Πατερικές αναφορές στο ΙΕΡΕΜΙΑΣ 4:3

Και κανείς βέβαια δεν σπέρνει πάνω σε αγκάθια. Αφού λοιπόν οργώσουμε νέο όργωμα σύμφωνα με τη φωνή του προφήτη, ας σπείρουμε για τη δικαιοσύνη, ζώντας πλέον όχι κατά σάρκα και με φιληδονία, αλλά συμπεριφερόμενοι μάλλον σύμφωνα με το Ευαγγέλιο. <Μακάριοι όσοι σπέρνουν σε κάθε νερό, όπου πατάει βόδι και γαϊδούρι.> Επειδή ο λόγος μεταφέρθηκε στα έργα της γεωργίας και στις ευκαρπίες των αγρών, επιμένει στη μεταφορά και ονομάζει μακάριους αυτούς που σπέρνουν πάνω σε νερό, όπου πατάει βόδι και γαϊδούρι. Διότι νερό η θεόπνευστη Γραφή ονομάζει τον θείο και ουράνιο λόγο προς εμάς, και τον μυσταγωγό των αγίων.

Ο Ίδιος λοιπόν ρίχνει τον σπόρο, ο οποίος, αν και παρέμεινε στις ψυχές εκείνων που τον δέχθηκαν, και ενώ έχει ήδη βλαστήσει και έχει αρχίσει να εμφανίζεται, συμπνίγεται από τις κοσμικές μέριμνες και, όπως λέει ο Ιερεμίας, γίνεται δεμάτι που δεν έχει τη δύναμη να παραγάγει αλεύρι. «Οργώστε λοιπόν για τον εαυτό σας νέα χωράφια», λέει ένας άλλος προφήτης, «και μην σπέρνετε ανάμεσα σε αγκάθια». Επομένως, για να ανθίσει μέσα μας ο θεϊκός σπόρος, ας αποβάλουμε προηγουμένως από τη διάνοιά μας τις κοσμικές μέριμνες. — (A f. 123 b, B f. 78 b) Γη παχιά και εύφορη, που αποδίδει καρπό εκατονταπλάσιο, θα μπορούσαν να είναι οι καλές και αγαθές ψυχές, οι οποίες δέχονται σε βάθος τους σπόρους του λόγου, τους συγκρατούν και τους τρέφουν γενναία. Για αυτές τις ψυχές θα μπορούσε να λεχθεί, και μάλιστα πολύ δίκαια, αυτό που ειπώθηκε από τον Θεό μέσω ενός από τους αγίους προφήτες: «Και θα σας μακαρίσουν όλα τα έθνη, διότι εσείς γίνατε γη επιθυμητή». «Διότι όταν ο θείος λόγος κατατεθεί σε έναν νου καθαρό από όσα συνηθίζουν να τον ενοχλούν, τότε βγάζει ρίζα σε βάθος, ξεπετάγεται σαν στάχυ και καρποφορεί τέλεια.»

Εφόσον, λοιπόν, μας πλησίασε ο Σωτήρας μας Χριστός μέσω της ομοίωσής Του με εμάς, ας απεκδυθούμε, σύμφωνα με τα γεγραμμένα, τον παλαιό άνθρωπο και ας ενδυθούμε τον νέο, ο οποίος ανακαινίζεται σύμφωνα με την εικόνα Εκείνου που τον δημιούργησε. Και λησμονώντας τα πίσω, ας επεκταθούμε προς τα εμπρός, ανεβαίνοντας καθαροί προς τη θεία πανήγυρη. Και καθώς ο προφήτης Ιερεμίας αναφωνεί: «Αυτά λέγει στους άνδρες του Ιούδα και στους κατοίκους της Ιερουσαλήμ: Καλλιεργήστε για τον εαυτό σας νέα χωράφια και μην σπέρνετε μέσα σε αγκάθια. Περιτμηθείτε για τον Θεό και περιτμήνετε τη σκληροκαρδία σας, άνδρες Ιουδαίοι που κατοικείτε στην Ιερουσαλήμ», ας καθαρίσουμε τη διάνοιά μας, που έχει κατακλυστεί από τα αγριόχορτα της ύλης και έχει μείνει χέρσα από την ευσέβεια, με τον θείο φόβο σαν με φωτιά, και ας δεχτούμε τον αγαθό σπόρο του Σωτήρα, ο οποίος δεν μας διδάσκει να ακολουθούμε απλές ούτε τυπικές λατρείες, αλλά μας ανανεώνει με ωφέλιμα διδάγματα για τη σωτηρία μας.

