Πατερικές αναφορές στο ΙΕΡΕΜΙΑΣ 38:15

Επειδή όμως έχει τεθεί στο μεταξύ το ότι η Ραμά θα παραμείνει στον τόπο της, λέμε πάλι το ίδιο, ερμηνεύοντας, όσο είναι δυνατόν, τα νοήματα των προκειμένων. Η Ραμά είναι κάποια πολίχνη, δηλαδή κώμη, κλήρος σε εκείνους από τη φυλή του Ασήρ· και υπάρχει και άλλη Ραμά εκτός από αυτήν για εκείνους από τη φυλή του Νεφθαλείμ. Και ο άγιος προφήτης μνημονεύει είτε μία από αυτές, είτε κάποια άλλη Ραμά. Διότι είπε ότι: «Φωνή ακούστηκε στη Ραμά, θρήνος και κλαυθμός και οδυρμός· η Ραχήλ έκλαιγε τα παιδιά της, και δεν ήθελε να παρηγορηθεί, επειδή δεν υπάρχουν πια». Λέμε ότι κάτι τέτοιο συνέβη στη Βηθλεέμ, όταν ο Ηρώδης διέταξε να φονευθούν τα βρέφη που βρίσκονταν σε αυτήν. Ονομάζει λοιπόν Ραμά την Ιερουσαλήμ, εξαιτίας του ότι σε αυτήν έγινε πολύς θρήνος για την άλωσή της. Την έχει παρουσιάσει εξάλλου ο προφήτης Ιερεμίας σχεδόν να ρέει δάκρυα και να θρηνεί για τα δικά της χαμένα τέκνα. Διότι είπε ότι: «Έκλαιγε με λυγμούς μέσα στη νύχτα, και τα δάκρυά της τρέχουν στα μάγουλά της». Και ποιος ήταν ο θρήνος; «Οι παρθένες μου και οι νεανίσκοι μου πορεύθηκαν στην αιχμαλωσία· με ρομφαία και με λιμό τους σκότωσες, την ημέρα της οργής σου κατέσφαξες, δεν σπλαχνίστηκες». Αν όμως κάποιος ήθελε να αποδώσει την ονομασία στη νοητή Ιερουσαλήμ, δηλαδή στην Εκκλησία, και ότι αυτή ονομάστηκε τώρα Ραμά, λέμε ότι και αυτός ο ισχυρισμός είναι πάρα πολύ ορθός.

Και θα υψωθεί η βασιλεία του. 〈ιη〉 Ότι τα βρέφη θα θανατωθούν — Ο Ιερεμίας θρηνεί με αυτόν τον τρόπο λέγοντας: «Έτσι λέει ο Κύριος: Φωνή ακούστηκε στη Ραμά, θρήνος και συμφορά και κλαυθμός και οδυρμός· η Ραχήλ έκλαιγε γοερά και δεν ήθελε να παρηγορηθεί για τους γιους της, διότι δεν υπάρχουν πια. Έτσι λέει ο Κύριος: Ας πάψει η φωνή σου από τον κλαυθμό και τα μάτια σου από τα δάκρυα, διότι υπάρχει ανταμοιβή για τα έργα σου, και θα επιστρέψουν από τη γη των εχθρών, με μονιμότητα για τα τέκνα σου». 〈ιθ〉 Ότι θα ταραχθεί ο Ηρώδης και όλοι όσοι είναι μαζί του — Ο Ιερεμίας λέει: «Κατά την ημέρα εκείνη, λέει ο Κύριος, θα χαθεί το θάρρος της καρδιάς του βασιλιά και της καρδιάς των αρχόντων, και οι ιερείς θα εκσταθούν, και οι προφήτες θα απορήσουν». 〈κ〉 Ότι με υποκρισία θα ζητήσει να προσκυνήσει — Ο Δαβίδ λέει στον 〈ξε〉 ψαλμό: «Εξαιτίας του πλήθους της δυνάμεώς σου θα υποκριθούν απέναντί σου οι εχθροί σου». 〈κα〉 Ότι θα θυμώσει επειδή εξαπατήθηκε — Ο Δαβίδ στον 〈ρια〉 ψαλμό λέει: «Ο αμαρτωλός θα δει και θα οργιστεί, θα τρίξει τα δόντια του και θα λιώσει». 〈κβ〉 Ότι θα ερευνήσει και θα αναζητήσει — Ο Δαβίδ λέει στον 〈ξγ〉 ψαλμό: «Είπαν: "Ποιος θα τους δει;" ή "Ποιος θα διηγηθεί ότι έκρυψαν παγίδες;" Εξαντλήθηκαν κάνοντας επισταμένες έρευνες». 〈κγ〉 Ότι θα θανατώσει τα βρέφη — Ειπώθηκε στο 〈ιη〉 κεφάλαιο. 〈κδ〉 Ότι δεν θα θανατώσει τον Χριστό — Ο Δαβίδ λέει στον 〈λστ〉 ψαλμό: «Παρατηρεί ο αμαρτωλός τον δίκαιο για να τον εξολοθρεύσει, ο Κύριος όμως δεν πρόκειται να τον εγκαταλείψει στα χέρια του».

