση ξεκινώντας από τα παρόντα πράγματα. Και σχεδόν λέει κάπως συγκαλυμμένα, πως, αν γνώριζαν και οι ίδιοι ότι η μεταστροφή των Σαμαρειτών ήταν προ των πυλών, θα τον έπειθαν μάλλον να ασχοληθεί με αυτήν ως απόλαυση, παρά να τρέφει τη σάρκα.

Βεβαίως, ο νόμος θεωρούσε απαράδεκτα για θυσία τα τυφλά από τα θρέμματα, καθώς και τα χωλά και τα άρρωστα. Το μεν τυφλό υποδηλώνει αλληγορικά εκείνους που δεν έχουν τον θείο οφθαλμό στην καρδιά τους· το δε χωλό εκείνους που δεν γνωρίζουν να ορθοποδούν στις αγαθοεργίες· το δε άρρωστο εκείνους που εκπληρώνουν την υπηρεσία τους προς τον Θεό όχι με ευρωστία, αλλά χαλαρά και με αμέλεια. Ανέφερε άλλωστε κάπου και μέσω της φωνής του προφήτη: «Ουαί σε αυτούς που κάνουν το έργο του Κυρίου με αμέλεια». Πρέπει, επομένως, να έχουμε τον νου μας φωτισμένο, να ορθοποδούμε και να είμαστε ισχυροί. Διότι τότε θα είμαστε δεκτοί στον Κύριο και ιεροί ενώπιον του φιλάνθρωπου Θεού. <Και τώρα εξιλεώστε το πρόσωπο του Θεού σας, λέγει ο Κύριος Παντοκράτωρ, και παρακαλέστε Τον· από τα χέρια σας έγιναν αυτά· μήπως θα αποδεχθώ τα πρόσωπά σας, λέγει ο Κύριος Παντοκράτωρ;> Καλεί σε μετάνοια εκείνους που έχουν ασεβήσει, και επισημαίνει πολύ σωστά ότι πρέπει να αποτινάξουν από πριν την οργή για τις παρεκτροπές τους μέσω της μεταστροφής τους προς το καλύτερο. Διότι είναι αγαθός και ανορθώνει τους καταβεβλημένους, θεραπεύει το συντετριμμένο και επαναφέρει το πλανημένο.

Διότι δεν είναι μικρές οι συνέπειες της αμέλειας σε αυτά. Επειδή λέει η Γραφή: «Επικατάρατος είναι εκείνος που εκτελεί τα έργα του Θεού με αμέλεια». Και αυτό μπορεί να το κατανοήσει κανείς με σαφήνεια, εάν αναλογιστεί τον μακάριο Ιωνά και τη θάλασσα που μαίνονταν εναντίον του, καθώς και εκείνο το φοβερό και φρικτό κήτος που κινούνταν εναντίον του. Βρίσκω επίσης ότι και καθένας από τους αγίους φοβόταν το μέγεθος του θείου λειτουργήματος. Διότι ο μεν ιεροφάντης Μωυσής, όταν ο Θεός τον πρόσταξε να εξαποστείλει τον λαό, έχοντας αναμετρήσει τη δύναμη της ανθρώπινης φύσης και βλέποντας ότι η διακονία του κηρύγματος ήταν μεγαλύτερη από αυτήν, έλεγε: «Είμαι ισχνόφωνος και βραδύγλωσσος». Σε συμφωνία δε με αυτά, και ο μακάριος Ιερεμίας, όταν αποστελλόταν για να προφητεύσει, αναφωνεί: «Ω, Δέσποτα Κύριε, ιδού, δεν γνωρίζω να μιλώ, διότι είμαι πολύ νέος». Διότι, παρόλο που οι άγιοι αποτελούν για εμάς το ωραιότερο υπόδειγμα ευλάβειας όταν προφέρουν τέτοια λόγια, εντούτοις, ο τρόπος αυτής της δειλίας γεννά στους αδυνάμους έναν όχι μικρό ούτε ακίνδυνο δισταγμό. Γι' αυτό ο Θεός μας νουθετεί και μας προτρέπει να αποβάλλουμε τον φόβο, λέγοντας προς τον Μωυσή: «Ποιος έδωσε στόμα στον άνθρωπο, και ποιος έκανε τον δύσκωφο και τον κωφό, αυτόν που βλέπει και τον τυφλό; Δεν είμαι εγώ ο Κύριος ο Θεός; Και τώρα πήγαινε, και εγώ θα ανοίξω το στόμα σου».

Διότι, όπως γράφει ο πάνσοφος Παύλος: «Κανείς δεν λέει ανάθεμα τον Ιησού, παρά μόνον όποιος κατέχεται από τον Βεελζεβούλ». Πρέπει, λοιπόν, να αποφεύγουμε αυτούς που επιχειρούν και να σκέφτονται και να μιλούν με αυτόν τον τρόπο, αφού οι άθλιοι έχουν παραδώσει τους εαυτούς τους πριν από τους άλλους σε αναπόφευκτη καταδίκη. «Αμαρτάνοντας, μάλιστα, απέναντι στους αδελφούς και πληγώνοντας την αδύναμη συνείδησή τους, αμαρτάνουν απέναντι στον Χριστό», και κάνουν τον ζυγό τους ασήκωτα βαρύ, όπως λέει ο προφήτης Ιερεμίας. Αλλά δεν πρόκειται να παγιδευτούν στα δολώματά τους εκείνοι που έχουν πλουτίσει τον νου και την καρδιά τους με το νοητό και θείο φως. Θα γνωρίσει κανείς, επιπλέον, και την αρετή που απαιτείται για κάθε πράξη, καθώς και την αξιοθαύμαστη οδό. Διότι πρέπει, νομίζω, να προχωρεί κανείς προς αυτό με περίσκεψη, και όσα μεν πράγματα είναι πονηρά και κίβδηλα, και δεν συνάδουν με τους ιερούς νόμους, να τα θεωρεί απορριπτέα και να μην τα αγγίζει· όσα όμως οδηγούν σε έναν εξαίρετο και αξιοθαύμαστο τρόπο ζωής, να τα κρίνει άξια κάθε προθυμίας και να σπεύδει με ακμαιότητα να τα κατορθώσει. Διότι έχει γραφτεί: «Ουαί σε αυτούς που κάνουν το έργο του Κυρίου με αμέλεια».

