Πατερικές αναφορές στο ΙΕΡΕΜΙΑΣ 38:34

Διότι αυτό είναι γεγραμμένο, το οποίο οι μεν Ιουδαίοι αποσιώπησαν στο παρελθόν, τώρα όμως το βλέπουν να εκπληρώνεται. Διότι είναι γεγραμμένο ότι: «Όλοι θα είναι διδακτοί του Θεού», όπως ακριβώς λέει και ο Ιερεμίας: «Ιδού, έρχονται ημέρες, λέει ο Κύριος» και προσθέτει λέγοντας: «Και δεν θα διδάξει πλέον ο καθένας τον πλησίον του και ο καθένας τον αδελφό του λέγοντας: Γνώρισε τον Κύριο· διότι όλοι θα με γνωρίσουν, από τον μικρότερο έως τον μεγαλύτερο από αυτούς, επειδή θα είμαι ίλεως στις αδικίες τους». Διότι ποιος είναι αυτός που φέρνει σε κατάνυξη εκείνους που βρίσκονται στα είδωλα, εάν όχι ο Κύριος; Και ποιος είναι αυτός που τους ανασύρει από εκεί, ενώ ακόμη δουλεύουν στα είδωλα, εάν όχι ο ίδιος ο Χριστός, ο οποίος λέει: «Όταν υψωθώ, θα ελκύσω τους πάντες προς τον εαυτό μου;» Διότι το παράδοξο είναι τούτο: ότι, ενώ ακόμη δουλεύουν στα είδωλα, διανοίγεται ο νους της ψυχής τους ώστε να κατανοήσουν ότι εκείνους μεν που παλαιότερα θεωρούσαν θεούς, είναι ξύλα και λίθοι, εκείνον δε που χλεύαζαν εσταυρωμένο, να τον αναγνωρίσουν όχι ως άνθρωπο, αλλά ως Θεό. Του νου όμως δάσκαλος δεν είναι ο άνθρωπος, αλλά ο Θεός, ο οποίος είναι ο μόνος που βλέπει τον νου.

«Ότι αυτή είναι η διαθήκη που θα συνάψω μαζί τους· τις ημέρες εκείνες, λέει ο Κύριος, θα θέσω τους νόμους μου στη διάνοιά τους, και θα τους γράψω πάνω στις καρδιές τους· και δεν θα διδάσκει καθένας τον πλησίον του, και τον αδελφό του, λέγοντας, Γνώρισε τον Κύριο· διότι όλοι θα με γνωρίσουν, από τον μικρότερο έως τον μεγαλύτερο από αυτούς, επειδή θα γίνω ίλεως στις αμαρτίες τους, και δεν θα θυμηθώ πλέον τις ανομίες τους. Και εγώ θα είμαι σε αυτούς Θεός, και αυτοί θα είναι λαός μου.» Επομένως, η πρώτη έχει παλιώσει· διότι δεν τελειοποίησε τίποτα· και έχει πλέον εισαχθεί η νέα και ευαγγελική. Όμως ο Χριστός είπε: «Μη νομίσετε ότι ήρθα να καταργήσω τον νόμο ή τους προφήτες.

Ψ. Του ιδίου. 37. Ιδού, έρχονται ημέρες, λέει ο Κύριος, και θα συνάψω με τον οίκο του Ισραήλ και με τον οίκο του Ιούδα νέα διαθήκη· όχι σαν τη διαθήκη που σύναψα με τους πατέρες τους, την ημέρα που τους έπιασα από το χέρι για να τους εξαγάγω από τη γη της Αιγύπτου. Διότι αυτοί δεν παρέμειναν στη διαθήκη μου, κι εγώ τους εγκατέλειψα, λέει ο Κύριος. Επειδή, αυτή είναι η διαθήκη που θα συνάψω με τον οίκο του Ισραήλ μετά από εκείνες τις ημέρες, λέει ο Κύριος: θα δώσω τους νόμους μου στη διάνοιά τους, και θα τους γράψω πάνω στις καρδιές τους, και θα είμαι γι' αυτούς Θεός, και αυτοί θα είναι για εμένα λαός. Και δεν θα διδάσκει ο καθένας τον πλησίον του, και ο καθένας τον αδελφό του, λέγοντας: «Γνώρισε τον Κύριο»· διότι όλοι θα με γνωρίζουν, από τον μικρότερο μέχρι τον μεγαλύτερό τους, λέει ο Κύριος. Διότι θα συγχωρήσω τις αδικίες τους, και τις αμαρτίες τους δεν θα τις θυμηθώ πλέον. Σαφώς, για τις επερχόμενες ημέρες ο Κύριος προαναγγέλλει ότι θα συνάψει νέα διαθήκη· νέα δε, με την έννοια ότι δεν θα έχει τίποτα το όμοιο με την παλαιά, την οποία, όπως έχουμε προδιδαχθεί, δόθηκε μέσω του Μωυσή στην έρημο.