Ας δώσει τη μαρτυρία του στα όσα ειπώθηκαν και ο σοφότατος Παύλος, ο ταμίας των μυστηρίων του Σωτήρα, ας εισέλθει φωνάζοντας: «Διότι Ιουδαίος δεν είναι εκείνος που είναι εξωτερικά, ούτε περιτομή είναι η εξωτερική στη σάρκα, αλλά Ιουδαίος είναι εκείνος που είναι κρυφά, και περιτομή είναι της καρδιάς, όχι κατά το γράμμα, του οποίου ο έπαινος δεν προέρχεται από τους ανθρώπους, αλλά από τον Θεό». Ας στείλει επιστολή πάλι σε άλλους για τα ίδια θέματα λέγοντας τα εξής: «Να προσέχετε τους σκύλους, να προσέχετε τους κακούς εργάτες, να προσέχετε την κατατομή. Διότι εμείς είμαστε η περιτομή, εμείς που λατρεύουμε τον Θεό πνευματικά, και καυχιόμαστε για τον Ιησού Χριστό, και δεν έχουμε πεποίθηση στη σάρκα». Διότι το καύχημα της κατά σάρκα περιτομής, αν νοηθεί μεμονωμένα και χωρίς την ομορφιά που προέρχεται από την πνευματική θεωρία, πιστεύω ότι δεν θα είχε καμία απολύτως αξία για όσους σκέφτονται ορθά. Όταν όμως εισάγει τον τύπο της εν πνεύματι περιτομής και φαίνεται να υποδηλώνει τον καθαρισμό της καρδιάς, τότε βέβαια ίσως κάποιος θα την επαινέσει ως εκείνη που προδιαγράφει άριστα αυτόν που βρίσκεται σε λεπτή θεωρία· και προφανώς θα αποφύγει να την υποστεί σωματικά, έχοντας επιμεληθεί τον καθαρισμό της καρδιάς του. Αυτό ακριβώς συμβούλευε και ο προφητικός λόγος τους Ιουδαίους να σπεύσουν να πράξουν, λέγοντας τα εξής: «Αυτά λέει ο Κύριος: Οργώστε τα χέρσα χωράφια σας και μη σπέρνετε πάνω σε αγκάθια».

Προκειμένου δε για το σιτάρι και το κριθάρι, καθώς και για τα παρόμοια με αυτά, φέρνει πάνω τους τους τροχούς της άμαξας, οι οποίοι είναι σιδερένιοι και κοφτεροί, ικανοί να κόβουν με δύναμη και να αποκόπτουν τα περιττά μέρη του σιταριού. Κατά τον ίδιο τρόπο λοιπόν και ο γεωργός των ψυχών, ο Λόγος του Θεού, κατά τον κατάλληλο καιρό επιθυμεί να οργώνονται οι ψυχές των ανθρώπων μέσω της λογικής διδασκαλίας, η οποία διασχίζει και ανατέμνει τους λογισμούς που κρύβονται στο βάθος με το άροτρο του λόγου. Γι' αυτό προστάζει λέγοντας: «Οργώστε για τον εαυτό σας νέους αγρούς και μη σπέρνετε πάνω σε αγκάθια». Και όταν εξομαλυνθεί τρόπον τινά το πρόσωπο της ψυχής, εφόσον αφαιρεθεί κάθε κακία που παλαιότερα είχε φυτρώσει σε αυτήν δίκην ακανθών, τότε καταλλήλως, ανάλογα με τη διαφορά εκείνων που υποδέχονται τον σπόρο, καταβάλλονται τα σπέρματα· σε άλλους μεν κάποια πιο ασθενή και μικρά, που αντιστοιχούν σε μελάνθιο και κύμινο, σε άλλους δε σπουδαιότερα και αναγκαία, που παρομοιάζονται με σιτάρι και κριθάρι, κεχρί και ζέα, λόγω της πολλής και διαφορετικής δύναμης που υπάρχει και σε αυτά: «διότι υπάρχουν διαιρέσεις χαρισμάτων, και υπάρχουν διαιρέσεις ενεργημάτων, και σε άλλον μεν μέσω του Πνεύματος δίδονται» αυτά, σε άλλον δε άλλα, και σε άλλον πάλι εκείνα που του αρμόζουν. Και όταν φθάσει «ο καιρός του θερισμού» –και «θερισμός είναι η συντέλεια του κόσμου», όπως δίδαξε ο Σωτήρας– τότε θα ζητηθεί από τον καθένα να αποδώσει τον καρπό, αναλόγως με τα σπέρματα που έλαβε.

