Πατερικές αναφορές στο ΙΕΡΕΜΙΑΣ 5:21

Ναι, εάν βεβαίως τον αποδεχτούμε αληθινά ως Θεό, και θεωρήσουμε ότι οφείλει να τιμάται με προσκύνηση από εμάς και τους αγίους αγγέλους, και τον αξιώσουμε να στεφανωθεί με τις υπεροχές και τις δόξες της θεότητας, ώστε να μη λατρεύουμε την κτίση παραμερίζοντας τον Ποιητή και παραβλέποντας τη φύση που είναι πραγματικά η βασίλισσα των πάντων, και προσφέροντας τη δόξα του αγέννητου στο γεννητό, ακούσουμε δικαίως: «Ιδού λαός μωρός και ασύνετος». Β. Διότι βέβαια ούτε εκείνοι θα έλεγαν ότι είναι ταυτόχρονα και Υιός και Θεός. Α. Και πώς δεν είναι εντελώς παράλογο και καταγέλαστο το να τον εξωραΐζουν με απλά ονόματα και διαφορές προσηγοριών, σαν σε εικόνα και ζωγραφιά, αλλά να του στερούν τη θεοπρεπή δόξα, κατατάσσοντάς τον ανάμεσα στα δημιουργήματα; Ή μήπως δεν είναι άκρως απρεπές να λέγεται ότι έχει δημιουργηθεί, εφόσον είναι Θεός και άξιος προσκύνησης; Β. Πολύ σωστά μιλάς. Α. Εάν λοιπόν, εγκαταλείποντας την ιδέα ότι πρέπει να μας παραπλανούν με ωραία λόγια, απομακρύνουν τον Υιό στο έσχατο σημείο από την αληθινή θεότητα, ας το πουν αυτό με ξεκάθαρη φωνή και ας βλασφημήσουν απροκάλυπτα. Διότι θα ακούσουν αμέσως ως απάντηση από εμάς τους ίδιους και από τους αγίους αγγέλους: «Πορευθείτε στο φως του πυρός σας και στη φλόγα που ανάψατε». Διότι εμείς θα στραφούμε στην αλάνθαστη οδό, πιστεύοντας ότι ο Λόγος που προήλθε από τον Θεό μέσω της άρρητης γέννησης είναι Θεός αληθινός.

Θεωρώ λοιπόν ότι είναι κατάλληλο να πούμε για τους απαίδευτους αιρετικούς: «Ιδού λαός μωρός και ασύνετος, έχουν μάτια και δεν βλέπουν, έχουν αυτιά και δεν ακούν». Διότι πράγματι «ο θεός του αιώνος τούτου τύφλωσε τα νοήματα των απίστων, ώστε να μην τους φωτίσει το φως του ευαγγελίου της δόξας του Χριστού»· για αυτούς λοιπόν πρέπει μάλλον να λυπούμαστε, και όχι να οργιζόμαστε. Διότι δεν κατανοούν αυτά που διαβάζουν.

Από εδώ νομίζω ότι πήρε τις αφορμές του λόγου του ο μακάριος Παύλος και έγραψε σε όσους, μετά την πίστη, επιστρέφουν στον νόμο: «Σας λέω ότι, εάν περιτέμνεσθε, ο Χριστός δεν θα σας ωφελήσει σε τίποτα», και πάλι: «Χωριστήκατε από τον Χριστό όσοι δικαιώνεστε με τον νόμο, εκπέσατε από τη χάρη». <Έλεγαν λοιπόν οι Ιουδαίοι στον θεραπευμένο: Είναι Σάββατο· και δεν σου επιτρέπεται να σηκώσεις το κρεβάτι σου.> Θεωρώ πολύ επίκαιρο να αναφωνήσουμε για όλα αυτά: «Ιδού λαός ανόητος και ασύνετος, έχουν μάτια και δεν βλέπουν». Διότι τι θα μπορούσε να είναι πιο απαίδευτο από τέτοιους ανθρώπους, ή τι μεγαλύτερο ως προς την αναισθησία; Το γεγονός δηλαδή ότι θα έπρεπε να θαυμάσουν τη δύναμη Εκείνου που τον θεράπευσε δεν το βάζουν στον νου τους· αντίθετα, όντας σκληροί επικριτές, και γνωρίζοντας καλά μόνο αυτό, κατηγορούν για παρανομία εκείνον που μόλις τώρα και με κόπο συνήλθε από τη μακρόχρονη ασθένεια, και με αμάθεια τον διατάζουν να ξαπλώσει πάλι, σαν να έπρεπε να παραμένει άρρωστος για να εκπληρωθεί η τιμή προς το Σάββατο. <Αυτός όμως τους απάντησε: Εκείνος που με έκανε καλά, εκείνος μου είπε, Σήκωσε το κρεβάτι σου και περπάτα. Τον ρώτησαν λοιπόν.> Ο λόγος αυτός κυοφορεί μια σοφότατη έννοια, ικανή να αποκρούσει τη δυστροπία των Ιουδαίων.

