Πατερικές αναφορές στο ΙΕΡΕΜΙΑΣ 6:20

«Βροχή εκούσια θα ορίσεις, Θεέ, στην κληρονομιά σου». Ως βροχή, βέβαια, εννοεί τον ευαγγελικό λόγο, κατά το: «Θα κατέλθει ως υετός επί πόκον». Το δε «εκούσια» λέγεται σε αντιδιαστολή προς τη νομική λατρεία. Διότι εκείνα δεν του ήταν εκούσια, σύμφωνα με το ρητό: «Διότι ποιος τα ζήτησε αυτά από τα χέρια σας;» και το: «Τα ολοκαυτώματά σου δεν είναι δεκτά, και οι θυσίες σας δεν με ευαρέστησαν». —«Και ασθένησε, εσύ όμως την αποκατέστησες». Ασθένησε μεν στο παρελθόν, όταν ειδωλολατρούσε· την αποκατέστησες δε, προσκαλώντας την μέσω του ευαγγελικού κηρύγματος.

Ας στραφεί λοιπόν ο λόγος ευθέως και εναντίον της ανοσιότητας των Ιουδαίων, και, αποδίδοντάς τους την ομοιότητα με τη φαυλότητα του Κάιν, ας αποδείξουμε ότι αυτοί επιχειρούν εναντίον του Χριστού τα ίδια πράγματα που εκείνος επιχείρησε εναντίον του Άβελ, ώστε δίκαια και πρέποντα πλέον να ονομάζεται πατέρας τους. Επομένως, πρωτότοκος μεν ήταν ο Κάιν, όπως έχουμε πει, αλλά πρωτότοκος πάλι, μεταξύ αυτών που είναι τέκνα του Θεού κατά χάριν, είναι ο Ισραήλ, σύμφωνα με αυτό που ειπώθηκε προς τον Μωυσή: «Υιός πρωτότοκός μου είναι ο Ισραήλ». Προσέφερε εκείνος τα προϊόντα της γης ως θυσία στον Θεό, αλλά ο Θεός «δεν έδωσε προσοχή στις θυσίες του», καθώς είναι γραμμένο· πιο γήινη κατά κάποιον τρόπο είναι και η νομική λατρεία του Ισραήλ, όπως έχει ειπωθεί, η οποία τελείται με μοσχάρια, πρόβατα και καρπούς της γης. Αλλά ούτε και αυτήν την αποδέχεται ο Θεός· διότι λέει: «Γιατί μου φέρνετε λιβάνι από τη Σαβά και κιννάμωμο από μακρινή γη;». Αλλά και μέσω της φωνής του Ησαΐα βροντοφωνάζει ρητά: «Ποιος ζήτησε αυτά από τα χέρια σας;». Έπειτα, μετά τον Κάιν, έρχεται να προσφέρει θυσία από τα πρόβατα ο δίκαιος Άβελ. Διότι, μετά τη λατρεία του νόμου και στο τέλος των προφητών, επιδήμησε ο όντως Δίκαιος Χριστός, ο οποίος δεν προσέφερε καρπούς της γης ως θυσία στον Θεό και Πατέρα, αλλά για τη ζωή και τη σωτηρία όλων, προσέφερε τον ίδιο του τον εαυτό ως άμωμο ιερείο σε οσμή ευωδίας προς Αυτόν.