Όταν δε, αφού διαφυλάξουμε την ψυχή μας με κάθε προσοχή, και αφού ετοιμάσουμε πνευματικές αναβάσεις μέσα στην καρδιά μας, και οργώσουμε για τον εαυτό μας νέα εδάφη, και σπείρουμε έργα δικαιοσύνης, όπως συμβουλεύουν ο Σολομών, ο Δαβίδ και ο Ιερεμίας, ανάψουμε μέσα μας το φως της γνώσεως· τότε πλέον ας λαλούμε τη σοφία του Θεού εν μυστηρίω, την αποκεκρυμμένη, και ας ακτινοβολούμε το φως της στους άλλους. Έως τότε όμως, ας καθαιρόμαστε και ας προετοιμαζόμαστε μυητικά από τον Λόγο, ώστε να ευεργετούμε τα μέγιστα τους ίδιους μας τους εαυτούς, καθιστώντας τους θεοειδείς, και υποδεχόμενοι τον Λόγο που προσέρχεται σε εμάς· και όχι μόνο να τον υποδεχόμαστε, αλλά και να τον συγκρατούμε μέσα μας, και να τον φανερώνουμε φωτεινά στους άλλους.

ΔΕΥΤΕΡΟΣ ΘΕΟΛΟΓΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ ΠΕΡΙ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ Επειδή εξαγνίσαμε με τον λόγο τον θεολόγο, εξετάζοντας λεπτομερώς πώς πρέπει να είναι, και με ποιους πρέπει να φιλοσοφεί, και πότε, και σε ποιον βαθμό· ότι δηλαδή πρέπει να είναι όσο το δυνατόν πιο καθαρός, ώστε το φως να συλλαμβάνεται από το φως· και ότι πρέπει να απευθύνεται στους πιο επιμελείς, ώστε να μην αποβεί άκαρπος ο λόγος πέφτοντας σε άγονο έδαφος· και όταν έχουμε γαλήνη μέσα μας από τον εξωτερικό περισπασμό, ώστε να μη διακόπτεται το πνεύμα μας, όπως συμβαίνει σε όσους βρίσκονται σε παροξυσμό· και στον βαθμό που μπορέσαμε να κατανοήσουμε ή γινόμαστε κατανοητοί· επειδή, λοιπόν, αυτά έχουν έτσι, και καλλιεργήσαμε στους εαυτούς μας θεία οργώματα, ώστε να μη σπέρνουμε πάνω σε αγκάθια, και εξομαλύναμε το πρόσωπο της γης, έχοντας διαμορφωθεί και έχοντας διαμορφώσει άλλους σύμφωνα με τη Γραφή· εμπρός, ας προχωρήσουμε πλέον στους λόγους της θεολογίας, θέτοντας ως προστάτη του λόγου τον Πατέρα, και τον Υιό, και το Άγιο Πνεύμα, για τα οποία γίνεται ο λόγος, ώστε ο μεν να ευδοκεί, ο δε να συνεργεί, και το δε να εμπνέει· ή, μάλλον, να προκύψει μία έλλαμψη από τη μία Θεότητα, η οποία διαιρείται ενιαία και ενώνεται διαιρεμένα, πράγμα που είναι και παράδοξο.

ΙΑʹ. Περί της περιτομής. Θα πουν δε όλοι οι Ιουδαίοι ότι: «Εάν σέβεστε τον ίδιο Θεό, γιατί δεν περιτέμνεστε, ή γιατί δεν προσφέρετε ζώα για θυσία, ή δεν τηρείτε το Σάββατο, εφόσον οι Γραφές διαγορεύουν περί αυτών;» Θα ακούσουν λοιπόν ότι η περιτομή δεν υπήρχε από την αρχή, αλλά θεσπίστηκε μέσα στον χρόνο, όπως και μέσα στον χρόνο επρόκειτο να καταργηθεί· έπειτα, ότι ο Θεός που διέταξε στους πατέρες την περιτομή, ο ίδιος είπε: «Ιδού έρχονται ημέρες, λέγει ο Κύριος, και θα συνάψω με τον οίκο του Ισραήλ Καινή Διαθήκη, όχι σαν τη διαθήκη που συνήψα με τους πατέρες τους, όταν τους έπιασα από το χέρι για να τους εξαγάγω από τη γη της Αιγύπτου, διότι αυτοί δεν παρέμειναν στη διαθήκη μου, και εγώ τους παραμέλησα, λέγει ο Κύριος». Και πάλι, εγκαλώντας τους Ιουδαίους λέγει: «Όλα τα έθνη είναι απερίτμητα κατά τη σάρκα, αυτός όμως ο λαός κατά την καρδιά». Και πάλι: «Να περιτέμνετε την καρδιά σας, και όχι τη σάρκα της ακροβυστίας σας». Και πάλι: «Οργώστε για τον εαυτό σας νέα χωράφια και μην σπέρνετε πάνω σε αγκάθια· αλλά περιτέμνετε τη σκληρότητα της καρδιάς σας». Και ο Ιερεμίας: «Και περιτέμνετε για τον Θεό την ακροβυστία της καρδιάς σας». Ότι δε κανέναν δεν δικαιώνει η περιτομή, είναι φανερό από τούτα: ο Αβραάμ όντας απερίτμητος ευαρέστησε τον Θεό· διότι πρώτα φάνηκε ότι είναι ευάρεστος, και κατόπιν του δίνει την περιτομή.

