Πατερικές αναφορές στο ΙΕΡΕΜΙΑΣ 6:16

Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο και ο προφήτης Ιερεμίας εν Πνεύματι μάς προέτρεπε να αναζητούμε όσο το δυνατόν περισσότερο αυτήν την οδό, λέγοντας: «Σταθείτε στις οδούς και ρωτήστε για τα αιώνια μονοπάτια του Κυρίου, και δείτε ποια είναι η αγαθή οδός, και βαδίστε σε αυτήν, και θα βρείτε εξαγνισμό στις ψυχές σας». Διότι οδοί και μονοπάτια του Κυρίου, σύμφωνα με τον προφήτη, είναι τα σωτήρια συγγράμματα των αγίων προφητών. Αλλά αν κάποιος στρέψει τον νου του σε αυτά, θα βρει την αγαθή οδό, δηλαδή τον Χριστό, μέσω του οποίου επέρχεται και ο τέλειος εξαγνισμός στις ψυχές μας. Διότι δικαιωνόμαστε μέσω της πίστεως και αναδεικνυόμαστε κοινωνοί της θείας φύσεως με τη μέθεξη του Αγίου Πνεύματος. Αλλά και ο ίδιος ο μεγαλοφωνότατος προφήτης Ησαΐας έτσι μάς διακήρυττε τον Χριστό, λέγοντας: «Θα υπάρχει εκεί οδός καθαρή, και οδός αγία θα ονομαστεί». Και λέγοντας "εκεί", εννοεί προφανώς στους χρόνους της ένσαρκης οικονομίας του Μονογενούς. Διότι έγινε για εμάς οδός καθαρή και αγία, μέσω της οποίας εκείνοι που βαδίζουν, θα δουν στους καθορισμένους χρόνους τη λαμπρή και ωραία πόλη των αγίων και την ελεύθερη Ιερουσαλήμ. Και ο ίδιος πάλι ο θεσπέσιος υμνωδός μας, απευθυνόμενος προς τον Θεό Πατέρα, λέει: «Νομοθέτησέ με, Κύριε, στην οδό σου». Διότι επιθυμεί να διαπαιδαγωγείται με τους νόμους του Χριστού, καθώς δεν αγνοούσε ότι θα βαδίσει προς την άνω πόλη, μέσω της ευαγγελικής διαπαιδαγώγησης, πορευόμενος κατευθείαν προς κάθε αγαθό.

«Ελπίσαμε στο όνομά σου και στη μνήμη που επιθυμούσε η ψυχή μας.» Ο μακάριος προφήτης Ιερεμίας αναφέρει την ευαγγελική πολιτεία και τη δικαιοσύνη εν Χριστώ, λέγοντας στους εραστές της αλήθειας: «Σταθείτε στους δρόμους και ρωτήστε για τα αιώνια μονοπάτια του Κυρίου, και δείτε ποια είναι η αγαθή οδός, και βαδίστε σε αυτήν, και θα βρείτε εξαγνισμό για τις ψυχές σας.» Διότι μονοπάτια και οδοί του Κυρίου είναι οι λόγοι των αγίων προφητών, και της εντολής που δόθηκε μέσω του Μωυσή, η οποία ως σκιά και ως τύπος προαναγγέλλει το μυστήριο του Χριστού. Διερευνώντας λοιπόν αυτά τα μονοπάτια, μαθαίνουμε την αγαθή οδό, δηλαδή την εν Χριστώ πολιτεία· βαδίζοντας σε αυτήν με τις ψυχές μας, θα βρούμε τον αληθινό εξαγνισμό μέσω του Πνεύματος. Λέει λοιπόν ότι η οδός των ευσεβών έγινε ευθεία· διότι πώς να μην είναι ευθεία και ομαλή, και χωρίς καμία απολύτως ανηφόρα, όταν, ομολογώντας τον λόγο της πίστεως δικαιωνόμαστε, και πλουτίζουμε με την κάθαρση μέσω του αγίου βαπτίσματος; Η οδός των ευσεβών είναι ευθεία και με άλλον τρόπο. Διότι, εφόσον εξοντώθηκαν οι εχθροί, και καθαιρέθηκε η πλεονεξία του διαβόλου και εξαλείφθηκε κάθε δυσχέρεια, τι απομένει πλέον να αντιστέκεται και να μπορεί να παραλύσει τους εραστές της ευσέβειας; Δες όμως πώς, όταν εξομαλύνθηκε η οδός των ευσεβών, λέει ότι θα επέλθει κατά κάποιον τρόπο η ανατροπή αυτών που υφίσταντο σε τύπους και σκιές.