Διότι είναι γραμμένο: «Αλίμονο σε εκείνους που εκτελούν το έργο του Κυρίου με αμέλεια». Εάν λοιπόν και αυτή καθαυτή η πράξη δεν μένει ατιμώρητη, αν δεν εκτελείται με επιμέλεια, ποια τιμωρία θα ακολουθήσει εκείνους που έχουν εντελώς παρεκκλίνει στο σημείο να μη θέλουν καθόλου να την πράξουν; Εμπρός λοιπόν, όπως ακριβώς είπε ένας από τους μαθητές του Σωτήρος, «Αφού αναζωστείτε τις οσφύες της διανοίας σας, μένοντας νηφάλιοι, να ελπίσετε απόλυτα στη χάρη που σας προσφέρεται κατά την αποκάλυψη του Ιησού Χριστού», χωρίς να συμμορφώνεστε με τις προηγούμενες επιθυμίες που είχατε μέσα στην άγνοιά σας, αλλά, σύμφωνα με τον Άγιο που σας κάλεσε, να γίνετε και εσείς άγιοι σε όλη τη διαγωγή σας. Διότι είναι γραμμένο ότι «Θα είστε άγιοι, επειδή εγώ είμαι άγιος». Διότι, όπως ακριβώς για τους κυβερνήτες των επίγειων πραγμάτων, οι πιο γνωστοί και από τους πιο στενούς συνεργάτες τους είναι όσοι είναι εξαιρετικά τολμηροί και έμπειροι στον πόλεμο, και εκείνοι που συνηθίζουν να διακρίνονται ιδιαίτερα στις πολεμικές παρατάξεις· έτσι και για τον πανάγιο Θεό, φίλοι θα ονομαστούν και κοντά Του θα βρίσκονται κατά τη διάθεση, όχι εκείνοι που έχουν εμπλακεί στις ακαθαρσίες της σάρκας και είναι περισσότερο προσκολλημένοι στις μέριμνες της παρούσας ζωής, αλλά εκείνοι που διαπρέπουν με τη λαμπρότητα των αρετών. Έπειτα, τι θα μπορούσε να υπάρχει, για όσους συνηθίζουν να σκέφτονται ορθά, καλύτερο από το να βρίσκονται σε αυτήν την κατάσταση; Ακόμη κι αν αναφέρει κάποιος τον επίγειο πλούτο, αυτός δεν είναι ασφαλής, δεν είναι με κανέναν τρόπο σταθερός και κινείται σαν σε ένα ολισθηρό μονοπάτι.

Και ότι τα έργα υποδηλώνουν τον εξαίρετο βίο και τα προστάγματα του Θεού, άκου τι λέει η θεία Γραφή: «Αλίμονο σε εκείνους που εκτελούν τα έργα του Κυρίου με αμέλεια». Ο δε μακάριος Δαβίδ, αποκαλώντας τις εντολές «οδούς», αναφωνεί: «Τις οδούς σου, Κύριε, γνώρισέ μου, και τις τρίβους σου δίδαξέ με».

Το ότι έπρεπε να του πει να βαδίζει χωρίς να στρέφει το βλέμμα πίσω, σημαίνει ίσως το να μην επιλέξει κανείς, μέσω των επιστροφών στη φαυλότητα, να φρονεί τα ίδια πάλι με αυτούς που οδηγήθηκαν στην καταδίκη του πυρός εξαιτίας της ακολασίας («Διότι κανείς», λέει, «που έβαλε το χέρι του στο άροτρο και στρέφεται προς τα πίσω, δεν είναι κατάλληλος για τη βασιλεία των ουρανών»)· αλλά ότι πρέπει να κρατιόμαστε σταθερά στον δρόμο της σωτηρίας, χωρίς να περισπώμαστε εδώ κι εκεί, διατηρώντας μέσα μας όχι έναν νου ελαφρύ και ευμετάβολο από τις μάταιες φαντασιώσεις των κοσμικών επιθυμιών, αλλά έναν νου τέλειο και άγρυπνο, πάντοτε ασκημένο στο να κοιτάζει ευθεία. Και θα πω κάτι ακόμη μεγαλύτερο· διότι ο άγγελος δεν λέει μόνο ότι πρέπει πλέον να βαδίζει χωρίς να κοιτάζει πίσω· αλλά πρόσθεσε με ωφέλιμο τρόπο το: «Μη σταθείς πουθενά σε όλη την περίχωρο. Φύγε να σωθείς στο βουνό, για να μην καταστραφείς μαζί τους.» ΠΑΛΛ. Και τι άραγε να θέλει να δηλώσει το: «Μη σταθείς πουθενά σε όλη την περίχωρο;» ΚΥΡ. Πιστεύω ότι το να είναι κανείς νωθρός και αδρανής όταν πρέπει να πετάξει μακριά από το κακό, είναι σφαλερό και επιζήμιο. ΠΑΛΛ. Εξήγησέ μου πώς. ΚΥΡ. Ο προφητικός λόγος είπε: «Ουαί σε όσους εκτελούν το έργο του Κυρίου με αμέλεια. —Τρέχετε, λοιπόν, για να το κατακτήσετε,» όπως λέει κάπου και ο ίδιος ο θεσπέσιος Παύλος.