Ο νόμος, λοιπόν, κατ' αυτόν τον τρόπο έχει μυστικώς προοριστεί για εμάς· και έρχεται αναγκαστικά ο νόμος μετά την Αίγυπτο, αποκόπτοντας τα αόρατα κακά μοσχεύματα της υλομανούσας ψυχής και της αιγυπτιάζουσας καρδιάς, κόβοντας σαν άροτρο τα εσωτερικά πυκνά και δασώδη αγκάθια των λογισμών, οργώνοντας και σχίζοντας σε αυλάκια τα βάθη της ψυχής, προετοιμάζοντας τον δρόμο και αναχερσώνοντας την ψυχή για την υποδοχή του ουράνιου θείου λόγου και σπόρου. Γι' αυτό και ευλόγως αναφωνεί το θείο Πνεύμα: «Αναχερσώστε για τους εαυτούς σας νέα εδάφη και μην σπέρνετε πάνω στα αγκάθια».

Ας καθαρίσουμε, λοιπόν, τους εαυτούς μας, ας ανάψουμε το φως της γνώσης, ας μη σπέρνουμε πάνω σε αγκάθια. Το τι είναι δε το πλήθος των αγκαθιών, το γνωρίζετε, έστω κι αν εμείς δεν το λέμε. Διότι πολλές φορές ακούσατε τον Χριστό να αποκαλεί τη μέριμνα του παρόντος βίου και την απάτη του πλούτου με το όνομα των αγκαθιών· και δικαιολογημένα. Διότι, όπως ακριβώς εκείνα είναι άκαρπα, έτσι είναι και αυτά· όπως εκείνα καταξεσχίζουν όσους τα αγγίζουν, έτσι κάνουν και αυτά τα πάθη· και όπως ακριβώς τα αγκάθια παραδίδονται εύκολα στη φωτιά και είναι μισητά στον γεωργό, έτσι είναι και τα πράγματα του κόσμου· και όπως ακριβώς μέσα στα αγκάθια κρύβονται θηρία, και οχιές και σκορπιοί, έτσι συμβαίνει και μέσα στην απάτη του πλούτου. Αλλά ας εξαπολύσουμε το πυρ του Πνεύματος, για να καταναλώσουμε τα αγκάθια και να φυγαδεύσουμε τα θηρία, ώστε να παραδώσουμε στον γεωργό τον αγρό καθαρό, και αφού τον καθαρίσουμε, ας τον ποτίσουμε με πνευματικά νάματα. Ας φυτέψουμε την κατάκαρπη ελιά, το πλέον ήμερο φυτό, το αειθαλές, το φωτιστικό, το θρεπτικό, το δημιουργικό της υγείας. Όλα αυτά τα διαθέτει η ελεημοσύνη, ούσα σαν σφραγίδα σε εκείνους που την έχουν αποκτήσει. Αυτό το φυτό ούτε ο θάνατος, όταν επέλθει, δεν το ξηραίνει, αλλά παραμένει πάντοτε όρθιο, φωτίζοντας τη διάνοια, τρέφοντας τα νεύρα της ψυχής, και καθιστώντας την ισχύ της πιο δυνατή.

δʹ. Γι' αυτό, παρακαλώ, ας κάνουμε τα πάντα, ώστε να διορθωθεί ο βίος μας, ώστε να καθαρθεί η διάνοιά μας, ώστε τίποτα το ρυπαρό να μη γίνει εμπόδιο σε εμάς. Ανάψτε, λοιπόν, για τους εαυτούς σας το φως της γνώσης και μη σπέρνετε πάνω σε αγκάθια. Διότι εκείνος που δεν γνωρίζει ότι η πλεονεξία είναι κακό, πότε θα κατανοήσει το ανώτερο; Αυτός που δεν απέχει από τούτα, πότε θα προσκολληθεί σε εκείνα; Καλό είναι το να αρπάζει κανείς, όχι όμως τα φθαρτά, αλλά τη βασιλεία των ουρανών. Διότι, λέει, «οι βιαστές την αρπάζουν». Επομένως, δεν είναι δυνατόν να την επιτύχει κανείς με ραθυμία, αλλά με ζήλο. Τι σημαίνει όμως «βιαστές»;

Αυτά λέγει ο Κύριος στους άνδρες του Ιούδα και στους κατοίκους της Ιερουσαλήμ. Διότι η ασφάλεια της πόλεως δεν είναι η αρμονία της οικοδομής, ούτε το μέγεθος των λίθων, αλλά η αρετή των κατοίκων της. Όπως ακριβώς, λοιπόν, και η προδοσία της πόλεως δεν είναι η σαθρότητα των οικοδομημάτων, αλλά η φαυλότητα των πολιτών.

