Πατερικές αναφορές στο ΙΕΡΕΜΙΑΣ 38:21

Διότι, όπως ακριβώς εκείνοι που κείτονται χάμω είναι εντελώς αναπόφευκτο να γεμίζουν με χώμα και σκόνη, κατά τον ίδιο, νομίζω, τρόπο, και σε εκείνους που έχουν τον νου τους ριγμένο κάτω και γεώδες το φρόνημα, φωλιάζουν οι λογισμοί της σαρκικής ακαθαρσίας. Πρέπει, λοιπόν, εμείς, που έχουμε κληθεί στην πνευματική οικειότητα προς τον Κύριό μας Ιησού Χριστό και πρόκειται να ενδυθούμε τον ίδιο ως δύναμη και δόξα, να αποτινάξουμε εκ των προτέρων το χοϊκό και γεώδες φρόνημα, και να καθαρίσουμε προηγουμένως τον νου μας, και, όπως λέει ο πάνσοφος Παύλος, να απεκδυθούμε τον παλαιό άνθρωπο που φθείρεται σύμφωνα με τις απατηλές επιθυμίες, και να ενδυθούμε τον νέο, που ανακαινίζεται σύμφωνα με την εικόνα εκείνου που τον έκτισε. Κάνοντας αυτό ανασταινόμαστε, δηλαδή χρησιμοποιούμε νου ορθό και σταθερό, και καρδιά εδραιωμένη, σύμφωνα με αυτό που ειπώθηκε κάπου αλλού από τον Θεό μέσω ενός από τους προφήτες: «Στήσε τον εαυτό σου όρθιο, Σιών». Και ο θεσπέσιος Δαβίδ ψάλλει κάπου ότι «Έστησε πάνω σε πέτρα τα πόδια μου και κατηύθυνε τα βήματά μου». Έχει γραφτεί επίσης στο βιβλίο των Ψαλμών: «Ο Θεός κάθεται στον άγιο θρόνο του», δηλαδή διατηρεί τη βασιλεία του αδιάκοπα σταθερή και εδραιωμένη. Διότι τίποτα το σωματικό δεν πρέπει να νοείται για τον Θεό. Στο να καθίσει κανείς, δηλαδή στο να αποκτήσει σταθερό και εδραιωμένο φρόνημα, θα ακολουθήσει και η απελευθέρωση από τον δεσμό του τραχήλου.

Η ψυχή που παρασύρεται από τα πνεύματα είναι οπωσδήποτε και ασταθής. Γι' αυτό, όσοι μένουν αφοσιωμένοι στον Θεό αποφεύγουν αυτήν την ασθένεια ως πρόξενο ολέθρου, και μάλιστα αναπέμπουν ευχαριστήριες ωδές, επειδή έχουν απαλλαγεί από το κακό· διότι λένε: «Έστησε πάνω στην πέτρα τα πόδια μου και κατηύθυνε τα βήματά μου». Έχει ειπωθεί δε από τον Θεό και προς τη μητέρα των Ιουδαίων: «Στήριξε τον εαυτό σου, Σιών». Και βεβαίως ο πάνσοφος Παύλος γράφει σε κάποιους: «Ώστε εκείνος που νομίζει ότι στέκεται σταθερά, ας προσέχει μήπως πέσει». Επομένως, η ψυχή αυτών που πλανώνται βρίσκεται μακριά από τα αγιοπρεπή καυχήματα. Διότι είναι ασταθής. Επειδή όμως ο Δημιουργός των πάντων είναι εύσπλαχνος, όπως είπα, υπερασπίζεται κατά κάποιον τρόπο την ψυχή που το υπέστη αυτό, και λέει: Δεν παρηγορήθηκες.