Ραμαδέ (Ζαχ. 14, 10). Α'. Θα υψωθεί. Στον Ζαχαρία. Υπάρχει όμως και η Ραμά του Βενιαμίν κοντά στη Βηθλεέμ, όπου «ακούστηκε φωνή στη Ραμά». Ρινοκόρουρα (Ησ. 27, 12). Ησαΐας. Πόλη της Αιγύπτου.

Αλλά ας απομακρύνουμε την ακοή μας από τους θρήνους για τα παιδιά και ας στρέψουμε τη διάνοιά μας προς τα πιο ευχάριστα και περισσότερο ταιριαστά στη γιορτή, έστω κι αν η Ραχήλ, κραυγάζοντας δυνατά σύμφωνα με την προφητεία, θρηνεί για τη σφαγή των τέκνων της. Διότι σε ημέρα γιορτής, όπως λέει ο σοφός Σολομών, αρμόζει λήθη των κακών. Και ποια γιορτή θα μπορούσε να γίνει για εμάς πιο λαμπρή από αυτήν, κατά την οποία ο ήλιος της δικαιοσύνης, διαλύοντας τη δόλια σκοτοδίνη του διαβόλου, ανατέλλει στη φύση μέσω της ίδιας της δικής μας φύσης· κατά την οποία αυτό που είχε πέσει εγείρεται, αυτό που βρισκόταν σε εχθρότητα οδηγείται σε συμφιλίωση, αυτό που είχε αποκηρυχθεί επαναφέρεται, αυτό που είχε εκπέσει από τη ζωή επανέρχεται στη ζωή, αυτό που είχε υποδουλωθεί στην αιχμαλωσία αποκαθίσταται στο αξίωμα της βασιλείας, αυτό που ήταν αλυσοδεμένο με τα δεσμά του θανάτου επιστρέφει ελεύθερο στη χώρα των ζώντων; Τώρα, σύμφωνα με την προφητεία, οι χάλκινες πύλες του θανάτου συντρίβονται και θραύονται οι σιδερένιοι μοχλοί, με τους οποίους προηγουμένως το ανθρώπινο γένος ήταν κατακλεισμένο στη φυλακή του θανάτου. Τώρα ανοίγεται, όπως λέει ο Δαβίδ, η πύλη της δικαιοσύνης. Τώρα ακούγεται ομόφωνος σε ολόκληρη την οικουμένη ο ήχος αυτών που εορτάζουν. —Δι' ανθρώπου ο θάνατος, δι' ανθρώπου η σωτηρία. Ο πρώτος έπεσε στην αμαρτία, ο δεύτερος ανόρθωσε αυτόν που είχε πέσει. Η γυναίκα απολογήθηκε υπέρ της γυναίκας.