«Οργώστε για τον εαυτό σας νέα γη και μη σπέρνετε πάνω σε αγκάθια». Αντλώντας από την εμπειρία των γεωργικών εργασιών, ο προφήτης παραγγέλλει να εφαρμόζεται το ίδιο και στις ψυχές, τις οποίες προτρέπει να δεχθούν το άροτρο του λόγου, εφόσον, εξαιτίας της μεγάλης τους αδράνειας κατά τον παρελθόντα χρόνο, παρήγαγαν πολλή κακία και άκαρπα έργα. Διότι δεν είναι δυνατόν να δεχθεί κανείς απλώς τον θείο σπόρο, εάν δεν ξεριζώσει πρώτα τα αγκάθια· γι' αυτό λέει: «Απομακρύνσου από το κακό και πράξε το αγαθό».

Το «Μη σπέρνετε επάνω στα αγκάθια» λοιπόν σημαίνει: Να μην εισέρχεστε στον ναό ως ειδωλολάτρες. Περιτμηθείτε για τον Θεό σας και περιτμήστε τη σκληροκαρδία σας, άνδρες του Ιούδα και κάτοικοι της Ιερουσαλήμ.

Επειδή, λοιπόν, και τώρα έχει ενσκήψει χειμώνας, χειμώνας των ψυχών και όχι των καιρικών συνθηκών, ας σπείρουμε και εμείς σε τούτον τον χειμώνα, για να θερίσουμε το καλοκαίρι· ας σπείρουμε δάκρυα, για να θερίσουμε αγαλλίαση. Αυτός ο λόγος δεν είναι δικός μου· το παράγγελμα είναι προφητικό: «Εκείνοι που σπέρνουν με δάκρυα», λέει, «θα θερίσουν με αγαλλίαση». Η βροχή που πέφτει δεν κάνει τους σπόρους να θάλλουν και να αυξάνονται τόσο πολύ, όσο η βροχή των δακρύων ανασταίνει τον σπόρο της ευσέβειας και τον κάνει να βλαστάνει πλούσια. Αυτή η βροχή αποκαθαίρει την ψυχή, αρδεύει τη διάνοια και κάνει τη βλάστηση της διδασκαλίας να προκόψει γρήγορα. Για τον λόγο αυτό είναι αναγκαίο να ανοίξουμε βαθύ αυλάκι· διότι και αυτό ο προφήτης το συμβούλευσε, λέγοντας τα εξής: «Οργώστε για τον εαυτό σας χέρσα γη και μην σπέρνετε πάνω σε αγκάθια». Όπως ακριβώς, λοιπόν, εκείνος που βάζει το άροτρο ανασκάπτει τη γη από κάτω, προετοιμάζοντας ασφαλή φύλαξη για τους σπόρους, ώστε όταν πέσουν να μην μείνουν πάνω στην επιφάνεια, αλλά να φθάσουν στα ίδια τα σπλάχνα της γης και να ριζώσουν με ασφάλεια· έτσι είναι αναγκαίο να πράξουμε και εμείς, και χρησιμοποιώντας τη θλίψη σαν άροτρο, να ανασκάψουμε το βάθος της καρδιάς. Διότι αυτό προτρέπει και ένας άλλος προφήτης, λέγοντας: «Διαρρήξτε τις καρδιές σας και όχι τα ιμάτιά σας».

Περί νηστείας. Λόγος Ζ΄. Ήλθε και σήμερα ο προφήτης Ιερεμίας, αυτός που προετοιμάζει τους ναούς του μεγάλου Βασιλέως, και μας απευθύνει τον λόγο λέγοντας: «Οργώστε για τον εαυτό σας νέα οργώματα, και μη σπέρνετε μέσα σε αγκάθια». Τώρα ομιλεί αδιακρίτως προς όλους, έχοντας παιδαγωγηθεί από τον Δεσπότη. Διότι παλαιότερα, επειδή δεν επιθυμούσε να απευθυνθεί σε έναν απειθή λαό, υπέστη εκείνα τα οποία ο ίδιος διηγήθηκε. Καθώς έβλεπε δηλαδή το γένος των ανθρώπων να είναι βυθισμένο στις αμαρτίες, δεν ήθελε να ομιλήσει, λέγοντας: «Φόνος λοιπόν και κλοπή και μοιχεία έχουν κατακλύσει τη γη, και για αυτόν τον λόγο συγκρατώ τον λόγο μου, μέχρις ότου εξαγνίσουν τους εαυτούς τους».

