Πατερικές αναφορές στο ΙΕΡΕΜΙΑΣ 4:14

Εξάλλου, σε κάθε βιβλίο της Γραφής είναι δυνατόν να δει κανείς και προφητείες και νομοθεσίες και ιστορίες. Διότι το ίδιο Πνεύμα βρίσκεται σε όλους· και σύμφωνα με τη διανομή του που γίνεται στον καθένα, ο καθένας διακονεί και εκπληρώνει τη χάρη που του έχει δοθεί, είτε αυτή είναι προφητεία, είτε νομοθεσία, είτε η καταγραφή της ιστορίας, είτε η χάρη των ψαλμών. Επειδή όμως είναι το ένα και το αυτό Πνεύμα, από το οποίο προέρχονται όλες οι διαιρέσεις των χαρισμάτων, ενώ το ίδιο είναι κατά φύση αδιαίρετο, για τον λόγο αυτό βρίσκεται ολόκληρο στον καθένα, αλλά οι φανερώσεις και οι διαιρέσεις του Πνεύματος γίνονται στους ανθρώπους ανάλογα με τη διακονία τους. Και επομένως, ανάλογα με την εκάστοτε ανάγκη, πολλές φορές ο καθένας, με τη χορηγία και την καθοδήγηση του Πνεύματος, διακονεί τον λόγο. Ώστε, όπως προείπα, ο Μωυσής, ενώ νομοθετεί, άλλοτε προφητεύει και ψάλλει, και οι προφήτες, ενώ προφητεύουν, άλλοτε δίνουν εντολές: «Λουστείτε, γίνετε καθαροί. Ξέπλυνε από την κακία την καρδιά σου, Ιερουσαλήμ»· και άλλοτε εξιστορούν, ο μεν Δανιήλ τα σχετικά με τη Σωσάννα, ο δε Ησαΐας τα σχετικά με τον Ραψάκη και τον Σενναχηρείμ. Έτσι, λοιπόν, και το βιβλίο των Ψαλμών, έχοντας ως ίδιον χαρακτηριστικό τις ωδές, όσα αναφέρονται διεξοδικά στα άλλα βιβλία, αυτά το ίδιο τα ψάλλει με εκτενέστερη έκφραση και με μέλος, όπως έχει ήδη λεχθεί. Νομοθετεί, μάλιστα, άλλοτε και το ίδιο: «Πάψε από την οργή και εγκατάλειψε τον θυμό»· και, «Απομακρύνσου από το κακό και κάνε το αγαθό· αναζήτησε την ειρήνη και επιδίωξέ την».

Τα πληθέστερα από τα εγκλήματα τα θεωρούν ως τίποτα, και πλένουν το εξωτερικό του ποτηριού και του πινακίου, ενώ δεν κάνουν απολύτως κανέναν λόγο για την εσωτερική ακαθαρσία. Ιδού, λοιπόν, ιδού, αν και ο προφήτης Ιερεμίας λέει σαφώς: «Ξέπλυνε την καρδιά σου από την κακία, Ιερουσαλήμ, για να σωθείς», αυτοί έχουν πειστεί απόλυτα ότι η εσωτερική και διανοητική ασέβεια δεν είναι απολύτως τίποτα. Οδηγώντας δε τον Χριστό στον Πιλάτο, αποφεύγουν τους τόπους ως μιαρούς, καθώς και τα σώματα των απερίτμητων ανδρών, και επειδή δεν διαπράττουν οι ίδιοι με τα ίδια τους τα χέρια την παρανομία, αλλά καθιστούν τον Πιλάτο, τρόπον τινά, υπηρέτη της δικής τους ωμότητας, από ανοησία υποθέτουν ότι παραμένουν απαλλαγμένοι από κάθε ευθύνη. Και θα θαύμαζε κανείς διαπιστώνοντας ότι οι άγιοι προφήτες δεν αγνόησαν ούτε αυτή την ασέβειά τους· διότι είπε κάπου για αυτούς ο μακάριος Ησαΐας: «Αλίμονο στον άνομο· κακά πράγματα θα του συμβούν σύμφωνα με τα έργα των χεριών του». Και ο Ιεζεκιήλ πάλι λέει: «Όπως έπραξες, έτσι θα γίνει σε εσένα· η ανταπόδοσή σου θα επιστρέψει στο κεφάλι σου». Αλλά και ο ίδιος ο θείος μελωδός αναφωνεί: «Απόδωσέ τους την ανταπόδοσή τους, δώσε σε αυτούς κατά τα έργα των χεριών τους». Διότι, όπως ακριβώς εκείνοι παρέδωσαν τον Σωτήρα των πάντων και Χριστό στους στρατηγούς των Ρωμαίων, έτσι, υπομένοντας αντίστοιχα το ίδιο εξ αντιστροφής, παραδίδονται στην εξουσία των Ρωμαίων, και καταστράφηκαν από το χέρι των τότε κρατούντων.