Πώς λοιπόν διάβαζες τον προφήτη Ησαΐα να βροντοφωνάζει: «Ιδού η παρθένος θα συλλάβει και θα γεννήσει υιό· και θα καλέσουν το όνομά του Εμμανουήλ, το οποίο μεθερμηνευόμενο σημαίνει: μαζί μας είναι ο Θεός»; Αλλά και το ότι μετά τον τοκετό παρέμεινε παρθένος, και αυτό το διδάχθηκες εκ των προτέρων από τον προφήτη Ιεζεκιήλ: «Με οδήγησε», λέει, «ο άγγελος και με έστησε στην πύλη της ανατολής και μου είπε: Υιέ ανθρώπου, τι βλέπεις; Και είπα: Εγώ βλέπω μία πύλη κλειστή. Και μου είπε: Σε αυτή την πύλη, κανείς δεν πρόκειται να εισέλθει μέσα από αυτήν ούτε να εξέλθει, παρά μόνο ο Κύριος Σαβαώθ μόνος· αυτός θα εισέλθει και θα εξέλθει, και η πύλη θα παραμείνει κλειστή». Αλλά και το ότι ο δεσπότης όλης της κτίσεως γεννήθηκε στο ευτελές χωριό της Βηθλεέμ, και αυτό το μάθαινες εκ των προτέρων από τον προφήτη Μιχαία που έλεγε: «Και εσύ, Βηθλεέμ, γη του Ιούδα, δεν είσαι καθόλου η ελάχιστη· διότι από εσένα θα προέλθει ηγέτης, ο οποίος θα ποιμάνει τον λαό μου τον Ισραήλ». Αλλά και το ότι ο Ηρώδης φονεύει τα νήπια εξαιτίας του ακατάληπτου Χριστού, ούτε αυτό αποσιωπήθηκε, αλλά έχει γραφτεί ως εξής: «Φωνή ακούστηκε στη Ραμά, θρήνος πολύς και οδυρμός· η Ραχήλ να κλαίει τα τέκνα της και δεν ήθελε να παρηγορηθεί, διότι δεν υπάρχουν πλέον». Αυτά λοιπόν τα μάθαινες εκ των προτέρων, ω Ιουδαίε, μέσω των προφητών για να προετοιμαστείς για την προϋπάντησή του, όχι για να του ετοιμάσεις σταυρό.

Και δεν το κάνει αυτό απλώς, αλλά με εξαιρετική σύνεση. Επειδή, δηλαδή, όλοι οι Ιουδαίοι έτρεφαν μεγάλο θαυμασμό για τον άνδρα αυτόν (διότι και ο Ιώσηπος θεωρεί τον πόλεμο συνέπεια του θανάτου του, και εξαιτίας του αποδεικνύει ότι ούτε καν πόλη δεν υφίσταται πλέον εκείνη που κάποτε ήταν μητρόπολη, και πλέκει γι' αυτόν μακροσκελή εγκώμια)· θέλοντας, λοιπόν, μέσω αυτού να φέρει σε συναίσθηση τους Ιουδαίους, τους υπενθυμίζει συνεχώς τη μαρτυρία του Προδρόμου. Και οι μεν άλλοι ευαγγελιστές μνημονεύουν τους παλαιότερους προφήτες, και για καθένα από όσα συνέβαιναν σε Αυτόν παραπέμπουν εκεί τον ακροατή, λέγοντας, όταν γεννιέται: «Όλο δε αυτό έγινε, για να εκπληρωθεί εκείνο που ειπώθηκε μέσω του προφήτη Ησαΐα, ο οποίος λέει: Ιδού, η παρθένος θα συλλάβει και θα γεννήσει υιό»· και όταν Τον επιβουλεύονται και Τον αναζητούν με τόση επιμονή από παντού, ώστε να σφάζονται από τον Ηρώδη τα νήπια, φέρνουν στο προσκήνιο από τα παλιά τον Ιερεμία που λέει: «Φωνή ακούστηκε στη Ραμά, θρήνος και κλαυθμός και οδυρμός πολύς, η Ραχήλ να κλαίει τα τέκνα της»· και μνημονεύουν τον Ωσηέ, όταν επιστρέφει πάλι από την Αίγυπτο, παρουσιάζοντάς τον να λέει: «Από την Αίγυπτο κάλεσα τον υιό μου»· και παντού αυτό κάνουν.