Και αυτό είναι μεν το ένα νόημα των προκειμένων, αλλά μπορεί κανείς να δεχθεί γι' αυτά και ένα άλλο, με τον εξής περίπου τρόπο. «Στάθηκε», λέει, «και σαλεύτηκε η γη». Η γη λοιπόν υπέστη αυτά τα δύο: διότι και στάθηκε και σαλεύτηκε. Και ποιο θα μπορούσε πάλι να είναι το νόημα και των δύο, είναι αναγκαίο να το διασαφηνίσουμε. Στάθηκε, λοιπόν· διότι, ενώ προηγουμένως ήταν σαν μεθυσμένη και κλονιζόταν εύκολα προς κάθε τι το άτοπο, και σαν να παρασυρόταν από κάθε άνεμο, αποκτά πλέον βέβαιη και σταθερή στάση, καθώς την στερεώνει ο Χριστός, σύμφωνα ακριβώς με εκείνο που έχει ειπωθεί μέσω της φωνής του Ησαΐα προς τη Συναγωγή των Ιουδαίων: «Στήριξε τον εαυτό σου, Σιών». Σαλεύτηκε όμως πάλι, όπως ήδη προείπα, επειδή απομακρύνθηκε από την αρχαία πλάνη και τίμησε τη στροφή προς κάθε τι που είναι αρεστό στον Θεό. Είναι λοιπόν αληθώς παράδοξο το να σταθεί και να σαλευτεί η γη την ίδια στιγμή. Διότι ο Χριστός είναι Εκείνος που την καθιστά εδραιωμένη σε κάθε αγαθό έργο, και ταυτόχρονα την πείθει να επιδιώκει τον κλονισμό, δηλαδή τη μετάβαση από τα χειρότερα στα καλύτερα. <Επέβλεψε και έλιωσαν τα έθνη· θρυμματίστηκαν βίαια τα όρη.> Το να επιβλέψει ο Θεός, δηλώνει άλλοτε μεν την επίβλεψη με πραότητα και αγάπη, και άλλοτε εκείνη με θυμό και απειλή. «Και σε ποιον λοιπόν», λέει, «θα επιβλέψω, παρά στον πράο και τον ησύχιο και σε αυτόν που τρέμει τα λόγια μου;»

Παρατήρησε δε πώς παντού το ιερό κείμενο αναφέρει ότι οι άγιοι άγγελοι στέκονται, φανερώνοντας με τη λέξη της στάσης το ότι δεν υποκύπτουν στη ραθυμία, αλλά διατηρούν τη διάνοιά τους, τρόπον τινά, διαρκώς όρθια και μη ανεχόμενη να ασθενήσει, ιστάμενη μαζί με τον Θεό. Έτσι και στον Ιεζεκιήλ θα βρούμε γραμμένο για τα Χερουβίμ, ότι «τα σκέλη τους ήταν όρθια». Διότι η διάνοια του ανθρώπου κάμπτεται, και μάλιστα πολύ εύκολα, και είναι επιρρεπής στο να θέλει να ατονήσει από τη ραθυμία. Αντίθετα, στέκεται όρθιο το άγιο πλήθος των άνω πνευμάτων. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο λεγόταν και προς τη Σιών από τον Θεό: «Στήσου όρθια, Σιών». Και κάπου ο μακάριος Δαβίδ ανέπεμπε τις ευχαριστήριες ωδές, λέγοντας τα εξής: «Έστησε πάνω σε πέτρα τα πόδια μου». Διότι το αμετακίνητο σε αυτά και το σταθερό του φρονήματος επισήμανε ο πνευματοφόρος με τη λέξη της στάσης. «Άκου λοιπόν, Ιησού, ο μέγας ιερέας, εσύ και οι πλησίον σου και αυτοί που κάθονται ενώπιόν σου, διότι είναι άνδρες που προμηνύουν θαύματα. Διότι ιδού, εγώ φέρνω τον δούλο μου, την Ανατολή. Διότι ο λίθος που έδωσα ενώπιον του Ιησού, πάνω σε αυτόν τον έναν λίθο υπάρχουν επτά οφθαλμοί». Μέσω αυτών που μόλις αναφέραμε, δινόταν η υπόσχεση στον Ιησού, ή μάλλον, το οποίο είναι και πιο αληθές, στην κατά νόμον ιεροσύνη, ότι θα κρίνει τον οίκο του, και θα εξουσιάζει ακόμη λαούς, και θα ολοκληρώνει τους τύπους της κατά νόμον λατρείας.