Έπειτα, πώς είναι θεμιτό να αμφιβάλλει κανείς ότι είναι πνευματική, εφόσον ο Θεός λέει ξεκάθαρα μέσω της φωνής του Ιερεμία: «Ξέπλυνε από την κακία την καρδιά σου, για να σωθείς, Ιερουσαλήμ;» Και είναι πάρα πολλοί βέβαια οι τρόποι της φαυλότητας, μαγγανείες, σαρκικές απολαύσεις, πλεονεξίες, ψιθυρισμοί, ψευδορκίες και δόλοι. Προκαλεί όμως περισσότερο σε οργή τον Θεό των πάντων από όλα τα άλλα, το να παρασύρεται κανείς εύκολα σε όσα δεν είναι θεμιτά και να αγαπά να γεμίζει με διεστραμμένες σκέψεις, να παραδίδεται σε αδόκιμο νου και να επιλέγουν κάποιοι να ακολουθούν πλάνητα πνεύματα, μη αποδεχόμενοι την ακριβή και ανόθευτη πίστη. Διότι υπάρχουν, υπάρχουν εκείνοι που διαστρεβλώνουν τη δύναμη της αλήθειας σύμφωνα με αυτό που οι ίδιοι προσωπικά νομίζουν, και συσσωρεύουν πλήθος από δοκησίσοφες έννοιες στο πλήθος των απλών ανθρώπων. Σε αυτούς είναι αναγκαίο να ειπωθεί: «Έως πότε επιτίθεστε εναντίον ανθρώπου, φονεύετε όλοι σας;» Θα προσθέσω δε σε όσα είπα και εκείνο: Κάποιοι που έλαβαν το όνομα των Χριστιανών, δεν είναι ακόμη αυτό που ονομάζονται με δύναμη και αλήθεια, αλλά αγαπούν τους τρόπους της αποστασίας και έχουν στραφεί προς τις απάτες των δαιμόνων· στους οποίους ακριβώς θα πούμε: «Συνετιστείτε λοιπόν, άφρονες ανάμεσα στον λαό, και μωροί, λογικευτείτε επιτέλους.»

«Όλοι δικάζονται για αίματα, ο καθένας καταθλίβει τον πλησίον του με θλίψη. Προετοιμάζουν τα χέρια τους για το κακό.» Διότι μέσα από τέτοιους θρήνους των προφητών, θα αποδεχθούμε τη διδαχή σχετικά με τη λέπρα του Ισραήλ. Προστάζει λοιπόν ο ιερέας να εκκενώσουν την οικία. Διότι η επίσκεψη του Θεού για τα παραπτώματά μας γίνεται φοβερότατη. Και είναι ανάγκη να τιμωρούνται οι ένοχοι, στους οποίους, ενώ βρίσκονται ήδη σε δεινά εξαιτίας αυτού, επειδή είναι φιλάνθρωπος, παραγγέλλει να αγαπούν τους καθαρισμούς και να απομακρύνουν τη νόσο που ενέσκηψε, και με αυτόν τον τρόπο να προλαβαίνουν την καταδίκη από την επίσκεψή Του, όπως στο χωρίο: «Ξέπλυνε την καρδιά σου από την κακία, Ιερουσαλήμ, για να σωθείς. Έως πότε θα υπάρχουν μέσα σου οι διαλογισμοί των πόνων σου;» Και ποιοι διαλογισμοί πόνων θα μπορούσαν εύλογα να νοηθούν, παρά εκείνοι εξαιτίας των οποίων εξάπαντος περιπέσαμε σε πόνους και στις καταδίκες για τα παραπτώματά μας. Δες λοιπόν εδώ να προστάζει ο ιερέας να απομακρυνθούν εκ των προτέρων οι αιτίες, για τις οποίες θα θεωρούσε κανείς εύλογο ότι θα υποπέσει κανείς στις τιμωρίες.

