Πατερικές αναφορές στο ΙΕΡΕΜΙΑΣ 4:31

ΑΠΟΣΠΑΣΜΑΤΑ ΑΠΟ ΣΕΙΡΕΣ ΣΤΟΥΣ ΠΡΟΦΗΤΕΣ ΙΕΡΕΜΙΑ, ΒΑΡΟΥΧ, ΙΕΖΕΚΙΗΛ ΚΑΙ ΔΑΝΙΗΛ. ΣΤΟΝ ΙΕΡΕΜΙΑ. <Όντως αποδείχθηκαν ψέμα οι λόφοι και η δύναμη των ορέων, κ.λπ.> Κάνει μνεία ορέων και λόφων, επειδή σε αυτά, κατά τους αρχαίους εκείνους καιρούς, αφού έχτισαν ιερά και τεμένη και ανήγειραν βωμούς, προσέφεραν στα δαιμόνια πολύ ευάρεστες θυσίες. <Η δε αισχύνη κατανάλωσε τους μόχθους των πατέρων μας από τη νεότητά τους.> Αισχύνη ονομάζουν την αληθινά άδοξη και ατιμωτική ειδωλολατρία, και την πλάνη που σχετίζεται με αυτήν, η οποία και κατανάλωσε τους κόπους των πατέρων τους· διότι ξόδεψαν τα πρόβατά τους και τα μοσχάρια τους προσφέροντας θυσίες στους δαίμονες, και μαζί με τα υπάρχοντά τους υπέστησαν ταυτόχρονα και απώλεια της φρόνησης. <Αλίμονό μου! διότι εκλείπει η ψυχή μου εξαιτίας των πεφονευμένων.>

Ήχοι αντήχησαν στην κοιλάδα της δίκης. Και τι ακριβώς σημαίνει αυτό; Είναι συνήθεια στους αγίους προφήτες να προαναγγέλλουν τα μέλλοντα, και μερικές φορές να βρίσκονται μέσα στις ίδιες τις οπτασίες των πραγμάτων, ώστε να φαίνεται ότι βλέπουν ήδη αυτά που συμβαίνουν και να ακούν φωνές. Έτσι, λοιπόν, και ο θεσπέσιος προφήτης Ιερεμίας, προαναγγέλλοντας αυτά που θα συνέβαιναν στους Ιουδαίους, και ότι ο Ναβουχοδονόσορ, κινούμενος σε μάχη, θα τους κατέστρεφε εντελώς, αρπάχθηκε και στην ίδια τη δυσάρεστη θέα του πολέμου, και, έχοντας σχεδόν δει ένα αμέτρητο πλήθος νεκρών, έλεγε: «Αλίμονό μου, διότι εκλείπει η ψυχή μου για τους σκοτωμένους». Κάτι τέτοιο, όπως νομίζω, έχοντας βιώσει και ο μακάριος Ιωήλ, ίσως δέχθηκε στα αυτιά του τον θόρυβο του πολέμου, για αυτό λέει: Ήχοι αντήχησαν στην κοιλάδα της δίκης. Και κοιλάδα της δίκης ονομάζει τον χώρο του πολέμου, επειδή τα έθνη δεν συγκεντρώθηκαν εκεί για κανέναν άλλο λόγο, παρά για να υποστούν πικρές τιμωρίες· και ως αντηχούντες ήχους, αναφέρει εδώ είτε τις κραυγές πόνου όσων πέφτουν, είτε τους αλαλαγμούς εκείνων που νικούν. Διότι συμβαίνει στους πολέμους, εκείνοι που πέφτουν να στενάζουν βαθιά, ενώ εκείνοι που επικρατούν να αγάλλονται για τους πεσμένους και να καυχώνται πάρα πολύ.

Όπως ο μακάριος προφήτης Ησαΐας, διηγούμενος τα σχετικά με τον Χριστό, και βλέποντάς τον σχεδόν να οδηγείται προς το σωτήριο πάθος, λέει: «Σαν πρόβατο οδηγήθηκε στη σφαγή, και σαν αμνός άφωνος μπροστά σε αυτόν που τον κουρεύει». Και ρωτά, σαν να παρατηρεί τα σημάδια των καρφιών, και λέει ίσως προς τον ίδιο τον Κύριό μας Ιησού Χριστό: «Τι είναι αυτές οι πληγές στα χέρια σου;» Και εκείνος απάντησε: «Είναι αυτές με τις οποίες πληγώθηκα στον οίκο του αγαπημένου μου». Επίσης, ο θεσπέσιος Ιερεμίας, προαναγγέλλοντας τον πόλεμο που επρόκειτο να διεξαχθεί εναντίον της Ιερουσαλήμ, και βλέποντας ήδη ένα μεγάλο πλήθος Ιουδαίων να κείτεται νεκρό —προφανώς μέσα από προφητικές οράσεις— θρηνεί λέγοντας: «Αλίμονό μου, διότι η ψυχή μου χάνεται για τους σκοτωμένους». Έτσι και ο μακάριος Προφήτης Μιχαίας φαίνεται κατά κάποιον τρόπο να βλέπει την ταραχή που επρόκειτο να συμβεί στις πόλεις της Σαμάρειας, με πολλούς να είναι ήδη τρομοκρατημένοι και άλλους να τρέπονται σε φυγή, πηδώντας πάνω από τείχη και τάφρους, και τα ίδια τα στίφη των εχθρών να συντρίβουν τις πύλες και να εισορμούν μέσα από αυτές συγχρόνως με εκείνους που επικρατούν, με τον Θεό σχεδόν να τους υπερασπίζεται και να τους εξωθεί εναντίον των απογόνων του Ισραήλ, επειδή είχε πικραθεί.