Επομένως, καθώς οι Ιουδαίοι ενεργούσαν με μεγάλη αφροσύνη, νομίζοντας αφενός ότι το μάννα χορηγήθηκε στους προγόνους τους από τον πάνσοφο Μωυσή, και περιορίζοντας τον λόγο γι' αυτό μέχρι εκείνο το σημείο, μην κατανοώντας δε απολύτως τίποτα από όσα προσημαίνονταν μέσω αυτού, εύλογα τους ελέγχει ο Χριστός λέγοντας: «Αλήθεια σας λέω, δεν σας έδωσε ο Μωυσής» το μάννα. Διότι έπρεπε μάλλον να συλλογιστούν και να κατανοήσουν εκείνο, ότι δηλαδή ο Μωυσής προσέφερε σε αυτό μόνο την υπηρεσία της μεσιτείας. Το δώρο όμως δεν ήταν εφεύρημα ανθρώπινου χεριού, αλλά έργο της άνωθεν χάριτος, η οποία μέσω των πιο υλικών πραγμάτων προδιέγραφε το νοητό, και μας φανέρωνε τον άρτο τον εξ ουρανού, ο οποίος δίνει τη ζωή σε όλο τον κόσμο, και δεν τρέφει μεροληπτικά μόνο ένα γένος, αυτό του Ισραήλ. <Είπαν λοιπόν προς αυτόν: Κύριε, δίνε μας πάντοτε αυτόν τον άρτο. Είπε δε σε αυτούς ο Ιησούς.> Αποκαλύπτεται σαφώς μέσα από αυτά ο σκοπός των Ιουδαίων, όσο κι αν επιδίωξε πάρα πολύ να μείνει κρυφός, και θα μπορούσε κανείς να διαπιστώσει ότι η αλήθεια είναι αδύνατον να διαψευσθεί, όταν έλεγε ότι δεν βιάζονταν να τον ακολουθήσουν επειδή έγιναν θεατές σημείων, αλλά επειδή έφαγαν από τους άρτους και χόρτασαν. Θα κατακρίνονταν λοιπόν δικαιολογημένα για μεγάλη δυσμάθεια, και θεωρώ ότι πραγματικά πρέπει να λεχθεί γι' αυτούς: «Ιδού λαός μωρός και ασύνετος, έχουν μάτια και δεν βλέπουν, έχουν αυτιά και δεν ακούν».

Πρέπει να σημειωθεί ότι ο Σωτήρας, προσθέτοντας και λέγοντας προς τους Ιουδαίους «Και στον δικό σας νόμο έχει γραφτεί», πείθει πλέον τους Φαρισαίους να αποδεχθούν, κατ' ανάγκην, τη δυάδα των προσώπων. Διότι «εγώ», λέει, «μαρτυρώ για τον εαυτό μου, αλλά θα με συνδράμει σε αυτό και ο Πατέρας». Άραγε, λοιπόν, θα γίνει σε σας αποδεκτή η δυάδα των μαρτύρων, η οποία βεβαιώνεται από το γράμμα του νόμου, ή πάλι, αποβλέποντας μόνο στον φθόνο σας εναντίον μου, δεν θα τηρήσετε ούτε τον νόμο που εσείς θαυμάζετε; <Έλεγαν λοιπόν σε αυτόν: Πού είναι ο Πατέρας σου;> Και ακριβώς ως προς αυτήν κυρίως την ασυνεσία των Ιουδαίων, ο καθένας, νομίζω, πολύ εύλογα θα διαμαρτυρόταν έντονα λέγοντας εκείνο το προφητικό: «Ιδού λαός μωρός και χωρίς καρδιά». Διότι, ενώ πολλές φορές ο Σωτήρας μας Χριστός τους μίλησε εκτενώς, αναφέροντας συνεχώς τον Θεό και Πατέρα που βρίσκεται στους ουρανούς, οι άθλιοι ξεπέφτουν σε τόση ανοησία, ώστε να αποτολμούν να λένε: «Πού είναι ο Πατέρας σου;». Διότι δεν συλλογίζονται απολύτως τίποτα για τον Θεό και Πατέρα που βρίσκεται στους ουρανούς, αλλά μάλλον κοιτάζουν γύρω τους και αναζητούν τον Ιωσήφ, όντας πεπεισμένοι ότι αυτός είναι ο πατέρας του Χριστού και πως δεν συμβαίνει κάτι διαφορετικό.