Ήταν νύχτα και σκοτάδι ακόμα, και κάποια νοητή αχλύς και δαιμονική απάτη καθόταν πάνω στα μάτια της διάνοιας, και δεν άφηνε να δουν το όντως θείο και αληθινό φως. Διότι δεν υπήρχε αυτός που έπραττε την καλοσύνη, σύμφωνα με τη φωνή του ψαλμωδού, δεν υπήρχε ούτε ένας, αλλά όλοι παρέκκλιναν, όλοι μαζί αχρειώθηκαν. Και αν ο Ισραήλ είχε κατά κάποιον τρόπο αλιευθεί μέσω του Μωυσή, εντούτοις βρισκόταν στην ίδια μοίρα με όσους δεν είχαν αλιευθεί καθόλου, ασκώντας τη λατρεία που συνίστατο σε σκιές και τύπους, και χωρίς να παιδαγωγείται καθόλου από τον νόμο που φέρνει την τελείωση. Διότι το ότι η λατρεία στους τύπους θα διαπιστώσουμε πως είναι εντελώς άχρηστη και παράφωνη προς τον Θεό, είναι εύκολο να το δει κανείς από το γεγονός ότι Εκείνος αποστρέφεται τις θυσίες των αιμάτων και κάθε είδος γήινης και σωματικής προσφοράς. «Γιατί, λέει, μου φέρετε λιβάνι από τη Σαβά και κιννάμωμο από μακρινή γη; Τα ολοκαυτώματά σας δεν είναι δεκτά, και οι θυσίες σας δεν με ευχαρίστησαν». Και αυτά τα λέμε, όχι για να ατιμάσουμε την πρώτη εντολή που δόθηκε παλιά, ούτε βεβαίως επειδή έχουμε σκοπό να κατηγορήσουμε τον νόμο, αλλά θέλοντας μάλλον να υποδείξουμε στους ακροατές το εξής: ότι, καθώς ο Θεός και Δεσπότης των πάντων αποβλέπει μόνο στην ομορφιά της ευαγγελικής πολιτείας, ακόμη και αυτοί που είχαν αλιευθεί μέσω του νόμου για την ανώφελη λατρεία των σκιών και των τύπων, τοποθετούνταν στην ίδια μοίρα με αυτούς που δεν είχαν ακόμη αλιευθεί, μέχρις ότου να ανατείλει ο καιρός της διορθώσεως, όταν ο Χριστός, αφού έγινε άνθρωπος, είπε ξεκάθαρα: «Εγώ είμαι η αλήθεια».

Είπε κάπου και αλλού πάλι ο ίδιος προφήτης Ιερεμίας: «Γιατί μου φέρνετε λιβάνι από τη Σαβά και κιννάμωμο από μακρινή γη; Τα ολοκαυτώματά σας δεν είναι δεκτά και οι θυσίες σας δεν με ευχαρίστησαν.» Αλλά βέβαια, και μέσω της φωνής του ψαλμωδού: «Δεν θα δεχθώ από τον οίκο σου μόσχους, ούτε από τα ποίμνιά σου τράγους.» Και παντού καθιστά απορριπτέα τη λατρεία που συνίσταται σε σκιές, απομακρύνοντάς τους από τους τύπους και οδηγώντας τους τρόπον τινά προς τη δικαίωση εν Χριστώ, και διδάσκοντας να οικειοποιούνται την ευαγγελική πολιτεία, μέσω της οποίας και μόνο μπορεί να καταστεί δυνατό το να είναι κανείς ευάρεστος στον Θεό, και να προσφέρει την αληθινά άμωμη και ειλικρινή λατρεία, δηλαδή προφανώς την πνευματική. Διότι «Πνεύμα είναι ο Θεός», λέει, «και εκείνοι που τον προσκυνούν, πρέπει να τον προσκυνούν με πνεύμα και αλήθεια.» <Εγώ είμαι, εγώ είμαι αυτός που εξαλείφει τις ανομίες σου και δεν θα τις θυμηθώ πλέον. Εσύ όμως θυμήσου, και ας κριθούμε. Πες εσύ πρώτος τις ανομίες σου, για να δικαιωθείς.> Παρατήρησε λοιπόν πάλι πώς ο Θεός δεν απένειμε στη δύναμη της νομικής λατρείας τη δυνατότητα να απαλλάσσει κάποιους από την ακαθαρσία που υπάρχει μέσα τους. Διότι είναι αδύνατον αίμα ταύρων και τράγων να αφαιρεί αμαρτίες, και σε αυτά είναι ανώφελη η σκιά του νόμου.