Γ΄. Και αυτά μεν είναι τα δικά μας λόγια· δεν είναι όμως τα μόνα, αλλά υπάρχουν και άλλα πιο απόκρυφα από αυτά, τα οποία γνωρίζει με ακρίβεια ο Ίδιος που τα οικονόμησε. Αφήνοντας λοιπόν σε Εκείνον την ακριβέστερη κατανόηση αυτού του ζητήματος, ας προχωρήσουμε εμείς στα επόμενα, και μέσα από τις συμφορές των άλλων ας διδασκόμαστε να τα υπομένουμε όλα γενναία. Διότι, βέβαια, δεν ήταν μικρή η τραγωδία που έπληξε τότε τη Βηθλεέμ, με τα βρέφη να αρπάζονται από το στήθος των μητέρων τους και να οδηγούνται σε αυτήν την άδικη σφαγή. Αν, όμως, ακόμη μικροψυχείς και υστερείς στην πνευματική θεώρηση αυτών των γεγονότων, μάθε το τέλος εκείνου που τα τόλμησε, και ανακουφίσου λιγάκι. Διότι ταχύτατα τον πρόλαβε η θεία δίκη για αυτές τις πράξεις του, και του επέβαλε την πρέπουσα τιμωρία για αυτό το ανοσιούργημα, τερματίζοντας τη ζωή του με θάνατο φρικτό και πιο ελεεινό από το έγκλημα που μόλις είχε τολμήσει, υποφέροντας και μύρια άλλα δεινά. Αυτά θα τα μάθετε εάν διαβάσετε την ιστορία του Ιωσήπου γι' αυτά· την οποία, για να μην μακρηγορούμε και διακόπτουμε τη συνέχεια του λόγου, δεν θεωρήσαμε αναγκαίο να την παραθέσουμε εδώ. Τότε εκπληρώθηκε εκείνο που ειπώθηκε μέσω του προφήτη Ιερεμία, που λέει: «Φωνή ακούστηκε στη Ραμά, η Ραχήλ να κλαίει τα παιδιά της, και δεν ήθελε να παρηγορηθεί, επειδή δεν υπάρχουν πια».

Ω συνέδριο που συγκεντρώθηκε από τον διάβολο εναντίον του Χριστού! Ω βουλευτήριο γεμάτο από κακία! Ω συνέδριο μάλλον αιμοβόρων λύκων παρά θεοφόρων ανθρώπων! Και τι λέω, ανήμερων λύκων; Είναι χειρότεροι και από τα ανήμερα λιοντάρια. Διότι τα λιοντάρια στην περίπτωση του Δανιήλ, χωρίς να δουν κανένα σημείο, αλλά βλέποντας μόνο τον άνδρα και τιμώντας την ευσέβειά του, χαλιναγώγησαν τα ατίθασα στόματά τους. Οι Ιουδαίοι όμως, αφού έγιναν θεατές τέτοιων και τόσων σημείων, εξαιτίας του φθόνου τους οπλίζονταν για φόνο με ακόμη μεγαλύτερη μανία, και έλεγαν: «Τι να κάνουμε;». Ω επιμελής αναζήτηση της κακίας! Ω στεναγμέ και θρήνε που γεννήθηκες από τον φθόνο! Ω οδυρμέ και κοπετέ που γίνεσαι για το κακό! Ούτε η Ραχήλ, όταν έκλαιγε τα παιδιά της, δεν αναστέναξε έτσι. «Τι να κάνουμε;». Ενώ αυτοί οι ταλαίπωροι θα έπρεπε να χαίρονται, ενώ θα έπρεπε να τελούν πάνδημη ημέρα ευφροσύνης, επειδή νεκροί αναστήθηκαν, επειδή η ζωή φανερώθηκε, επειδή ο θάνατος καταλύθηκε, επειδή ο διάβολος ντροπιάστηκε, επειδή το στίφος των δαιμόνων καταργήθηκε, επειδή η ανθρωπότητα ελευθερώθηκε, επειδή η ανάσταση των νεκρών κηρύχθηκε σε όλους· αντίθετα τώρα, μπροστά σε τέτοια αγαθά δεν χαίρονται, αλλά θρηνούν, και σχεδιάζουν να εξοντώσουν τον αίτιο τόσων αγαθών. Και τι λένε; «Τι να κάνουμε;».