Διότι, επειδή φρόνησαν αυτά που αρέσουν στους δαίμονες, και εκπλήρωσαν αυτό που φάνηκε καλό στον διάβολο, παραδίδοντας στον σταυρό τον αρχηγό της ζωής, και έχοντας συμπεριφερθεί απέναντί του με πολλούς τρόπους υβριστικά, για τον λόγο αυτό, αφού υπέστησαν δίκαια την ίδια τιμωρία με εκείνους, καθαιρέθηκαν και έπεσαν, και όπως λέει ο προφήτης: «Ο οίκος του Ισραήλ έπεσε, δεν υπάρχει αυτός που θα τον αναστήσει». <Τις αιώνιες πορείες του τις είδαν ως κόπους.> Τις πορείες μερικές φορές, καθώς και τις οδούς και τις τρίβους, συνηθίζουν τα ιερά γράμματα να ονομάζουν τις θείες εντολές, όπως είναι αυτό που λέγεται δια φωνής του Ιερεμία: «Σταθείτε στις οδούς και ρωτήστε για τις αιώνιες τρίβους του Κυρίου, και δείτε ποια είναι η αγαθή οδός, και βαδίζετε σε αυτήν και θα βρείτε αγνισμό στις ψυχές σας»· και ακόμη και δια φωνής του μακαρίου Δαβίδ: «Έτρεξα την οδό των εντολών σου, όταν επλάτυνας την καρδιά μου». Έλιωσαν λοιπόν τα βουνά, λέει, δηλαδή, εκείνοι μεταξύ των Ιουδαίων που είχαν λάβει τη δόξα της καθοδήγησης, και είχαν αναλάβει τα καυχήματα της κατά τον νόμο ιερουργίας. Διότι τις πορείες, δηλαδή τις εντολές του Εμμανουήλ – είναι φανερό ότι πρόκειται για τα ευαγγελικά θεσπίσματα – και τη διδασκαλία που είναι ασυγκρίτως καλύτερη και φωτεινότερη από τους αρχαίους χρησμούς, την είδαν ως κόπους, δηλαδή, τη θεώρησαν φορτική και γεμάτη ιδρώτα, αν και ο Σωτήρας όλων μας, ο Χριστός, λέει ξεκάθαρα: «Ελάτε προς εμένα όλοι οι κοπιάζοντες και πεφορτισμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω».

Διότι γεννήθηκε κατά σάρκα από τους Ιουδαίους, και γι' αυτό θα μπορούσε να ονομαστεί υιός της Συναγωγής. <Και εκεί υπάρχει οδός με την οποία θα του δείξω το σωτήριο του Θεού.> (A f. 286 b, I f. 283 b.) Πρόσεξε δηλαδή ότι, μολονότι ο νόμος είχε δοθεί από παλιά, σαν να μην είχε ακόμη υποδειχθεί η οδός μέσω της οποίας θα μπορούσε κανείς να προχωρήσει προς τη σωτηρία, υπόσχεται να την υποδείξει. Ασυγκρίτως ανώτερα λοιπόν από όσα δόθηκαν μέσω του Μωυσή είναι αυτά που ήρθαν μέσω του Χριστού, εάν βέβαια σε αυτά βρίσκεται η οδός της σωτηρίας, την οποία θα πρέπει να νοήσουμε ως τον ίδιο τον Χριστό και τα δικά του προστάγματα. Είπε λοιπόν ο θεσπέσιος Ησαΐας: [«Θα υπάρχει εκεί οδός καθαρή, και οδός άγια θα ονομαστεί.» Και πάλι ο Ιερεμίας: «Σταθείτε στους δρόμους, και ρωτήστε για τα αιώνια μονοπάτια του Κυρίου, και δείτε ποια είναι η αγαθή οδός, και βαδίστε σε αυτήν, και θα βρείτε αγνισμό για τις ψυχές σας.» Ο ίδιος ο Σωτήρας βέβαια φανέρωσε τον εαυτό του ως τη σωτήρια οδό, λέγοντας: «Εγώ είμαι η οδός.» Διότι, όπως λέει ο μαθητής του, «Δεν υπάρχει άλλο όνομα κάτω από τον ουρανό που να έχει δοθεί στους ανθρώπους, μέσω του οποίου πρέπει να σωθούμε»· έτσι και ο θείος Δαβίδ λέει ότι αυτός είναι το αληθινό και μέγα μέσο καθαρμού.]