Και μη λέγετε: «Έχουμε πατέρα μας τον Αβραάμ». Διότι σας λέγω ότι ο Θεός έχει τη δύναμη από τις πέτρες αυτές να εγείρει τέκνα στον Αβραάμ. Γι' αυτό τον λόγο, ο προφήτης, έχοντας διδαχθεί να κηρύττει αμερόληπτα, αναφωνούσε: «Οργώστε για τους εαυτούς σας χέρσα γη και μη σπέρνετε ανάμεσα στα αγκάθια». Διότι, όπως ακριβώς η ακαλλιέργητη γη οργώνεται με το ξύλο και το σίδερο που έλκουν τα βόδια, και κατ' αυτόν τον τρόπο ο γεωργός ρίχνει τον σπόρο, έτσι και στην περίπτωση των ανθρώπων, ας λάβουμε και εμείς το ξύλο, το σίδερο και τα βόδια που τα έλκουν.

Ας οργώσουμε για τον εαυτό μας νέα γη, απόβαλε την παλαιά κακία, ξερίζωσε τα αγκάθια της παρακοής· διότι, όταν ο Αδάμ παρήκουσε, εκδιώχθηκε από τον Παράδεισο. Αυτό δέχθηκε από τον Δεσπότη: «Καταραμένη θα είναι η γη εξαιτίας των έργων σου· αγκάθια και τριβόλια θα σου βλαστήσει». Γνωρίζοντάς το αυτό ο προφήτης κήρυττε: «Οργώστε για τον εαυτό σας νέα γη, και μην σπέρνετε πάνω σε αγκάθια»· φανερώνοντας μέσα από αυτόν τον λόγο ότι εμείς πρέπει να ανανεώσουμε τους εαυτούς μας με τη μετάνοια και να ξεριζώσουμε το επιτίμιο της παρακοής, τα αγκάθια. Αγκάθια δε στον άνθρωπο είναι η έριδα, ο φθόνος, ο θυμός, οι διχοστασίες, οι ακαθαρσίες, οι πλεονεξίες, οι μοιχείες, οι φόνοι. Αμέσως η Εύα, αφού συνέλαβε, γεννά τον Κάιν, ο οποίος έγινε αρχηγός του φθόνου, εφευρέτης των φόνων, πατέρας της υποκρισίας, δημιουργός του ψεύδους. Διότι, όταν ερωτήθηκε από τον Δεσπότη: «Πού είναι ο Άβελ, ο αδελφός σου;», ήταν έτοιμος να γεννήσει το ψεύδος λέγοντας: «Μήπως είμαι εγώ φύλακας του αδελφού μου;». Ο Θεός όμως, θέλοντας να τον πείσει μέσα από τα ίδια τα γεγονότα ότι γνωρίζει τα πάντα, είπε: «Η φωνή του αίματος του αδελφού σου βοά προς εμένα». Δεν φωνάζει το αίμα με έναρθρο λόγο· διότι δεν μετέχει στη λογική· αλλά η ίδια η πράξη, εξαιτίας της ωμότητάς της, στηλιτεύει τον αδελφοκτόνο. Γι' αυτό φωνάζει ο προφήτης: «Οργώστε για τον εαυτό σας νέα γη, και μην σπέρνετε πάνω σε αγκάθια». Ακούσατε στις Πράξεις των Αποστόλων για τον Σίμωνα τον Μάγο, πώς, χωρίς να έχει οργώσει νέα γη ούτε να έχει ξεριζώσει τα αγκάθια, προσήλθε στους αποστόλους για να λάβει το βάπτισμα.

Φοβηθείτε το παράδειγμα, και οργώστε για τους εαυτούς σας νέα γη, και μην σπέρνετε πάνω στα αγκάθια. Εάν κόψεις τα αγκάθια, θα δεχθείς τον σπόρο, θα καρποφορήσεις και θα γίνεις μέτοχος του Αγίου Πνεύματος. Έτσι, υπακούοντας στον προφήτη, ο Κορνήλιος ανακαίνισε τον εαυτό του, έκοψε τα αγκάθια, και καρποφορούσε για τον Θεό. Διότι εμφανίστηκε σε αυτόν άγγελος, λέγοντας: «Κορνήλιε, οι ελεημοσύνες σου ανέβηκαν ενώπιον του Θεού». Αυτός ο καλός γεωργός ξερίζωσε τα αγκάθια, ανακαίνισε τον άνθρωπό του, και ανέβηκε ο καρπός του ενώπιον του Θεού. Βλέπεις τον καρπό της μετάνοιας;

