Πατερικές αναφορές στο ΙΕΡΕΜΙΑΣ 5:8

Και πατήθηκε ο ληνός έξω από την πόλη, και βγήκε αίμα από τον ληνό μέχρι τα χαλινάρια των αλόγων σε απόσταση χιλίων εξακοσίων σταδίων. Διότι, πράγματι, έξω από την επουράνια πόλη Ιερουσαλήμ βρίσκεται ο τόπος της βασάνου για όσους είναι άξιοι αυτής. Το ότι δε το αίμα τους έφτασε μέχρι τα χαλινάρια των αλόγων από απόσταση χιλίων εξακοσίων σταδίων, πιθανότατα σημαίνει ότι από μακριά μεν, μέσω των τιμωρών αγγέλων, τους οποίους η θεία Γραφή συνηθίζει να ονομάζει μεταφορικά άλογα, φτάνουν μέχρι τα ίδια τους τα χαλινάρια οι οιμωγές όσων βασανίζονται· ως χαλινάρια δε οι άγιες δυνάμεις έχουν το θείο πρόσταγμα, με το οποίο καθοδηγούνται ως την επίτευξη όσων τους προστάζονται, όπως λέει ο Αββακούμ: «θα επιβιβαστείς στα άλογά σου», και το Άσμα Ασμάτων: «με τη φοράδα μου στα άρματα του Φαραώ σε παρομοίασα». Είναι όμως δυνατόν να κατανοηθεί και διαφορετικά. Ότι δηλαδή, επειδή οι παράνομοι έγιναν σαν θηλυμανή άλογα παραδομένα στις ηδονές, θα συλληφθούν από τις τιμωρίες μέχρι τα χαλινάρια, διότι δεν γνώρισαν χαλινάρι στις ηδονές τους. Και μέσω των χιλίων εξακοσίων σταδίων διδασκόμαστε το μέγα χάσμα που διαχωρίζει τους δικαίους από τους αμαρτωλούς, εξαιτίας της τέλειας πονηρίας και του βδελυρού χαρακτήρα των πράξεών τους, καθώς η μεν δεκάδα των εκατοντάδων (το χίλια) δηλώνει το τέλειο μέγεθος της κακίας, η δε εξάδα αυτών (το εξακόσια) την επιμελή εργασία της αμαρτίας εξαιτίας της παράχρησης της κτίσης που δημιουργήθηκε σε έξι ημέρες και επειδή στο εξακοσιοστό έτος της ζωής του Νώε κατακλύστηκε ολόκληρη η ξηρά. [

Έξω από την πόλη των δικαίων θα πατηθεί ο ληνός. Διότι πουθενά δεν θα πλησιάσει τον κλήρο αυτών η ράβδος των αμαρτωλών, σύμφωνα με τον προφητικό λόγο· διότι η κατοικία τους θα είναι άμικτη, όπως ακριβώς υπήρξε και ο τρόπος της ζωής τους. Το δε αίμα που χύνεται από τους καταδίκους οι οποίοι πατιούνται, υποδηλώνει τη δίκαιη και αδέκαστη κρίση του Θεού· διότι αίμα του σταφυλιού είναι ο οίνος. Γεμάτο δε από άκρατο οίνο είναι το ποτήρι της θείας οργής, μέσω του οποίου φανερώνεται η κόλαση που θα καταλάβει όσους την αξίζουν· η οποία φτάνει μέχρι τα χαλινάρια, σαν να πρόκειται για θηλυμανή άλογα, διότι δεν γνώρισαν χαλινάρι στις ηδονές και στις αθέμιτες πράξεις τους. Και προχωρά σε απόσταση χιλίων εξακοσίων σταδίων εξαιτίας του τέλειου βαθμού της πονηρίας τους· διότι η χιλιάδα είναι ο τελειότερος των αριθμών. Στο εξακοσιοστό δε έτος του Νώε γνωρίζουμε ότι η αμαρτία κατακλύστηκε από το ύδωρ. Και ο αριθμός έξι, διότι καθύβρισαν την κτίση που δημιουργήθηκε σε έξι ημέρες με τα πονηρά τους επιτηδεύματα. Ο δε αριθμός των έξι ημερών είναι σύμβολο της εργασίας, κατά τις οποίες συγκροτήθηκε ο κόσμος.]

Η θεία Γραφή συνηθίζει να αποκαλεί ίππους αυτούς που έχουν εκκλίνει ασυγκράτητα προς τις ηδονές· σύμφωνα με το: «Έγιναν ίπποι θηλυμανείς· ο καθένας χρεμέτιζε για τη γυναίκα του πλησίον του». Εσύ είσαι φοβερός, και ποιος θα σου αντισταθεί; Διότι, εάν κλείσει κατά του ανθρώπου, ποιος θα ανοίξει; σύμφωνα με τη φωνή του Ησαΐα.

Σχετικά λοιπόν με τους φαύλους, όπως όταν παραγγέλλει: «Μη γίνεστε σαν το άλογο και το μουλάρι, στα οποία δεν υπάρχει σύνεση»· ή και όταν, μεμφόμενος αυτούς που έγιναν έτσι, λέει: «Ο άνθρωπος, αν και βρισκόταν σε τιμή, δεν συνετίστηκε· εξισώθηκε με τα ανόητα κτήνη και έγινε όμοιος με αυτά»· και πάλι: «Έγιναν άλογα θηλυμανή». Και ο Σωτήρας εξάλλου, φανερώνοντας τι λογής ήταν ο Ηρώδης, έλεγε: «Πείτε σε αυτήν την αλεπού»· στους δε μαθητές του παρήγγειλε: «Ιδού, σας αποστέλλω ως πρόβατα εν μέσω λύκων· γίνετε λοιπόν φρόνιμοι ως οι όφεις και ακέραιοι ως οι περιστερές». Και το έλεγε αυτό, όχι για να γίνουμε ως προς τη φύση κτήνη, ή για να γίνουμε όφεις και περιστερές· διότι δεν μας έπλασε έτσι Εκείνος· γι' αυτό άλλωστε δεν γνωρίζει κάτι τέτοιο η φύση· αλλά για να αποφεύγουμε εμείς τις άλογες ορμές των μεν, και γνωρίζοντας τη φρονιμάδα του δε, να μην εξαπατώμαστε από αυτόν, και να υιοθετήσουμε την πραότητα της περιστεράς.

Είναι συνήθεια της Αγίας Γραφής να λαμβάνει τα όντα που υπάρχουν σύμφωνα με τη φύση ως εικόνες και παραδείγματα για τους ανθρώπους. Και το κάνει αυτό, ώστε μέσα από εκείνα τα φυσικά όντα να γίνονται φανερές οι ελεύθερες ενέργειες της προαιρέσεως των ανθρώπων, και έτσι να αποδεικνύεται εάν ο τρόπος τους είναι φαύλος ή δίκαιος. Στην περίπτωση, λοιπόν, των φαύλων, είναι σαν να παραγγέλλει: «Μη γίνεστε σαν το άλογο και το μουλάρι, τα οποία δεν έχουν σύνεση»· ή και όταν, ελέγχοντας όσους έγιναν τέτοιοι, λέει: «Ο άνθρωπος, ενώ βρισκόταν σε τιμή, δεν το εννόησε· εξισώθηκε με τα ανόητα κτήνη και ομοιώθηκε με αυτά». Και πάλι: «Έγιναν άλογα θηλυμανή». Αλλά και ο Σωτήρας, θέλοντας να δείξει τι λογής ήταν ο Ηρώδης, έλεγε: «Πείτε σε αυτήν την αλεπού», ενώ στους αποστόλους έλεγε: «Ιδού, σας αποστέλλω ως πρόβατα εν μέσω λύκων· γίνετε λοιπόν φρόνιμοι σαν τα φίδια και ακέραιοι σαν τα περιστέρια». Το έλεγε δε αυτό, όχι για να γίνουμε κατά φύση κτήνη, ή για να μεταβληθούμε σε φίδια και περιστέρια· διότι δεν μας δημιούργησε έτσι. Γι' αυτό και η φύση δεν γνωρίζει κάτι τέτοιο, αλλά σκοπός είναι να αποφεύγουμε εμείς τις άλογες ορμές των κτηνών, και έχοντας επίγνωση της φρονιμάδας του φιδιού να μην εξαπατώμαστε από αυτόν, και να υιοθετήσουμε την πραότητα του περιστεριού.