Απεστάλη δε από τον Θεό και Πατέρα και ο ίδιος ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, για να επισκεφθεί αυτούς που προέρχονται από τον Ισραήλ, για να δει αν διατελούν σε καλή υγεία, προφανώς την πνευματική, και αν έχουν παραμείνει σε καλή κατάσταση τα θρέμματά τους, μη έχοντας στερηθεί την επιείκεια των ποιμένων. Αλλά βρέθηκαν όχι στη Συχέμ, αλλά στη Δοθαΐμ. Η λέξη Συχέμ ερμηνεύεται ως ώμος. Και αυτό το μέλος του σώματος θα μπορούσε να αποτελεί σημείο φιλεργίας. Διότι η θεόπνευστη Γραφή έχει συνηθίσει κατά κάποιον τρόπο να χρησιμοποιεί τον ώμο πότε ως σύμβολο ισχύος και πότε ως τύπο έργου. Όπως εκείνο που λέμε, «Δώσε την καρδιά σου στους ώμους», δηλαδή στη φιλεργία. Η Δοθαΐμ, πάλι, ερμηνεύεται ως επαρκής έκλειψη. Βρέθηκαν λοιπόν οι Ισραηλίτες όχι να επιδίδονται σε φιλεργίες προς την αρετή, ούτε βέβαια σε ευδόκιμες πράξεις σύμφωνα με τον νόμο, αλλά σε μεγάλη έκλειψη, δηλαδή στερούμενοι δικαιοσύνης και κάθε επιείκειας.

Είδες πόση μεταβολή επέφερε; Αυτόν που βρισκόταν στη γη, τον μυσαρό, τον πολέμιο, τον εχθρό, τον έκανε παιδί αγαπητό, ώστε το γεγονός να μην είναι απλώς έργο της φύσεως, αλλά και παιδί ελεύθερο και ευγενές. Στήσε για τον εαυτό σου, Σιώνιμ, σκοπούς.

Η λέξη Σιώνιμ ερμηνεύεται ως σημεία. Λέει, επομένως, ότι: Σημείωσε την οδό σαν να θέτεις σε αυτήν ορόσημα, διότι μέσω αυτής θα επιστρέψεις. *Και όρισε σε αυτήν τιμωρία. Αυτό διατυπώνεται ασαφώς στο ελληνικό κείμενο. Διότι το εβραϊκό έχει ως εξής: Στήσε για τον εαυτό σου σημεία, αντί του: τιμωρία· ίσως δε, σύμφωνα με το ελληνικό κείμενο, η έννοια να είναι η εξής, ότι: Τοποθέτησε το ορόσημο, δηλαδή το σημείο από το οποίο πέρασες τιμωρημένη, ώστε επιστρέφοντας να γνωρίσεις το μέγεθος της ενέργειας.

Πρέπει δε να γνωρίζουμε ότι στο εβραϊκό κείμενο η λέξη «τιμωρία» δεν υπάρχει. *Δώσε την καρδιά σου στους ώμους σου, στην οδό που πορεύτηκες. Δηλαδή, κατανόησε με την καρδιά σου την οδό αυτήν την οποία πορεύεσαι με κόπο. *Επίστρεψε στις πόλεις σου πενθώντας.