ΤΙΤΛΟΣ Εʹ. — Περί γεωργίας και γεωργών· και ότι είναι καλό το να εργάζεται κανείς. «Έδιωξε ο Κύριος τον Αδάμ από τον παράδεισο της τρυφής, για να καλλιεργεί τη γη από την οποία προήλθε.» «Ο Νώε, ως γεωργός, άρχισε να καλλιεργεί τη γη, και φύτεψε αμπελώνα, και ήπιε από το κρασί, και μέθυσε.» «Ο Ισάχαρ επιθύμησε το καλό, αναπαυόμενος ανάμεσα στους κλήρους· και βλέποντας ότι η ανάπαυση είναι καλή, και η γη εύφορη, έβαλε τον ώμο του στον κόπο, και έγινε άνδρας γεωργός.» «Να φροντίζεις τα χλωρά φυτά στον κάμπο, και θα θερίσεις χορτάρι· σύναζε χόρτο βουνίσιο, για να έχεις πρόβατα για ενδυμασία. Να τιμάς δε τον κάμπο, για να έχεις αρνιά.» «Να καλλιεργείς τη γη σου· διότι πλοία δεν έρχονται πλέον από την Καρχηδόνα.» «Οργώστε για τον εαυτό σας νέα χωράφια, και μην σπέρνετε ανάμεσα σε αγκάθια.» «Μην μισήσεις την επίπονη εργασία και τη γεωργία που θεσπίστηκε από τον Ύψιστο.» «Αυτός που καλλιεργεί τη γη, θα υψώσει τη θημωνιά του.» «Χάρη και ομορφιά επιθυμεί το μάτι, και περισσότερο και από τα δύο την πρασινάδα του σπόρου.» «Πώς θα αποκτήσει σοφία αυτός που κρατά το άροτρο, και καυχιέται για το βουκέντρι, που οδηγεί τα βόδια, και ασχολείται συνεχώς με τις εργασίες του, και η συζήτησή του περιστρέφεται γύρω από τους ταύρους; Θα αφοσιωθεί ολόψυχα στο να ανοίγει αυλακιές, και η αγρυπνία του θα είναι για την τροφή των δαμαλιών.» «Ο γεωργός που κοπιάζει πρέπει πρώτος να μεταλαμβάνει από τους καρπούς.»

Και εγώ συνέχισα: Επειδή αντλώ τις αποδείξεις και τα επιχειρήματά μου τόσο από τις Γραφές όσο και από τα γεγονότα, έλεγα, μην αναβάλλετε και μη διστάζετε να πιστέψετε σε εμένα που είμαι απερίτμητος. Σύντομος είναι αυτός ο χρόνος που σας απομένει για να προσέλθετε. Εάν προφτάσει να έλθει ο Χριστός, μάταια θα μετανοήσετε, μάταια θα κλάψετε, διότι δεν πρόκειται να σας εισακούσει. Καλλιεργήστε για τον εαυτό σας νέους αγρούς, φωνάζει ο Ιερεμίας στον λαό, και μη σπέρνετε πάνω σε αγκάθια. Περιτμηθείτε για τον Κύριο και περιτμήστε την ακροβυστία της καρδιάς σας. Μη σπέρνετε λοιπόν σε αγκάθια και σε ακαλλιέργητο χωράφι, από το οποίο δεν υπάρχει καρπός για εσάς. Γνωρίστε τον Χριστό, και ιδού, θα υπάρχει νεοσκαμμένος αγρός, καλός και εύφορος μέσα στις καρδιές σας. Διότι ιδού, έρχονται ημέρες, λέγει ο Κύριος, και θα επιτιμήσω όλους αυτούς που έχουν περιτμηθεί στην ακροβυστία τους, την Αίγυπτο και τον Ιούδα και την Εδώμ και τους υιούς του Μωάβ, διότι όλα τα έθνη είναι απερίτμητα και όλος ο οίκος του Ισραήλ είναι απερίτμητος στην καρδιά του. Βλέπετε πώς ο Θεός δεν θέλει αυτήν την περιτομή που δόθηκε ως σημείο; Διότι ούτε στους Αιγυπτίους είναι χρήσιμη, ούτε στους υιούς του Μωάβ, ούτε στους υιούς της Εδώμ. Αλλά έστω και αν κάποιος είναι Σκύθης ή Πέρσης, εφόσον έχει τη γνώση του Θεού και του Χριστού Του και τηρεί τις αιώνιες εντολές, έχει περιτμηθεί την καλή και ωφέλιμη περιτομή, και είναι φίλος του Θεού, και Εκείνος χαίρεται με τα δώρα και τις προσφορές του.