Στη συνέχεια, ο ίδιος ο Κύριος προσθέτει λέγοντας ότι, μετά τις ημέρες εκείνες, θα εγγράψει τους δικούς του νόμους μέσα στις ίδιες τις διάνοιες εκείνων που θα αποδεχθούν την Καινή Διαθήκη, ώστε αυτοί να γίνουν λαός του Θεού και Αυτός να είναι ο Θεός τους, και με κανέναν τρόπο να μην οδηγούνται στη γνώση του Κυρίου μέσω ανθρώπινης διδασκαλίας, αλλά να είναι κατά κάποιον τρόπο αυτοδίδακτοι, ή μάλλον θεοδίδακτοι· πράγμα που και αυτό θα μπορούσε κανείς να διαπιστώσει ότι εκπληρώνεται στον παρόντα καιρό. Διότι θα μπορούσε να δει κάποιος πώς έχουν γραφτεί η Καινή Διαθήκη και οι νόμοι του Κυρίου στις διάνοιες και τις καρδιές εκείνων που μέσω του Χριστού έχουν πιστέψει στον Θεό, εάν παρατηρήσει ανάμεσά μας ένα πλήθος ανθρώπων εντελώς απλών και αγραμμάτων, οι οποίοι επιδεικνύουν τέτοια ενάρετη και φιλοσοφημένη πολιτεία, την οποία δεν είναι εύκολο να βρει κανείς μεταξύ εκείνων που έχουν ασκηθεί στη φιλολογία και υπερηφανεύονται για τη μελέτη των γραφών.

Εδώ δείχνει ότι μας αξιώνει για υψηλότερα και πνευματικά αγαθά. Διότι, λέγει, «σε όλη τη γη εξήλθε ο φθόγγος τους, και στα πέρατα της οικουμένης τα λόγια τους». Δηλαδή, «δεν θα πει πλέον ο καθένας στον πλησίον του: Γνώρισε τον Κύριο». Και πάλι, «θα γεμίσει η γη από τη γνώση του Κυρίου, όπως το πολύ νερό κατακαλύπτει τις θάλασσες».

γ'. Επομένως, οι απόστολοι αποτελούσαν πρότυπο, διασώζοντας μια αρχέτυπη εικόνα. Αναλογιστείτε πόσο απόλυτα ακριβής και συνεπής ήταν ο βίος τους, ώστε να προβάλλονται ως αρχέτυπο, ως παράδειγμα και ως έμψυχοι νόμοι. Διότι όσα δίδασκαν οι Γραφές, αυτοί τα φανέρωναν σε όλους μέσα από τις πράξεις τους. Αυτή είναι η άριστη διδασκαλία· έτσι θα μπορέσει ο δάσκαλος να καθοδηγήσει τον μαθητή. Αν όμως ο ίδιος μόνο μιλάει και φιλοσοφεί, αλλά με τα έργα του πράττει τα αντίθετα, τότε δεν είναι πραγματικός δάσκαλος. Διότι το να φιλοσοφεί κανείς μόνο με τα λόγια είναι κάτι το εύκολο ακόμη και για τον μαθητή· απαιτείται όμως η νουθεσία και η καθοδήγηση διά των έργων, καθώς αυτή είναι που καθιστά τον δάσκαλο αξιοσέβαστο και προδιαθέτει τον μαθητή να υπακούσει. Πώς συμβαίνει αυτό; Διότι όταν ο μαθητής δει τον δάσκαλο να φιλοσοφεί μόνο στα λόγια, θα πει ότι του επέβαλε πράγματα αδύνατα, και ότι πράγματι είναι αδύνατα το αποδεικνύει πρώτος ο ίδιος ο δάσκαλος, αφού δεν τα εφαρμόζει. Αν όμως δει την αρετή να εφαρμόζεται τέλεια μέσα από τα έργα, δεν θα έχει περιθώριο να πει κάτι τέτοιο. Εντούτοις, ακόμη κι αν ο βίος του δασκάλου είναι αμελής, εμείς ας προσέχουμε τους εαυτούς μας και ας ακούμε τον προφήτη που λέει: «Όλοι θα είναι διδαγμένοι από τον Θεό»· και: «Δεν θα διδάσκει πλέον καθένας τον αδελφό του λέγοντας, "Γνώρισε τον Κύριο", διότι όλοι θα με γνωρίσουν, από τον μικρότερο έως τον μεγαλύτερο από αυτούς». Δεν έχεις ενάρετο δάσκαλο; Έχεις όμως τον αληθινό δάσκαλο, αυτόν που είναι ο μόνος που πρέπει να ονομάζεται δάσκαλος. Από εκείνον να μάθετε· εκείνος είπε: «Μάθετε από εμένα, διότι είμαι πράος».