Το εβραϊκό κείμενο αναφέρει: «Επίστρεψε σε αυτές τις πόλεις σου». Διότι αντί για τη λέξη «πενθούσα», έχει το «αυτές»· και εδώ η ονομασία προκάλεσε την αλλαγή της ερμηνείας. Επειδή το μεν «αλά» φανερώνει πένθος, το δε «ελέ» σημαίνει «αυτή». Έτσι, λοιπόν, πρέπει να κατανοηθεί το ελληνικό κείμενο: «Επίστρεψε στις πόλεις σου, εσύ που πενθείς», δηλαδή, εκείνη που τώρα αναχωρεί με πένθος, θα επιστρέψει με χαρά. *Έως πότε θα επιστρέφεις, θυγατέρα ατιμασμένη;*

Στους ώμους δε βρισκόταν το σμαράγδι, επειδή είναι σημείο της πράξης· διότι η πρακτική δύναμη εξαρτάται από τους ώμους. Γι' αυτό και ο Θεός λέει προς την Ιερουσαλήμ: «Θέσε την καρδιά σου πάνω στους ώμους σου, ατιμασμένη θυγατέρα, διότι ο Κύριος σε ανοικοδομεί για σωτηρία». Εξάλλου, η Γραφή εκλαμβάνει τα χέρια και τους ώμους ως σύμβολα των πράξεων, όπως όταν λέει για τον Δαβίδ: «Και με τη σύνεση των χεριών του τους καθοδήγησε». Και στο λογείο πάνω στο στήθος υπήρχαν προσαρμοσμένοι οι δώδεκα λίθοι, οι οποίοι υποδήλωναν τις δώδεκα φυλές. Και πρόσεξε, πάνω στους ώμους υπήρχε μία φύση λίθων, το σμαράγδι, ενώ κάτω και πάνω στο στήθος υπήρχαν οι δώδεκα, καθώς ο λόγος αινίσσεται ότι αρχικά όλοι προήλθαμε από μία φύση, αλλά με την πάροδο του χρόνου χωριστήκαμε από διαφορετικές γνώμες· και το ένα το αποδίδει στη γνώμη και το άλλο στη φύση. Κάτω δε από το κράσπεδο του ιερέα, το ονομαζόμενο λώμα, κρέμονταν άνθη ροδιάς και χρυσά ροΐδια και κουδουνάκια. Και πώς θα μπορούσαν αυτά, σε πρώτη προσέγγιση, να είναι αρεστά στον Θεό; Αλλά στο σχήμα του ιερέα επέτρεψε να απεικονίζονται οι αρετές κάτω, ως άνθη, και ως καρποί τα κατορθώματα των αρετών, τα οποία είναι η ελεημοσύνη και η δικαιοσύνη και η φιλανθρωπία και ο συγγενής χορός των υπόλοιπων αρετών.

Αλλά η μεν τιάρα συμβόλιζε την εξουσία που ο ίδιος ασκούσε στον λαό, καθώς και εκείνη στην οποία υπαγόταν ενώπιον του Θεού. Το δε χρυσό πέταλο, στο οποίο είχε σκαλιστεί το όνομα του Θεού, βρισκόταν στο στήθος, αποτελώντας τύπο της προφύλαξης των κινήσεων της καρδιάς, και του πώς πρέπει αυτές να ρυθμίζονται με την προσήλωση και την αναφορά προς το θείο. Πάνω στους ώμους υπήρχαν δύο λίθοι από σμαράγδι, που έφεραν τις έξι φυλές από τη μία πλευρά και τις άλλες έξι από την άλλη. Αυτοί αποτελούσαν σύμβολο της αρχιερατικής επίβλεψης. Διότι η πέτρα του σμαραγδιού διαθέτει και ευπρεπή πρασινάδα και διαυγή καθαρότητα, υποδηλώνοντας τη δύναμη του καθρέφτη, καθώς πρέπει ο ιερέας και να επαγρυπνεί με την άσκηση και να προσφέρει τον βίο του ως καθρέφτη σε όσους υπάγονται σε αυτόν. Το σμαράγδι βρίσκεται στους ώμους, επειδή αποτελεί σημείο της πράξης, διότι η πρακτική δύναμη εξαρτάται από τους ώμους. Γι' αυτό και ο Θεός λέει προς την Ιερουσαλήμ: «Τοποθέτησε την καρδιά σου πάνω στους ώμους σου, ατιμασμένη θυγατέρα, διότι ο Κύριος σε ανοικοδομεί για σωτηρία».