Παρακαλώ κι εγώ και ικετεύω και εκλιπαρώ. Όλοι μαζί από κοινού ας καλλιεργήσουμε τους αγρούς μας· ας οργώσουμε οργώματα ευσέβειας· ας σπείρουμε, αλλά όχι πάνω στα αγκάθια των παθών, αλλά σε αγρούς που έχουν καθαριστεί από κάθε ύλη αμαρτίας. Έτσι ας καταθέσουμε τον σπόρο, ας ρίξουμε πνευματικές βροχές σε αυτούς, εννοώ τα θεοκατάνυκτα δάκρυα· ας τοποθετήσουμε οχυρούς φραγμούς, δηλαδή τον φόβο του Θεού, ώστε να μην τους καταστρέψουν τα νοητά θηρία· ας τους φωτίσουμε με τη θαλπωρή της πνευματικής αγάπης, ώστε να μπορέσουμε να γεμίσουμε τα λογικά μας χέρια με δράγματα· και ας θερίσουμε τον άφθονο σίτο των αγίων εντολών του Χριστού.

ΚΑΤΗΧΗΣΗ ΜΑʹ. Περί του να προετοιμάζουμε τους εαυτούς μας μέσω των αρετών στις επιθέσεις του εχθρού. Αδελφοί μου και πατέρες και τέκνα, ο γεωργός που κοπιάζει στον αγρό του, δεν σκέφτεται το βαρύ του κόπου για να οκνήσει και να διστάσει, αλλά αποβλέποντας στα μελλοντικά κέρδη παραδίδει πολύ πρόθυμα τον εαυτό του στους ιδρώτες και τους μόχθους των σωματικών ταλαιπωριών. Επειδή λοιπόν και εμείς, σαν έναν αγρό, έχουμε ο καθένας αποκτήσει τη δική του ψυχή στον παρόντα αιώνα και πρέπει οπωσδήποτε να κάνουμε σε αυτήν πνευματική εργασία, για να έχουμε τα εφόδια της εκεί διατροφής και απολαύσεως (διότι αυτό προφανώς θα το απαιτήσει ο Θεός που μας δημιούργησε την ημέρα της κρίσεως), σας παρακαλώ και σας ικετεύω και σας εκλιπαρώ: όλοι μαζί από κοινού ας καλλιεργήσουμε τους αγρούς μας, ας οργώσουμε οργώματα ευσέβειας, ας σπείρουμε, αλλά όχι πάνω σε αγκάθια των παθών, αλλά αφού καθαριστούν τα χωράφια από κάθε ύλη αμαρτίας, έτσι ας καταθέσουμε τον σπόρο· ας ρίξουμε πνευματικές βροχές σε αυτά, εννοώ τα θεοκατάνυκτα δάκρυα· ας τα περιβάλουμε με ισχυρούς φράκτες, τον φόβο του Θεού, για να μην τα καταστρέψουν τα νοητά θηρία· ας τα φωτίσουμε με τη θαλπωρή της πνευματικής αγάπης, για να μπορέσουμε να γεμίσουμε τα λογικά μας χέρια με δέματα και να θερίσουμε άφθονο το σιτάρι των αγίων εντολών του Χριστού.

«Οργώστε για τον εαυτό σας νέα γη», και έπειτα το: «Ανάψτε για τον εαυτό σας το φως της γνώσης», το οποίο φανερώνει το κυριότερο μέρος της ποιμαντικής. «Και συνέβη, καθώς αυτός πορευόταν προς την Ιερουσαλήμ, να περνά μέσα από τη Σαμάρεια και τη Γαλιλαία. Και καθώς εισερχόταν σε κάποια πόλη, τον συνάντησαν δέκα λεπροί άνδρες, οι οποίοι στάθηκαν από μακριά, και ύψωσαν τη φωνή τους, λέγοντας: Ιησού, Διδάσκαλε, ελέησέ μας. Και μόλις τους είδε, τους είπε: Πηγαίνετε και δείξτε τον εαυτό σας στους ιερείς. Και συνέβη, καθώς πήγαιναν, να καθαριστούν. Ένας δε από αυτούς, βλέποντας ότι θεραπεύτηκε, επέστρεψε, δοξάζοντας τον Θεό με δυνατή φωνή, και έπεσε με το πρόσωπο στα πόδια του, ευχαριστώντας τον· και αυτός ήταν Σαμαρείτης. Αποκρινόμενος δε ο Ιησούς είπε: Δεν καθαρίστηκαν και οι δέκα; Οι άλλοι εννέα πού είναι;»