Πατερικές αναφορές στο ΙΕΡΕΜΙΑΣ 5:1

<Περιτρέξτε στους δρόμους της Ιερουσαλήμ.> Βλέπεις σε αυτά να οδυνάται για τους εξολοθρευμένους, και να θέλει πρόθυμα να ελεήσει την Ιερουσαλήμ, αλλά να εμποδίζεται κατά κάποιο τρόπο από τον εαυτό του, και σχεδόν να συγκρατεί τη θεοπρεπή γαληνότητα εξαιτίας του υπερβολικού μεγέθους της αμαρτίας· παρόλα αυτά όμως να αναζητά τρόπο να σπλαχνιστεί τις αμαρτίες, και για χάρη ενός μόνο να θέλει να καταλύσει τα αποτελέσματα της οργής; Διότι διέταξε όσους περιέτρεχαν να του υποδείξουν έστω έναν πιστό άνδρα μέσα σε αυτήν. <Και εγώ είπα: Ίσως είναι πτωχοί, διότι δεν μπόρεσαν, κ.τ.λ.> Το προέχον και ιερότερο τάγμα των Ιουδαίων ταλανίζεται μεν δικαιολογημένα, επέσυρε δε πάνω του την οργή σφοδρότερη. Και αυτό το διασαφηνίζει ο ίδιος ο Χριστός λέγοντας: Ουαί σε εσάς, Γραμματείς και Φαρισαίοι υποκριτές, διότι περιέρχεστε τη θάλασσα και την ξηρά, για να κάνετε έναν προσήλυτο, κ.τ.λ. <Σε ποιον να μιλήσω και να διαμαρτυρηθώ;> Διότι χλεύαζαν τον λόγο του Χριστού, λέγοντας σε όσους τον άκουγαν τα εξής για αυτόν: Δαιμόνιο έχει και είναι παράφρων· γιατί τον ακούτε;

Γι' αυτό λοιπόν και εξέτισαν τιμωρίες ισάξιες με τις ασέβειές τους. Τέτοια περίπου ήταν η κυριοκτόνος Ιερουσαλήμ, η οποία είχε μεγάλη σπάνη δικαίων. Και βέβαια ικέτευε ο προφήτης Ιερεμίας για αυτήν. Όμως ο Θεός είπε: «Περιτρέξτε στους δρόμους της Ιερουσαλήμ και δείτε και μάθετε, και αναζητήστε στις πλατείες της, αν βρείτε άνθρωπο, αν υπάρχει κάποιος που να εφαρμόζει το δίκαιο και να αναζητά την πίστη, και θα την σπλαχνιστώ, λέει ο Κύριος». Επειδή λοιπόν ήταν ρυπαρή και με πολλούς τρόπους κηλιδωμένη από τους μολυσμούς της φαυλότητας, και έχοντας μεγάλη σπάνη αγίων, την ονομάζει Σόδομα και Γόμορρα, και προσάπτει στους λαούς και στους άρχοντές της τη μομφή της ακαθαρσίας των Σοδομιτών. Και τι λέει; Ακούστε τον λόγο του Κυρίου, άρχοντες των Σοδόμων, προσέξτε τον νόμο του Θεού, λαέ των Γομόρρων.