Έτσι, λοιπόν, και ο εχίνος (σκαντζόχοιρος) πιθανόν να χρησιμοποιείται αλληγορικά στην Αγία Γραφή για κάποιους ανθρώπους, όπως τα φίδια για τους Σαδδουκαίους και τους Φαρισαίους· και η αλεπού για τον Ηρώδη· και τα θηλυμανή άλογα για τους φιλήδονους· τα πρόβατα για τους πιο άκακους από τους ανθρώπους· τα ερίφια για τους ακοινώνητους και τους ανελεήμονες. Ώστε είναι εύλογο να παραβάλλονται με τους εχίνους (ένα ζώο που στηρίζει την ελπίδα του στο ότι δεν θα υποστεί βλάβη εξαιτίας των δικών του αγκαθιών) οι πλούσιοι τούτου του αιώνα, για τους οποίους ο Κύριος είπε ότι συμπνίγουν τον λόγο με τα ίδια τους τα αγκάθια και τον καθιστούν άκαρπο. —Και η Βαβυλώνα θα μετατραπεί στο μηδέν και σε βάραθρο από λάσπη. Ως προς την αισθητή πραγματικότητα, ο λόγος υποδεικνύει ότι ο ποταμός Ευφράτης (ο οποίος την τέμνει στη μέση), μη βρίσκοντας διέξοδο για τα ρεύματά του και λιμνάζοντας μέσα σε αυτήν, θα την αφανίσει παντελώς και θα την καταστήσει βάραθρο, όχι από καθαρό νερό, αλλά από βούρκο. —Διότι τέτοιο είναι το τέλος της καταστροφής εκείνων που παροργίζουν τον Κύριο.

Εμείς όμως αλλοιωνόμαστε, ως προς το σώμα μεν, όπως έχει αποδειχθεί, ως προς την ψυχή δε και τον έσω άνθρωπο, μεταβάλλοντας τη διάνοιά μας ανάλογα με τα γεγονότα που διαρκώς μας συμβαίνουν. Διότι άλλοι είμαστε όταν έχουμε ευθυμία και όλα στη ζωή μας προχωρούν ομαλά· και άλλοι σε καιρούς δυσχερών περιστάσεων, όταν προσκρούσουμε σε κάτι το ανεπιθύμητο. Αλλοιωνόμαστε δε και κατά την οργή, αναλαμβάνοντας μια θηριώδη κατάσταση. Αλλοιωνόμαστε και κατά τις επιθυμίες, γινόμενοι κτηνώδεις μέσα από τον παραδομένο στις ηδονές βίο. Άλογα θηλυμανή έγιναν όσοι μανιάζουν για τις γυναίκες των πλησίον τους. Και ο μεν δόλιος παρομοιάζεται με αλεπού, όπως ο Ηρώδης· ο δε αναιδής αποκαλείται σκύλος, όπως ο Νάβαλ ο Καρμήλιος.

Διότι ενεφύσησε στο πρόσωπο· δηλαδή, εναπέθεσε στον άνθρωπο κάποιο μερίδιο της δικής Του χάριτος, για να αναγνωρίζει με το όμοιο το όμοιο. Αλλά παρόλα αυτά, αν και βρισκόταν σε τόσο μεγάλη τιμή από το γεγονός ότι πλάστηκε κατ' εικόνα του Κτίστη, όντας τιμημένος πάνω από τον ουρανό, πάνω από τον ήλιο, πάνω από τις χορείες των αστέρων (διότι ποιος από τους ουρανούς έχει ποτέ ονομαστεί εικόνα του Υψίστου Θεού; Και ποια εικόνα του Κτίστη διασώζει ο ήλιος; Ποια η σελήνη; Ποια οι υπόλοιποι αστέρες; Τα οποία είναι μεν άψυχα και υλικά, διαθέτοντας σώματα μόνο διαυγή, στα οποία πουθενά δεν υπάρχει διάνοια, ούτε προαιρετικές κινήσεις, ούτε ελευθερία του αυτεξουσίου, αλλά είναι δούλα της επιβεβλημένης αναγκαιότητας, σύμφωνα με την οποία περιφέρονται πάντοτε απαράλλακτα γύρω από τα ίδια)· ενώ, λοιπόν, ο άνθρωπος είχε προαχθεί σε τιμές ανώτερες από αυτά, δεν το κατενόησε, αλλά εγκαταλείποντας το να ακολουθεί τον Θεό και να ομοιώνεται με τον Κτίστη, αφού έγινε δούλος των παθών της σάρκας, εξισώθηκε με τα ανόητα κτήνη και ομοιώθηκε με αυτά· άλλοτε μεν χρεμετίζοντας ως θηλυμανής ίππος για τη γυναίκα του πλησίον του, άλλοτε δε παραμονεύοντας ως άρπαγας λύκος για τα ξένα αγαθά, και άλλοτε, εξαιτίας του δόλου προς τον αδελφό του, παρομοιαζόμενος με την πανουργία της αλεπούς.

Διότι η δύναμη που συντηρεί τον ζωντανό οργανισμό, τη μεν λιτή και ελαφριά τροφή εύκολα την κατεργάζεται και την αφομοιώνει σε αυτόν που τρέφεται. Όταν όμως παραλάβει πολυτέλεια και ποικιλία φαγητών, και στη συνέχεια δεν καταφέρει να αντεπεξέλθει μέχρι το τέλος της πέψης, προκαλεί τα ποικίλα είδη των ασθενειών. Ο κορεσμός είναι η αρχή της ύβρεως. Διότι αμέσως, μαζί με την τρυφή, τη μέθη και τα κάθε λογής καρυκεύματα, εισβάλλει κάθε είδος κτηνώδους ακολασίας. Εξαιτίας αυτού οι άνθρωποι γίνονται σαν θηλυμανή άλογα, λόγω του οίστρου που προκαλείται στην ψυχή από την καλοπέραση. Από αυτούς που μεθούν προέρχονται οι διαστροφές της φύσεως, καθώς επιζητούν στο αρσενικό το θηλυκό και στο θηλυκό το αρσενικό. Διότι, από την παχιά τροφή αναδύονται αναθυμιάσεις σαν αιθάλη, οι οποίες, δίκην πυκνού σύννεφου, εμποδίζουν τις ελλάμψεις που κατευθύνονται στον νου από το Άγιο Πνεύμα. Μην κολακεύεις, λοιπόν, τη σάρκα σου με ύπνους, λουτρά και μαλακά στρώματα, επαναλαμβάνοντας πάντοτε αυτόν τον λόγο: «Ποια ωφέλεια υπάρχει στο αίμα μου, όταν κατεβαίνω στη φθορά;»

{"chunk_id": "", "translation": "«Εκτός από την ασέβεια», λέει, «έδειξε ότι και ολόκληρος ο βίος του ήταν διεφθαρμένος...». Είναι συνήθεια της Θείας Γραφής να χρησιμοποιεί ως εικόνες και παραδείγματα για τους ανθρώπους τα πράγματα που είναι από τη φύση τους ζωώδη. Αυτό το κάνει, ώστε μέσα από εκείνες τις φυσικές ιδιότητες να φανερωθούν οι ενέργειες των ανθρώπων που πηγάζουν από την προαίρεσή τους, και έτσι να αποδειχθεί εάν ο τρόπος τους είναι φαύλος ή δίκαιος. Στην περίπτωση, λοιπόν, των φαύλων, αυτό συμβαίνει όταν παραγγέλλει: «Μη γίνεστε σαν το άλογο και το μουλάρι, τα οποία στερούνται συνέσεως.» Ή και όταν, κατακρίνοντας αυτούς που έγιναν τέτοιοι, λέει: «Ο άνθρωπος, ενώ βρισκόταν σε τιμή, δεν το κατανόησε, εξισώθηκε με τα ανόητα κτήνη και εξομοιώθηκε με αυτά.» Και πάλι: «Έγιναν άλογα θηλυμανή.» Και ο Σωτήρας αποκαλεί τον Ηρώδη «αλεπού»· και στους μαθητές παρήγγειλε: «Ιδού, εγώ σας αποστέλλω ως πρόβατα εν μέσω λύκων· γίνεσθε φρόνιμοι σαν τα φίδια, και ακέραιοι σαν τα περιστέρια.» Το έλεγε δε αυτό, όχι για να γίνουμε φίδια ή περιστέρια, διότι ο ίδιος δεν μας δημιούργησε έτσι, γι' αυτό και η φύση δεν το επιδέχεται αυτό, αλλά για να αποφεύγουμε εμείς τις άλογες ορμές τους, και να υιοθετούμε τη φρόνηση του φιδιού, ώστε έχοντας γνώση να μην εξαπατώμαστε από αυτόν, καθώς και να αναλάβουμε την πραότητα του περιστεριού. Σχετικά πάλι με τα θεία, χρησιμοποιώντας εικόνες για τους ανθρώπους, λέει ο Σωτήρας: «Γίνεσθε οικτίρμονες, όπως ο Πατέρας σας ο εν τοις ουρανοίς.» —«Και να είστε εσείς τέλειοι, όπως ο Πατέρας σας [κώδ."}