Και οπουδήποτε κι αν βρεθεί κανείς, εύκολα θα επιτύχει τη σωτηρία του, αρκεί να θελήσει να επιδείξει προσοχή και να μην θεωρήσει το ζήτημα αυτό ως πάρεργο. Μήπως, άλλωστε, τα γεγονότα περιορίστηκαν στην Παλαιστίνη; Μήπως σε μία μικρή γωνιά της οικουμένης; Δεν άκουσες τον προφήτη που λέει: «Όλοι θα με γνωρίσουν, από τον μικρό έως τον μεγάλο»; Δεν βλέπεις ότι τα πράγματα επαληθεύονται;

Πού βρίσκεται τώρα απέναντί μας ο Μακεδόνιος, αυτός που πολεμά τον Παράκλητο, ο οποίος έχει δωρίσει το χάρισμα των γλωσσών; Και για το ότι δεν ψεύδομαι αποδίδοντας τις δωρεές των χαρισμάτων στη θεότητα του Παρακλήτου, μάρτυράς μας είναι ο μακάριος Παύλος, ο οποίος τώρα βροντοφωνάζει προς τη δική σας φιληκοΐα: «Όλα αυτά τα ενεργεί ένα και το αυτό Πνεύμα, διανέμοντας στον καθένα ξεχωριστά, όπως ακριβώς θέλει». «Όπως θέλει», λέει, όχι όπως του προστάζεται. Αλλά, για να μην καταχώσουμε τη μνήμη σας προσθέτοντας και άλλα στο πλήθος των λόγων, ας αναχωρήσουμε από εδώ έχοντας στο νου μας αυτήν την ισχυρή φωνή υπέρ του Παρακλήτου, έχοντας μεν υψηλό φρόνημα απέναντι σε εκείνους, συγχωρώντας τους όμως προς το παρόν επειδή πλανώνται, και προσκυνώντας τη θεότητα του Παρακλήτου. Η προφητική σάλπιγγα, λοιπόν, προαναγγέλλοντας την οικουμενική ομοφωνία στο πρόσωπο του Χριστού, έλεγε: «Διότι θα με γνωρίσουν», λέει, «από τον μικρότερο έως τον μεγαλύτερό τους», και «Κάθε γλώσσα θα ομολογήσει τον αληθινό Θεό».

Τι σημαίνει, «Εμώρανε»; Απέδειξε ότι ήταν μωρή· διότι πράγματι έτσι ήταν. «Και τις αμαρτίες τους και τις ανομίες τους δεν θα τις θυμηθώ πλέον». Αλλά ο μεν προφήτης της Παλαιάς Διαθήκης μάς περιγράφει τη λαμπρότητα· ο δε απόστολος, επειδή μαχόταν εναντίον των Ιουδαίων, παραθέτει παράλληλα και τα δύο, λέγοντας προηγουμένως: «Όχι σε πέτρινες πλάκες, αλλά σε σάρκινες πλάκες της καρδιάς»· και εδώ: «Όχι του γράμματος, αλλά του πνεύματος· διότι το γράμμα θανατώνει, ενώ το πνεύμα ζωοποιεί».