Δεν γνωρίζω πώς μου συμβαίνει αυτό, το να μην απαλλάσσεται ποτέ η πενία μου από το διαρκές χρέος, ενώ εσείς, οι αχόρταγοι δανειστές στα πνευματικά ζητήματα, απαιτείτε το οφειλόμενο μαζί με τον τόκο. Αλλά όμως δεν οδύρομαι, ω φίλοι, μάλλον αγάλλομαι περισσότερο· διότι είμαι ένας γεμάτος ελπίδα δούλος ενός πλούσιου Δεσπότη. Γι' αυτό δεν ζητώ συγγνώμη, αλλά παρακαλώ για αποδοχή. Διότι έχω ως χορηγό του λόγου τον Θεό, ο οποίος λέει: «Άνοιξε το στόμα σου, και εγώ θα το γεμίσω», όχι λόγω της αξίας εκείνου που ομιλεί, αλλά λόγω της ευσεβούς φιληκοΐας εκείνων που ακούν. Άκουσες λοιπόν τον ευαγγελιστή Ματθαίο να λέει: «Βλέποντας δε ο βασιλιάς Ηρώδης ότι εμπαίχθηκε από τους μάγους, οργίστηκε σφόδρα, και απέστειλε και θανάτωσε όλα τα παιδιά που βρίσκονταν στη Βηθλεέμ και σε όλα τα όριά της, από δύο ετών και κάτω, σύμφωνα με τον χρόνο που είχε εξακριβώσει από τους μάγους». Αυτά συνέβησαν κατά την κατά σάρκα γέννηση του Χριστού. Άκουσε όμως πώς αυτά είχαν προφητευθεί από πολλά χρόνια πριν. Ώστε, λέγει, να εκπληρωθεί το ρηθέν από τον προφήτη Ιερεμία, ο οποίος λέει: «Κραυγή ακούστηκε στη Ραμά, η Ραχήλ να κλαίει τα τέκνα της».

Φθάνοντας δε στη Γαβαά και στη Ραμά και στη Ραχήλ, πόλεις της φυλής Βενιαμίν, φόνευσαν όλα τα παιδιά τους· διότι η φυλή Βενιαμίν έλαβε ως κλήρο γης περιοχή πάρα πολύ κοντά στον κλήρο γης του Ιούδα και οι πόλεις τους ομοίως, τόσο η Βηθλεέμ και η Ιεβούς, η οποία είναι η Ιερουσαλήμ, όσο και οι πόλεις του Βενιαμίν, η Γαβαά και η Ραμά και η Ραχήλ, καθώς οι πόλεις και του Ιούδα και του Βενιαμίν γειτνίαζαν μεταξύ τους. Τότε εκπληρώθηκε αυτό που ειπώθηκε διά του προφήτη Ιερεμία: Φωνή ακούσθηκε στη Ραμά, θρήνος και κλαυθμός και οδυρμός πολύς· η Ραχήλ έκλαιγε τα τέκνα της και δεν ήθελε να παρηγορηθεί, επειδή δεν υπάρχουν πλέον.

Και ο Ηρώδης, επειδή δεν επέστρεψαν σε αυτόν οι μάγοι από την Αραβία, όπως τους είχε ζητήσει να κάνουν, αλλά, σύμφωνα με όσα τους είχαν διαταχθεί, αναχώρησαν από άλλον δρόμο για τη χώρα τους, και ενώ ο Ιωσήφ μαζί με τη Μαρία και το παιδί, όπως είχε αποκαλυφθεί και σε αυτούς, είχαν ήδη αναχωρήσει για την Αίγυπτο, μη γνωρίζοντας ποιο ήταν το παιδί που είχαν έρθει να προσκυνήσουν οι μάγοι, διέταξε να θανατωθούν αδιακρίτως όλα τα παιδιά στη Βηθλεέμ. Και αυτό είχε προφητευτεί ότι επρόκειτο να συμβεί μέσω του Ιερεμία, καθώς το Άγιο Πνεύμα είπε μέσω αυτού τα εξής: Ακούστηκε φωνή στη Ραμά, θρήνος και οδυρμός πολύς· η Ραχήλ έκλαιγε τα παιδιά της και δεν ήθελε να παρηγορηθεί, επειδή δεν υπάρχουν πια. Εξαιτίας, λοιπόν, της φωνής που επρόκειτο να ακουστεί από τη Ραμά, δηλαδή από την Αραβία (γιατί υπάρχει μέχρι και σήμερα τόπος στην Αραβία που ονομάζεται Ραμά), θρήνος επρόκειτο να καταλάβει τον τόπο όπου έχει ταφεί η Ραχήλ, η γυναίκα του Ιακώβ, ο οποίος ονομάστηκε Ισραήλ, του αγίου πατριάρχη, δηλαδή τη Βηθλεέμ, καθώς οι γυναίκες θα έκλαιγαν τα ίδια τους τα παιδιά που θανατώθηκαν και δεν θα έβρισκαν καμία παρηγοριά για αυτό που τους συνέβη. Και μάλιστα το γεγονός ότι ο Ησαΐας είπε: Θα λάβει τη δύναμη της Δαμασκού και τα λάφυρα της Σαμάρειας, σήμαινε ότι η δύναμη του πονηρού δαίμονα, που κατοικούσε στη Δαμασκό, θα νικιόταν από τον Χριστό αμέσως μόλις γεννιόταν· πράγμα που αποδεικνύεται ότι έχει συμβεί.