Με άλλον τρόπο για το ίδιο. «Ο Κύριος με έκτισε αρχή των οδών του για τα έργα του.» Το «έκτισε», δεν πρέπει να αποδοθεί στην ουσία του Λόγου· διότι είναι πραγματικά βλάσφημο και ασεβές να λέμε ότι εκείνος που υπάρχει πάντοτε και κατά τον ίδιο τρόπο μαζί με τον Πατέρα, κτίστηκε τώρα. Αλλά θα το κατανοήσεις πιο πειστικά ως εξής: «Με έκτισε, λέει, αρχή των οδών του.» Οδούς εδώ ονομάζει τόσο τον νομοθέτη Μωυσή όσο και τους προφήτες, επί των οποίων έχει ταχθεί ο Χριστός ως κάποια αρχή και εξουσία· μετασχηματίζοντας προς την καινότητα των ευαγγελικών κηρυγμάτων τα όσα ειπώθηκαν από εκείνους, και αυτό με εξουσιαστικό τρόπο. Διότι ο μεν νόμος λέει: «Δεν θα πορνεύσεις», ο δε Χριστός: «Εγώ όμως σας λέω· δεν θα επιθυμήσεις.» Και ονόμασε οδούς τους αγίους, επειδή έχουν τη δύναμη να καθοδηγούν προς τον Θεό μέσω της νουθεσίας. Έτσι θα κατανοήσεις και το χωρίο στον Ιερεμία: «Σταθείτε πάνω στις οδούς, και ρωτήστε για τα αιώνια μονοπάτια του Κυρίου, και μάθετε ποια είναι η αγαθή οδός, και βαδίστε σε αυτήν, και θα βρείτε εξαγνισμό για τις ψυχές σας.» Και είναι φανερό ότι δεν μιλάει για αυτές τις οδούς που εννοούνται με τη συνηθισμένη έννοια. Διότι πώς θα μπορούσε κάποιος να τις ρωτήσει; Και πώς θα μπορούσε να μάθει από αυτές;

Κεφάλαιο να'. Το Άγιο Πνεύμα φανερώνει στον άνθρωπο ποια είναι η αγαθή οδός και ποια δεν είναι αγαθή. Και πάλι του γνωστοποιεί τι έχει ετοιμαστεί στην αγαθή οδό και τι κρύβεται στην πονηρή οδό, ώστε, μαθαίνοντας ο άνθρωπος την ανταπόδοση και των δύο, να αποφύγει τη βλάβη. Εάν όμως μετά την επίγνωση δεν την αποφύγει, ποια απολογία θα έχει την ημέρα της κρίσεως; Ο καλλωπισμός των ενδυμάτων, το περιπλανώμενο βλέμμα, ο τεντωμένος λαιμός, οι ακάλυπτοι ώμοι και τα πόδια που αφήνονται ελεύθερα με εμπαθή τρόπο προσκαλούν τον θάνατο.

Οδός δε των δικαίων είναι εκείνος που είπε: «Εγώ είμαι η οδός»· και το: «Δείτε ποια είναι η αγαθή οδός». Σε αυτά αναφέρεται.