Αυτό σημαίνει το: Το δε πνεύμα ζωοποιεί. Πώς όμως ζωοποιεί; Μη ζητώντας ευθύνες για τα αμαρτήματα, σύμφωνα με τον λόγο του προφήτη: «Θα είμαι ίλεως απέναντι στις αδικίες τους, και τις αμαρτίες τους και τις ανομίες τους δεν θα τις θυμηθώ πλέον». Ρώτησε πάλι τον Ιουδαίο, πού συνέβη αυτό μέσα στον νόμο; Αλλά δεν θα μπορούσε να το υποδείξει. Διότι και εκείνος που μάζεψε τα ξύλα λιθοβολήθηκε, και εκείνη που πόρνευσε κατακαιγόταν, και ο Μωυσής εξαιτίας μίας αμαρτίας εξέπεσε από τη γη της επαγγελίας. Στην εποχή της χάριτος όμως, εκείνοι που έπραξαν μύρια δεινά, απολαμβάνοντας το βάπτισμα ζωογονούνται, και δεν απαιτείται από αυτούς καμία τιμωρία για τα αμαρτήματά τους.

Γι' αυτό και έλεγε: «Του Ευαγγελίου που κηρύχθηκε σε ολόκληρη την κτίση που βρίσκεται κάτω από τον ουρανό», ερμηνεύοντας εκείνο το προφητικό λόγιο, «Διότι όλοι θα με γνωρίσουν, από τον πιο μικρό μέχρι τον πιο μεγάλο από αυτούς». Το ότι βέβαια ο Χριστός έδωσε τον νόμο, είναι φανερό από αυτά· και το ότι, αφού σφαγιάστηκαν για τον νόμο, έχυσαν το αίμα τους για τον νομοθέτη, και αυτό είναι σαφές. Παρακαλώ, λοιπόν, την αγάπη σας να προσέλθει με πολλή προθυμία στην πανήγυρη· σαν τις μέλισσες ξεχυθείτε από τις κυψέλες πάνω στα τραύματα των μαρτύρων και εναγκαλιστείτε τα βασανιστήριά τους, χωρίς να οκνήσετε καθόλου μπροστά στο μήκος του δρόμου. Διότι, εάν ο γέροντας Ελεάζαρος αψήφησε τη φωτιά, και η μητέρα εκείνων των μακαρίων σε βαθιά γεράματα υπέμεινε τόσες οδύνες, ποια δικαιολογία θα είχατε, ποια συγχώρεση, εάν δεν διανύσετε ούτε μερικά στάδια για να ατενίσετε εκείνα τα παλαίσματα; ...

Διότι αυτό προστάχθηκαν και οι πρώτοι δάσκαλοι των δογμάτων από τον Μονογενή, ακούγοντας αμέσως αυτήν τη φωνή: «Αφού πορευθείτε, κάντε μαθητές σας όλα τα έθνη». Πρόσεξε δε πώς ο προφήτης δεν υπαινίχθηκε μόνο την κλήση των εθνών, αλλά και την πρόθυμη υπακοή τους. Διότι δεν είπε: «Θα οδηγηθούν», αλλά: «Θα έλθουν»· πράγμα που ένας άλλος προφήτης, καταδεικνύοντάς το σαφέστερα, έλεγε: «Και δεν θα διδάξει ο καθένας τον συμπολίτη του και ο καθένας τον αδελφό του, λέγοντας: Γνώρισε τον Κύριο, διότι όλοι θα με γνωρίσουν, από τον μικρότερο έως τον μεγαλύτερό τους».

γʹ. Διότι οι έξωθεν φιλόσοφοι και ρήτορες και συγγραφείς, μη επιζητώντας το κοινό συμφέρον, αλλά αποσκοπώντας μόνο στο πώς θα θαυμαστούν οι ίδιοι, ακόμη και αν είπαν κάτι χρήσιμο, και αυτό το απέκρυψαν, σαν μέσα σε κάποιο σκοτάδι, με τη συνήθη τους ασάφεια. Οι απόστολοι, όμως, και οι προφήτες έπραξαν το εντελώς αντίθετο· διότι κατέστησαν τα λόγια τους σαφή και φανερά σε όλους, επειδή ήταν κοινοί δάσκαλοι της οικουμένης, ώστε να μπορεί ο καθένας και από μόνος του να μαθαίνει τα λεγόμενα, απλώς και μόνο μέσα από την ανάγνωση. Και προαναγγέλλοντας αυτό ο προφήτης έλεγε: «Θα είναι όλοι διδαγμένοι από τον Θεό· και δεν θα πει ο καθένας στον πλησίον του, Γνώρισε τον Κύριο, διότι όλοι θα με γνωρίσουν, από τον μικρότερο έως τον μεγαλύτερό τους». Και ο Παύλος λέει: «Κι εγώ, αδελφοί, ήλθα προς εσάς, όχι με υπεροχή λόγου ή σοφίας, για να σας κηρύξω το μυστήριο του Θεού». Και πάλι: «Ο λόγος μου και το κήρυγμά μου δεν στηρίχθηκαν σε πειστικά λόγια ανθρώπινης σοφίας, αλλά σε απόδειξη Πνεύματος και δυνάμεως». Και πάλι λέει: «Διότι λαλούμε σοφία η οποία δεν ανήκει σε τούτο τον αιώνα, ούτε στους άρχοντες τούτου του αιώνα, οι οποίοι καταργούνται». Διότι σε ποιον δεν είναι ξεκάθαρα όλα όσα περιέχονται στα Ευαγγέλια; Και ποιος, ακούγοντας ότι μακάριοι είναι οι πράοι, μακάριοι οι ελεήμονες, μακάριοι οι καθαροί στην καρδιά, και όλα τα παρόμοια, θα χρειαστεί δάσκαλο, για να κατανοήσει κάτι από αυτά που λέγονται;