Τον θρήνο τους, τον οποίο είχε ακούσει εκ των προτέρων ο θείος Ιερεμίας, προείπε λέγοντας: «Φωνή ακούστηκε στη Ραμά», δηλαδή επάνω στα ύψη, «θρήνος και κλαυθμός και οδυρμός πολύς· η Ραχήλ έκλαιγε τα παιδιά της και δεν ήθελε να παρηγορηθεί, επειδή δεν υπάρχουν πια». Είτε επειδή η Ραχήλ αυτή, όπως προείπαμε, έχασε δύο παιδιά και θρηνούσε περισσότερο από όλες τις γυναίκες, είτε επειδή ο προφήτης συγκεντρώνει στο ένα πρόσωπο της Ραχήλ το πλήθος των γυναικών που θρηνούσαν, των οποίων η φωνή ακούστηκε στη Ραμά, δηλαδή ψηλά ακούστηκε η φωνή τους καθώς θρηνούσαν όλες μαζί.

Ο ήχος των αληθινών λογίων του προφήτη τότε εκπληρώθηκε, τα οποία ο θεόπτης γιος του Χελκία έγραψε στα βιβλία. Φωνή ακούστηκε στη Ραμά από τη Ραχήλ που θρηνούσε γοερά τα τέκνα της, μη θέλοντας να θέσει τέρμα στα δάκρυά της, διότι πλέον δεν υπάρχουν. Τιμήστε όλοι το μαρτύριο των βρεφών, ώστε, φίλοι, να δω τον Χριστό ίλεω.

Στη βασίλισσα Ειρήνη. «Φωνή ακούστηκε στη Ραμά», λέει ο θεοπτικώτατος Ιερεμίας, «θρήνος και οδυρμός πολύς, τότε που η Ραχήλ έκλαιγε τα τέκνα της». Τα σημερινά όμως, τι λογής είναι και πόσο μεγάλα; Από πού άραγε χθες, πανάγαθη δέσποινά μας, αφού εμφανίστηκαν αγγελιαφόροι από το ιερό σου παλάτι και μας έκαναν να ακούσουμε όλους τους επαίνους που μόλις έγιναν για τα έργα σου, ήχησαν στ' αλήθεια τα αυτιά μας; Τι συνέβη λοιπόν; Ότι ύψωσες λάβαρο τέτοιας ευσέβειας στα πέρατα της οικουμένης. Και ιδού, έρχονται σε σένα από παντού, σαν σύννεφα που πετούν, πάμπολλες δεήσεις που δοξάζουν τον Θεό για τα αίσια κατορθώματά σου. Πες μας, ω δέσποινα, ποιος ανέβασε τον καθαρότατο νου σου στα ύψη των νοημάτων της αλήθειας, ώστε, σαν από κάποια υψηλή και μετέωρη σκοπιά, να παρατηρήσεις τα τόσο αρεστά στον Θεό και όσια πράγματα; Δίδαξέ μας από πού ενέσκηψε μέσα σου τόσος έρωτας για την ευσέβεια, ώστε δίκαια να μην χορταίνεις τα θεάρεστα έργα και να υπερβείς κάθε φειδώ στην πολύτιμη ψυχική και σωματική πρόνοια υπέρ των Χριστιανών. Ή μήπως, επειδή έχεις βαθύτατα θεϊκό φρόνημα και μητρικό ενδιαφέρον, δεν θεώρησες αρκετό μόνο το να λυτρώσεις τον λαό σου με την άνωθεν βοήθεια σαν από κάποια Αιγυπτιακή δουλεία - εννοώ την ασεβή πίστη -, αν δεν προσέθετες, μετά από τα προηγούμενα αγαθοεργήματα που έλαμψαν για χάρη σου με πολλούς τρόπους σαν αστέρια, και την παρούσα χάρη ως ένα επιστέγασμα των αρετών;