Το ότι πρέπει να είμαστε τέτοιοι το υποδήλωνε πάλι ο νόμος λέγοντας: «Εάν οικοδομήσεις νέο σπίτι, θα κατασκευάσεις στηθαίο στο δώμα σου. Και δεν θα προκαλέσεις φόνο στο σπίτι σου, εάν κάποιος πέσει από αυτό.» Διότι, όπως ακριβώς ένα σπίτι είναι άσχημο όταν στερείται το στηθαίο και δεν έχουν προστεθεί σε αυτό τα τελειώματα της οροφής, με τον ίδιο τρόπο, νομίζω, κάθε καλό μας έργο είναι εντελώς ατελές, εάν δεν οδηγηθεί στο πρέπον τέλος του· και όχι μόνο αυτό, αλλά θα ακολουθήσει και κίνδυνος για όσους δείχνουν ραθυμία. Διότι αυτό, νομίζω, σημαίνει το να γλιστρήσει κάποιος από το σπίτι. «Διότι αλίμονο», λέει, «σε εκείνους που εκτελούν το έργο του Κυρίου με αμέλεια». Μέσα από αναρίθμητες, λοιπόν, διατάξεις ο νόμος μάς οδηγεί προς το συμφέρον μας. Και δεν προσφέρει ακόμη την πιο στερεή τροφή που αρμόζει σε ώριμους άνδρες, αλλά σαν να είμαστε νήπια μας ανατρέφει με γάλα, καθοδηγώντας σταδιακά τους αρχαιότερους στο μυστήριο του Χριστού.

Αλλά και αν σε κάποιον τυχόν φανεί ότι υπάρχει κάταγμα ποδιού ή κάταγμα χεριού, ας απομακρυνθεί, λέει, και ας καταταχθεί μαζί με τους άλλους, επειδή ο λόγος μας οδηγεί να εννοήσουμε, στο πρόσωπο αυτού που ενδεχομένως έχει συνθλιμμένο το πόδι ή το χέρι, αλλά δεν ασθενεί ολοκληρωτικά, εκείνον που δεν μπορεί να προχωρήσει πλήρως στα έργα, ούτε βέβαια έχει εντελώς αδιάβλητο το βάδισμά του, δηλαδή την ενέργειά του, αναφέρομαι στην πολιτεία και στη ζωή την απολύτως σύμφωνη με τον νόμο. Αυτοί πάλι θα μπορούσαν να είναι είτε εκείνοι που εκτελούν το έργο του Κυρίου με αμέλεια, στους οποίους έχει απαγγελθεί το «ουαί» μέσω της φωνής του προφήτη, είτε εκείνοι που δεν επιδιώκουν το δίκαιο με δίκαιο τρόπο, σύμφωνα με όσα είναι γεγραμμένα. Πρόσεξε δε ότι με τη νοητή και ολοκληρωτική χωλότητα, ακόμη και η μέτρια αναπηρία του σκέλους βρίσκεται σε ίση μοίρα, και λογίζεται ως το ίδιο ακριβώς πράγμα.

Διότι είναι γραμμένο: «Θα δοξάσω εκείνους που με δοξάζουν, ενώ εκείνος που με καταφρονεί θα ατιμαστεί». Επειδή εσύ μεν, ως άνθρωπος, κατανοείς τα φαινόμενα, Αυτός όμως, ως Θεός, γνωρίζει τα βάθη της καρδιάς σου και βλέπει από πριν τις σκέψεις σου. Διότι δεν υπάρχει κανένα κτίσμα αόρατο ενώπιόν Του. Και πώς τολμούν να εγκαταλείπουν τη σύναξη και να φεύγουν πριν από την απόλυση δίχως μεγάλη ανάγκη; Άραγε, αν είχες προσκληθεί στο δείπνο ενός πλούσιου άνδρα, θα τολμούσες να σηκωθείς από το μέσο όσων συνέτρωγαν και να πας στο σπίτι σου; Δεν θα παρέμενες στη θέση σου μέχρι να σηκωθούν όλοι ομόθυμα; Ας φοβηθούμε, λοιπόν, αγαπητοί, διότι είναι γραμμένο: «Επικατάρατος είναι όποιος εκτελεί τα έργα του Κυρίου με αμέλεια». Ας σπεύσουμε, επομένως, σε τούτο τον σύντομο και πονηρό αιώνα να γίνουμε ευάρεστοι στον Κύριο, ώστε να κληρονομήσουμε την αιώνια βασιλεία. Διότι Αυτός είναι ο Άγιος, ο οποίος αναπαύεται στους αγίους, και δίνει μακροθυμία στους ολιγόψυχους. Σε Αυτόν ανήκει η δόξα στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

ΚΖʹ. ΟΤΙ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΚΟΠΙΑΣΤΙΚΟ ΓΙΑ ΤΟΝ ΘΕΟ ΝΑ ΕΡΓΑΖΕΤΑΙ «Το να εργάζεται κανείς βέβαια και να διοικεί και να ευεργετεί και να προνοεί και τα παρόμοια, για μεν τους οκνηρούς, τους άφρονες, τους αδύναμους και τους κακούργους ίσως είναι επαχθή, ανάμεσα στους οποίους συγκατέλεξε τον εαυτό του ο Επίκουρος, έχοντας τέτοιες αντιλήψεις για τους θεούς· για τους σπουδαίους όμως, τους συνετούς, τους δυνατούς και τους σώφρονες, όπως ακριβώς οφείλουν να είναι οι φιλόσοφοι (και πόσο μάλλον οι θεοί;), αυτά όχι μόνο δεν είναι δυσάρεστα και αποκρουστικά, αλλά είναι και εξαιρετικά τερπνά και τα πλέον επιθυμητά από όλα, αφού γι’ αυτούς η αμέλεια και η αναβολή της πράξης οποιουδήποτε καλού αποτελεί όνειδος, όπως ακριβώς και εκείνους ο ποιητής νουθετεί συμβουλεύοντας: "να μην τα αναβάλλεις για το αύριο", και επιπλέον απειλώντας: "πάντοτε ο αναβλητικός άνδρας παλεύει με τις συμφορές"· ενώ εμάς μας διδάσκει με πιο ιεροπρεπή τρόπο ο προφήτης, λέγοντας ότι τα έργα της αρετής είναι όντως θεοπρεπή, και θεωρώντας αποτρόπαιο εκείνον που τα παραμελεί: "Διότι επικατάρατος (λέει) είναι εκείνος που εκτελεί τα έργα του Κυρίου με αμέλεια". Έπειτα, και για τους αμαθείς σε οποιαδήποτε τέχνη και για τους λιγότερο καταρτισμένους, εξαιτίας της έλλειψης πείρας και της απουσίας τριβής με τα έργα, προκύπτει κόπος στις προσπάθειές τους· όσοι όμως προοδεύουν, και πολύ περισσότερο οι τέλειοι, καθώς κατορθώνουν εύκολα αυτά με τα οποία καταπιάνονται, αγάλλονται και θα προτιμούσαν μάλλον να πράττουν, να επιτελούν και να ολοκληρώνουν τα συνήθη τους έργα παρά να αποκτήσουν όλα τα ανθρώπινα αγαθά.»