Διότι δεν υπήρχε καθόλου στα έργα τους αλήθεια, δηλαδή ο νόμος της αλήθειας. Γι' αυτόν τον λόγο δεν μπορούσαν να πορευθούν με ευθύτητα. Διότι εκείνοι που είχαν ολισθήσει εντελώς από το να γνωρίζουν πώς να πολιτεύονται σύμφωνα με τον νόμο και σύμφωνα με όσα εγκρίνει η αλήθεια -και αλήθεια έχει ονομαστεί παντού ο νόμος του Θεού-, πώς θα μπορούσαν να κατευθυνθούν ευθέως προς το πρέπον; Ή πώς ήταν δυνατόν να μην έχουν δρόμους στρεβλούς και διεστραμμένους; Προσθέτοντας δε και λέγοντας ότι «Η αλήθεια έχει αφαιρεθεί, και έχουν αποστρέψει τη διάνοιά τους από την κατανόηση», αποδεικνύει ότι παντελώς έχει αποχωρήσει από αυτούς η αλήθεια, και έχουν απομακρυνθεί ολοκληρωτικά από την ικανότητα να κατανοούν όσα συντελούν στη σωτηρία. Αυτά, λέει, είδε ο Κύριος, και δεν του άρεσαν. Διότι δεν υπήρχε σε αυτούς κρίση, δηλαδή δικαιοκρισία, και νόμος. Έπειτα: «Είδε», λέει, «και δεν υπήρχε άνθρωπος, παρατήρησε και δεν υπήρχε κανείς να βοηθήσει». Επειδή δηλαδή είναι φιλεύσπλαγχνος, ως Θεός συγχωρεί, ορισμένες φορές, τα εγκλήματα ακόμη και σε ολόκληρη πόλη, για έναν και μόνο δίκαιο που θα βρεθεί σε αυτήν. Και γι' αυτό είπε μέσω της φωνής του Ιερεμία: «Τρέξτε στους δρόμους της Ιερουσαλήμ, και ψάξτε στις πλατείες της, και δείτε αν θα βρείτε άνθρωπο, εάν υπάρχει κάποιος που να εφαρμόζει την πίστη και να αγαπά το έλεος, και θα γίνω ίλεως απέναντί της, λέει ο Κύριος». Υποσχέθηκε δε και στα Σόδομα να τους απαλλάξει από την τιμωρία της φωτιάς, αν είχαν ανάμεσά τους πέντε δικαίους, δηλαδή έναν δίκαιο σε κάθε πόλη.

Θα μπορούσες να λάβεις ως απόδειξη αυτού του γεγονότος τα όσα ειπώθηκαν για τους Σοδομίτες, όταν ο παντοδύναμος Θεός υποσχέθηκε να τους απαλλάξει από την τιμωρία του πυρός, εάν βρίσκονταν ανάμεσά τους έστω και πέντε δίκαιοι. Και πράγματι, σώθηκε ο Λωτ μαζί με τη γυναίκα και τα παιδιά του. Και γιατί αναφέρω πέντε δίκαιους και αγαθούς; Αφού, ακόμη και όταν επέσεισε την οργή Του στα Ιεροσόλυμα, λέει: «Περιτρέξτε τις οδούς της Ιερουσαλήμ, και δείτε και μάθετε και αναζητήστε στις πλατείες της, εάν μπορείτε να βρείτε άνθρωπο, εάν υπάρχει κάποιος που να εφαρμόζει το δίκαιο και να αναζητά την πίστη, και θα τους σπλαχνιστώ, λέγει ο Κύριος». Αντιλαμβάνεσαι λοιπόν πώς υπολογίζει έστω και έναν δίκαιο, και δεν παραβλέπει αυτόν που προσεύχεται υπέρ ολόκληρης πόλεως· αντίθετα, δεν δίνει καμία σημασία σε ένα αναρίθμητο πλήθος, όπως είπα, εάν αποδεικνύεται βέβηλο και έχει στραφεί προς τη φαυλότητα, όντας άγρια εγκλωβισμένο στις απάτες των δαιμόνων. «Και θα συμβεί στον τόπο όπου τους ειπώθηκε: Δεν είστε λαός μου, εκεί αυτοί θα ονομαστούν υιοί του ζώντος Θεού». Συνεπώς, πολύ κοντά στις πιο αυστηρές οργές βρίσκεται η απαλλαγή από τα οδυνηρά, και το τέλος των θλιβερών καταστάσεων, σύμφωνα με τα όσα ειπώθηκαν, δεν απέχει πολύ.