Βλέπεις λοιπόν πώς δικαιολογημένα έχει αποκληθεί λαός όντως μωρός και ασύνετος· διότι, μη μπορώντας να ανασηκώσουν το μάτι της διανοίας ούτε κατ' ελάχιστον από τα επίγεια, αποδεικνύουν αληθινό αυτό που ελέχθη γι' αυτούς: «Ας σκοτιστούν τα μάτια τους για να μη βλέπουν, και κύρτωσε διαπαντός τη ράχη τους»· διότι των μεν άλογων ζώων οι ράχες έχουν κυρτωθεί, καθώς αυτό το σχήμα το έχουν από τη φύση τους, και δεν υπάρχει σε αυτά τίποτα το όρθιο. Αλλά και ο νους των Ιουδαίων έγινε, κατά κάποιον τρόπο, σαν των κτηνών, και γέρνει πάντα προς τα κάτω, και δεν βλέπει τίποτα από τα επουράνια. Ή μήπως, καθοδηγούμενοι άριστα από το ίδιο το γεγονός προς αυτόν τον συλλογισμό, δεν σκεπτόμαστε και δεν κρίνουμε γι' αυτούς το αληθές; Διότι, αν πράγματι αναλογίζονταν τον εν τοις ουρανοίς Πατέρα και Θεό, πώς θα αναζητούσαν τον ασώματο σε κάποιον τόπο; Και πώς, πες μου, λέγοντας τόσο απερίσκεπτα για τον Θεό που γεμίζει τα πάντα το «Πού είναι;», δεν έρχονται σε αντίθεση με ολόκληρη τη θεία Γραφή, μολονότι ο θεσπέσιος μελωδός, αναπτύσσοντας τον λόγο περί Θεού όσο είναι δυνατόν, και αποδίδοντάς Του την ιδιότητα να πληροί τα πάντα, λέει: «Πού να πορευθώ μακριά από το Πνεύμα σου, και από το πρόσωπό σου πού να φύγω; Αν ανεβώ στον ουρανό, εσύ είσαι εκεί, αν κατεβώ στον άδη, είσαι παρών· αν πάρω τα φτερά μου την αυγή και πορευθώ στα πέρατα της θάλασσας, και εκεί το χέρι σου θα με οδηγήσει, και θα με κρατήσει η δεξιά σου».

Έπειτα, από εκείνα μέσω των οποίων μπορείτε να μάθετε ότι σφάλλουν ασεβώς, υβρίζοντας ατόπως τον χορηγό της αιώνιας ζωής, μέσα από αυτά τα ίδια δεν αντιλαμβάνονται πάλι ότι προχωρούν σε επιδείνωση της νόσου τους. Διότι δεν συλλογίζονται καθόλου πώς θα έπρεπε να μετανοήσουν για εκείνα, αλλά λένε ότι ήδη έχουν πειστεί πως όσα έχουν πει ήταν η αλήθεια ................... .................. και αληθινός είναι ο προφήτης που λέει: «Διότι ευθείες είναι οι οδοί του Κυρίου, και οι δίκαιοι θα πορευτούν σε αυτές· οι δε ασεβείς θα ασθενήσουν σε αυτές». Θα έμενε δε κανείς κατάπληκτος για την ασύγκριτη μανία τους και σε αυτό το σημείο. Βλέποντας ένα αναρίθμητο πλήθος δαιμονίων και πονηρών πνευμάτων να συντρίβεται με μία μόνο φωνή του Σωτήρα, και να εκδιώκεται παρά τη θέλησή του από εκείνους στους οποίους κατοικούσαν, δεν φρίττουν λέγοντας ότι Εκείνος έχει δαιμόνιο, αν και βεβαιώθηκαν μέσω αδιαμφισβήτητων συλλογισμών, ότι ο Σατανάς δεν θα μπορούσε να εκβάλει τον Σατανά. «Διότι κάθε βασιλεία», λέει ο Χριστός, «που έχει διαιρεθεί εναντίον του εαυτού της ερημώνεται· και κάθε οικία και πόλη που έχει διαιρεθεί εναντίον του εαυτού της ερημώνεται. Και αν ο Σατανάς εκβάλλει τον Σατανά, διαιρέθηκε εναντίον του εαυτού του· πώς λοιπόν θα σταθεί η βασιλεία του;» Ιδού λοιπόν, θα πει κανείς, και πολύ εύλογα: «Λαός όντως μωρός και ασύνετος, έχουν μάτια και δεν βλέπουν, έχουν αυτιά και δεν ακούν».

