Πατερικές αναφορές στο ΙΕΡΕΜΙΑΣ 5:3

Διότι τέλειοι ως προς τη σύνεση θα ήταν εκείνοι που αποφεύγουν να προσκρούουν στον Θεό, και κρατούν τον εαυτό τους μακριά από το να υποστούν κάτι από αυτά που προκαλεί η οργή Του, υποτάσσοντας σε Αυτόν τον αυχένα τους με πραότητα. Όσοι όμως έχουν φτάσει στο σημείο να πάσχουν εξαιτίας των ανθρώπινων ολισθημάτων τους, εάν δεν αντιλαμβάνονται τα δεινά που τους έχουν επιβληθεί, οι άνθρωποι αυτοί θα βρίσκονται μακριά από κάθε αγαθή ελπίδα. Το ότι δε οι Ισραηλίτες έγιναν ένοχοι και σε τέτοια εγκλήματα, μπορεί κανείς να το διαπιστώσει με θλίψη ακούγοντας τον Ιερεμία να λέει προς τον Θεό των όλων: «Κύριε, οι οφθαλμοί σου αποβλέπουν στην πίστη, τους μαστίγωσες, αλλά δεν θέλησαν να δεχθούν την παιδεία». Θυμόμαστε ότι μετά την άλωση της Ιερουσαλήμ και την απαγωγή του Ισραήλ στην αιχμαλωσία, ο προφήτης Ιερεμίας μιλούσε σε όσους είχαν απομείνει μεταφέροντας τους λόγους του Θεού, ο οποίος τους έλεγε να μην κατέβουν στην Αίγυπτο.

<Διότι γνώριζα ότι οπωσδήποτε θα αθετήσεις, και από την κοιλιά ακόμη θα ονομαστείς άνομος. Ένεκα του ονόματός μου θα σου δείξω τον θυμό μου, και τα ένδοξά μου θα επιφέρω σε εσένα, ώστε να μην σε εξολοθρεύσω. Ιδού, σε πούλησα, όχι για άργυρο· και σε έβγαλα από το καμίνι της φτώχειας. Για χάρη μου θα ενεργήσω έτσι σε εσένα, διότι το όνομά μου βεβηλώνεται, και τη δόξα μου δεν θα την δώσω σε άλλον.> Στα κείμενα του προφήτη Ιερεμία βρίσκουμε ότι, όταν εκείνοι από τη Βαβυλώνα κυρίευσαν κάποτε την αγία πόλη, λεηλατώντας όλη την Ιουδαία και παίρνοντας αιχμάλωτο τον Ισραήλ, οι γυναίκες που είχαν απομείνει ήθελαν να κατέβουν στην Αίγυπτο μαζί με όσους από τον Ισραήλ είχαν διασωθεί. Καθώς όμως ο προφήτης αντιστεκόταν, προσπαθώντας να τους πείσει να παραμείνουν στην πατρίδα και εξηγώντας ξεκάθαρα τον λόγο, αυτές αντέκραξαν προς αυτούς λέγοντας: «Επειδή σταματήσαμε να προσφέρουμε θυσίες στη βασίλισσα του ουρανού, μας βρήκαν όλα αυτά τα κακά.» Διότι νόμιζαν, μολονότι υπέστησαν την άλωση, ότι έπεσαν στα πόδια των εχθρών τους επειδή δυσαρέστησαν τους ψευδώνυμους θεούς και στερήθηκαν τη βοήθειά τους. Γι' αυτόν τον λόγο και ο προφήτης Ιερεμίας είπε προς τον Θεό: «Κύριε, οι οφθαλμοί σου αποβλέπουν στην πίστη· τους μαστίγωσες, και δεν πόνεσαν· τους συνέτριψες, και δεν θέλησαν να δεχθούν παιδαγωγία.» Εφόσον λοιπόν, λέει, εγώ σου τα έκανα γνωστά προτού έλθουν τα γεγονότα, μην πεις πάλι: Τα είδωλά μου τα έκαναν.