Και ως προς εκείνους που είναι ράθυμοι στην προαίρεση και αδύναμοι στους λογισμούς τους, ο διάβολος τους βλέπει και τους πολεμάει με σφοδρότητα εξ αρχής, ώστε να εγείρει εναντίον τους πειρασμούς σκληρούς και ισχυρούς, προκειμένου να τους κάνει να γευτούν τους τρόπους της πονηρίας του από την αρχή του δρόμου, ώστε από τον πρώτο αγώνα να τους κυριεύσει δειλία, και να τους φανεί ο δρόμος τους τραχύς και δύσβατος και να πουν το εξής: «Εάν και η αρχή είναι τόσο δυσχερής και σκληρή, ποιος μπορεί να υποφέρει να αντιμετωπίσει μέχρι το τέλος της τους πολλούς αγώνες που είναι ταγμένοι στο μέσο της;» Και έκτοτε δεν μπορούν πάλι να σταθούν όρθιοι ή να προχωρήσουν μπροστά, ούτε καν να δουν κάτι άλλο εξαιτίας της πίεσης από τη φροντίδα γι' αυτά. Και για λίγο σφίγγει τον πόλεμό του ο διάβολος εναντίον τους, για να φύγουν με αυτόν τον τρόπο, ή μάλλον ο ίδιος ο Θεός είναι που του παραχωρεί να υπερισχύει εναντίον τους, χωρίς να τους βοηθάει σε τίποτα, διότι εισήλθαν στον αγώνα του Κυρίου με δισταγμό και ψυχρότητα. Διότι λέει η Γραφή: «Επικατάρατος όποιος κάνει τα έργα του Κυρίου με αμέλεια και κρατάει το χέρι του μακριά από το αίμα», και πάλι: «Εγγύς ο Κύριος σε αυτούς που Τον φοβούνται».

Και προς ολίγον εντείνει ο διάβολος τον πόλεμό του εναντίον τους, ώστε έτσι να τραπούν σε φυγή. Ή μάλλον, ο ίδιος ο Θεός είναι που του επιτρέπει να υπερισχύει εναντίον τους και δεν τους βοηθά σε τίποτα. Διότι με δισταγμό και ψυχρότητα εισήλθαν στον αγώνα του Κυρίου. Διότι λέγει η Γραφή: «Επικατάρατος καθένας που εκτελεί τα έργα του Κυρίου με αμέλεια, και συγκρατεί το χέρι του από το αίμα»· και πάλι: «Κοντά είναι ο Κύριος σε εκείνους που Τον φοβούνται». Διότι ο Θεός παραγγέλλει να αντιμετωπίζουμε τον διάβολο χωρίς φόβο και ψυχρότητα, λέγοντας: «Άρχισε, λοιπόν, να τον εξολοθρεύεις και όρμησε εναντίον του για πόλεμο, και συμπλέξου μαζί του ανδρεία. Και εγώ θα αρχίσω να βάζω τον φόβο σου σε όλους τους εχθρούς σου κάτω από τον ουρανό, λέγει ο Κύριος». Διότι, εάν δεν πεθάνεις εκούσια αισθητό θάνατο για την αγαθότητα του Θεού, πρόκειται να πεθάνεις ακούσια νοητό θάνατο από τον Θεό.

Σύντομος είναι ο παρών καιρός, αγαπητοί· ας νήψουμε, ας γρηγορήσουμε, ας συγκροτήσουμε τους εαυτούς μας, ας επιδείξουμε κάθε γνήσιο ζήλο απέναντι σε όλους, ας γίνουμε ευλαβείς σε όλα· είτε πρέπει να ακούμε τα θεία λόγια, είτε να προσευχόμαστε, είτε να προσερχόμαστε, είτε να κάνουμε οτιδήποτε άλλο, αυτό ας γίνεται με φόβο και τρόμο, για να μην επισύρουμε πάνω μας κατάρα εξαιτίας της ραθυμίας. Διότι λέει η Γραφή, επικατάρατος είναι καθένας που επιτελεί το έργο του Κυρίου με αμέλεια.

Άγγελοι και αρχάγγελοι παρίστανται, θρόνοι, κυριότητες, αρχές και εξουσίες, αναπέμποντας αίνο· όλη η γη από τα πέρατα έως τα πέρατα δοξολογεί, υμνεί και επευφημεί τον σαρκωθέντα Θεό. Διότι ο μεν πρώτος Αδάμ γέμισε από αναρίθμητες κατάρες· τούτος όμως, αντίθετα με εκείνον, γέμισε από πολλή ευλογία. Εκείνος άκουσε: «Επικατάρατος είσαι στα έργα σου»· και ο μεταγενέστερός του πάλι: «Επικατάρατος είναι όποιος εκτελεί τα έργα του Κυρίου με αμέλεια»· και, «Επικατάρατος είναι όποιος δεν εμμένει σε όλα όσα είναι γραμμένα σε τούτο το βιβλίο»· και, «Επικατάρατος είναι όποιος κρεμάται επί ξύλου».