52. Έχει δε ως εξής: Ιδού, έρχονται ημέρες, λέει ο Κύριος, και θα συνάψω με τον οίκο του Ισραήλ και με τον οίκο του Ιούδα μια νέα διαθήκη, όχι σαν τη διαθήκη που σύναψα με τους πατέρες τους, κατά την ημέρα που τους έπιασα από το χέρι για να τους βγάλω από τη γη της Αιγύπτου. Επειδή αυτοί δεν έμειναν πιστοί στη διαθήκη μου, και εγώ τους παραμέλησα, λέει ο Κύριος. Διότι αυτή είναι η διαθήκη που θα συνάψω με τον οίκο του Ισραήλ μετά από εκείνες τις ημέρες, λέει ο Κύριος: θα δώσω τους νόμους μου στη διάνοιά τους, και θα τους γράψω πάνω στις καρδιές τους, και θα είμαι σε αυτούς Θεός, και αυτοί θα είναι σε εμένα λαός. Και δεν θα διδάσκει καθένας τον συμπολίτη του, και καθένας τον αδελφό του λέγοντας: Γνώρισε τον Κύριο. Διότι όλοι θα με γνωρίζουν, από τον μικρότερο μέχρι τον μεγαλύτερό τους. Διότι θα είμαι ίλεως στις αδικίες τους, και τις αμαρτίες τους δεν θα τις θυμηθώ πια. Και ο μεν προφήτης του Πνεύματος λέει τέτοια. Ποιος, λοιπόν, δεν έχει ακούσει αυτά τα θεόπνευστα λόγια; Διότι παντού στη γη και στη θάλασσα βλέπει κανείς διασκορπισμένο το κήρυγμα των θεοφόρων ανδρών. Ποιος δε είναι τόσο ασύνετος και ανόητος, ώστε να θεωρεί ως μηδέν τα λόγια του Πνεύματος, και να προσκολλάται σε όσα έχουν εφευρεθεί από τη μεθοδεία του διαβόλου; Ποιας κατηγορίας και κόλασης δεν θα ήταν άξιοι, ας πει κάποιος από αυτούς που αγαπούν την ευθύτητα του λόγου. Τι είναι πιο ευθύ ή πιο ξεκάθαρο από αυτά; Άραγε δεν ελέγχει τη ματαιότητα των ανοήτων;