Γι' αυτό λοιπόν και παντού ονόμαζε τον εαυτό του με σοφία και σύμφωνα με τη θεία οικονομία Υιό του ανθρώπου. Όμως, ο μεν Ισραήλ νόμιζε ότι τιμά τον Θεό προσφέροντας τα πρόσκαιρα και τα ευκολόφθαρτα, και εκείνα που δεν έχουν μεγάλη αξία, και στα γήινα μελήματα είχε, τρόπον τινά, προσηλώσει όλο τον νου του. Διότι, «Ο Κάιν στράφηκε στη γεωργία, ενώ ο Άβελ ήταν ποιμένας προβάτων». Διότι ο Εμμανουήλ ήταν ο καθοδηγητής του λογικού ποιμνίου, και αυτός είναι ο καλός Ποιμένας, «σε τόπο εύφορο και σε καλή νομή», όπως έχει γραφτεί, ο οποίος ποιμαίνει τα άνω και τα επί της γης ποίμνια. Προς αυτόν έχει αναφωνήσει και ο προφητικός λόγος: «Ποίμαινε τον λαό σου με τη ράβδο της προστασίας σου, τα πρόβατα της κληρονομιάς σου». Επομένως, ο μεν Ισραήλ θεωρούσε σωστό να τιμά τον Θεό με τα πιο γήινα πράγματα, προσφέροντας ως καρπούς τα του νόμου και αναθέτοντας σε Αυτόν τις ανεπιθύμητες θυσίες. Γι' αυτό λοιπόν και άκουσε μέσω της φωνής των αγίων: «Ολοκαύτωμα κριών, και λίπος αρνιών, και αίμα τράγων και ταύρων, δεν τα θέλω, ούτε κι αν έρθετε να εμφανιστείτε ενώπιόν μου. Διότι ποιος ζήτησε αυτά από τα χέρια σας; Δεν θα συνεχίσετε να πατάτε την αυλή μου. Εάν φέρετε σιμιγδάλι, είναι μάταιο· το θυμίαμά σας μου είναι βδέλυγμα». Και πάλι: «Γιατί μου φέρετε λιβάνι από τη Σαβά, και κιννάμωμο από γη μακρινή; Τα ολοκαυτώματά σας δεν είναι δεκτά, και οι θυσίες σας δεν με ευχαρίστησαν». Αυτό ακριβώς φανερώνει το ότι ο Θεός δεν έδωσε σημασία στις θυσίες του Κάιν.

Και από παντού κατέρρευσε η ψευδολόγος σκέψη σου, εφόσον αποδείχθηκε η αλήθεια, ότι αυτοί που προσφέρουν θυσίες στα είδωλα (δηλαδή, σύμφωνα με τα δικά τους λόγια, την ιερή θυσία που προσέφεραν ή προσφέρουν) διαπράττοντας ψεύδος, θυσιάζουν στους δαίμονες και όχι στον Θεό· αλλά όχι εκείνοι που κάποτε προσέφεραν θυσίες δικαιότατα σύμφωνα με τον Νόμο. Τώρα όμως που αυτό δεν συμβαίνει πλέον, με το δικό Του θέλημα, όπως έλεγε ήδη από παλιά μέσω του προφήτη Ιερεμία: «προς τί μου φέρνεις λιβάνι από τη Σαβά και κιννάμωμο από μακρινή γη;» και πάλι: «οι θυσίες σου δεν με ευχαρίστησαν» και αλλού: «πάρε τις θυσίες σου, Ισραήλ, και φάτε κρέας.»

Πώς λοιπόν, λέει, έδωσε εντολή να σκυλεύσουν τους Αιγυπτίους κατά την έξοδό τους από τη γη της Αιγύπτου; Ναι, διότι είναι δίκαιος κριτής, όπως ήδη έχω πει πολλές φορές σχετικά με αυτό. Και για να δείξει ότι ο ίδιος δεν έχει ανάγκη από θυσίες, λέει μέσω του προφήτη: «Μήπως μου προσφέρατε θυσίες, οίκε του Ισραήλ, επί σαράντα χρόνια; λέει ο Κύριος». Σε ποιον λοιπόν προσφέρονταν οι θυσίες; Στον ίδιο βέβαια, κατά την αντίληψη αυτών που τις πρόσφεραν, ο ίδιος όμως δεν τις διέταξε επειδή είχε ανάγκη, αλλά για να τους συνηθίσει, απομακρύνοντάς τους από την πολυθεΐα, να επιγινώσκουν έναν Θεό. Επειδή δηλαδή έβλεπαν να τελούνται θυσίες στους θεούς των Αιγυπτίων, (ενέργησε έτσι) ώστε να μην τραπούν οι λογισμοί τους εξαιτίας της πολυθεΐας και εγκαταλείψουν τον μόνο έναν Θεό. Όταν όμως, μετά από πολύ χρόνο, συγκέντρωσε τον νου τους μακριά από την πολυθεΐα, ξεσυνηθίζοντάς τους από αυτήν την πρακτική, άρχισε να περικόπτει εκείνα που δεν ήθελε και έλεγε: «Γιατί μου φέρετε λιβάνι από τη Σαβά και κιννάμωμο από μακρινή γη;»· «Μήπως θα φάω κρέατα ταύρων ή θα πιω αίμα τράγων;». «Διότι δεν επιζήτησα αυτά από τα χέρια σας», αλλά «να εφαρμόζει ο καθένας δικαιοσύνη προς τον πλησίον του και αλήθεια προς τον αδελφό του».