Ο ίδιος κήρυξε δεκτό έτος του Κυρίου, κατά το οποίο έγινε το κήρυγμα του Σωτήρα. Διότι, νομίζω, ως δεκτό έτος ονομάζεται η πρώτη του παρουσία και ως ημέρα ανταπόδοσης, η ημέρα της κρίσης <Και όλοι έδιναν μαρτυρία για αυτόν, και θαύμαζαν, κ.λπ.> (A f. 78, H f. 237 b, C f. 113 b). Επειδή δεν κατανοούσαν τον χρισμένο και απεσταλμένο, και τον αυτουργό τέτοιων θαυμαστών πραγμάτων, παρασύρονταν στα συνηθισμένα και φλυαρούσαν απερίσκεπτα. Αν και είχαν θαυμάσει τα λόγια της χάρης που εκπορεύονταν από το στόμα του, ήθελαν να τον υποτιμήσουν. Διότι έλεγαν: «Δεν είναι αυτός ο γιος του Ιωσήφ;» Και πώς αυτό μειώνει τη δόξα του θαυματουργού; Τι τον εμποδίζει να είναι σεβαστός και αξιοθαύμαστος, ακόμη και αν ήταν γιος του Ιωσήφ, όπως νομιζόταν; Δεν βλέπεις τα θεία σημεία, τον Σατανά να έχει πέσει, τα στίφη των δαιμόνων να έχουν νικηθεί, και πολλούς να έχουν ελευθερωθεί από διάφορες ασθένειες; Επαινείς τη χάρη που ενυπάρχει στις διδασκαλίες του, και ύστερα μικρολογείς ιουδαϊκά ότι αναγνωριζόταν ως πατέρας του ο Ιωσήφ; Ω, τι μεγάλη απερισκεψία! Είναι αλήθεια αυτό που λέγεται γι' αυτούς: «Ιδού λαός μωρός και ασύνετος· έχουν μάτια, και δεν βλέπουν· έχουν αυτιά, και δεν ακούν». <Οπωσδήποτε θα μου πείτε αυτή την παραβολή, κ.λπ.>

Διότι ψάλλει κάπου και ο θεσπέσιος Δαβίδ: «Στην καρδιά μου έκρυψα τα λόγια σου, για να μην αμαρτήσω απέναντί σου.» Διότι συμβαίνει κάποιος να ακούει και να φαίνεται ότι δεν έχει ακούσει, εάν οι λόγοι δεν αγγίζουν τη διάνοια, αλλά, αφού πετάξουν από τη γλώσσα εκείνου που μιλάει, προσκρούσουν έπειτα μόνο στη σωματική ακοή, και θεωρηθούν ίσοι με μάταιους θορύβους. Τέτοιοι ήταν εκείνοι για τους οποίους είπε ένας από τους αγίους προφήτες: «Ιδού λαός μωρός και ασύνετος, έχουν μάτια και δεν βλέπουν· έχουν αυτιά και δεν ακούν». Γι' αυτόν τον λόγο, παραγγέλλει αναγκαίως ο Προφήτης λέγοντας: «Βάλτε τα στις καρδιές σας», δηλαδή, εναποθέτοντας βαθιά στον νου και την καρδιά τους θείους λόγους, και κατανοώντας τη δύναμη των άνωθεν θείων ρημάτων, να συμφωνήσετε απολύτως ότι «εγώ σας αγάπησα, λέει ο Κύριος, και σας αξίωσα κάθε πραότητας και ευσπλαχνίας και της γενναιοδωρίας που αρμόζει στους αγαπημένους». Αυτό το λέει, πάλι, ελέγχοντάς τους πολύ έντονα, επειδή του ανταπέδωσαν κακά αντί για αγαθά, ενώ θα έπρεπε, αφού αξιώθηκαν την αγάπη του, να τον ευφραίνουν με τη σειρά τους με την υπακοή τους και με ζήλο και προθυμία σε οτιδήποτε είναι αρεστό σε αυτόν.