Και ποιος, ακούγοντας τον Δαβίδ να λέει, δεν φοβάται: «Μία φορά μίλησε ο Θεός, αυτά τα δύο άκουσα, ότι η δύναμη ανήκει στον Θεό, και σε Εσένα, Κύριε, ανήκει το έλεος· διότι εσύ θα ανταποδώσεις στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του». Και πάλι τον Εκκλησιαστή να λέει: «Το τέλος του λόγου, άκουσε το παν: τον Θεό να φοβάσαι και τις εντολές του να τηρείς, διότι αυτό είναι το καθήκον κάθε ανθρώπου· επειδή κάθε έργο ο Θεός θα το φέρει σε κρίση, μαζί με καθετί το κρυφό, είτε είναι αγαθό είτε είναι πονηρό». Και ποιος, ακούγοντας τον Απόστολο να λέει παρόμοια λόγια, δεν τρέμει: «Διότι όλοι μας πρέπει να παραστούμε ενώπιον του βήματος του Χριστού, για να λάβει ο καθένας την ανταπόδοση για όσα έπραξε μέσω του σώματός του, είτε αγαθό είτε κακό». Ποιος, λοιπόν, δεν θα θρηνήσει για την απιστία μας και την τύφλωση της ψυχής μας, αφού, παρόλο που τα ακούμε όλα αυτά, δεν μετανοούμε και δεν κλαίμε πικρά για την τόσο μεγάλη μας αμέλεια και ραθυμία; Αυτήν ακριβώς προβλέποντας ο Ιερεμίας έλεγε: «Επικατάρατος είναι εκείνος που κάνει τα έργα του Κυρίου με αμέλεια». Διότι, εάν φροντίζαμε για τη σωτηρία των ψυχών μας, θα τρέμαμε τον λόγο του Κυρίου και θα σπεύδαμε να τηρήσουμε τις εντολές του, μέσω των οποίων και θα σωζόμασταν. Εμείς όμως, ενώ ακούμε τον Κύριο να λέει: «Εισέλθετε από τη στενή πύλη, αυτήν που οδηγεί στη ζωή», προτιμήσαμε την πλατιά και ευρύχωρη, η οποία οδηγεί στην απώλεια.

Και λοιπόν, γνωρίζοντας ότι η επιστασία και η οικονομία των ψυχών που ανέλαβες, είναι τέχνη τεχνών και επιστήμη επιστημών, κατά τον Γρηγόριο τον Θεολόγο, μην αμελείς· «Διότι επικατάρατος είναι καθένας που εκτελεί το έργο του Κυρίου με αμέλεια»· αλλά να μιμείσαι εκείνον τον ποιμένα, ο οποίος προσπαθεί να βγάλει από το στόμα του λιονταριού, όχι μόνο ολόκληρο το πρόβατο, αλλά ακόμη κι αν τύχει να είναι μόνο δύο πόδια, ή ένα κομμάτι από το αυτί του, όπως λέει ο Αμώς: «Όπως ακριβώς, όταν ο ποιμένας αποσπάσει από το στόμα του λιονταριού δύο πόδια, ή τον λοβό του αυτιού, έτσι θα αποσπαστούν και οι υιοί του Ισραήλ»· έτσι και εσύ, Πνευματικέ, όσο σου είναι δυνατόν, αγωνίσου με χίλιους τρόπους να βγάλεις από το στόμα του νοητού λιονταριού, του διαβόλου, τους άθλιους αμαρτωλούς, ακόμη κι αν είναι καταρρακωμένοι και απελπισμένοι από τις αμαρτίες· όπως σου παραγγέλλει και ο Ιωάννης της Κλίμακος, λέγοντας: «Πρόσεχε, λοιπόν, ω θαυμάσιε, και δείξε όλη σου την προθυμία, την αγάπη, τη θέρμη, την επιμέλεια, και την ικεσία προς τον Θεό, για εκείνους που έχουν πλανηθεί πολύ και είναι συντετριμμένοι· διότι για εκείνους που οι ασθένειες και οι μώλωπες είναι μεγάλες, αναμφίβολα δίνονται και μεγάλοι μισθοί». Με έναν λόγο σου λέμε, Πνευματικέ, ότι ο Παράδεισος και η κόλαση, η ζωή και ο θάνατος, η σωτηρία και η απώλεια των ψυχών βρίσκονται στα χέρια σου.

Και το μαρτυρεί αυτό ο ίδιος ο δεσπότης Χριστός, αναφωνώντας ρητά ως εξής: «Όποιος δεν είναι μαζί μου, είναι εναντίον μου· και όποιος δεν μαζεύει μαζί μου, σκορπίζει». Λέγοντας αυτό, δείχνει ότι εκείνος που δεν τηρεί τις εντολές του με κάθε τρόπο και με κάθε προθυμία, και που δεν αποκτά διαρκώς τις αρετές μέσω της εφαρμογής των εντολών και δεν προοδεύει μέσω αυτών, αλλά μόνο φαινομενικά απέχει από τα πονηρά, χωρίς όμως να προσκολλάται πολύ στα αγαθά, αλλά σαν να έπαψε να συγκεντρώνει τις αρετές λόγω της αμέλειας των εντολών, ούτε εκείνα που νομίζει ότι έχει δεν μπορεί να φυλάξει. Διότι λόγω της αδράνειας χάνει και αυτά· και αυτό δηλώνει το «όποιος δεν μαζεύει σκορπίζει». Διότι στα αισθητά πράγματα αυτό είναι αδύνατον· επειδή εκείνος που δεν μαζεύει εκεί, αλλά κάθεται αδρανής, δεν είναι και σαν εκείνον που σκορπίζει. Στα πνευματικά όμως δεν συμβαίνει έτσι, αλλά η θεία Γραφή θεωρεί ως αμαρτωλό εκείνον που δεν πράττει το αγαθό και υποδηλώνει ότι κατακρίνεται: «Διότι σε εκείνον που γνωρίζει να κάνει το καλό», λέει, «και δεν το κάνει, σε αυτόν είναι αμαρτία», και πάλι: «Επικατάρατος κάθε άνθρωπος που κάνει τα έργα του Κυρίου με αμέλεια». Πράγμα το οποίο θα αρκέσει πάντως σε εμένα πρώτον, τον ράθυμο και αμελή, για την κατάκρισή μου.