ΑΛΛΟ: Ένα άλλο επιχείρημα, που με σύντομη απόδειξη διδάσκει ότι όσα εξομοιώνονται με κάτι άλλο, δεν ταυτίζονται πάντοτε και κατά φύση με εκείνα με τα οποία εξομοιώνονται, αλλά όσα υπάρχουν σε κάποια όντα εκ φύσεως, γίνονται σαν κάποιες εικόνες των δικών μας προαιρετικών ενεργειών. Λέει η θεία Γραφή σε κάποιους: «Μη γίνεστε σαν το άλογο και το μουλάρι, στα οποία δεν υπάρχει σύνεση». Και πάλι για άλλους: «Ο άνθρωπος, ενώ βρισκόταν σε θέση τιμής, δεν το κατάλαβε, παραβλήθηκε με τα ανόητα κτήνη και εξομοιώθηκε με αυτά». Και πάλι: «Έγιναν άλογα θηλυμανή». Ο δε Σωτήρας λέει προς τους μαθητές του με μεγαλύτερη σαφήνεια: «Γίνεστε φρόνιμοι σαν τα φίδια και ακέραιοι σαν τα περιστέρια». Και πάλι: «Γίνεστε οικτίρμονες, όπως ο ουράνιος Πατέρας σας είναι οικτίρμων». Εάν, λοιπόν, το ότι κάποιοι εξομοιώνονται με τα άλογα ζώα, επειδή κυριεύτηκαν από την ίδια με εκείνα έλλειψη λογικής, τους έκανε να είναι και κατά φύση αυτό που είναι εκείνα· και πάλι, εάν το ότι οι μαθητές μιμούνται τη φρονιμάδα του φιδιού, την ακεραιότητα του περιστεριού και την προθυμία του επουράνιου Πατέρα να ελεεί τους πάντες, τους μετέτρεπε σε φίδια και περιστέρια και τους έκανε κατά φύση όμοιους με τον Θεό· τότε, όταν λέγεται ότι εμείς γινόμαστε ένα με τον Κύριο, τίποτα δεν θα εμπόδιζε να πούμε ότι γίναμε ένα με τον Θεό ως προς την ουσία, όπως ακριβώς είναι και ο Υιός με τον δικό Του Πατέρα.

Και εάν δεν κατανοείς τα Άσματα, έλα στις Παροιμίες, και μεθοδικά και βαθμιαία ανέβα προς εκείνα. Η σοφία οικοδόμησε οίκο για τον εαυτό της (ο λόγος αναφέρεται σε αυτήν σαν να είναι γυναίκα) και απέστειλε τους δούλους της. Και πάλι αλλού λέει: ερωτεύσου την και θα σε διαφυλάξει. Δεν πρόκειται για έρωτα γυναίκας, αλλά για έρωτα της σοφίας, η οποία εξορίζει τον σαρκικό έρωτα. Διότι όπου αποκτάται η σοφία, εκεί εξορίζεται και ο έρωτας. Επειδή τα πάθη δεν συνάδουν με τη σοφία, αλλά τα νοήματα είναι σοφά. Έγιναν ίπποι θηλυμανείς, άλογη είναι η ορμή. Εάν λοιπόν στα Άσματα ακούσεις τα όσα λέγονται περί νυμφίου και νύμφης, μην πέσεις χαμηλά στη γη, ούτε να τα ακούς εμπαθώς, αλλά μέσα από τα απαθή να μεταβάλλεις τα πάθη σου.

Αυτή απομάκρυνε τις καρδιές των υιών του Ισραήλ από τον Ύψιστο. Καθώς είναι γραμμένο: έγιναν ίπποι θηλυμανείς, ο καθένας χλιμίντριζε για τη γυναίκα του πλησίον του. Αυτή εξαπάτησε τους κριτές του λαού στη Βαβυλώνα.

ΨΑΛΜΟΣ ΤΟΥ ΔΑΒΙΔ ΚΒʹ. Ο Κύριος με ποιμαίνει, και τίποτα δεν θα μου λείψει· σε τόπο χλοερό, εκεί με εγκατέστησε· δίπλα σε νερά αναπαύσεως με ανέθρεψε· την ψυχή μου επανέφερε. Με οδήγησε. Η κατάσταση των προβάτων αποτελεί μια μέση κατάσταση ανάμεσα στην προκοπή των τελείων και σε εκείνους που κυλιούνται στον βυθό της κακίας, και οι οποίοι για τον λόγο αυτόν παρομοιάζονται με ερπετά και άγρια θηρία. Διότι τέλειος θα ήταν εκείνος του οποίου η ψυχή έχει διαμορφωθεί σύμφωνα με την εικόνα και την ομοίωση του Θεού, μέσα από ενάρετους τρόπους ζωής· αυτός που αναγνωρίζει τον Κύριο ως βασιλιά, και όχι απλώς ως ποιμένα. Αντίθετα, εκείνος που εξέπεσε από αυτήν την κατάσταση και, από δική του προαιρετική διαστροφή, μετέπεσε σε θηριώδη έξη, θα μπορούσε να αποκληθεί άλογο θηλυμανές και λύκος αρπακτικός. Φίδια, εξάλλου, και γεννήματα οχιών, χοίρους, σκύλους και αλεπούδες συνηθίζει η Γραφή να ονομάζει τους ανθρώπους αυτούς. Εκείνοι όμως που από μια τέτοια πτώση μεταστρέφονται στην καλύτερη κατάσταση, βρισκόμενοι προς το παρόν σαν στα εισαγωγικά στάδια και στα πρόθυρα της κατά Θεόν γνώσεως, θα μπορούσαν εύλογα να ονομαστούν πρόβατα του Θεού· και όταν προκόψουν προς το τελειότερο, αποκαλούνται άνθρωποι. Και όταν βέβαια είναι πρόβατα, καθοδηγούμενοι από τον ποιμένα που φανερώθηκε μέσω του Ιεζεκιήλ ως Δαβίδ, δηλαδή από τον εκ σπέρματος Δαβίδ Σωτήρα μας και Χριστό, διδάσκονται να λέγουν: Ο Κύριος με ποιμαίνει, και τίποτα δεν θα μου λείψει.

Εξαιτίας αυτού, εύλογα όσοι είναι πραγματικά ασύνετοι στην καρδιά ταράχθηκαν από την επιτίμηση του Θεού του Ιακώβ· ή, σύμφωνα με τον Σύμμαχο, από την εμβρίμηση. Διότι τότε, καθώς υπήχθησαν στην απόφαση της δικαιοκρισίας του Θεού, θα ταραχθούν εύλογα, επειδή νύσταξαν επιβαίνοντας στους δικούς τους ίππους, δηλαδή στα ακόλαστα σώματά τους· ενώ έπρεπε να γρηγορούν και να νήφουν, ενθυμούμενοι το θείο πρόσταγμα που λέει: «Γρηγορείτε, διότι δεν γνωρίζετε την ημέρα ούτε την ώρα». Αυτοί όμως νύσταζαν και κοιμήθηκαν τον ύπνο τους, παραδομένοι σε όνειρα και φαντάσματα, και χρησιμοποιώντας τα σώματά τους σαν θηλυμανείς ίππους. Όλοι αυτοί, λοιπόν, που άλλοτε μεν ονομάζονταν ασύνετοι στην καρδιά, άλλοτε άνδρες του πλούτου, και τώρα επιβάτες των ίππων, κατά τη διάρκεια μεν της θνητής ζωής νύσταξαν, ή, σύμφωνα με τον Σύμμαχο, έπεσαν σε λήθαργο, παρασυρόμενοι από τον κάρο (βαθιά νάρκη) και τη μέθη της ψυχής· έπειτα δε κοιμήθηκαν τον ύπνο τους, παραδομένοι σε μάταιες φαντασιώσεις· και τελικά, όταν ξύπνησαν, ταράχθηκαν από την επιτίμηση του Θεού του Ιακώβ. Αυτός δε ήταν ο δικός μας Σωτήρας, ο Λόγος του Θεού, για τον οποίο είναι καταγεγραμμένο ότι εμφανίστηκε ως Θεός στον Ιακώβ, και ο οποίος έχει αναλάβει από τον Πατέρα την κρίση των πάντων.