Διότι είναι πράγματι άσχημη και νοσεί βαριά η εσωτερική και νοερή όραση της Συναγωγής των Ιουδαίων. «Διότι έχουν μάτια και δεν βλέπουν», σύμφωνα με τη φωνή του προφήτη. Επειδή δεν γνώρισαν τα κείμενα του Μωυσή, ούτε βέβαια κατέστησαν ικανοί να ενατενίσουν τα μυστήρια που κρύβονται σε αυτόν, μέσω των οποίων με ποικίλους τρόπους σκιαγραφούνταν ο Εμμανουήλ. Το όνομα Λεία ερμηνεύεται ως κοπιάζουσα, όπως έχουμε πει και αλλού. Διότι έχει κοπιάσει η Συναγωγή των Ιουδαίων, έχοντας τον νόμο του Μωυσή ως βαρύ και δυσβάσταχτο φορτίο. Γι' αυτόν τον λόγο και ο Χριστός, ως κοπιασμένους και καταβεβλημένους από το βάρος, τους καλούσε στην άνεση της πίστεως, λέγοντας: «Ελάτε προς εμένα όλοι οι κοπιασμένοι και πεφορτισμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω». Αυτά μεν λοιπόν αφορούν τη Λεία. Είναι όμως εξαιρετικά καθαρά τα μάτια της Ραχήλ. Διότι η εξ εθνών Εκκλησία έχει θεάσει τη δόξα του Χριστού, και μέσω αυτού τον Πατέρα· και έχει κληθεί προς οικείωση του νοητού νυμφίου, δηλαδή του Χριστού, μετά την πρώτη.

Και βεβαίως ο θεσπέσιος Παύλος παρομοιάζει τον τρόπο της διδασκαλίας με τροφή· διότι είπε ότι «η στερεά τροφή είναι για τους τελείους», για εκείνους που λόγω της έξης έχουν τα αισθητήρια γυμνασμένα για τη διάκριση του καλού και του κακού. «Επομένως ο Βενιαμίν είναι λύκος άρπαγας. Το πρωί θα τρώει ακόμη, και το εσπέρας θα μοιράζει τροφή.» Είναι σαν να έλεγε: Ενώ είναι ακόμη μαθητευόμενος και δεν έχει φτάσει ακόμη στην απόλυτη αρτιότητα, θα μπορούσε να ωφελήσει άλλους, και πολύ λίγος χρόνος θα αναδείξει εκείνους που μόλις πίστεψαν ικανούς να διδάσκουν. Διότι για εκείνους που προέρχονταν από τον Ισραήλ λεγόταν, νομίζω εξαιτίας της πολλής αμάθειας και της εσωτερικής πώρωσης του νου: «Ιδού λαός μωρός και ασύνετος. Έχουν μάτια και δεν βλέπουν· έχουν αυτιά και δεν ακούνε.» Και πάλι: «Αυτοί που βαστάζονται από την κοιλιά, και παιδεύονται μέχρι τα γηρατειά.» Ο σοφός Ιωάννης, όμως, γράφει σε αυτούς που βρίσκονται στην πίστη και στον Χριστό λέγοντας: «Δεν έχετε ανάγκη να σας διδάσκει κανείς, αλλά το δικό του χρίσμα σας διδάσκει για όλα.» Διότι έχουν τον νου του Χριστού, ο οποίος γνωρίζει τα πάντα, και δεν στερούνται ικανότητας στο να διδάσκουν και να προτρέπουν ο ένας τον άλλον. Αν πάλι αρμόζει να λέμε ότι η προφητεία για τον Βενιαμίν εκπληρώθηκε στο πρόσωπο του μακάριου Παύλου, και έτσι θα ήταν ορθό και αληθινό. Διότι εκείνος που δίωκε την Εκκλησία, και επιτίθετο σαν λύκος σε αυτούς που αγαπούσαν τον Χριστό, μέσα σε πολύ λίγο χρόνο μεταβλήθηκε ακριβώς στο αντίθετο.