Εάν λοιπόν αυτός που εκτελεί με αμέλεια τις εντολές του Θεού είναι επικατάρατος, πόσο μάλλον εκείνος που εκτελεί μόνο ένα μέρος από όσα μπορεί να κάνει, ή και εκείνος που δεν κάνει απολύτως τίποτα, θα καταδικαστεί περισσότερο. Αυτό θα διαπιστώσεις ότι συμβαίνει και στην περίπτωση των πολιτικών νόμων και των βιωτικών πραγμάτων· διότι, τον δούλο που βλέπει να διαρρηγνύεται από κάποιους το σπίτι του κυρίου του και να λεηλατείται η περιουσία του, και ο οποίος, παρόλο που δεν συνεργάστηκε με τους κλέφτες, ούτε τους εμπόδισε ούτε έβαλε τις φωνές, αλλά τους άφησε, αφού πήραν τα πάντα, να διαφύγουν κρυφά, ο αφέντης θεωρεί εκείνον τον δούλο εξίσου συνωμότη εναντίον του και κλέφτη με αυτούς. Τι λοιπόν; Δεν θα καταδικάζατε και όλοι εσείς με τον ίδιο τρόπο αυτόν τον πονηρό δούλο;

Και πιστεύω ότι, όπως εσείς επιτελείτε το έργο των αγγέλων, έτσι και οι άγγελοι αοράτως συμβίωναν και έψαλλαν μαζί σας. Μην θελήσετε, λοιπόν, να χωριστείτε από τη συναυλία μαζί τους εξαιτίας της πολυλογίας και της αργολογίας, ούτε με άτακτες φωνές ή άμετρες κραυγές να κάνετε αυτούς μεν να απομακρυνθούν από εσάς, και τους δαίμονες να σας πλησιάσουν, όπως παλαιότερα, αλλά ας προσέχει ο καθένας τον εαυτό του, και ας εκτελεί επιμελώς το εργόχειρό του και τη διακονία του, σαν να υπηρετεί τον Θεό και όχι ανθρώπους. Διότι είναι γραμμένο: «Επικατάρατος είναι κάθε άνθρωπος που εκτελεί τα έργα του Κυρίου με αμέλεια». Στις θείες αναγνώσεις των συνάξεων, αδελφοί, μην παραλείπετε να παρακινείτε ο ένας τον άλλον στην προσεκτική ακρόαση. Διότι, όπως ακριβώς στο υλικό τραπέζι προτρέπουμε και παρακινούμε τους διπλανούς μας να φάνε, και εκείνους που αγαπάμε περισσότερο από τους άλλους τους πιέζουμε να φάνε, έτσι ακριβώς και σε αυτό το τραπέζι που τρέφει την ψυχή, οφείλουμε να προσέχουμε και να προτρέπουμε τους διπλανούς μας, για να μην κατακριθούμε ότι δεν αγαπάμε ο ένας τον άλλον και χάσουμε το να είμαστε μαθητές του Χριστού. Διότι λέγει: «Από αυτό θα γνωρίσουν όλοι ότι είστε μαθητές μου, εάν αγαπάτε ο ένας τον άλλον».

Διότι, όπως ακριβώς εκείνος που αντιστέκεται και ανταποδίδει τα χτυπήματα σε αυτόν που τον χτυπά, ατιμάζει τον ίδιο τον Θεό που είπε «Σε αυτόν που σε χτυπά στο μάγουλο, στρέψε του και το άλλο», έτσι και εκείνος που ανέχεται με μακροθυμία αυτόν που βλασφημεί τον Θεό, αμαρτάνει απέναντι σε Εκείνον που βλασφημείται, επειδή μοιάζει να χαίρεται μαζί με τον βλάσφημο και να τον επιδοκιμάζει μέσω αυτής της νομιζόμενης μακροθυμίας. Γιατί έχεις θάρρος στην υπακοή σου, αδελφέ, εφόσον είσαι υποδουλωμένος στη λαιμαργία; Διότι, όπως λέει, «Κανείς δεν μπορεί να δουλεύει σε δύο κυρίους»· είναι αδύνατον ο δούλος της κοιλιάς να γίνει δούλος του Θεού. Γιατί καυχιέσαι για την πολλή μελέτη των ψαλμών, όταν ο νους σου μετεωρίζεται και δεν κατανοείς τη δύναμη των όσων λέγονται; Αν μάλιστα εξαιτίας αυτού αμελείς τα διακονήματα που σου έχουν ανατεθεί και τις εργασίες της μονής που σου έχουν οριστεί από τον προεστώτα, εγώ μεν σιωπώ, εσύ όμως γνωρίζεις ότι έχεις ακούσει τη θεία Γραφή να λέει: «Επικατάρατος όποιος κάνει τα έργα του Κυρίου με αμέλεια». Γιατί στηρίζεσαι στον κόπο των σωματικών έργων, αμελώντας την εσωτερική εργασία; Δεν ακούς τον Παύλο που λέει: «Διότι η σωματική γυμνασία είναι ωφέλιμη για λίγο, ενώ η ευσέβεια είναι παντού ωφέλιμη»;