Διότι όλοι θα με γνωρίσουν, από τον μικρότερο έως τον μεγαλύτερο από αυτούς. Ανανήψτε, εσείς που μεθάτε από το κρασί της ασέβειάς σας, και δώστε προσοχή, ακούγοντας τον προφήτη να αναφωνεί με φωνή μεγάλη και λαμπρή: ότι δεν θα με γνωρίσει ένας ή δύο, ή ο δούλος ή ο ελεύθερος, ή ο πλούσιος ή ο φτωχός, ή ο άρχοντας ή ο αρχόμενος, ή ο βασιλιάς ή ο ιδιώτης, ή απλώς ο τάδε και ο τάδε, αλλά όλοι, λέει, θα με γνωρίσουν, από τον μικρότερο έως τον μεγαλύτερο από αυτούς. Ποιον; Τον Ποιητή και Δεσπότη τους, αυτόν που τους έδωσε πνοή ζωής, τον κηδεμόνα, τον συνοχέα των πάντων, τον ευεργέτη, αυτόν που με τη σοφία του κυβερνά και κατευθύνει τα πάντα, αυτόν που δωρίζει σε όλους το είναι και το ευ είναι. Δεν θα γνωρίσουν ξένους θεούς, δεν θα προσκυνήσουν τα έργα των χεριών τους, δεν πρόκειται να πουν στην πέτρα και στο ξύλο: Εσύ μας έφτιαξες· αλλά όλοι θα γνωρίσουν εμένα, από τον μικρότερο μέχρι τον μεγαλύτερό τους θα γνωρίσουν εμένα, δεν θα με αγνοήσουν, ούτε θα προσκυνήσουν τον διάβολο, ούτε θα αποδώσουν σεβασμό στην κτίση αντί για τον Κτίσαντα· αλλά Εκείνος που ενεργεί μέσω των υπηρετών του ομιλεί, ώστε, με αυτά τα τόσο λαμπρά και ξεκάθαρα λόγια της αλήθειας, να αποβάλλουν τη δική τους ψευδολογία και πλάνη· διότι πώς θα ήταν δυνατόν, εκείνοι που δέχθηκαν αυτήν την Καινή Διαθήκη, η οποία είναι πολύ υψηλότερη από την προηγούμενη, να ολισθήσουν προς την προσκύνηση των μάταιων ειδώλων;

Όλοι, λοιπόν, θα με γνωρίσουν, λέει· διότι, όπως ακριβώς αυτός ο αισθητός ήλιος φωτίζει όλη τη γη την οποία επιβλέπει, έτσι και ο ήλιος της δικαιοσύνης, ο Χριστός ο Θεός μας, εξέπεμψε σε όλους τις ακτίνες της θεογνωσίας μέσω του Ευαγγελίου, και φώτισε τις διάνοιες όλων μας, γεμίζοντάς τες με τη θεία γνώση και χάρη.

Διότι γέμισε όλη η γη από τη γνώση του Κυρίου· και είναι πλήρης ο ουρανός και η γη από τη δόξα του. Διότι παντού σε ολόκληρη την οικουμένη υμνούνται τα της ευσεβούς μας πίστεως. Τα όσα δε προσθέτει ο προφήτης μετά από αυτά, μας προαναγγέλλουν την ανέκφραστη φιλανθρωπία του Θεού και τον ανεξιχνίαστο πλούτο της χρηστότητάς του: Θα είμαι ίλεως στις αδικίες τους.

Δεν είναι λοιπόν καθόλου θαυμαστό που όσοι διάκεινται με τόσο ανόσιο τρόπο, διδάσκουν και γράφουν τέτοια πράγματα· αλλά θα ακούσει από εμάς ο παράφρων και υπερασπιστής αυτής της κακίας, ότι σκοτίστηκε στους διαλογισμούς του εξαιτίας της απιστίας του, και δεν θέλησε να διακρίνει ανάμεσα στο άγιο και το βέβηλο, ούτε μεταξύ του καθαρού και του ακάθαρτου. Διότι έχουν τυφλωθεί οι σκέψεις του από τον θεό αυτού του αιώνα, ώστε να μην ακτινοβολήσει μέσα του ο φωτισμός του ευαγγελίου. Επειδή, όντας πραγματικά εκτός εαυτού και έχοντας κουφαθεί στα αυτιά της καρδιάς, δεν θέλησε να κατανοήσει τα λόγια του πνεύματος. Παρόλο που ο ένας από τους θείους προφήτες είχε προαναφωνήσει: «θα εξαλείψω τα ονόματα των ειδώλων από τη γη, και δεν θα υπάρχει πλέον ανάμνησή τους», και άλλος: «όλοι θα με γνωρίσουν, από τον μικρότερο μέχρι τον μεγαλύτερό τους»· και παρόλο που ο κήρυκας του ευαγγελίου διακηρύττει πως «ο Χριστός παρουσίασε την Εκκλησία στον εαυτό Του άμωμη και άσπιλη»· και ενώ και άλλοι ομοίως κηρύττουν παρόμοια πράγματα, και ο ίδιος ο Σωτήρας έχει υποσχεθεί ότι «οι πύλες του άδη δεν θα υπερισχύσουν ποτέ εναντίον της». Εκείνος όμως, αφού περιφρόνησε όλα αυτά, έγινε ακροατής εκείνων που μιλούν εκ του πονηρού πνεύματος, κατήγορος της ορθής μας πίστης, και υβριστής της θείας και σωτηριώδους χάριτος. Και αυτά μεν ας στηλιτεύουν την απιστία και τη φλυαρία εκείνου.