Περί του καλύμματος στο πρόσωπο του Μωυσή. «Άραγε κατανοείς αυτά που διαβάζεις;» Θα ταίριαζε εύλογα να απευθύνει κανείς αυτούς τους λόγους στα πλήθη των Ιουδαίων, οι οποίοι θα μπορούσε να θεωρηθεί ότι έφτασαν σε τέτοιο σημείο πνευματικής αποπληξίας, ώστε να αποκαλούνται πλέον ασύνετοι από τα ιερά κείμενα. «Διότι ιδού», λέει, «λαός μωρός και ασύνετος. Έχουν μάτια και δεν βλέπουν, έχουν αυτιά και δεν ακούν». Και ότι ο νόμος που δόθηκε μέσω του Μωυσή κατέστη εντελώς ανώφελος για αυτούς, εξαιτίας του μεγέθους της ασυνεσίας τους, μας το έδειξε και ο ίδιος ο Χριστός λέγοντας: «Ερευνάτε τις Γραφές, επειδή νομίζετε ότι μέσω αυτών έχετε ζωή αιώνια. Και αυτές είναι που μαρτυρούν για εμένα. Και όμως δεν θέλετε να έρθετε προς εμένα για να έχετε ζωή». Διότι επήλθε πώρωση εν μέρει στον Ισραήλ, και εφόσον δεν είχαν τον φωτισμό του πνεύματος, ήταν νωθροί στην πίστη και εντελώς αμετάπειστοι στο να επιλέξουν και να σκεφτούν όσα είναι ωφέλιμα για τη σωτηρία.

Μέσω αυτού υποδηλώνεται η αδυναμία της διάνοιας εκείνων που παιδαγωγούνται με τον Νόμο, η οποία δεν αποβλέπει κατά κάποιον τρόπο προς τον Θεό, ούτε είναι βέβαια ικανή να δει τη δόξα Του, σύμφωνα με αυτό που υμνείται στους Ψαλμούς: «Ας σκοτιστούν τα μάτια τους για να μη βλέπουν», ή με εκείνο: «Ιδού, λαός ανόητος και ασύνετος· έχουν μάτια, και δεν βλέπουν.» Εμείς όμως, προσεγγίζοντας τους λόγους περί της άρρητης φύσεως με καθαρά και πεφωτισμένα μάτια, θεωρούμε το μεγαλειώδες κάλλος του Θεού και Πατρός να ακτινοβολεί στο πρόσωπο του Υιού. Και στους Ιουδαίους, που νόμιζαν ότι έχουν δει τον Πατέρα, ελέχθη σοφά από τον Χριστό: «Ούτε τη μορφή Του έχετε δει, ούτε τη φωνή Του έχετε ακούσει.» Στον δε Φίλιππο, που επιθυμούσε σφόδρα να μάθει και ρωτούσε με τρόπο πιο χονδροειδή από ό,τι έπρεπε, παρακινούμενος ωστόσο από φιλομάθεια, και ο οποίος έλεγε: «Κύριε, δείξε μας τον Πατέρα και μας αρκεί», ο Χριστός αποκρίθηκε: «Τόσον καιρό είμαι μαζί σας, και δεν με έχεις γνωρίσει, Φίλιππε; Αυτός που έχει δει εμένα, έχει δει τον Πατέρα. Δεν πιστεύεις ότι εγώ είμαι εν τω Πατρί και ο Πατήρ είναι εν εμοί;» Το ότι δε η θεωρία και η παίδευση μέσω της εντολής του Νόμου δεν είναι καθόλου ισχυρή ούτε επαρκής για την ακριβή και αψεγάδιαστη φανέρωση του Θεού, θα το δούμε, σαν σε σκιά και αίνιγμα, και μέσω των δύο θυγατέρων του Λάβαν. Διότι έχει γραφτεί ότι ο Λάβαν είχε δύο θυγατέρες, το όνομα της μεγαλύτερης ήταν Λεία, και το όνομα της άλλης Ραχήλ.