Εκτός τούτων, η προφητεία αναφέρει ότι στην έρημο που υποδείχθηκε θα δοθεί η δόξα του Λιβάνου και η τιμή του Καρμήλου. Και ποια είναι «η δόξα του Λιβάνου» παρά η λατρεία που τελείται μέσω των θυσιών σύμφωνα με τον νόμο του Μωυσή; Την οποία απέρριψε ο Θεός μέσω της προφητείας που λέει «γιατί μου φέρετε λιβάνι από τη Σαβά;» και «τι να το κάνω το πλήθος των θυσιών σας;», και μετέθεσε στην έρημο του Ιορδάνη τη δόξα της Ιερουσαλήμ, καθώς ο ευσεβής τρόπος ζωής άρχισε να εφαρμόζεται όχι πλέον στην Ιερουσαλήμ, αλλά στην έρημο, από την εποχή του Ιωάννη. Ομοίως δε και «η τιμή» του νόμου και των πιο σωματικών διατάξεων που θεσπίστηκαν σύμφωνα με αυτόν, έχει δοθεί στην έρημο του Ιορδάνη για την προαναφερθείσα αιτία: επειδή όσοι είχαν ανάγκη από θεραπεία της ψυχής δεν κατέφευγαν πλέον στην Ιερουσαλήμ, αλλά στη λεγόμενη έρημο, εξαιτίας της άφεσης των αμαρτιών που κηρυσσόταν σε αυτήν. Θεωρώ, εξάλλου, ότι και η παρουσία του Σωτήρα μας στο βάπτισμα φανερώνεται μέσω του χωρίου «και ο λαός μου θα δει τη δόξα του Κυρίου και το μεγαλείο του Θεού». Διότι τότε ακριβώς φανερώθηκε η δόξα του Σωτήρα μας, όταν «αφού βαπτίστηκε, ανέβηκε από το νερό, και ανοίχτηκαν σε αυτόν οι ουρανοί, και είδε το Πνεύμα του Θεού να κατεβαίνει σαν περιστέρι και να μένει πάνω του», τότε που ακούστηκε και «φωνή από τους ουρανούς να λέει: Αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός, στον οποίο ευαρεστήθηκα».

Εκείνα που επιτελούνται μέσω της ψυχής, εκείνα μέσω του πνεύματος («Ο Θεός», λέει, «είναι Πνεύμα· και εκείνοι που τον προσκυνούν, πρέπει να τον προσκυνούν με πνεύμα και αλήθεια»)· όσα δεν έχουν ανάγκη από σώμα, όσα δεν έχουν ανάγκη από όργανα, ούτε από συγκεκριμένους τόπους· και αυτά είναι η επιείκεια, η σωφροσύνη, η ελεημοσύνη, η ανεξικακία, η μακροθυμία, η ταπεινοφροσύνη. Αυτές τις θυσίες θα μπορούσε να δει κανείς να έχουν προτυπωθεί από παλιά και στην Παλαιά Διαθήκη. Διότι λέει ο Δαβίδ: «Προσφέρετε στον Θεό θυσία δικαιοσύνης»· και πάλι: «Θα σου προσφέρω θυσία αινέσεως»· και: «Η θυσία της αινέσεως θα με δοξάσει»· και: «Θυσία στον Θεό είναι το συντετριμμένο πνεύμα»· και: «Τι ζητάει ο Κύριος από εσένα, παρά μόνο το να τον υπακούς;». «Ολοκαυτώματα και θυσίες υπέρ αμαρτίας δεν ευαρεστήθηκες. Τότε είπα: Ιδού, έρχομαι, Θεέ, για να πράξω το θέλημά σου»· και πάλι: «Γιατί μου φέρνετε λιβάνι από τη Σαβά;»· και κάποιος άλλος προφήτης: «Απομάκρυνε από εμένα τον ήχο των ωδών σου, και την ψαλμωδία των οργάνων σου δεν θα την ακούσω»· αλλά αντί αυτών: «Έλεος θέλω και όχι θυσία».