Αλλά τι δεν επρόκειτο να κάνουν αυτοί που, μέσω των εκφράσεων που έπλασαν -μιλώ για το ακατάληπτο και απερίγραπτο-, δεν έφριξαν να πουν ότι το μέγα μυστήριο της σωτηρίας μας έγινε φαινομενικά και κατά δόκησιν, και να αποδώσουν στους Χριστιανούς ειδωλολατρία; Διότι η σπουδή τους ήταν να παραμερίσουν την ιερή διδασκαλία του ευαγγελίου και να βρει διείσδυση το δικό τους, το πιο μιαρό δόγμα της δοκήσεως, καθώς ελέγχονται περισσότερο από τα ίδια τα γεγονότα αυτής της ιστορίας παρά από τα λόγια που είναι γραμμένα στα ιερά βιβλία του ευαγγελίου. Οι προφήτες, λοιπόν, θεόπνευστοι άνδρες, προκήρυξαν από παλιά την κοινωνία και την επιφάνεια του θείου Λόγου προς τους ανθρώπους, και ότι από εκεί και πέρα καταστράφηκε και εξαφανίστηκε κάθε ειδωλολατρική πλάνη και ότι οι άνθρωποι λυτρώθηκαν από αυτήν, έχοντας δεχθεί τον θείο Λόγο και το σωτήριο κήρυγμα. Διότι ο μεν ένας προαναφώνησε ότι όλοι, από μικρού έως μεγάλου, θα γνωρίσουν τον Κύριο· ο δε άλλος ότι και τα ονόματα των ειδώλων, μαζί με τη μνήμη τους, θα εξαλειφθούν από τη γη. Ο ίδιος δε ο Σωτήρας, αφού έγινε άνθρωπος, υποσχέθηκε στους μαθητές του ότι οι πύλες του Άδη δεν θα κατισχύσουν της Εκκλησίας, ενώ ο κήρυκας του ευαγγελίου διαβεβαίωσε ότι ο Σωτήρας παρουσίασε την Εκκλησία στον εαυτό του άμωμη, άσπιλη και χωρίς ρυτίδα.

Αυτά, πριν γίνουν πράξη, τα φανέρωσε ο Θεός πολλά χρόνια πριν μέσω της φωνής των προφητών. «Θα συνάψω», λέει, «καινή διαθήκη, όχι σαν τη διαθήκη που συνήψα με τους πατέρες σας»· αλλά ποια είναι αυτή; Αυτή, λέει, είναι η διαθήκη που θα συνάψω με τον οίκο του Ισραήλ και με τον οίκο του Ιούδα: «θέτοντας τους νόμους μου στη διάνοιά τους, και στις καρδιές τους θα τους γράψω», όχι ρυθμίζοντάς τα μέσω φωνής, αλλά άμεσα ο ίδιος ο νομοθέτης. «Διότι δεν θα διδάσκουν πλέον», λέει, «ο καθένας τον αδελφό του και ο καθένας τον πλησίον του λέγοντας, 'Γνώρισε τον Κύριο', επειδή όλοι θα με γνωρίζουν, από τον μικρότερο έως τον μεγαλύτερο από αυτούς». Αφού έλαβε αυτόν τον νόμο, και ο Δαβίδ άρθρωσε εκείνη τη μακάρια φωνή ότι «εγώ γνώρισα ότι είναι μέγας ο Κύριος». Εγώ γνώρισα, λέει, αφού έλαβα ο ίδιος πείρα, όχι επειδή άκουσα άλλους να διδάσκουν. Γι' αυτό, προτρέποντας και τους άλλους στα ίδια, λέει, γευθείτε και δείτε ότι είναι αγαθός ο Κύριος.