Γι' αυτό, λοιπόν, αληθεύει σ' αυτούς ο λόγος που ψάλλεται δια στόματος του προφήτη: «Έχουν μάτια και δεν βλέπουν». Διότι το να βλέπει κανείς δεν ωφελεί σε τίποτα, εάν δεν προνοεί να βλέπει υγιώς, όπως ακριβώς βέβαια ορθώς λέγαμε ότι η χωλότητα και το κάταγμα του ποδιού πρέπει να τίθενται σε ίση μοίρα. Διότι δεν διαφέρει απολύτως σε τίποτα το να μην μπορεί κάποιος να βαδίσει καθόλου, από το να μη βαδίζει ενδεχομένως υγιώς, εννοώντας βεβαίως την πορεία στην πρακτική ζωή και την οδό των έργων. ΠΑΛΛ. Ορθά ομιλείς. ΚΥΡ. «Δεν θα προσέλθει όμως να ιερουργήσει άνθρωπος, ο οποίος έχει πάνω του άγρια ψώρα, ή λειχήνα, ή έχει μόνο έναν όρχι, ή όποιος έχει επάνω του οποιοδήποτε ψεγάδι». Με την άγρια ψώρα, λοιπόν, πρέπει να παρομοιάσουμε τα πλέον έκτοπα από τα πάθη, τα οποία κατακλύζουν τον νου με δριμύτερα ρεύματα, ξεπερνούν κάθε μέτρο, και έχουν μεν την αρχή τους στην ηδονή, καταλήγουν όμως σε πικρό τέλος. Ή μήπως δεν υποστηρίζεις ότι σε καθένα από τα σφάλματα παρατηρείται τόσο ένα μέτρο όσο και μια αμετρία του κακού; ΠΑΛΛ. Τι εννοείς; ΚΥΡ. Αυτός που ηττάται από τη σωματική ηδονή, δεν θα μπορούσε να το πάθει αυτό και σε μέτριο βαθμό και υπέρμετρα; Διότι κάποιοι μεν απλώς ηττώνται και νοσούν περιορισμένα, ενώ άλλοι φτάνουν στο έσχατο άκρο του κακού, και νοσούν από μια ασυγκράτητα εξαγριωμένη ηδονή, ώστε να διολισθήσουν πέρα και από τα ίδια τα κατά φύσιν πάθη. ΠΑΛΛ. Κατανοώ αυτό που λες. ΚΥΡ.

Κατά την Έξοδο, λοιπόν, ο Θεός, ετοιμάζοντας συναγωγή για τον εαυτό Του, λέει στον Μωυσή: «Βγάλε τα υποδήματα από τα πόδια σου». Διότι καθένας που πρόκειται να πλησιάσει σε καθαρά λουτρά, πρώτα βγάζει τα υποδήματά του. Επειδή, λοιπόν, είχε περάσει πολύς χρόνος και «όλοι μας πλανηθήκαμε ο καθένας στον δρόμο του» και αυτή η συναγωγή παρέμεινε στα δικά της κακά, ο Θεός δεν αποκάλυπτε ακόμη «το λουτρό της παλιγγενεσίας», αλλά το ανέβαλλε για πολλά χρόνια, και αργότερα αποκάλυψε το πανάγιο λουτρό στην αγία Εκκλησία· στο πρόσωπο δηλαδή του Μωυσή αφαιρώντας τα υποδήματα, στους προφήτες βγάζοντας τον εξωτερικό χιτώνα, αφήνοντας μόνο το περίζωμα στον Ιερεμία, ενώ στον Ιωάννη, αφού απέβαλε όλα τα ενδύματα του κόσμου, τα μετασχημάτισε σε ένδυμα από τρίχες καμήλας. Στον ίδιο δε τον Σωτήρα και στους μαθητές Του αφαίρεσε το «σχήμα του κόσμου», και από ψηλά, από τους ουρανούς, μετά την κάθαρση των υδάτων, τους έντυσε με ένδυμα «πυρός και Πνεύματος». Όμως οι Ισραηλίτες, αν και έβλεπαν τη χάρη Του, δεν αναγνώρισαν ότι είναι Θεός. Γι' αυτό και ο προφήτης τους θρηνούσε κατηγορώντας τους για την ατιμωτική συμπεριφορά που επρόκειτο να δείξουν προς τον Σωτήρα, λέγοντας: «Αυτά ανταποδίδετε στον Κύριο, λαέ μωρέ και ακάρδιε;»

Ακούστε λοιπόν αυτά, λαέ. Για ποιον λόγο απευθύνει τον λόγο με τρόπο υβριστικό; Θέλει να ανορθώσει τους πεπτωκότες μέσω της ύβρεως· διότι τίποτε δεν είναι χειρότερο από αυτήν την τιμωρία, από το να αγνοεί δηλαδή κανείς τον Θεό. Οφθαλμούς έχουν, και δεν βλέπουν· ώτα έχουν, και δεν ακούν.