Ορκίστηκε λοιπόν στον εαυτό του, λέει, ο Κύριος των όλων. Στον εαυτό του, διότι «σε κανέναν ανώτερο δεν είχε να ορκιστεί». Και τι είναι αυτό που ορκίστηκε; Ότι βδελύσσομαι όλη την ύβρη του Ιακώβ, δηλαδή την αλαζονεία του Ιακώβ, και έχω μισήσει όλες τις χώρες του. Διότι δεν υπήρχε σε αυτές κανείς που να εκπληρώνει τα θεία θελήματα· δεν υπήρχε αυτός που να του προσφέρει το σέβας και να διαπρέπει στα καυχήματα της δικαιοσύνης. Διότι ο Θεός δεν θα τους αποστρεφόταν, εάν υπήρχαν κάποιοι, έστω και λιγοστοί, ανάμεσά τους, για τους οποίους είχε σημασία το να του είναι ευάρεστοι. Γι' αυτό εξάλλου είπε διά της φωνής του Ιερεμία: «Περιτρέξτε τις οδούς της Ιερουσαλήμ, και δείτε και αναζητήστε στις πλατείες της, εάν βρείτε κάποιον άνδρα, εάν υπάρχει κάποιος που να πράττει το δίκαιο και να αγαπά την πίστη, και εγώ θα της γίνω ίλεως, λέει ο Κύριος». Επειδή όμως οι χώρες του Ιακώβ βρέθηκαν σε έλλειψη κάθε αγαθού και θεοφιλούς άνδρα, για τον λόγο αυτό παραδόθηκαν στην ερήμωση, και οι πόλεις καταστράφηκαν μαζί με αυτούς που τις κατοικούσαν. Είναι, επομένως, μεγάλη η ανάγκη των αγίων· διότι σώζουν πόλεις και απαλλάσσουν χώρες από επικείμενη συμφορά, ανακόπτοντας με τη λαμπρότητα του βίου τους τον θυμό, καίτοι αυτός κοχλάζει, οδηγώντας τον σε ηπιότητα, και τρόπον τινά συγκρατώντας σαν με χαλινάρι τις κινήσεις της θείας οργής που εφορμούν εναντίον κάποιων. <Και θα αφανίσω την πόλη μαζί με όλους τους κατοίκους της.>

Το ότι πολλές φορές, εξαιτίας των δικών μας σφαλμάτων, ο Θεός παροξύνεται, σε σημείο που ενίοτε να διστάζει να προσφέρει ακόμη και την τόσο προσφιλή σε αυτόν γαληνότητα, δεν είναι καθόλου δύσκολο να το διαπιστώσουμε και μέσα από αυτά. Αποκαλυπτόταν δε μέσω του Αγίου Πνεύματος στον προφήτη Ιερεμία η σφαγή που επρόκειτο να συμβεί κατά καιρούς στη χώρα των Ιουδαίων, όταν την κατέδραμαν με τον νόμο του πολέμου οι Βαβυλώνιοι. Αλλά καθώς πολλοί είχαν ήδη πέσει και φαίνονταν νεκροί, λέει προς τον άγιο προφήτη: «Αλίμονό μου, διότι εκλείπει η ψυχή μου για τους σκοτωμένους· περιτρέξτε στις οδούς της Ιερουσαλήμ, και δείτε, και μάθετε, και αναζητήστε στις πλατείες της· εάν βρείτε έστω έναν άνθρωπο, εάν υπάρχει κάποιος που να πράττει το δίκαιο και να αναζητά την πίστη, τότε θα γίνω ίλεως σε αυτούς, λέγει ο Κύριος». Βλέπεις σε αυτά τα λόγια ότι ο ίδιος πονάει για τους σκοτωμένους, και θέλει να ελεήσει πρόθυμα την Ιερουσαλήμ· εμποδίζεται όμως τρόπον τινά από τον ίδιο του τον εαυτό και αναχαιτίζει τη θεοπρεπή του γαληνότητα, εξαιτίας του υπερβολικού μεγέθους της αμαρτίας. Αναζητά ωστόσο αφορμές για να σπλαχνιστεί, και θέλει να καταπαύσει τις συνέπειες της οργής χάρη σε έναν μόνο άνθρωπο· διότι ζητούσε από όσους ήθελαν, να του υποδείξουν έναν μόνο πιστό άνδρα μέσα σε αυτήν. Αποπέμπεται λοιπόν η Μαριάμ καταληφθείσα από λέπρα. Αλλά δεν αναχώρησε, λέει, ο λαός, μέχρις ότου καθαρίστηκε η Μαριάμ. Διότι και εμείς, που πιστεύουμε στον Χριστό, περιμένουμε τον καθαρισμό των Ιουδαίων, εννοώντας προφανώς τον καθαρισμό μέσω της πίστεως.