Γι' αυτό και ο Παύλος λέει: «Σας παρακαλώ, αδελφοί, διά των οικτιρμών του Θεού, να παραστήσετε τα σώματά σας ως θυσία ζωντανή, άγια, ευάρεστη στον Θεό, που είναι η λογική σας λατρεία». Και μάλιστα και ο προφήτης Ιερεμίας ανακράζει σαφώς: «Απόπλυνε την καρδιά σου από την κακία, Ιερουσαλήμ, για να σωθείς». ΠΑΛΛΑΔΙΟΣ: Πρέπει λοιπόν να προσερχόμαστε στον πανάγιο Θεό όχι με βεβηλωμένη ψυχή, αλλά με ιερή και άμεμπτη ζωή. Διότι έτσι θα επιτύχουμε ευθέως το πρέπον. ΚΥΡΙΛΛΟΣ: Βεβαιότατα, ω Παλλάδιε, και δεν θα χρειαστεί πολύς κόπος, νομίζω, για να μπορέσεις να κατανοήσεις την αλήθεια αυτού του λόγου σου, εάν επιλέξεις να εξετάσεις φιλομαθώς και με την ίδια διάθεση τους βίους των αγίων· διότι όσα συνέβησαν στους αρχαίους τυπικώς, ο θεσπέσιος Παύλος έλεγε ότι καταγράφηκαν για τη δική μας νουθεσία. Το ότι, λοιπόν, πρέπει να προσερχόμαστε στον Θεό καθαροί και αποπλυμένοι, μπορεί κανείς να το διδαχθεί και πάλι από τα εξής. Διότι η Δείνα, η θυγατέρα του Ιακώβ, όντας παρθένος και σε ηλικία γάμου, πηγαίνοντας να δει τις θυγατέρες των κατοίκων της Συχέμ, βγήκε από την πατρική σκηνή, αλλά ο Συχέμ, ο γιος του Εμμώρ, δεν έμεινε αδιάφορος. Διότι ερωτεύθηκε αμέσως τη νεάνιδα και παρασύρθηκε από ασυγκράτητες επιθυμίες για να πράξει κατά τη βούλησή του. Προχωρώντας δε με βάναυσο τρόπο σε αυτό, ο αλλόφυλος και ακόμη απερίτμητος βίασε την Εβραία παρθένο.

Διότι αυτός μεν ο ρύπος μάς προσκολλάται από έξω· γι' αυτό και γρήγορα τον αποβάλλουμε· εκείνος όμως γεννιέται από μέσα· γι' αυτό και με δυσκολία καθαριζόμαστε αποπλύνοντάς τον. Διότι από την καρδιά, λέει, εξέρχονται πονηροί διαλογισμοί, πορνείες, μοιχείες, κλοπές, ψευδομαρτυρίες. Γι' αυτό και ο προφήτης έλεγε: «Καρδιά καθαρή δημιούργησε μέσα μου, Θεέ»· και ένας άλλος: «Ξέπλυνε την καρδιά σου από την κακία, Ιερουσαλήμ».

Αλλά υπάρχουν μερικοί οι οποίοι το εσπέρας, αφού έχουν διαπράξει μύρια κακά κατά τη διάρκεια της ημέρας, πλένονται και εισέρχονται στην εκκλησία, υψώνοντας τα χέρια τους με πολλή παρρησία, νομίζοντας ότι έχουν αποβάλει τα πάντα μέσω της κολυμβήθρας των υδάτων. Εάν ίσχυε αυτό, θα ήταν μέγα κέρδος το να λούζεται κανείς καθημερινά· εάν ίσχυε αυτό, ούτε και εγώ ο ίδιος δεν θα σταματούσα να συχνάζω στα λουτρά, εάν αυτά έκαναν τον άνθρωπο καθαρό και τον απάλλασσαν από τα αμαρτήματα. Γελοιότητες και ανοησίες είναι αυτά, παιχνίδια και παιδικά αθύρματα. Ο Θεός δεν αποστρέφεται τον ρύπο του σώματος, αλλά την ακαθαρσία της ψυχής. Διότι, άκουσέ Τον να λέει: «Μακάριοι οι καθαροί στην καρδιά». Μήπως άραγε στο σώμα; Ουδαμώς, αλλά: «Οι καθαροί στην καρδιά, διότι αυτοί θα δουν τον Θεό». Και ο Προφήτης τι λέει; «Καρδίαν καθαρὰν κτίσον ἐν ἐμοί, ὁ Θεός»· και πάλι: «Ξέπλυνε την καρδιά σου από την κακία». Μεγάλο αγαθό είναι να έχει συνηθίσει κανείς στα αγαθά έργα. Δες, όμως, πόσο μικρά και ανώφελα είναι αυτά. Και όταν η ψυχή κυριευθεί από μια συνήθεια, δεν απομακρύνεται από αυτήν, ούτε ανέχεται να προσέλθει στην προσευχή εάν προηγουμένως δεν την εκπληρώσει. Τι εννοώ με αυτό; Έχουμε κάνει συνήθειά μας να πλενόμαστε και μετά να προσευχόμαστε, και δεν είναι δυνατόν να το πράξουμε αυτό χωρίς να έχουμε πλυθεί, αλλά δεν προσευχόμαστε με άνεση εάν το κάνουμε με άπλυτα χέρια, θεωρώντας ότι πρόκειται να προσβάλουμε τον Θεό, και έχοντας ένοχη συνείδηση.