«Πορευθείτε στο φως του πυρός σας, και στη φλόγα που εσείς ανάψατε.» Και πάλι: «Θα εξέλθουν και θα δουν τα πτώματα των ανθρώπων που παρανόμησαν εναντίον μου. Διότι το σκουλήκι τους δεν θα πεθάνει, και το πυρ τους δεν θα σβήσει· και θα αποτελούν θέαμα για κάθε σάρκα.» Όπως λέει δε ο Ιερεμίας: «Δώστε δόξα στον Κύριο τον Θεό σας, προτού σκοτεινιάσει και προτού σκοντάψουν τα πόδια σας επάνω σε σκοτεινά όρη.» Και πάλι: «Ακούστε, λαέ μωρέ και ασύνετε· έχουν μάτια, και δεν βλέπουν· έχουν αυτιά, και δεν ακούν. Εμένα δεν θα φοβηθείτε, λέει ο Κύριος; Ή δεν θα σταθείτε με ευλάβεια ενώπιον του προσώπου μου; Εμένα που έθεσα την άμμο ως όριο στη θάλασσα, ως πρόσταγμα αιώνιο, το οποίο δεν θα υπερβεί;» Και πάλι: «Η αποστασία σου θα σε παιδαγωγήσει, και η κακία σου θα σε ελέγξει. Γνώρισε, λοιπόν, και δες ότι είναι πικρό για εσένα να με εγκαταλείπεις, λέει ο Κύριος. Εγώ φύτεψα άμπελο καρποφόρα, απολύτως γνήσια· πώς μεταστράφηκες σε πικρία, εσύ η αλλότρια άμπελος;» Και πάλι: «Δεν κάθισα σε συνέδριο εκείνων που διασκεδάζουν, αλλά με ευλάβεια ενώπιον της χειρός σου, καθόμουν ολομόναχος, διότι γέμισα από πικρία.»

Την αρχή λοιπόν του λόγου μας προς εσάς, όπως είναι φυσικό, θα την κάνουμε προφητική, από τον Δαβίδ: «Υιοί των Εβραίων, έως πότε θα έχετε βαριά καρδιά; Γιατί αγαπάτε τη ματαιότητα και αναζητάτε το ψεύδος; Γιατί έγινε για εσάς ο λόγος του Κυρίου αντικείμενο χλευασμού και δεν θέλετε να τον ακούτε; Μάθετε ότι ο Κύριος κατέστησε θαυμαστό τον όσιο και μονογενή Του Υιό. Ακούστε» για την ανέκφραστη γέννησή Του ρήματα αιώνιας ζωής «λαέ μωρέ και ασύνετε, που έχετε μάτια και δεν βλέπετε, αφτιά και δεν ακούτε ... επειδή είναι απερίτμητα και δεν μπορείτε να ακούσετε». Όντως, εσείς είστε εκείνοι προς τους οποίους μίλησε ο Θεός διά του προφήτη: «Σταθείτε στους δρόμους και δείτε και ρωτήστε για τα αιώνια μονοπάτια του Κυρίου, και δείτε ποια είναι η αγαθή οδός και βαδίστε σε αυτήν, και θα βρείτε εξαγνισμό για τις ψυχές σας. Και είπατε: δεν θα πορευθούμε». Εσείς είστε εκείνοι προς τους οποίους είπε: «Εγκατέστησα πάνω σας φρουρούς· ακούστε τη φωνή της σάλπιγγας. Και είπατε: δεν θα ακούσουμε. Γι' αυτό άκουσαν», λέει, «τα έθνη και όσοι ποιμαίνουν τα ποίμνια ανάμεσά μας». Και εμείς, αφού ακούσαμε τον λόγο του Κυρίου, πιστέψαμε στον Υιό Του. «Πώς λοιπόν θα πείτε», λέει πάλι μέσω αυτού, «ότι εμείς είμαστε σοφοί και ο νόμος του Κυρίου είναι μαζί μας;»

Δεν βλέπεις όσα κάνει; Δεν ακούς όσα λέει; Έπειτα χλευάζεις τον πατέρα του; Όντως είναι αληθινό να πει κανείς γι' αυτούς: Ιδού λαός ανόητος και ασύνετος· έχουν μάτια και δεν βλέπουν, έχουν αυτιά και δεν ακούν. Τι τους λέει λοιπόν ο Κύριος; Οπωσδήποτε θα μου πείτε: Κάνε και στην πατρίδα σου τα θαύματα που έκανες στην Καπερναούμ. Διότι αυτό σημαίνει το: «Ιατρέ, θεράπευσε τον εαυτό σου»· επειδή αυτή ήταν μια συνηθισμένη έκφραση στους Ιουδαίους, η οποία λεγόταν στους γιατρούς που ασθενούσαν.