Διότι όποιον αγαπά ο Κύριος τον παιδαγωγεί, και η επιτίμηση έχει χαρακτήρα πατρικό· κάθε ψυχή δε που παραμένει ανουθέτητη, είναι αθεράπευτη. Επομένως, δεν είναι βαρύ το να δεχθεί κανείς πλήγμα, αλλά βαρύτερο είναι το να μη συνετιστεί από το πλήγμα. Αναφέρει κάποιος από τους προφήτες, μιλώντας για τον Ισραήλ, που είχε σκληρή και απερίτμητη καρδιά: «Κύριε, τους μαστίγωσες και δεν πόνεσαν· τους παιδαγώγησες και δεν θέλησαν να δεχθούν την παιδαγωγία»· και πάλι: «Και ο λαός δεν επέστρεψε, έως ότου επλήγη»· και: «Γιατί αποστράφηκε ο λαός μου με πονηρή αποστροφή, από την οποία θα συντριβεί ολοκληρωτικά και θα καταστραφεί;»

Δηλαδή, επιορκούν θεωρώντας ως μηδέν το να ορκίζονται στο όνομά μου, και καταχρώνται την αξιοπιστία του ονόματός μου για τη διάπραξη των κακών. Κύριε, οι οφθαλμοί σου αποβλέπουν στην πίστη. Δηλαδή, τίποτα το αντίθετο δεν βλέπει ο οφθαλμός σου.

Καθαρή είναι η κρίση σου. Μεγάλη κατηγορία και τεκμήριο της έσχατης αναισθησίας· δηλαδή, τα πάντα γνωρίζεις με ακρίβεια και είναι αληθινά όσα λέγονται από εσένα. Τους μαστίγωσες και δεν πόνεσαν· σημάδι ανθρώπων πωρωμένων, όπως ήταν η συμπεριφορά του Φαραώ, για να αποδειχθεί ότι δεν προφασίζεται. Αυτό ήταν το νόημα του να λέει «περιτρέξτε», καταδεικνύοντας από τα προηγούμενα την κηδεμονία του.

Τι σημαίνει το «συνετέλεσας»; Τους θανάτωσες όλους, το μεγαλύτερο μέρος τους το κατέστρεψες, και ούτε έτσι συνετίστηκαν. Διότι τίποτα από όσα εξαρτώνταν από εσένα δεν έχει παραλειφθεί. Παντού, το «δεν θέλησες να επιστρέψεις» είναι γνώρισμα της προαιρέσεως και όχι της φύσεως. Δες την κακία που έχει εκτραπεί σε φύση.

ΤΙΤΛΟΣ Δʹ. —Περί των μη μετανοούντων. «Εκείνος που συγκαλύπτει την ασέβειά του δεν θα προκόψει.» «Αυτά λέγει ο Κύριος: Μήπως αυτός που πέφτει δεν σηκώνεται, ή αυτός που παραστρατεί δεν επιστρέφει; Γιατί ο λαός αυτός απομακρύνθηκε με αναιδή αποστασία, και κυριεύθηκαν από την προαίρεσή τους, και δεν θέλησαν να επιστρέψουν;» «Έκαναν τα πρόσωπά τους πιο σκληρά και από την πέτρα, και δεν θέλησαν να επιστρέψουν.» «Μην πεις, "Αμάρτησα, και τι έπαθα;", διότι ο Κύριος είναι μακρόθυμος.» «Μην περιμένεις μέχρι τον θάνατο για να δικαιωθείς.» «Να συμβιβάζεσαι γρήγορα με τον αντίδικό σου, ενόσω βρίσκεσαι καθ' οδόν μαζί του, μήπως τυχόν σε παραδώσει ο αντίδικος στον κριτή, και ριχθείς στη φυλακή. Αλήθεια σου λέω, δεν πρόκειται να βγεις από εκεί, μέχρις ότου ξεπληρώσεις και τον τελευταίο κοδράντη.» Εάν βέβαια η αμαρτία είναι κάτι καλό, άνθρωπε, φύλαξέ την μέχρι το τέλος. Εάν όμως είναι βλαβερή για εκείνον που την πράττει, γιατί επιμένεις στα ολέθρια; Κανείς που προσπαθεί να αποβάλει κάνοντας εμετό τη χολή, η οποία προήλθε από κακή και ακόλαστη διατροφή, δεν συσσωρεύει μέσα του πολλαπλάσια από αυτήν. Πρέπει να καθαρίζουμε αυτό που ταλαιπωρεί το σώμα, και όχι να κάνουμε τη νόσο μεγαλύτερη από τις δυνάμεις μας· το πλοίο φαίνεται μέχρι ποιο σημείο μπορεί να αντέξει το βάρος του φορτίου· αν όμως το ξεπεράσει, βυθίζεται.