«Επιστρέψτε, υιοί αποστάτες, λέγει ο Κύριος, διότι εγώ θα γίνω κύριός σας, και θα σας πάρω, έναν από κάθε πόλη και δύο από κάθε πατριά, και θα σας φέρω στη Σιών, και θα σας δώσω ποιμένες σύμφωνα με την καρδιά μου, και θα σας ποιμάνουν ποιμαίνοντάς σας με σύνεση. Και θα συμβεί, όταν πληθυνθείτε και αυξηθείτε, λέγει ο Κύριος, τις ημέρες εκείνες δεν θα πουν πλέον "κιβωτός της διαθήκης του Κυρίου του Ισραήλ", ούτε θα ανεβεί στην καρδιά τους, ούτε θα μνημονευθεί ούτε θα κατασκευαστεί πλέον». Ομοίως και με αυτά προφητεύει την επιστροφή του Ισραήλ, η οποία πρόκειται να συμβεί κατά την παρουσία του Σωτήρος ημών Ιησού Χριστού, κατά την οποία, αφού επέλεξε «έναν από κάθε πόλη και δύο από κάθε πατριά» ως ποιμένες των εθνών που πίστεψαν σε αυτόν —εξαιρετικά λιγοστούς και μικρούς στον αριθμό— και τα οποία αυξήθηκαν πάνω στη γη μέσω της κλήσης των εθνών που πρόκειται να πραγματοποιηθεί από αυτούς, «δεν θα πουν πια», λέγει, «κιβωτός της διαθήκης του Κυρίου». Διότι δεν θα ανατρέξουν πλέον στις πιο σωματικές θρησκευτικές πρακτικές του Μωυσή, καθώς θα τους παραδοθεί η Καινή Διαθήκη. 〈νε΄〉. «Επλήθυναν τις ασέβειές τους, ενισχύθηκαν στις αποστασίες τους. Για ποιο από αυτά να σου γίνω ίλεως; Οι υιοί σου με εγκατέλειψαν και ορκίζονταν σε ανύπαρκτους θεούς· και τους χόρτασα, και αυτοί μοίχευαν και κατέλυαν σε οίκους πορνών. Έγιναν ίπποι θηλυμανείς, ο καθένας χρεμέτιζε για τη γυναίκα του πλησίον του. Μήπως για αυτά δεν θα επιτιμήσω;»

Ίσως όμως να λυπεί όσους έχουν ασκήσει σώφρονα και καθαρό βίο η παρομοίωση με τον ίππο, διότι πολλοί από τους προφήτες μάς απαγορεύουν να ομοιάζουμε με τους ίππους· αφενός ο Ιερεμίας, υποδηλώνοντας τη μοιχική λύσσα με το όνομα των ίππων, αναφέρει: «Έγιναν ίπποι θηλυμανείς, ο καθένας χλιμίντριζε για τη γυναίκα του πλησίον του», αφετέρου ο μέγας Δαβίδ θεωρεί φοβερό το να γίνεται κάποιος σαν τον ίππο και τον ημίονο, των οποίων τις σιαγόνες προστάζει να σφίγγουν με φίμωτρο και χαλινάρι. Γι' αυτό τον λόγο, στα αμέσως επόμενα λόγια παρηγορεί την όποια τέτοια σκέψη, λέγοντας ότι δεν είναι τέτοιες οι δικές σου σιαγόνες, έστω κι αν είσαι ίππος, ώστε να χρειάζονται φίμωτρο και χαλινάρι για να συγκρατηθούν, αλλά η δική σου σιαγόνα στολίζεται με την καθαρότητα των τρυγονιών. Λέει δηλαδή: «Πόσο ωραιώθηκαν οι σιαγόνες σου σαν της τρυγόνας;». Μαρτυρείται δε από εκείνους που έχουν παρατηρήσει τέτοια ζητήματα ότι το πτηνό αυτό, εάν αποχωριστεί το ταίρι του, παραμένει στο εξής χωρίς άλλο ταίρι, έτσι ώστε η σωφροσύνη να κατορθώνεται σε αυτό εκ φύσεως. Γι' αυτόν τον λόγο, στο αίνιγμα των επαίνων συμπεριλήφθηκε από τον Λόγο αυτό το πτηνό, ώστε, αντί για χαλινάρι, να χρησιμεύσει στη σιαγόνα της θείας ίππου η παρομοίωση με την τρυγόνα, μέσω της οποίας υποδηλώνεται ότι η καθαρή ζωή αρμόζει σε μια τέτοια ίππο. Γι' αυτό και με θαυμασμό λέει προς αυτήν ο λόγος: «Πόσο ωραιώθηκαν οι σιαγόνες σου σαν της τρυγόνας».

«Και ας εξουσιάζουν τα θηρία». Κάθε θηρίο το εξουσιάζεις. Τι λοιπόν, θα πεις, έχω εγώ θηρία μέσα μου; Και μύρια και μεγάλο πλήθος θηρίων έχεις μέσα σου. Και μην θεωρήσεις προσβολή αυτό που λέγεται. Μικρό θηρίο είναι ο θυμός, όταν γαβγίζει μέσα στην καρδιά; Δεν είναι πιο άγριος από κάθε σκύλο; Και στη δόλια ψυχή, ο δόλος που φωλιάζει δεν είναι πιο δυσκολοημέρευτος από κάθε αρκούδα που κρύβεται στη φωλιά της; Δεν είναι θηρίο η υποκρισία; Εκείνος δε που είναι έτοιμος για ύβρη και προσβολή, δεν είναι σκορπιός; Και εκείνος που ορμάει κρυφά για εκδίκηση, δεν είναι πιο φοβερός από οχιά; Και ο πλεονέκτης, δεν είναι λύκος άρπαγας; Ποιο θηρίο δεν υπάρχει μέσα μας; Ο θηλυμανής δεν είναι άλογο αφηνιασμένο; Διότι λέει: «Έγιναν άλογα θηλυμανή, καθένας χλιμίντριζε για τη γυναίκα του πλησίον του». Δεν είπε «μιλούσε στη γυναίκα», αλλά «χλιμίντριζε». Τον κατέταξε στη φύση των άλογων ζώων εξαιτίας του πάθους με το οποίο εξοικειώθηκε. Πολλά λοιπόν τα θηρία μέσα μας. Έγινες επομένως άρχοντας των θηρίων· εάν λοιπόν εξουσιάζεις τα εξωτερικά, τα εσωτερικά θα τα αφήσεις ακυβέρνητα; Ποια θα είναι η κατάσταση του λογισμού σου, αν από τη μία κυριαρχείς πάνω στο λιοντάρι και περιφρονείς τον βρυχηθμό του, από την άλλη όμως τρίζεις τα δόντια σου και βγάζεις φωνή άναρθρη, επειδή ο θυμός μέσα σου πασχίζει να ξεσπάσει ολόκληρος με μιας και δεν ανέχεται να παραμείνει κλεισμένος μέσα; Τι είναι χειρότερο από αυτό, όταν ο άνθρωπος κυριεύεται από το πάθος, όταν ο θυμός, αφού παραμερίσει τον λογισμό, αναλάβει ο ίδιος την εξουσία της ψυχής;

«Και ας εξουσιάζουν», λέει, «τα θηρία». Ίσως, λοιπόν, πεις: «Και ποια θηρία πρόκειται να εξουσιάζω και πού βρίσκονται αυτά γύρω μου;». Αγνοείς, άραγε, ότι αναρίθμητα θηρία υπάρχουν γύρω σου, και μάλιστα ότι ένα τόσο μεγάλο πλήθος περιφέρεις μέσα στον ίδιο σου τον εαυτό και διαμένει εντός σου συνεχώς; Μικρό θηρίο είναι ο θυμός, όταν γαβγίζει μέσα στην καρδιά και αγριεύει χειρότερα από κάθε σκύλο; Και ο δόλος, όταν φωλιάζει στην ψυχή και καταστρώνει τις επιβουλές, δεν είναι θηρίο αγριότερο από την αλεπού και πιο δυσκολοημέρωτο από την αρκούδα; Εκείνος δε που είναι οξύς στην ύβρη, δεν είναι ξεκάθαρα σκορπιός; Εκείνος που εκδικείται κρυφά, δεν είναι χειρότερος από οχιά; Και ο πλεονέκτης και άρπαγας δεν είναι στην κυριολεξία λύκος; Ποιο θηρίο δεν εκτρέφουμε μέσα μας και στους ίδιους μας τους εαυτούς, αφού και ο ασελγής με τις γυναίκες (θηλυμανής) είναι σαν το άλογο που κυριεύεται από οίστρο; Διότι λέει η Γραφή: «Έγιναν άλογα θηλυμανή, ο καθένας χρεμέτιζε για τη γυναίκα του πλησίον του». Επειδή μετέβαλε τον εαυτό του στη φύση των άλογων ζώων, εξαιτίας του πάθους στο οποίο παραδόθηκε. Πολλά, λοιπόν, είναι τα θηρία μέσα μας, τα οποία οφείλεις να αγωνίζεσαι να εξουσιάζεις. Διότι, εάν μεν εξουσιάζεις τα εξωτερικά θηρία, αλλά τα εσωτερικά τα αφήνεις ακυβέρνητα ή ανυπότακτα, σκέψου πώς θα φανείς σε αυτούς που σε βλέπουν, από τη μία να κυριαρχείς στο λιοντάρι, ένα άλογο ζώο, και να περιφρονείς τον βρυχηθμό του, από την άλλη όμως να νικιέσαι από τον θυμό της καρδιάς σου, να τρίζεις τα δόντια και να βγάζεις πολλές φορές άναρθρη φωνή εξαιτίας της μανίας που σε κατέχει, ίσως μάλιστα και να απλώνεις τα χέρια για να επιτεθείς σε εκείνον που βρίσκεται δίπλα σου.