Επομένως, το να γνωρίζει κανείς σαφώς ποιος είναι εκ φύσεως και αληθώς ο δημιουργός των πάντων και Θεός, και ποιος τρόπος ζωής, ποιος είναι ο άριστος δρόμος, οδηγεί στη μακραίωνη και ατελεύτητη ζωή. ΚΥΡΙΛΛΟΣ: Ορθά μίλησες. Διδάσκοντάς μας αυτά ακριβώς και ο ίδιος ο Χριστός, παρήγγειλε στους αγίους αποστόλους, λέγοντας: «Δωρεάν λάβατε, δωρεάν δώστε.» Και με άλλον τρόπο η λαμπρότητα των αγίων δεν θα ήταν χωρίς όφελος για τους άλλους· διότι μέσα στις δικές τους αρετές, εξαφανίζονται κατά κάποιον τρόπο τα δικά μας σφάλματα, και στρέφοντας την προσοχή του στην ευψυχία των πιο ενδόξων, ο φιλάρετος Θεός μας συγχωρεί τα αμαρτήματα των πιο αδύναμων. Έτσι και οι Ισραηλίτες, έχοντας στραφεί ακάθεκτα προς την παρακοή, και μην αφήνοντας καμία φαυλότητα απραγματοποίητη, προκάλεσαν αναγκαστικά την οργή του Νομοθέτη εναντίον τους· και επειδή ήθελε ήδη να τιμωρήσει για τα τολμήματά τους αυτούς που τον είχαν λυπήσει τόσο βάναυσα, ο προφήτης Ιερεμίας του πρόσφερε ικεσίες. Τι απάντησε όμως σε αυτό ο Θεός; «Περιτρέξτε», λέει, «στους δρόμους της Ιερουσαλήμ, και δείτε και μάθετε, και αναζητήστε στις πλατείες της, εάν βρείτε έναν άνδρα που να πράττει το δίκαιο και να αναζητά την πίστη, και εγώ θα τους σπλαχνιστώ, λέει ο Κύριος.» Είπε επίσης ότι θα απέτρεπε την καταδίκη διά της φωτιάς και για τα Σόδομα, εάν βρίσκονταν μέσα σε αυτά έστω πέντε όσιοι και αγαθοί άνθρωποι.

Σαφώς διδάσκει ο Ιερεμίας ότι έχει εκλείψει κάθε δίκαιος από τον λαό, λέγοντας: «Περιτρέξτε στις οδούς της Ιερουσαλήμ και στις πλατείες της, και δείτε αν υπάρχει κάποιος συνετός, και θα τους φανώ ίλεως». Έπειτα, επειδή το πλήθος των κακών ανθρώπων προκαλούσε θλίψη στον δίκαιο, έλεγε ότι γινόταν σκυθρωπός γι' αυτόν τον λόγο: «Γιατί να πορεύομαι σκυθρωπός, όταν με καταθλίβει ο εχθρός;» Εξάλλου, καθώς οι εχθροί και οι πολέμιοι καταπίεζαν το έθνος και γίνονταν ισχυρότεροί του, εκείνος που ήταν αφιερωμένος στον Θεό πληγωνόταν βαθιά στην ψυχή του, γεμίζοντας από ζήλο βλέποντας την ευημερία των άθεων και ασεβών ανδρών. Γι' αυτό και ανέπεμπε ικεσία, ώστε ο Θεός, αφού κρίνει και εκδικάσει την υπόθεσή του, και εκφέρει την πρέπουσα απόφαση γι' αυτόν, να χαρίσει σε όλο το πλήθος την αμοιβή που οφειλόταν στον ίδιο για τα δικά του κατορθώματα, και μέσω αυτού να λυτρώσει τους πάντες από τα χέρια των πολεμίων· ώστε, όπως ακριβώς εκείνος έγινε συμμέτοχος στη δυστυχία του λαού, έτσι και ο λαός να συμμετάσχει στη δική του δικαιοπραγία.