Ποιο είναι το όφελος της νηστείας, πες μου, όταν δεν τη συνοδεύει η πραότητα; Και ποιο είναι το όφελος της πραότητας, αν αυτή γίνεται προς όλεθρο της ψυχής και με παράβαση μιας και της αυτής εντολής του Θεού; Διότι, όπως ακριβώς εκείνος που αντιστέκεται και ανταποδίδει τα χτυπήματα σε αυτόν που τον χτυπά, ατιμάζει τον ίδιο τον Θεό που είπε «σε όποιον σε χτυπά στη σιαγόνα, στρέψε του και την άλλη», έτσι και εκείνος που ανέχεται με μακροθυμία αυτόν που βλασφημεί τον Θεό, αμαρτάνει απέναντι σε Αυτόν που βλασφημείται, σαν να χαίρεται μαζί με αυτόν που βλασφημεί και να συμφωνεί μαζί του μέσω αυτής της νομιζόμενης μακροθυμίας. Γιατί έχεις θάρρος στην υπακοή, αδελφέ, όταν είσαι υποδουλωμένος στη γαστριμαργία; Διότι «κανείς», λέει, «δεν μπορεί να δουλεύει σε δύο κυρίους»· είναι αδύνατον να γίνει κάποιος δούλος του Θεού, όταν είναι δούλος της κοιλιάς. Γιατί καυχιέσαι για την πολλή μελέτη των ψαλμών, όταν ο νους σου μετεωρίζεται και δεν κατανοεί τη δύναμη των όσων λέγονται; Αν πάλι εξαιτίας αυτού παραμελείς τις διακονίες που σου έχουν ανατεθεί και τις εργασίες της μονής που σου έχουν προσταχθεί από τον προεστώτα, εγώ μεν σιωπώ, εσύ όμως γνωρίζεις ότι έχεις ακούσει τη θεία Γραφή που λέει: «Επικατάρατος καθένας που κάνει τα έργα του Κυρίου με αμέλεια». Γιατί στηρίζεσαι στον σωματικό κόπο, ενώ παραμελείς την εσωτερική εργασία; Δεν ακούς τον Παύλο που λέει: «Η σωματική γυμνασία είναι ωφέλιμη για λίγο, ενώ η ευσέβεια είναι ωφέλιμη στα πάντα»; Και τι ωφελεί αν κάποιος κατορθώσει και τα δύο, αλλά κατακρίνει αυτούς που συζούν μαζί του ή και τους αδελφούς του στον κόσμο;

Διότι έφτασε η ώρα της κατήχησης, έφτασε ο όρθρος, κάποια άλλη ακολουθία, το ανάγνωσμα, ο βίος κάποιου αγίου, και πάλι επανέρχεται στον εαυτό του αυτός που είχε παραπατήσει. Είμαστε η βοήθεια ο ένας για τον άλλον, οχυρωνόμαστε με διάφορους τρόπους, και όντως δεν βρίσκει χώρο εναντίον μας ο διάβολος, εφόσον έχουμε τη βοήθεια του Θεού. Ελάτε λοιπόν, τέκνα μου, απεκδυθείτε, σαν να ξεκινάτε τώρα πάλι, κάθε δικό σας θέλημα, και ας σπεύσει ο καθένας στη διακονία του, και κανείς ας μην κάνει το έργο του Κυρίου με αμέλεια, φοβούμενος την κατάρα εναντίον εκείνου που καταφρονεί και γογγύζει. Και ο έφορος ας επιβλέπει, και εκείνος που αναθέτει ας δίνει εντολές σύμφωνα με το θέλημα του Θεού, και ο υπήκοος ας κινείται μιμούμενος τον Χριστό, και εκείνος που επιτηρεί ας επιτηρεί. Όλοι σας να εργάζεστε, τηρώντας κάθε φορά τις κατάλληλες περιστάσεις. Είναι καιρός για εργασία; Εργαστείτε. Είναι καιρός για ησυχία; Ησυχάστε. Είναι καιρός για προσευχή; Προσευχηθείτε με καθαρότητα. Κλάψτε, χύστε δάκρυα, διότι έχουμε κληθεί σε πένθος. Αν πάλι είναι καιρός για τροφή, ας μεταλάβουμε με ευχαριστία από τα παρατιθέμενα. Είναι καιρός για ομιλία; Ας μιλήσουμε με σύνεση. Διότι υπάρχει κατάλληλος καιρός για κάθε πράγμα, όπως λένε τα λόγια του Θεού. Και εκείνος που αναστρέφεται έτσι, πορεύεται στον σωστό δρόμο: όταν τρώει, λογίζεται σαν να μην τρώει, όταν κοιμάται, βρίσκεται σαν να μην κοιμάται, όταν μιλάει, θεωρείται σαν να μη μιλάει. Και οτιδήποτε άλλο παρόμοιο, μπορούν να το αντιληφθούν όσοι είναι θεοδίδακτοι.