Και το θαυμαστό και παράδοξο είναι τούτο, ότι καθένα από τα θηρία υποδουλώνεται σε ένα ελάττωμα. Εκείνος όμως που θεωρείται άνθρωπος, συγκεντρώνοντάς τα όλα μαζί, προχωρά πιο πέρα από τη δική τους έλλειψη λογικής. Και για να μη νομίσεις ότι τα λόγια είναι υπερβολικά, ας εξετάσουμε αμερόληπτα τα ίδια τα πράγματα. Όταν, δηλαδή, κάποιος χοροπηδά σαν ταύρος, κλωτσά σαν όνος, χλιμιντρίζει για τις γυναίκες σαν άλογο που κυριεύεται από σαρκική μανία, λαιμαργεί σαν αρκούδα, παχαίνει το σώμα του σαν μουλάρι, μνησικακεί σαν καμήλα, οργίζεται σαν λιοντάρι, αρπάζει σαν λύκος, χτυπά σαν σκορπιός, είναι ύπουλος σαν φίδι, διατηρεί το δηλητήριο της πονηρίας σαν οχιά και συγκεντρώνει χρήματα, ή μάλλον αμαρτήματα, όπως το σκαθάρι την κοπριά· πώς θα μπορέσει κάποιος να κατατάξει αυτόν τον θηριώδη άνθρωπο μεταξύ των ανθρώπων, μη βλέποντας σε αυτόν τα γνωρίσματα της ήμερης φύσης, αλλά αντικρίζοντας τη δυσωδία μιας Σκύλλας, μιας Χίμαιρας και μιας Ύδρας, σύμφωνα με τους εξωχριστιανικούς μύθους; Εάν πάλι ρωτήσεις: Τι πρέπει, λοιπόν, να κάνουμε; Θα σου απαντούσα ότι πρέπει να χρησιμοποιούμε συνεχώς τον πνευματικό καθρέφτη. Εννοώ τις θείες Γραφές, στις οποίες περιέχεται και η ιστορία των ενάρετων ανδρών και οι σωτήριοι νόμοι που τέθηκαν από τον Θεό. Διότι αυτός ο καθρέφτης δεν δείχνει μόνο την ασχήμια, αλλά, αν το θέλουμε, τη μετατρέπει σε ασύλληπτη ομορφιά.

Διότι αυτό που έλεγα χθες, το λέω και τώρα: πολλοί από τους ανθρώπους δεν είναι άνθρωποι. Έτσι και η Γραφή αποκαλεί λύκους τους άρπαγες, αποκαλεί όνους τους ανόητους, αποκαλεί σκύλους τους αναίσχυντους, αποκαλεί ψευδωνύμους τους Ιουδαίους· διότι, επειδή υιοθέτησαν την πονηρία, κληρονόμησαν και την ονομασία εκείνων. Για τον λόγο αυτόν ακριβώς λέγει και η Γραφή: «Ο άνθρωπος, ενώ βρισκόταν σε τιμή, δεν το κατενόησε· εξισώθηκε με τα ανόητα κτήνη και ομοιώθηκε με αυτά.» Διότι, όταν αρπάζει, γίνεται λύκος· όταν φέρεται με αναίδεια, γίνεται σκύλος· όταν ενεργεί ανόητα, γίνεται όνος· όταν έχει δόλο, γίνεται όφις. Διότι έτσι λέγει και ο Ιωάννης: «Φίδια, γεννήματα οχιάς, ποιος σας υπέδειξε να ξεφύγετε από την επερχόμενη οργή;» Και πάλι κάποιος άλλος: «Σκύλοι βουβοί, που δεν μπορούν να γαυγίσουν.» Και πάλι άλλος: «Κάθισε στην έρημο σαν εγκαταλελειμμένη κουρούνα.» Και πάλι άλλος: «Έγιναν άλογα θηλυμανή, καθένας χρεμέτιζε για τη γυναίκα του πλησίον του.» Επειδή λοιπόν ο ένας έγινε όνος, ο άλλος σκύλος, και ο άλλος λύκος, λέγει: «Ο άνθρωπος, ενώ βρισκόταν σε τιμή, δεν το κατενόησε· αλλά εξισώθηκε με τα ανόητα κτήνη και ομοιώθηκε με αυτά.» Μη μου λες: «Ο δείνα είναι άνθρωπος.» Όχι, εάν έχει απλώς την όψη ανθρώπου, αλλά εάν έχει καρπό ανθρώπου. Επειδή και τα δέντρα με αυτόν τον τρόπο τα εξετάζουμε. Υπάρχει η ελιά, και υπάρχει η αγριελιά· υπάρχει ομοιότητα στην όψη, αλλά διαφορά στη φύση.

Γι' αυτόν τον λόγο και η Θεία Γραφή, εξαιτίας των παθών που ενοχλούν κατ' αυτόν τον τρόπο, αποδίδει συχνά σε όσους έχουν τιμηθεί με τη λογική τις ονομασίες των άλογων ζώων, καθώς και των αγρίων θηρίων: άλλοτε μεν τους ονομάζει σκύλους, εξαιτίας της αναισχυντίας και της αυθάδειας· «Διότι είναι», λέει, «σκύλοι βουβοί, που δεν μπορούν να γαβγίσουν»· άλλοτε άλογα, εξαιτίας της λαγνείας· «Διότι έγιναν άλογα θηλυμανή, ο καθένας χλιμίντριζε για τη γυναίκα του πλησίον του»· άλλοτε γαϊδούρια, εξαιτίας της αγνωμοσύνης και της ανοησίας· «Διότι παραβλήθηκε», λέει, «με τα ανόητα κτήνη και εξομοιώθηκε με αυτά»· άλλοτε λιοντάρια και λεοπαρδάλεις, εξαιτίας της αρπακτικότητας και της πλεονεξίας· άλλοτε πάλι ασπίδες, εξαιτίας της δολιότητας· «Δηλητήριο», λέει, «ασπίδων βρίσκεται κάτω από τα χείλη τους»· άλλοτε φίδια και οχιές, εξαιτίας του δηλητηρίου και της πονηρίας, όπως ακριβώς φώναζε και ο μακάριος Ιωάννης λέγοντας: «Φίδια, γεννήματα οχιών, ποιος σας υπέδειξε να ξεφύγετε από τη μελλοντική οργή;». Και τους προσάπτει και άλλα ονόματα, που είναι κατάλληλα για τα πάθη τους, ώστε, έστω και με αυτόν τον τρόπο, νιώθοντας ντροπή να επιστρέψουν επιτέλους κάποτε στην οικεία τους ευγένεια, να συμφιλιωθούν με το ομογενές τους και να θεωρήσουν τους νόμους του Θεού προτιμότερους από τα δικά τους πάθη, στα οποία από ραθυμία έχουν παραδώσει τον εαυτό τους.

Είδες πώς η Αγία Γραφή γνωρίζει να ονομάζει άνθρωπο μόνο εκείνον που επιδιώκει την αρετή, ενώ τους υπόλοιπους ούτε καν θεωρεί ότι υπάρχουν, αλλά άλλοτε τους ονομάζει σάρκες και άλλοτε γη; Γι' αυτό και τώρα η θεία Γραφή, προτιθέμενη να διηγηθεί τη γενεαλογία του δικαίου, λέει: «Ο Νώε ήταν άνθρωπος». Διότι μόνο αυτός ήταν άνθρωπος, ενώ οι υπόλοιποι δεν ήταν άνθρωποι, αλλά, αν και είχαν μορφή ανθρώπων, με την πονηρία της προαιρέσεώς τους είχαν προδώσει την ευγένεια της φύσεως, και αντί για άνθρωποι είχαν εκπέσει στην αλογία των θηρίων. Διότι, για να βεβαιωθείς ότι η θεία Γραφή αποδίδει τις ονομασίες των θηρίων ακόμη και στους λογικούς ανθρώπους, όταν αυτοί αποκλίνουν προς την κακία και γίνουν αιχμάλωτοι των άλογων παθών, άκουσέ την που λέει κάπου: «Έγιναν ίπποι θηλυμανείς».