Αλλού πάλι ούτε σάρκα ούτε γη τους ονομάζει, ούτε θεωρεί ότι υπάρχουν στον παρόντα βίο, επειδή είναι στερημένοι από την αρετή. Διότι, άκουσε τον προφήτη να φωνάζει και να λέει στο μέσο της μητρόπολης των Ιεροσολύμων, όπου υπήρχαν τόσες μυριάδες, όπου υπήρχαν άπειρα πλήθη: «Ήλθα, και δεν υπήρχε άνθρωπος· κάλεσα, και δεν υπήρχε κανείς για να υπακούσει»· όχι επειδή δεν ήσαν εκεί, αλλά επειδή, αν και παρόντες, δεν βρίσκονταν σε καθόλου καλύτερη κατάσταση από τους απόντες. Και πάλι σε άλλο σημείο λέει: «Περιτρέξτε και δείτε, εάν υπάρχει έστω και ένας που να πράττει το δίκαιο και τη δικαιοσύνη, και εγώ θα γίνω ίλεως».

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ε΄. Αλίμονό μου, διότι η ψυχή μου αποκάμνει εξαιτίας των φονευθέντων. Περιτρέξτε τις οδούς της Ιερουσαλήμ. Βλέπεις ότι δεν τους οδηγεί στην απόγνωση; Και δες τον Θεό να απολογείται, και να μην αναθέτει σε άλλους την εξέταση. Εσείς οι ίδιοι που υποφέρατε, ερευνήστε, λέγει. Δεν αναθέτω την υπόθεση σε άλλον, ούτε σε εχθρό και πολέμιο, ούτε σε κάποιον που αμελεί και αδιαφορεί για τα δικά σας ζητήματα· την αναθέτω σε εσάς τους ίδιους που πονάτε και ταλαιπωρείστε. Και για να μην τους αφήσει πάλι να επαναπαυθούν, λέγει: «Περιτρέξτε», εφόσον τα δεινά επικείνται, και προστάζει να διεξαχθεί η έρευνα με ακρίβεια.

Καθαρή είναι η κρίση σου. Μεγάλη κατηγορία και τεκμήριο της έσχατης αναισθησίας· δηλαδή, τα πάντα γνωρίζεις με ακρίβεια και είναι αληθινά όσα λέγονται από εσένα. Τους μαστίγωσες και δεν πόνεσαν· σημάδι ανθρώπων πωρωμένων, όπως ήταν η συμπεριφορά του Φαραώ, για να αποδειχθεί ότι δεν προφασίζεται. Αυτό ήταν το νόημα του να λέει «περιτρέξτε», καταδεικνύοντας από τα προηγούμενα την κηδεμονία του.

Όταν, λοιπόν, ακούσεις τον Μωυσή να λέει: «Εάν μεν τους συγχωρήσεις την αμαρτία, συγχώρησέ την», πριν από τον δούλο, να θαυμάσεις τον Δεσπότη, διότι Αυτός του έδωσε τις αφορμές γι' αυτήν τη φιλανθρωπία. Και δεν το έκανε αυτό μόνο εδώ, αλλά και προς τον Ιερεμία και προς τον Ιεζεκιήλ λέει το ίδιο ακριβώς: «Περιτρέξτε και δείτε στους δρόμους της Ιερουσαλήμ, εάν υπάρχει κάποιος που να εφαρμόζει δίκαιη κρίση και δικαιοσύνη· και θα γίνω ίλεως σε αυτούς». Είδες φιλανθρωπία; Την αρετή του ενός την απολαμβάνουν μαζί και πολλοί από τους πονηρούς· αντίθετα με την κακία των πολλών, έστω και αν υπάρχει ένας που κατορθώνει την αρετή ανάμεσα σε μεγάλο πλήθος, δεν παρασύρεται μαζί τους. Αλλά ένας μεν άνθρωπος που ζει ορθά θα μπορέσει να διασώσει ολόκληρο λαό από την οργή του Θεού, ενώ μια ολόκληρη διεφθαρμένη πόλη δεν θα μπορέσει να συμπαρασύρει προς τη δική της κόλαση και τιμωρία, ούτε να καταστρέψει αυτόν που ζει ενάρετα.