Όπως ακριβώς, λοιπόν, εάν κάποιος ρίξει κοπριά σε μία καθαρή πηγή την κάνει ολόκληρη ακάθαρτη, έτσι και όταν εισέλθει η πλεονεξία στον πλούτο, κάνει τα πάντα να αναδίδουν την από εκεί προερχόμενη δυσωδία. Έπειτα, πλένουμε τα χέρια μας όταν μπαίνουμε στην εκκλησία, την καρδιά μας όμως όχι; Μήπως τα χέρια βγάζουν φωνή; Η ψυχή είναι που προφέρει τα λόγια και σε αυτήν βλέπει ο Θεός· δεν υπάρχει καμία ανάγκη από την καθαρότητα του σώματος, όταν η ψυχή είναι μολυσμένη. Διότι ποιο είναι το όφελος, εάν πλύνεις τα εξωτερικά σου χέρια, ενώ τα εσωτερικά τα έχεις ακάθαρτα; Διότι το φοβερό, αυτό που ανατρέπει τα πάντα, είναι τούτο: ότι ενώ φοβόμαστε τα μικρά, περιφρονούμε τα μεγάλα. Το να προσεύχεται κανείς με άπλυτα χέρια είναι αδιάφορο· το να προσεύχεται, όμως, με άπλυτη διάνοια, αυτό είναι το έσχατο όλων των κακών. Άκουσε και τι έχει ειπωθεί για τους Ιουδαίους που ασχολούνταν με τέτοιου είδους ακαθαρσίες: «Ξέπλυνε την καρδιά σου από την κακία. Έως πότε θα παραμένουν μέσα σου οι πονηροί διαλογισμοί σου;». Ας ξεπλυθούμε και εμείς, όχι με βόρβορο, αλλά με καθαρό νερό, με την ελεημοσύνη και όχι με την πλεονεξία. Πρώτα απαλλάξου από το να αρπάζεις, και τότε να επιδείξεις την ελεημοσύνη. Ας απομακρυνθούμε από το κακό και ας πράξουμε το αγαθό. Κράτησε τα χέρια σου μακριά από την πλεονεξία, και έπειτα οδήγησέ τα στην ελεημοσύνη. Εάν όμως με τα ίδια μας τα χέρια απογυμνώνουμε τους άλλους, ακόμη και αν δεν ντύνουμε κάποιους με αυτά που αφαιρέσαμε από εκείνους, ούτε έτσι δεν αποφεύγουμε την κόλαση. Διότι η αφορμή του εξιλασμού γίνεται αφορμή για κάθε αμάρτημα.

Απόπλυνε από την κακία. Έως πότε θα υπάρχουν μέσα σου οι διαλογισμοί των πόνων σου; Διότι πράγματι τίποτα δεν είναι ίσο με αυτή την ταλαιπωρία. Συνηθίζουμε να χρησιμοποιούμε αυτή τη λέξη, όταν δούμε κάποιον παραδομένο σε μακροχρόνια ασθένεια, να μην μπορεί ποτέ να συνέλθει από εκείνη τη φθορά. Διότι, όπως ακριβώς ένα ασθενές σώμα καθαρίζεται με δυσκολία από τους πυρετούς, έτσι και η ταλαίπωρη ψυχή από τα αμαρτήματα.

Δεν αρκούν τα λόγια, ούτε το να οικτίρει κανείς μόνο τον εαυτό του μέσα στην Εκκλησία του Κυρίου. Μην κλαίτε με δάκρυα, αλλά είναι αναγκαία και η προσθήκη των έργων. Και λίγο παρακάτω: «Ξέπλυνε την καρδιά σου από την κακία». Τι σημαίνει αυτό, εάν ανέβηκε ως λέων; Εάν παρουσιάζεται ως νεφέλη; Έπειτα, τα δεινά βρίσκονται προ των πυλών; Ποια είναι η προθεσμία για τη μεταβολή;

Βλέπεις; Αυτό που λέει και ο Χριστός, εδώ βρίσκεται. Διότι από την καρδιά εξέρχονται πονηροί διαλογισμοί. Έως πότε θα υπάρχουν; Βλέπεις τη μακροθυμία του Θεού. Έως πότε; Όταν έπρεπε να αποφεύγονται και εκ φύσεως και λόγω του χρόνου, ποια συγγνώμη χωρεί; Ποια απολογία;