Και ήταν περισσότερο από όλους φθονεροί, και μικρόψυχοι, και σε όλα ατελείς. Τότε λοιπόν έπρεπε να εμφανιστεί ο Χριστός, πες μου; Τότε να δώσει αυτά τα πάνσοφα παραγγέλματα, όταν μαίνονταν από τις επιθυμίες, όταν ήταν σαν θηλυμανή άλογα, όταν ήταν δούλοι των χρημάτων και της κοιλιάς; Απεναντίας, θα σκορπούσε μάταια τα διδάγματα της θείας φιλοσοφίας απευθυνόμενος σε ανόητους ανθρώπους· και δεν θα μάθαιναν ούτε αυτά, ούτε εκείνα. Και όπως ακριβώς εκείνος που διδάσκει την ανάγνωση πριν από τα γράμματα της αλφαβήτου, ποτέ δεν πρόκειται να διδάξει ούτε καν τα γράμματα, έτσι ακριβώς θα συνέβαινε και τότε.

Διότι, όπως ακριβώς οι έγκυες γυναίκες, έτσι και αυτοί περιφέρονται έχοντας βαρύνει τις κοιλιές τους, και με δυσκολία περπατούν, και με δυσκολία βλέπουν, και με δυσκολία μιλούν, και τα πάντα τα κάνουν με δυσκολία. Κι αν τυχόν αποκοιμηθούν για λίγο, βλέπουν πάλι όνειρα παράλογα και γεμάτα από αναρίθμητες φαντασιώσεις. Τι να πει κανείς για την άλλη μανία τους, εννοώ αυτήν των σαρκικών ηδονών; Διότι και αυτή από εδώ αντλεί τις πηγές της· και όπως ακριβώς οι θηλυμανείς ίπποι, έτσι κι αυτοί, κεντρισμένοι από τον οίστρο της μέθης, ορμούν στους πάντες, σκιρτώντας πιο παράλογα και πιο μανιακά από εκείνους, και διαπράττοντας πολλές άλλες ασχημίες, τις οποίες δεν είναι θεμιτό ούτε καν να αναφέρουμε. Διότι δεν γνωρίζουν πλέον ούτε τι παθαίνουν, ούτε τι πράττουν. Όμως εκείνος που δεν ζει με τρυφηλότητα δεν είναι τέτοιος· αντιθέτως, κάθεται σε ασφαλές λιμάνι βλέποντας τα ναυάγια των άλλων, και απολαμβάνει καθαρή και διαρκή ευχαρίστηση, διάγοντας τη ζωή που αρμόζει σε ελεύθερο άνθρωπο. Γνωρίζοντας, λοιπόν, αυτά, ας αποφύγουμε τα πονηρά συμπόσια της τρυφηλότητας και ας προσηλωθούμε στη λιτή τράπεζα, ώστε, έχοντας σε καλή κατάσταση και την ψυχή και το σώμα, να καλλιεργήσουμε κάθε αρετή και να αξιωθούμε των μελλοντικών αγαθών, με τη χάρη και τη φιλανθρωπία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, μαζί με τον οποίο στον Πατέρα, καθώς και στο Άγιο Πνεύμα, ανήκει η δόξα, το κράτος, η τιμή, τώρα και πάντοτε και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Άλλος προφήτης πάλι αναφέρει: «Έγιναν ίπποι θηλυμανείς· ο καθένας χρεμέτιζε για τη γυναίκα του πλησίον του». Μήπως, λοιπόν, απευθύνεται σε ίππους; Όχι, αλλά στους ασελγείς, στους ακόλαστους ανθρώπους. Ο ίδιος ο Χριστός είπε στους Ιουδαίους: «Εσείς είστε υιοί του διαβόλου». Μήπως λοιπόν ήταν τέκνα του διαβόλου, και είχαν τη φύση του διαβόλου;

Όχι, αλλά μιμήθηκαν την προαίρεσή του, και έλαβαν το όνομά του. Και το ερμηνεύει αυτό λέγοντας: «Εσείς είστε υιοί του διαβόλου, και τις επιθυμίες του πατέρα σας θέλετε να πράττετε· εκείνος ήταν ανθρωποκτόνος από την αρχή». Να συγκρατήσετε αυτόν τον κανόνα: ότι σκύλοι είναι οι αναίσχυντοι, λύκοι οι άρπαγες, φίδια οι δόλιοι, οχιές οι ύπουλοι, όνοι οι ανόητοι, άλογα θηλυμανή οι ασελγείς και ακόλαστοι, κοράκια οι ακάθαρτοι, Σοδομίτες εκείνοι που ζηλώνουν τα έργα εκείνων και μιμούνται τις πράξεις τους. Επομένως, η φύση δεν είναι πονηρή, αλλά η γνώμη είναι διεφθαρμένη. Να το συγκρατήσετε με ακρίβεια· να προσέχετε ότι τα ονόματα δίδονται από τους τρόπους συμπεριφοράς, και οι προσηγορίες από το φρόνημα. Και αυτό δεν συμβαίνει μόνο στην Αγία Γραφή, αλλά και στην κοινή συνήθεια. Εάν δούμε σήμερα έναν άνθρωπο ήμερο, λέμε: «Πρόβατο είναι ο άνθρωπος»· εάν δούμε κάποιον να συμπεριφέρεται με αναισχυντία, λέμε: «Μήπως είναι άνθρωπος; Σκύλος είναι»· εάν δούμε κάποιον δόλιο: «Φίδι είναι ο άνθρωπος». Βλέπεις ότι και η κοινή συνήθεια γνωρίζει αυτόν τον νόμο; Εάν δούμε άνθρωπο γεμάτο με πολλές πονηρίες, λέμε: «Σατανάς»· όχι επειδή είναι ο Σατανάς, ούτε επειδή κατά τη φύση είναι κοινωνός του, αλλά επειδή ταυτίζεται στο φρόνημα, διότι ζηλώνει, στο μέτρο της ανθρώπινης δύναμης, τα δικά του έργα. Επομένως, τα ονόματα προέρχονται από τους τρόπους.

Αυτά τα λέει ο ιατρός; Ποια ελπίδα υπάρχει λοιπόν, όταν ο ιατρός κατηγορεί τον ασθενή; Ο ένας έλεγε: Έγιναν άλογα θηλυμανή, καθένας χλιμίντριζε για τη γυναίκα του πλησίον του. Άλλος κάθισε στην έρημο, σαν την κουρούνα: Αλίμονό μου, διότι χάθηκε ο ευλαβής από τη γη, και ο ενάρετος μεταξύ των ανθρώπων δεν υπάρχει· άλλος: Η κατάρα και το ψεύδος και η κλοπή και η μοιχεία έχουν κατακλύσει τη γη· καθένας καταπιέζει τον πλησίον του με σφοδρή καταπίεση· άλλος: Αλίμονο, έθνος αμαρτωλών.

Ου μοιχεύσεις. Ο καθένας χλιμίντριζε για τη γυναίκα του πλησίον του· Ου κλέψεις. Η κατάρα και το ψεύδος και η μοιχεία και η κλοπή έχουν εξαπλωθεί πάνω στη γη. Άλλα έλεγε ο ιατρός, και άλλα έπραττε ο άρρωστος. Τι να γίνει; Ο ιατρός πρόσταζε, ο άρρωστος δεν υπάκουε· το νόσημα αυξανόταν, ο ανδραποδιστής διάβολος παρέμενε δίπλα σαν δραπέτης δούλος. Τι θέλεις; Σου δίνω ψυχρά ποτά· τι θέλεις; Σου δίνω κρέατα, σου δίνω αυτά που διαφθείρουν το στομάχι σου, τα αντίθετα από τις εντολές του ιατρού. Ο ιατρός έδινε τις παραγγελίες του και εξήρχετο· ο δραπέτης εισερχόταν κρυφά και του παρείχε τα πάντα. Πορνεία θέλεις; Ψεύδος θέλεις;