Μακάρια είναι η φύση που χαίρεται με τα πάντα και δεν δυσαρεστείται με τίποτα απολύτως, αλλά ευαρεστείται με όσα συμβαίνουν, θεωρώντας ότι γίνονται καλά και προς το συμφέρον. ΤΙΤΛΟΣ ΛΔ΄. — Περί της παιδαγωγίας του Θεού, και περί αυτών που δεν την δέχονται· και ότι όσοι δεν συνετίζονται εδώ, παραπέμπονται στην αιώνια κόλαση. «Σας χτύπησα με αφορία, με ανεμοφθορά και με χαλάζι σε όλα τα έργα των χεριών σας, και δεν επιστρέψατε σε μένα, λέγει ο Κύριος». «Κύριε, τα μάτια σου αποβλέπουν στην πίστη. Τους μαστίγωσας, και δεν πόνεσαν. Τους αφάνισες, και δεν θέλησαν να επιστρέψουν». «Μάταια χτύπησα τα τέκνα σας, δεν δεχθήκατε την παιδαγωγία». Μην πράττεις, άνθρωπε, όσα τα ανόητα παιδιά, τα οποία, όταν επιπλήττονται από τους δασκάλους τους, σκίζουν τα βιβλία τους· και όταν ο πατέρας τους, για την ωφέλειά τους, αναβάλλει να τους δώσει τροφή, ξεσκίζουν τα ρούχα τους ή καταξεσκίζουν το πρόσωπο της μητέρας τους.

Τέτοιους μαθητές μάς αποδίδει η άριστη ρητορική, οι οποίοι στράφηκαν στο αντίθετο από τη δική μου βούληση και προαίρεση. Διότι εγώ, όπως ακριβώς είπα και στην αρχή, επιδίωκα να βελτιώσω τους νέους και στο ήθος και με τα διδάγματα, εξαλείφοντας όσα γραπτά και ακούσματα είχαν από κακό χέρι και γλώσσα, και αντιγράφοντας στη θέση τους όσα μου φαίνονταν καλύτερα και διέσωζαν την ευγένεια. Όμως αυτοί οι τύποι χαρακτήρα αποδείχθηκαν τόσο ανεξίτηλοι και αναλλοίωτοι, ώστε να γίνουν και για πολλούς άλλους πρότυπα κακίας. Διότι βάρυναν τα αυτιά τους για να μην ακούν, και κατέστησαν την καρδιά τους απειθή, και σκλήρυναν τα πρόσωπά τους περισσότερο από την πέτρα. Δικαίως λοιπόν σας επιπλήττουν ο Ζαχαρίας και ο Ησαΐας. Και, όπως φαίνεται, υπάρχει στον κόσμο κάποια επιρροή ενός βάσκανου δαίμονα, ο οποίος πάντοτε προσκολλάται στα καλά και κατατρώει κρυφά τις ρίζες και δεν αφήνει να ανακύψει ο βλαστός ή, αν ανακύψει, σπεύδει να τον μαράνει, διότι δεν είναι θεμιτό στους δικούς του κήπους να βλαστήσει ξένο φυτό. Αυτός καθιστά και τους δικούς μου κόπους μάταιους. Και εγώ μεν αποφασίζω να επαναφέρω τη ρητορική, εκείνος όμως ψηφίζει εναντίον εμού του ρήτορα και υπερισχύει σε κριτές που δεν διαθέτουν ορθή κρίση, και υπερκαλύπτει τη φωνή μου χωρίς καν να μιλά, και αποδεικνύεται πολυλογάς όντας σιωπηλός.