Γνώρισέ μου, Κύριε, την οδό στην οποία θα πορευθώ. Σε εμένα που ανύψωσα την ψυχή μου προς εσένα από την κατάσταση του να κείται χάμω, δείξε την οδό της μετάνοιας, ή εκείνην που οδηγεί στα επουράνια μετά την απαλλαγή από το σώμα· διότι ένας θνητός πώς θα μπορούσε να κατανοήσει τις οδούς Του; Ίσως δε, κάποιος που περπάτησε τις προγενέστερες οδούς, τον Μωυσή και τους προφήτες, σύμφωνα με το «Σταθείτε στις οδούς, και ρωτήστε για τα αιώνια μονοπάτια του Κυρίου», αναζητώντας, μετά από αυτές, την αγαθή οδό, θα πει προς τον Πατέρα της, ο οποίος γνωρίζει την οδό των υιών, το εξής: Γνώρισέ μου την οδό αυτήν στην οποία θα πορευθώ· η οποία, με τη συγκατάθεση του Πατρός, φανερώνοντας τον εαυτό της, λέει στους άξιους: Εγώ είμαι η οδός· διότι κανείς δεν έρχεται προς τον Πατέρα παρά μόνο δι' εμού.

Έχοντας, λοιπόν, πληροφορηθεί και μέσα από αυτά ότι η παρουσία του Χριστού προετοιμαζόταν να αποβεί σωτήρια όχι μόνο για τους Ιουδαίους αλλά και για όλα τα έθνη, ας αποδείξουμε και το τρίτο: πώς, δηλαδή, κατά τους χρόνους της επιφανείας του, δεν προφητεύονταν μόνο τα ευνοϊκότερα για τα έθνη, αλλά και τα αντίθετα για όσους προέρχονται από την περιτομή. Ρητά, βεβαίως, τα ίδια τους τα λόγια προαγορεύουν την έκπτωση και την αποβολή του ιουδαϊκού έθνους εξαιτίας της απιστίας τους προς τον Χριστό, έτσι ώστε να μην αναδεικνυόμαστε πλέον εμείς ίσοι με αυτούς, αλλά καταφανώς ανώτεροί τους. Και τώρα θα παραθέσω απλώς τα χωρία των προφητών χωρίς καμία ερμηνευτική ανάλυση σε αυτά, αφενός λόγω της σαφήνειάς τους και αφετέρου επειδή πρόκειται αργότερα, με την άνεσή μου, να προβώ σε μια πληρέστατη εξέτασή τους. 〈ΚΔ΄. Από τον Ιερεμία〉. «Αυτά λέει ο Κύριος: σταθείτε στους δρόμους, και κοιτάξτε, και ρωτήστε για τα αιώνια μονοπάτια του Κυρίου, και δείτε ποια είναι η αγαθή οδός και βαδίστε σε αυτήν, και θα βρείτε εξαγνισμό για τις ψυχές σας· και εκείνοι είπαν: δεν θα πορευτούμε. Όρισα για εσάς φρουρούς, ακούστε τη φωνή της σάλπιγγας· και εκείνοι είπαν: δεν θα ακούσουμε. Γι' αυτό άκουσαν τα έθνη, και αυτοί που ποιμαίνουν τα ποίμνια ανάμεσά τους». 〈ΚΕ΄. Από τον ίδιο〉. «Κύριε, δύναμή μου και βοήθειά μου και καταφυγή μου σε ημέρα συμφορών.