Διότι, εάν ο προφήτης δεν επιτρέπει να θεωρούνται άνθρωποι εκείνοι που χρεμετίζουν από πάθος για τη γυναίκα του πλησίον τους, ποιος θα μας εγκαλέσει επειδή θεωρούμε τράγους, χοίρους και πιο ανόητους από τους όνους, αυτούς οι οποίοι νομίζουν ότι είναι άδηλα εκείνα που είναι πιο ξεκάθαρα και από τα ορατά; Διότι, εάν δεν πιστεύεις σε τίποτα από τα άλλα, στάσου δίπλα στους δαίμονες που μαστιγώνονται, οι οποίοι μελετούν τα πάντα, και να λένε και να πράττουν, με σκοπό τη δική μας βλάβη. Διότι βεβαίως δεν θα φέρεις αντίρρηση σε αυτό, ότι δηλαδή πράττουν τα πάντα ώστε να αυξήσουν την πνευματική μας ραθυμία, να εξαλείψουν τον φόβο της γέεννας και να πάψουν να γίνονται πιστευτά τα εκεί δικαστήρια. Αλλά όμως αυτοί που επιθυμούν αυτά, κραυγάζοντας και ολολύζοντας, πολλές φορές διακηρύσσουν τα εκεί βασανιστήρια. Από πού, λοιπόν, τα λένε αυτά και φθέγγονται τα αντίθετα από όσα επιθυμούν; Για κανέναν άλλο λόγο, παρά επειδή πιέζονται από μεγαλύτερη ανάγκη. Διότι δεν θα ήθελαν εκουσίως να ομολογήσουν, ούτε ότι βασανίζονται από νεκρούς ανθρώπους, ούτε ότι γενικώς παθαίνουν κάτι το φοβερό. Προς τι, λοιπόν, τα είπα αυτά; Διότι οι δαίμονες ομολογούν τη γέεννα, αυτοί που επιθυμούν να μην την πιστεύουν οι άνθρωποι· εσύ όμως, που απολαμβάνεις τόση τιμή και που έγινες κοινωνός απόρρητων μυστηρίων, δεν μιμείσαι ούτε εκείνους, αλλά έχεις γίνει πιο αγνώμων και από αυτούς.

Διότι, προτού γίνει άνθρωπος, επικρατούσε τυραννικά η κακία, και βαθύτατη νύχτα κάλυπτε τα πάντα. Παντού υπήρχαν βωμοί και ναοί για τα είδωλα, και κνίσες, και καπνός, και χείμαρροι αίματος, που δεν έρρεαν μόνο από πρόβατα και βόδια, αλλά και από ανθρώπους. Διότι θυσίασαν τους γιους τους και τις κόρες τους στα δαιμόνια· και αυτά τα έκανε ο λαός που είχε προφήτες, που μετείχε στον νόμο, που είχε απολαύσει θεοπτία, που είχε ανατραφεί με τόσα θαύματα. Αν λοιπόν αυτοί ήταν τέτοιοι, αναλογίσου σε τι κατάσταση βρίσκονταν τα υπόλοιπα μέρη της οικουμένης: κυριευμένα από δαιμονική μανία, τυραννούμενα από την κακία, υποκύπτοντας σε όλα τα πάθη, λατρεύοντας ξύλα, προσκυνώντας λίθους, όρη και βουνά, κοιλάδες και δέντρα, λίμνες, πηγές και ποταμούς. Και τι χρειάζεται να μιλάμε για τους άλλους; Διότι από τα κακά που συνέβαιναν στους Ιουδαίους θα διαπιστώσω την υπερβολή των άλλων. «Έγιναν άλογα θηλυμανή, ο καθένας χρεμέτιζε για τη γυναίκα του πλησίον του». «Το βόδι γνώρισε τον ιδιοκτήτη του, και ο όνος τη φάτνη του κυρίου του, ο Ισραήλ όμως δεν με γνώρισε». «Σκυλιά βουβά, που δεν μπορούν να γαβγίσουν». «Όψη πόρνης απέκτησες, συμπεριφέρθηκες εντελώς αναίσχυντα προς όλους». «Δεν υπάρχει κανείς που να κατανοεί, δεν υπάρχει κανείς που να αναζητά τον Θεό· όλοι παρεξέκλιναν, όλοι μαζί εξαχρειώθηκαν». Και πάλι ένας άλλος λέει: «Μάταια σφυρηλατεί ο αργυροκόπος· οι πονηρίες τους δεν έλιωσαν».

Άκουσε λοιπόν τον Ιωάννη που λέει: Φίδια, γεννήματα οχιάς· και πάλι κάποιον άλλον προφήτη που λέει: Έγιναν άλογα θηλυμανή· ο καθένας χλιμίντριζε για τη γυναίκα του πλησίον του· και άλλου πάλι: Σκυλιά βουβά που δεν μπορούν να γαβγίσουν· και αλλού πάλι να τους αποκαλεί αλεπούδες, και αλλού δράκοντες και βασιλίσκους. Είναι όμως πολύ χειρότερο, ενώ ζούμε σε αυτήν τη ζωή, να αποθηριωνόμαστε, παρά να πάθουμε όσα έπαθε ο Ναβουχοδονόσορ. Διότι εκείνος μεν δεν υπέστη τίποτα το φοβερό στην ψυχή του· εμείς όμως, συσσωρεύοντας κατ' αυτόν τον τρόπο αναρίθμητα αμαρτήματα, πόσο χειρότεροι είμαστε ήδη, όπως έχει λεχθεί.

«Ίπποι θηλυμανείς». Παρατήρησε πώς παρουσίασε την ηδονή. Παρατήρησε πώς εξέπιπταν στην ασέλγεια, ατίμασαν την ίδια τη φύση. Παρατήρησε ότι το να συνουσιάζονται αναιδώς είναι ίδιον των άλογων ζώων. Λένε μεν ότι στο εβραϊκό κείμενο δεν υπάρχει το «ελκόμενοι»· είναι δυνατόν όμως να εκληφθεί αυτό με την έννοια ότι παρασύρονταν από την επιθυμία.

«Απορριφθήκαμε, για να γίνουμε και δάσκαλοι της οικουμένης». Αυτά είναι ανοησίες και φλυαρίες. Διότι εκείνοι που πρόκειται να είναι δάσκαλοι, πρέπει πρώτα οι ίδιοι να έχουν κατορθώσει την αρετή και έπειτα να αποστέλλονται γι' αυτόν τον σκοπό· τέτοιοι ήταν οι προφήτες, οι απόστολοι. Όταν όμως οι ίδιοι είναι διεστραμμένοι και γεμάτοι από κάθε κακία, πώς θα μπορούσαν να προκριθούν για να διδάσκουν; Ας εξετάσουμε, λοιπόν, ποιος ήταν ο βίος τους πριν από αυτό. Διότι θα διαπιστώσουμε ότι ήταν χειρότεροι και από τα θηρία. Επειδή έχουν γίνει πατροκτόνοι, και παιδοκτόνοι, και ειδωλολάτρες, και πλεονέκτες· και από αυτά είναι γεμάτες οι προφητείες. Και ο Ιερεμίας, φανερώνοντας τη λαγνεία σας, έλεγε: «Έγιναν άλογα θηλυμανή· ο καθένας χρεμέτιζε για τη γυναίκα του πλησίον του». Τι είναι χειρότερο από αυτή την ακαθαρσία; Διότι δεν συνευρίσκονταν με τις γυναίκες των άλλων ως άνθρωποι· γι' αυτό και τη μανία τους την ονόμασε χρεμετισμό. Και δεν τους κατηγορεί μόνο για πορνεία, αλλά και για μοιχεία, και μάλιστα ότι αυτή γινόταν ασύστολα, όπως ακριβώς στα άλογα ζώα. Ένας άλλος προφήτης λέει: «Εισήλθαν στη γυναίκα στήνοντας παραπετάσματα, γιος και πατέρας στην ίδια δούλη». Γι' αυτόν τον λόγο, λοιπόν, πες μου, σας έστειλε ως δασκάλους, για να διδαχθούμε την πορνεία και τη μοιχεία, και ότι πρέπει να μοιράζονται την ίδια κλίνη ο πατέρας και ο γιος; Και τι λέει ο Ιεζεκιήλ; «Ούτε καν σύμφωνα με τους νόμους των εθνών δεν πράξατε», λέει. Αυτούς, λοιπόν, που είναι χειρότεροι από τα έθνη, αυτούς έστειλε ως δασκάλους; Πες μου.

Αναλογιζόμενος, λοιπόν, όλα αυτά ο Προφήτης, εύλογα παραβάλλει με τα άλογα ζώα εκείνους που έχουν παραδώσει τόση ευγένεια στην κακία και έχουν αυτομολήσει στα πάθη εκείνων. Το ίδιο κάνουν βέβαια και άλλοι προφήτες, θέλοντας μέσω της σύγκρισης να ντροπιάσουν τον αναίσχυντο ακροατή. Και ο ένας μεν λέει: «Έγιναν ίπποι θηλυμανείς»· ο άλλος δε: «Γνώρισε το βόδι εκείνον που το απέκτησε, και το υποζύγιο τη φάτνη του κυρίου του», μιλώντας με αυτόν τον τρόπο πιο αυστηρά από τον Δαβίδ. Διότι ο μεν Δαβίδ λέει: «Συγκρίθηκε με τα ανόητα κτήνη και ομοιώθηκε με αυτά»· εκείνος όμως λέει ότι έγιναν πιο άλογοι και από αυτά· διότι εκείνα, λέει, γνώρισαν αυτόν που τα απέκτησε, «ο Ισραήλ όμως δεν με γνώρισε».