Παρακαλώ, ας μην ενεργεί κανείς με εμπάθεια, ούτε με εχθρότητα, ούτε με περιφρόνηση, αλλά σαν να βρίσκεται υπό το βλέμμα του Θεού, με ορθή κρίση, ευσυνειδησία και αξιοπρέπεια, είτε δίνει είτε λαμβάνει το καθετί που παρέχεται, ώστε να ακούσει κατά την ημέρα εκείνη: —Εύγε, δούλε αγαθέ και πιστέ, σε λίγα ήσουν πιστός, σε πολλά θα σε εγκαταστήσω· είσελθε στη χαρά του κυρίου σου. —Διότι δεν είναι άξιοι αυτής της φωνής, συγχωρήστε με, όσοι χωρίς φόβο Θεού δίνουν στον αδελφό τους ρούχο ή υπόδημα ή χρήματα ή βιβλίο ή εντολή ή απάντηση ή επιτίμιο ή το ένα ή το άλλο σημείωμα, ή οτιδήποτε άλλο. Είναι μάλλον άξιοι εκείνης της φωνής που λέει: —Δείτε, οι καταφρονητές, και θαυμάστε, και αφανιστείτε, λέει ο Κύριος. —Καθώς και: —Επικατάρατος καθένας που κάνει τα έργα του Κυρίου με αμέλεια. —Διότι, τι δεν προκύπτει και από αυτά; Δουλοπάθειες, καθώς βλέπει ο ένας τον άλλον και σκανδαλίζεται, όπως είναι φυσικό, εναντίον εκείνου που έδωσε.

ΚΑΤΗΧΗΣΗ Β'. Ότι πρέπει να εκτελούμε τα διακονήματα με καθαρή συνείδηση και να μην κάνουμε τα έργα του Κυρίου με αμέλεια. Αδελφοί μου και πατέρες, αν ο σπορέας χαίρεται όταν ρίχνει τους σπόρους στη γη, πόσο μάλλον δεν θα ευφρανθώ και εγώ ο ταπεινός, σπέρνοντας σε εσάς τον λόγο της κατηχήσεως; Αλλά εκείνος μεν θερίζει τα στάχυα, που είναι φθαρτή τροφή του σώματος, ενώ εγώ τα δικά σας κατορθώματα, που αποτελούν αιώνια απόλαυση της ψυχής. Γι' αυτό χαίρομαι, τέκνα, και αγάλλομαι, και για ένα μόνο λυπάμαι, για τις αμαρτίες μου, και για το ότι δεν έχω την ικανότητα να ομιλώ αντάξια των πολύτιμων ψυχών σας. Όμως, να αποδέχεστε τα όσα προέρχονται από την πτωχεία και την ταπείνωσή μου, και με τη δική σας αφθονία να πλουτίζετε εμένα, τον φτωχό και πένητα σε αρετές. Διότι ως πατέρας δεν έχω τη δυνατότητα να θησαυρίζω για εσάς τα τέκνα, κατά τον λόγο του Αποστόλου.

Όποιος, λοιπόν, έχει οριστεί, ο ένας σε αυτήν και ο άλλος σε εκείνη την υπηρεσία, ας μην ενεργεί με εμπαθή προσκόλληση, ούτε εχθρικά, ούτε περιφρονητικά, σας παρακαλώ, αλλά έχοντας την αίσθηση ότι τον επιβλέπει ο Θεός, ας δίνει ή ας λαμβάνει το καθετί από τα παρεχόμενα με ορθή κρίση, καλή συνείδηση και με τον πρέποντα σεβασμό, ώστε να ακούσει την ημέρα εκείνη: «Εύγε, δούλε αγαθέ και πιστέ, σε λίγα στάθηκες πιστός, σε πολλά θα σε εγκαταστήσω· είσελθε στη χαρά του Κυρίου σου»· διότι δεν είναι άξιοι αυτής της φωνής, συγχωρέστε με, όσοι παρέχουν στον αδελφό χωρίς φόβο Θεού ένα ένδυμα ή υπόδημα, ή δαπάνημα, ή ανάγνωσμα, ή παράγγελμα, ή απάντηση, ή επιτίμιο, ή το ένα ή το άλλο, ή καλύτερα να πω, οτιδήποτε άλλο· μάλλον είναι άξιοι εκείνης της φωνής που λέει: «Ιδέτε οι καταφρονητές, και θαυμάστε και αφανιστείτε», λέγει ο Κύριος, και ότι «είναι επικατάρατος καθένας που εκτελεί τα έργα του Κυρίου με αμέλεια».

Ότι, εξίσου με εκείνον που δέχεται τη διακονία, και εκείνος που διακονεί οφείλει να έχει ένθερμο ζήλο κατά τη διακονία του. Εννοώ δηλαδή τον οικονόμο, τον βοηθό του οικονόμου, τον κελλάρη, τον μάγειρα, τον τραπεζοποιό και οποιονδήποτε άλλον έχει αναλάβει διακονία, ώστε να μην υποπέσει στην κατάρα Εκείνου που είπε: «Κατηραμένος είναι όποιος κάνει τα έργα του Κυρίου με αμέλεια», αλλά για να γίνει περισσότερο άξιος της επιδοκιμασίας του Κυρίου, ο οποίος έχει πει: «Ποιος άραγε είναι ο πιστός και φρόνιμος δούλος, τον οποίο ο κύριός του κατέστησε υπεύθυνο στους υπηρέτες του, για να τους δίνει την τροφή στον κατάλληλο καιρό; Μακάριος είναι ο δούλος εκείνος, που όταν επιστρέψει ο κύριός του, θα τον βρει να ενεργεί κατ' αυτόν τον τρόπο. Αλήθεια σας λέω, ότι θα τον καταστήσει υπεύθυνο σε όλα τα υπάρχοντά του». Είδες πόση και πόσο μεγάλη τιμή δίνει σε εκείνον που διακονεί σωστά; Επομένως, σε εκείνον που διακονεί κακώς θα εκδώσει την αντίθετη απόφαση. Γι' αυτό, σας παρακαλώ, αδελφοί, ο καθένας ας ασκεί με ευσυνειδησία τη διακονία που του έχει εμπιστευθεί, και μέσα από αυτήν ας δοξάζει τον Θεό και ας κατακτά τη δική του σωτηρία. Ο οικονόμος ας διευθετεί τις σωματικές ανάγκες δίνοντας στον καθένα αυτό που του αρμόζει, χωρίς να πράττει τίποτα με προσωποληψία ή με μεροληψία, αλλά με συμπάθεια και φιλαδελφία.