Όμως το στάδιο της ευσέβειας δεν διοικείται με τέτοιους θεσμούς. Ο χορηγός είναι πλούσιος· χαίρεται για εκείνους που αγωνίζονται με ανδρεία τόσο πολύ, όσο, αν ήταν δυνατόν να βιώσει κάποιο ανθρώπινο πάθος, θα λυπόταν για τους ηττημένους. Διότι λέγει κάπου μέσω ενός εκ των προφητών: «Αλίμονό μου, διότι η ψυχή μου λιποθυμά για τους σκοτωμένους». Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο ανιστά και όσους έχουν πέσει· μολονότι οι νόμοι των ανθρώπων εκείνους που έχουν άπαξ καταδικαστεί γι' αυτό, τους θέτουν εκτός εκείνων που απολαμβάνουν καλή φήμη, και τους αποστερούν από την τιμή της νίκης. Γι' αυτό άλλωστε ο Θεός εγκαλεί όσους, αφού πέσουν, παραμένουν για πολύ καιρό σε αυτή την κατάσταση· και μέσω του προφήτη λέγει: «Μήπως αυτός που πέφτει δεν σηκώνεται;» γ΄. Διότι αρμόζει μεν, όσο είναι δυνατόν, να αποφεύγει κανείς να το πάθει αυτό· και δεν υπάρχει κανείς που να μην πει ότι η ραθυμία απέναντι στα αγαθά είναι κάτι φαύλο. Επειδή όμως η ανθρώπινη φύση ρέπει πάρα πολύ προς την αμαρτία, αν τυχόν συμβεί να υποστεί κανείς κάτι από τα δυσάρεστα, θεωρώ ότι ο δεύτερος τρόπος ευδοκίμησης είναι το να ποθήσει με ζήλο να βρεθεί σε καλύτερη κατάσταση, και να επιστρέψει γρήγορα σε εκείνο το φρόνημα, το οποίο έπρεπε να φανεί ότι κατέχει από την αρχή και να το διατηρήσει ως το τέλος.

Ας ηττηθούμε, για να νικήσουμε. Παρατηρήστε τους κανόνες της άθλησης και τα αγωνίσματα των παλαιστών, οι οποίοι, ενώ βρίσκονται πεσμένοι κάτω, πολλές φορές νικούν αυτούς που υπερέχουν από πάνω τους. Αυτούς ας μιμηθούμε, και όχι τους πιο άπληστους από τους συνδαιτυμόνες ή τους εμπόρους· εκ των οποίων οι μεν, αφού κατανάλωσαν χωρίς μέτρο τα παρατιθέμενα εδέσματα, και οι δε, αφού υπερφόρτωσαν το πλοίο, πολύ πιο γρήγορα έσκασαν και καταποντίστηκαν παρά απόλαυσαν κάτι από την απληστία τους, ζημιωθέντες τα μεγάλα με σκοπό να κερδίσουν τα μικρά. Εγώ, λοιπόν, αυτά και φωνάζω και διαμαρτύρομαι, και εφαρμόζοντας τον λόγο της Γραφής δεν θα παύσω: «Για τη Σιών δεν θα σιωπήσω και για την Ιερουσαλήμ δεν θα ησυχάσω»· διότι η ψυχή μου λιώνει για εκείνους που αφανίζονται, εμείς οι οποίοι δεν γινόμαστε τραυματίες από μαχαίρι, ούτε τραυματίες από λιμό, αλλά τραυματίες της φιλοδοξίας ή της φιλαρχίας· με αποτέλεσμα σε αυτούς που πέφτουν να συμβαίνει μάλλον το να μισούνται, παρά το να ελεούνται.

Διότι άκουσα φωνή ωσάν γυναικός που κοιλοπονά. Και θα παραλύσουν τα χέρια της. Δεν θα μπορέσει πλέον να πράξει τίποτε σε αυτόν τον πόλεμο. Πάλι ο προφήτης έβλεπε τα μελλούμενα. Δεν αντέχει το πλήθος των σφαγιασθέντων· εξίσταται και λιποθυμά.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ε΄. Αλίμονό μου, διότι η ψυχή μου αποκάμνει εξαιτίας των φονευθέντων. Περιτρέξτε τις οδούς της Ιερουσαλήμ. Βλέπεις ότι δεν τους οδηγεί στην απόγνωση; Και δες τον Θεό να απολογείται, και να μην αναθέτει σε άλλους την εξέταση. Εσείς οι ίδιοι που υποφέρατε, ερευνήστε, λέγει. Δεν αναθέτω την υπόθεση σε άλλον, ούτε σε εχθρό και πολέμιο, ούτε σε κάποιον που αμελεί και αδιαφορεί για τα δικά σας ζητήματα· την αναθέτω σε εσάς τους ίδιους που πονάτε και ταλαιπωρείστε. Και για να μην τους αφήσει πάλι να επαναπαυθούν, λέγει: «Περιτρέξτε», εφόσον τα δεινά επικείνται, και προστάζει να διεξαχθεί η έρευνα με ακρίβεια.