Αυτός, λοιπόν, παραθέτει ποιες είναι οι οδοί λέγοντας στη συνέχεια: «Διότι αυτός, για εμάς που πρόκειται να πολιτευθούμε με δικαιοσύνη, έχει γίνει οδός θεοσέβειας· η αρχή όλων των οδών που ακολούθησαν». Και προσθέτει: «Εύλογα, λοιπόν, ονόμασε τον Δεσπότη και Σωτήρα μας "αρχή οδών", διότι, μετά την πρώτη οδό, έγινε αρχή και των άλλων οδών που λάβαμε», εννοώντας τις παραδόσεις που δόθηκαν μέσω των ιερών αποστόλων, οι οποίοι, σύμφωνα με την προφητεία, μας κήρυξαν αυτό το καινό μυστήριο «με υψηλό κήρυγμα». Αυτά λέει ο Μάρκελλος. Αν, λοιπόν, δεν αποδεχόταν τα συγγράμματα του Μωυσή και των προφητών μετά τον Μωυσή, η ερμηνεία του θα είχε κάποια εύλογη βάση. Επειδή όμως δεν συγκαταλέγεται σε αυτούς που αθετούν την Παλαιά Διαθήκη, για ποιον λόγο άραγε ονόμασε οδούς τους αποστόλους και τις διδασκαλίες τους, αλλά δεν έδωσε προσοχή στους προφήτες του Θεού, οι οποίοι έχουν γράψει αναρίθμητα πράγματα για τις οδούς του Θεού; Διότι, πρώτα ο Μωυσής έγραφε και έλεγε τα εξής: «Θα πορευθείς στη βασιλική οδό» και «Ιδού, έχω θέσει ενώπιόν σου την οδό της ζωής και την οδό του θανάτου»· και ο Δαβίδ παρομοίως: «Γνωρίζει ο Κύριος την οδό των δικαίων, και η οδός των ασεβών θα χαθεί»· και ο Ιερεμίας: «Σταθείτε στις οδούς και ρωτήστε για τις αιώνιες τρίβους του Κυρίου, και δείτε ποια είναι η αγαθή οδός, και πορευθείτε σε αυτήν»· και θα βρεις τον καθένα από τους προφήτες να μνημονεύει με διάφορους τρόπους τις οδούς του Θεού.

Σταθείτε στις οδούς. Δες το ελεύθερο και το αβίαστο· και πώς δεν θέλει να τον υπηρετούμε για χάρη του, αλλά για χάρη δική μας. Επιτρέπει την επιλογή της οδού. Δείτε ποια είναι η αγαθή οδός· εξετάστε τες όλες, λέγει, με ακρίβεια, και τη δική μου, και εκείνη που δεν είναι δική μου, και μάθετε, και μην επιλέξετε τη δική μου, αλλά την αγαθή. Και οπωσδήποτε θα βρείτε ότι αυτή είναι η δική μου· διότι, εάν μεν επιδίωκα το δικό μου συμφέρον, θα έλεγα: «Οπωσδήποτε τη δική μου»· τώρα όμως (δεν προτείνω) απλώς τη δική μου, αλλά αυτήν που σας συμφέρει.

Και δείτε και ρωτήστε για τις αιώνιες τρίβους του Κυρίου, και δείτε ποια είναι η αγαθή οδός, και βαδίστε σε αυτήν. Αυτό που λέει είναι το εξής: Γίνετε καλύτεροι, και εξετάστε ανατρέχοντας στους αιώνες ποιος είναι αληθινά ο Κύριος· η εξέταση μάλιστα αυτή ας γίνει βάσει των έργων του. Διότι η φράση «αιώνιες τρίβους του Κυρίου» σημαίνει τα έργα του Θεού που έχουν γίνει από τους αιώνες, δηλαδή τον νόμο που έχει τεθεί μέσα στην κτίση. Και αφού τα εξετάσετε αυτά, απομακρυνθείτε από τα είδωλα και υπηρετήστε τον Θεό· αλλά παρ' όλα αυτά, δεν αποδέχθηκαν την προτροπή.

Δεν λέγω ότι αποκτήσατε πείρα επί τόσον χρόνο. Αλλά γιατί επιτρέπω τώρα, μετά από τόσον χρόνο, την εξέταση και την επιλογή; Και θα βρείτε εξαγνισμό στις ψυχές σας. Δύο είναι τα μεγάλα αγαθά, με τα οποία κανένα δεν θα μπορούσε ποτέ να εξισωθεί: η ανάπαυση, όχι απλώς για τα σώματα, αλλά για τις ψυχές· διότι, όταν αυτή αναπαύεται, δεν υπάρχει τίποτε που να φθείρει το σώμα, όπως ακριβώς, όταν αυτή θλίβεται, δεν υπάρχει τίποτε που να μπορεί να αναπαύσει το σώμα.