Γι' αυτόν τον λόγο, αυτός ο νόμος είναι πνευματικός, επειδή το Πνεύμα κατεργάζεται τα πάντα, ενώ εκείνος ήταν γραπτός, επειδή σταμάτησε στα γράμματα και τις φωνές. Γι' αυτό και εκείνος ήταν σκιά και εικόνα, ενώ τα παρόντα είναι πραγματικότητα και αλήθεια. Διότι τα λόγια και τα γράμματα, σε σχέση με την ίδια την ύπαρξη των πραγμάτων, έχουν τη θέση εικόνας. Αυτά, πριν γίνουν πράξη, τα προανήγγειλε ο Θεός πολλά χρόνια πριν μέσω της γλώσσας των προφητών: «Θα συνάψω», λέει, «καινή διαθήκη, όχι σαν τη διαθήκη που σύναψα με τους πατέρες σας». Αλλά ποια είναι αυτή; «Αυτή», λέει, «είναι η διαθήκη που θα συνάψω με τον οίκο Ισραήλ και με τον οίκο Ιούδα: θα θέσω τους νόμους μου στη διάνοιά τους και θα τους γράψω στις καρδιές τους». Όχι ρυθμίζοντάς τα μέσω φωνής, αλλά ο ίδιος ο νομοθέτης άμεσα. «Διότι δεν θα διδάσκει πλέον», λέει, «ο καθένας τον πλησίον του λέγοντας: Γνώρισε τον Κύριο, επειδή όλοι θα με γνωρίζουν, από τον μικρότερο έως τον μεγαλύτερο από αυτούς». Έχοντας λάβει αυτόν τον νόμο και ο Δαβίδ, άφησε εκείνη τη μακάρια φωνή λέγοντας: «Εγώ γνώρισα ότι ο Κύριος είναι μέγας». «Εγώ γνώρισα», λέει, λαμβάνοντας ο ίδιος προσωπική πείρα, και όχι ακούγοντας άλλους να διδάσκουν. Γι' αυτό, προτρέποντας και τους άλλους στα ίδια: «Γευθείτε», λέει, «και δείτε ότι ο Κύριος είναι αγαθός». Αν και ο μακάριος ύμνησε την αγαθότητα του Θεού με πολλούς και ποικίλους λόγους, επειδή τα λόγια δεν μπορούσαν να χωρέσουν την πραγματικότητα αυτών των πραγμάτων, καλεί τους ακροατές στην προσωπική πείρα όσων υμνούνται.

Διότι τα άλλα χαρίσματα, τα οποία και απαρίθμησε, και στο μέλλον θα καταργηθούν, όταν θα έλθουν σε εμάς τότε τα τελειότερα, αλλά και στο παρόν θα εκλείψουν και θα καταργηθούν, καθώς η ευσέβεια θα εξαπλωθεί σε όλους· διότι, λέει, «θα με γνωρίσουν από τον μικρότερο έως τον μεγαλύτερο». Εξάλλου, τα περισσότερα από τα άλλα χαρίσματα δόθηκαν με σκοπό να καθοδηγηθούν και να προσελκυστούν οι άνθρωποι στην πίστη· όταν όμως προσελκυστούν και πιστέψουν, είναι προφανές ότι θα πάψουν. Αλλά δεν θα συμβεί το ίδιο με την πίστη, την ελπίδα και την αγάπη· διότι αυτές παραμένουν καθ' όλη τη διάρκεια του ανθρώπινου βίου και θα συνεχιστούν, και τότε μάλιστα θα λάμψουν περισσότερο, όταν τα άλλα καταργηθούν. Διότι τότε θα επικρατήσουν περισσότερο, και θα υπάρχει μεγαλύτερη ανάγκη γι' αυτές, όταν όλοι θα γίνουν ευσεβείς και θα πιστέψουν· διότι τότε υπάρχει μεγαλύτερη ανάγκη και για ελπίδα, και θα ελπίζουν, και για αγάπη, και θα αγαπούν. Ώστε, όταν τα άλλα χαρίσματα πάψουν, αυτές θα ακμάσουν περισσότερο. 1 Κορ. 14,1 «Να επιδιώκετε δε τα πνευματικά», αντί του να μην παραμελείτε ούτε εκείνα· διότι «μεγαλύτερη» μεν είναι η «αγάπη», και αυτήν πρέπει να επιδιώκουμε, αλλά δεν πρέπει να παραμελούμε ούτε τα άλλα χαρίσματα, και κυρίως το χάρισμα της προφητείας. 1 Κορ. 14,6 «Τώρα δε, αδελφοί. Τώρα δε», λέει, θέλω να μεταφέρω αυτά τα παραδείγματα στο δικό μου πρόσωπο, για να μη γίνω φορτικός σε εσάς, και να δείξω πόσο υπολείπεται από την τελειότητα το να μιλάει κανείς μόνο σε γλώσσες. Διότι, «εάν», λέει, «έλθω προς εσάς μιλώντας σε γλώσσες» και τα εξής.