Δεν μετήλθαν κάθε είδος κακίας; Δεν ανάλωσαν όλοι οι προφήτες τους πολλούς και μακροσκελείς λόγους τους στις κατηγορίες εναντίον τους; Ποια τραγωδία, ποιον τρόπο παρανομίας δεν επισκίασαν με τις δικές τους μιαιφονίες; Θυσίασαν τους υιούς τους και τις θυγατέρες τους στα δαιμόνια· αγνόησαν τη φύση, λησμόνησαν τις ωδίνες του τοκετού, καταπάτησαν την ανατροφή των παιδιών, ανέτρεψαν τους νόμους της συγγένειας εκ θεμελίων, έγιναν πιο άγριοι από όλα τα θηρία. Διότι τα θηρία συχνά δίνουν ακόμη και τη ζωή τους και περιφρονούν τη δική τους σωτηρία, προκειμένου να υπερασπιστούν τα μικρά τους· αυτοί όμως, χωρίς να υπάρχει καμία απολύτως ανάγκη, κατέσφαξαν με τα ίδια τους τα χέρια τα ίδια τους τα παιδιά, για να λατρεύσουν τους εχθρούς της ζωής μας, τους ολέθριους δαίμονες. Τι να πρωτοεκπλαγεί κανείς σε αυτούς, την ασέβεια ή την ωμότητα και την απανθρωπία; Ότι θυσίασαν τους υιούς τους ή ότι τους θυσίασαν στα δαιμόνια; Αλλά και ως προς την ασέλγεια, δεν επισκίασαν ακόμη και τα πιο λάγνα από τα άλογα ζώα; Άκουσε τον προφήτη τι λέει για την ακολασία τους: «Έγιναν ίπποι θηλυμανείς· ο καθένας χλιμίντριζε για τη γυναίκα του πλησίον του». Δεν είπε «ο καθένας επιθυμούσε τη γυναίκα του πλησίον του», αλλά εμφατικότατα, χρησιμοποιώντας τη φωνή των άλογων ζώων, φανέρωσε τη μανία που δημιουργήθηκε μέσα τους από την ασέλγεια.

Τι λοιπόν; Αντιφάσκει προς τον εαυτό του, λέει, αφού έδωσε μεν την εντολή να θυσιάζουν σε έναν μόνο τόπο, ενώ έπειτα απέκλεισε και πάλι τον τόπο εκείνο; Σε καμία περίπτωση, αλλά αντιθέτως συμφωνεί απολύτως με τον εαυτό του· διότι ούτε εξαρχής επιθυμούσε να σας παραχωρήσει τις θυσίες. Και γι' αυτό φέρνω ως μάρτυρα τον ίδιο τον προφήτη, ο οποίος λέει τα εξής: «Ακούστε τον λόγο του Κυρίου, άρχοντες των Σοδόμων· προσέξτε τον νόμο του Θεού σας, λαέ των Γομόρρων». Δεν απευθύνεται στους Σοδομίτες και σε όσους κατοικούν στα Γόμορρα, αλλά στους Ιουδαίους. Τους αποκαλεί δε έτσι, επειδή με τη μίμηση της κακίας απέκτησαν συγγένεια με εκείνους. Έτσι, βεβαίως, τους αποκαλεί και σκύλους, και άλογα θηλυμανή, όχι επειδή μεταβλήθηκαν προς τη φύση εκείνων των ζώων, αλλά επειδή ακολουθούσαν τη λαγνεία τους. «Τι μου χρειάζεται το πλήθος των θυσιών σας;» λέει ο Κύριος. Οι κάτοικοι των Σοδόμων, όμως, ουδέποτε εμφανίστηκαν να προσφέρουν θυσίες· αντίθετα, προς τούτους απευθύνεται ο λόγος, ονομάζοντάς τους με την προσωνυμία εκείνων, για την αιτία που προανέφερα: «Τι μου χρειάζεται το πλήθος των θυσιών σας;» λέει ο Κύριος.

Τέτοιος είναι ο καρπός των αμαρτιών, τέτοια είναι τα όργια της κακίας, εξαιτίας των οποίων δεν πορευτήκαμε στις οδούς Του, δηλαδή του Θεού, αλλά υποδουλωθήκαμε σε πονηρές πράξεις, φθονώντας ο ένας τον άλλον, υπερηφανευόμενοι απέναντι στους πιο αδυνάτους, επιθυμώντας να χορτάσουμε με τα ξένα, χαιρόμενοι με τη δυστυχία του γείτονα, κατασπαράζοντας ο ένας τον άλλον με τη συκοφαντία, υποδουλωμένοι σε άτοπες επιθυμίες. Έχοντας γίνει άλογα θηλυμανή, όπως λέει η Γραφή, και λύκοι άρπαγες, και μνησικακώντας σαν τις καμήλες, μη ελεώντας τους πένητες, μη συμπονώντας όσους σφάλλουν, αμελώντας τις συνάξεις της Εκκλησίας, καταφρονώντας τους αγίους, μη σεβόμενοι τις μνήμες τους, αποφεύγοντας την εξομολόγηση, όπως ακριβώς εκείνοι που βρίσκονται σε φρενίτιδα αποφεύγουν τους ιατρούς. Οι ιερείς έχουν γίνει κακό παράδειγμα στον λαό, υβρίζοντας, μνησικακώντας, τρέφοντας έχθρες, επιβουλευόμενοι, δείχνοντας προσωποληψία, μη ελέγχοντας και μη διορθώνοντας όσους σφάλλουν, αλλά με τη σιωπή τους γίνονται κοινωνοί της αδικίας, όπως εκείνος ο παλαιός Ηλί. Οι λαϊκοί, αφού εγκατέλειψαν τα δικά τους, ο καθένας περιεργάζεται εξετάζοντας τις πράξεις των ιερέων, και γίνεται αδυσώπητος κριτής. Άραγε, δεν λέω την αλήθεια; Δεν είναι γεμάτη η πόλη μας από αυτά τα κακά; Και δεν τα καταμαρτυρώ αυτά καθημερινά; Δεν κόπιασα να φωνάζω διαρκώς να απέχετε από τους όρκους;

ΛΗ΄. Ας προετοιμαστούμε λοιπόν και για την εκ νεκρών ανάσταση του Κυρίου. Ας μην ετοιμάσουμε για το στομάχι φαγητά χάριν απολαύσεως. Ας μη συσσωρεύσουμε στο σώμα πολλά ενδύματα, ούτε την άχρηστη πολυτέλεια των μύρων, ούτε ξεφαντώματα και μεθύσια και τις συνυφασμένες με αυτά σαρκικές μίξεις και ασέλγειες· ας μην υπερηφανευθούμε απέναντι στον φτωχό· ας μην ανάψουμε την όρεξη της κενοδοξίας και αποτινάξουμε τα σώφρονα χαλινάρια των επιθυμιών· ας μη γίνουμε σαν θηλυμανή άλογα, επιθυμώντας με άτακτη μανία τα ξένα σκεύη· ας μη σπείρουμε στη σάρκα τα προσανάμματα του πυρός· ας μην παρασυρθούμε από το μιαρό δόλωμα του χρυσού και του αργύρου και των πολύτιμων λίθων· την ώρα που άλλοι πεινούν, ας μην αφήσουμε το πλούσιο δικό μας τραπέζι να διεγείρει το ατίθασο σκουλήκι της γέεννας.

Τις αμαρτίες μου δεν πρόκειται να τις θυμηθεί ο Ύψιστος. Και τα μάτια των ανθρώπων είναι ο φόβος του, και δεν κατάλαβε ότι τα μάτια του Κυρίου είναι μυριάδες φορές φωτεινότερα από τον ήλιο. Αυτός θα τιμωρηθεί στις πλατείες της πόλης, και εκεί που δεν το υποπτευόταν, θα πιαστεί.» «Θα ασθενήσουν στα σώματά τους, από το πλήθος της πορνείας.» «Για ποιο από αυτά να σου γίνω ίλεως; Οι γιοι σου με εγκατέλειψαν και ορκίζονταν σε ανύπαρκτους θεούς· και ενώ εγώ τους χόρτασα, εκείνοι μοίχευαν και κατέλυαν σε οίκους πορνών. Έγιναν ίπποι θηλυμανείς· ο καθένας χλιμίντριζε για τη γυναίκα του πλησίον του.