«Με αυτήν ευλογούμε τον Θεό και Πατέρα, και με αυτήν καταρώμαστε τους ανθρώπους, οι οποίοι έχουν δημιουργηθεί καθ’ ομοίωσιν του Θεού. Από το ίδιο στόμα βγαίνει ευλογία και κατάρα. Δεν πρέπει, αδελφοί μου, να γίνονται έτσι αυτά, ούτε η πηγή να αναβλύζει από την ίδια οπή το γλυκό και το πικρό νερό. Μήπως μπορεί, αδελφοί μου, η συκιά να κάνει ελιές, ή το κλήμα σύκα;» ΤΙΤΛΟΣ 48. —Περί αφέσεως αμαρτιών· με ποιους τρόπους μπορούμε να επιτύχουμε τη συγχώρηση. «Απέβαλε τον ρύπο, και δεν θα φοβηθείς, και θα απαλλαγείς από τον κόπο σου, σαν κύμα που πέρασε, και δεν θα τρομάξεις· διότι η προσευχή σου θα είναι σαν τον αυγερινό.» «Λύτρο για την ψυχή του ανθρώπου είναι ο ίδιος του ο πλούτος.» «Με τις ελεημοσύνες και την πίστη καθαρίζονται οι αμαρτίες.» «Εάν υπάρχει κάποιος που εφαρμόζει το δίκαιο και αναζητά την πίστη, θα του δείξω έλεος, λέει ο Κύριος.» «Γέμισες με ελπίδες τους υιούς σου, επειδή παραχωρείς μετάνοια για τα αμαρτήματα.» «Το νερό θα σβήσει τη φλεγόμενη φωτιά, και η ελεημοσύνη εξιλεώνει από τις αμαρτίες.» «Συγχώρησε το αδίκημα του πλησίον σου, και τότε, όταν προσευχηθείς, θα συγχωρεθούν οι αμαρτίες σου.» «Εκείνος που τιμά τον πατέρα του, θα εξιλεωθεί για τις αμαρτίες του.» «Είναι ευάρεστο στον Κύριο το να απομακρυνθεί κανείς από την αδικία, και αποτελεί εξιλασμό η απομάκρυνση από την αμαρτία.» «Εάν συγχωρήσετε στους ανθρώπους τα παραπτώματά τους, θα τα συγχωρήσει και σε εσάς ο Πατέρας σας ο επουράνιος.» «Εκείνος που θα επαναφέρει έναν αμαρτωλό από τον πλανεμένο του δρόμο, θα σώσει μια ψυχή από τον θάνατο, και θα καλύψει πλήθος αμαρτιών.» ΤΙΤΛΟΣ.

ΣΤΟΙΧΕΙΟ Π. ΤΙΤΛΟΣ Αʹ. —Περί πίστεως και ευσέβειας προς τον Θεό. «Ο Αβραάμ πίστεψε στον Θεό, και αυτό του υπολογίστηκε ως δικαιοσύνη.» «Ιδού, η θεοσέβεια είναι σοφία.» «Οι ρίζες των ευσεβών βρίσκονται σε οχυρώματα.» «Ο δίκαιος θα ζήσει εκ πίστεως.» «Κύριε, Θεέ του Ισραήλ, από τα πέρατα της γης ακούσαμε θαυμαστά. Υπάρχει ελπίδα για τον ευσεβή, και θα πουν: Αλίμονο στους αδύναμους.» «Η οδός των ευσεβών είναι ευθεία και προετοιμασμένη.» «Οι ευσεβείς βουλεύθηκαν συνετά· και αυτή η βουλή παραμένει.» «Εάν υπάρχει κάποιος που εφαρμόζει το δίκαιο και αναζητά την πίστη, θα γίνω ίλεως σε αυτόν, λέγει ο Κύριος.» «Η ευσέβεια είναι ισχυρότερη από όλα.» «Δεν θα αμαρτήσουμε, επειδή γνωρίζουμε ότι ανήκουμε σε εσένα.»