Αυτά λέγει ο Κύριος: Σταθείτε στους δρόμους, και δείτε, και ρωτήστε για τις οδούς του Κυρίου, και δείτε ποια είναι η αγαθή οδός, και βαδίστε σε αυτήν. Δείτε ποια είναι η αγαθή οδός, και θα βρείτε ανάπαυση στις ψυχές σας». «Μην επισύρετε τον όλεθρο με τα έργα των χεριών σας». «Μη λιχνίζεις σε κάθε άνεμο, και μην πορεύεσαι σε κάθε μονοπάτι». «Απομακρύνσου από το σφάλμα σου, κατεύθυνε ορθά τα χέρια σου, και καθάρισε το χέρι σου από κάθε αμαρτία». «Τα τέκνα της κατάρας αποπλανήθηκαν από την οδό της αλήθειας, ακολουθώντας την οδό του Βαλαάμ». «Αφού δοκιμάσετε τα πάντα, να κρατάτε το καλό· να απέχετε από κάθε μορφή πονηρού». Εκείνοι που αποφεύγουν το κακό είναι αξιέπαινοι, όχι εάν αποφύγουν την αμαρτία μία ή δύο φορές, αλλά εάν μπορέσουν να διαφύγουν παντελώς την εμπειρία του κακού.

Γι' αυτό θα σε αγαπήσω με αγάπη αιώνια, και θα σε ελεήσω με ευσπλαχνία, και θα σε ανοικοδομήσω, και θα ανοικοδομηθείς· και θα εξέλθεις μαζί με τη σύναξη αυτών που ευφραίνονται, διότι στάθηκες στους δρόμους, και παρατήρησες, και ρώτησες για τα αιώνια μονοπάτια του Κυρίου· και είδες πού είναι η αγαθή οδός, και βάδισες σε αυτήν, και βρήκες αγιασμό για την ψυχή σου. Και πάλι μέσω του Ησαΐα λέει: Εγώ είμαι ο Κύριος ο Θεός σου· σου υπέδειξα να βρεις την οδό της δικαιοσύνης, στην οποία θα πορευτείς, και άκουσες τις εντολές μου. Γι' αυτό η ειρήνη σου έγινε σαν ποταμός, και η δικαιοσύνη σου σαν το κύμα της θάλασσας.

Την αρχή λοιπόν του λόγου μας προς εσάς, όπως είναι φυσικό, θα την κάνουμε προφητική, από τον Δαβίδ: «Υιοί των Εβραίων, έως πότε θα έχετε βαριά καρδιά; Γιατί αγαπάτε τη ματαιότητα και αναζητάτε το ψεύδος; Γιατί έγινε για εσάς ο λόγος του Κυρίου αντικείμενο χλευασμού και δεν θέλετε να τον ακούτε; Μάθετε ότι ο Κύριος κατέστησε θαυμαστό τον όσιο και μονογενή Του Υιό. Ακούστε» για την ανέκφραστη γέννησή Του ρήματα αιώνιας ζωής «λαέ μωρέ και ασύνετε, που έχετε μάτια και δεν βλέπετε, αφτιά και δεν ακούτε ... επειδή είναι απερίτμητα και δεν μπορείτε να ακούσετε». Όντως, εσείς είστε εκείνοι προς τους οποίους μίλησε ο Θεός διά του προφήτη: «Σταθείτε στους δρόμους και δείτε και ρωτήστε για τα αιώνια μονοπάτια του Κυρίου, και δείτε ποια είναι η αγαθή οδός και βαδίστε σε αυτήν, και θα βρείτε εξαγνισμό για τις ψυχές σας. Και είπατε: δεν θα πορευθούμε». Εσείς είστε εκείνοι προς τους οποίους είπε: «Εγκατέστησα πάνω σας φρουρούς· ακούστε τη φωνή της σάλπιγγας. Και είπατε: δεν θα ακούσουμε. Γι' αυτό άκουσαν», λέει, «τα έθνη και όσοι ποιμαίνουν τα ποίμνια ανάμεσά μας». Και εμείς, αφού ακούσαμε τον λόγο του Κυρίου, πιστέψαμε στον Υιό Του. «Πώς λοιπόν θα πείτε», λέει πάλι μέσω αυτού, «ότι εμείς είμαστε σοφοί και ο νόμος του Κυρίου είναι μαζί μας;»