Ιδού εγώ. Διότι δεν έδωσαν προσοχή στον λόγο μου. Παρατήρησε παντού, ότι όχι μόνο το να μην πράττονται τα νόμιμα, αλλά και το να μην εισακούγονται, επιφέρει τιμωρία. Διότι ποια δαπάνη χρημάτων, ποιος σωματικός κόπος απαιτείται για να ακούσει κανείς; Προς τι μου φέρνεις λιβάνι από τη Σαβά, και κιννάμωμο από μακρινή γη;

Θέλει να πει ότι δεν έχω ανάγκη από τις προσφορές, ούτε χρειάζονται κόποι, αλλά μόνο η διάθεση προς το αγαθό. Η δε Σαβά είναι χώρα των Ινδών. Επειδή είπε ότι «Τον νόμο μου τον απέρριψαν», για να μην αντιτείνουν: «Και πώς απορρίψαμε τον νόμο, εφόσον καθημερινά προσφέρουμε θυσίες και θυμιατίζουμε με λιβάνι;», ως προς αυτά λέγει: «Αλλά ίσως θα πεις ότι φέρνεις λιβάνι· δεν ζητώ δώρα, αλλά την ευωδία της ψυχής. Εκείνο το άρωμα μού είναι ευάρεστο». Διότι ο Θεός δεν οσφραίνεται σώματα, ούτε την αισθητή ευωδία, αλλά τη νοερή ευωδία της ψυχής, η οποία είναι πιο ευωδιαστή από κάθε θυμίαμα, και αυτή είναι η ψυχή εκείνου που προσφέρει.

Και πάλι: «Γιατί μου φέρνεις λιβάνι από τη Σαβά, και κινάμωμο από μακρινή γη;» Και πάλι: «Θυσία και προσφορά δεν θέλησες». Και πάλι: «Μήπως ολοκαυτώματα και θυσίες θέλει ο Θεός ή την υπακοή σε Αυτόν;» Και: «Αν ήθελες θυσία, θα την έδινα». Και πάλι: «Η αγαθή υπακοή είναι ανώτερη από τη θυσία». Και απορρίπτοντας τις γιορτές λέει: «Μίσησα, αποστράφηκα τις γιορτές σας. Απομάκρυνε από εμένα τον ήχο των ωδών σου, και τον ψαλμό των οργάνων σου δεν θα ακούσω». Και: «Τη μεγάλη ημέρα δεν την ανέχομαι, και τη νηστεία και την αργία τις μισεί η ψυχή μου». Και πάλι: «Δεν είναι αυτή η νηστεία που εξέλεξα». Και ο Ιεζεκιήλ πάλι έλεγε: «Θα σας δώσω προστάγματα που δεν είναι καλά, με τα οποία δεν θα ζήσετε». Έτσι και το Σάββατο εδώ καταργείται. Αλλά γιατί λέει: «Ποιος τα ζήτησε αυτά από τα χέρια σας;» Αυτό το αφήνω σε εσάς να το λύσετε· θα μπορέσετε δε να ανακαλύπτετε τέτοιου είδους ερμηνείες, εάν επιδείξετε καθαρό βίο.

«Ολοκαύτωμα κριών, και λίπος αρνιών, και αίμα ταύρων και τράγων δεν επιθυμώ. Διότι ποιος τα ζήτησε αυτά από τα χέρια σας;» Αν και έχουν ειπωθεί πολλά περί των θυσιών, ωστόσο τα νομοθετεί, όχι επειδή ο Ίδιος τα επιθυμούσε εξαρχής, αλλά συγκαταβαίνοντας στη δική τους αδυναμία. Και ο Ιερεμίας επίσης λέει: «Γιατί μου φέρνεις λιβάνι από τη Σαβά και κιννάμωμο από μακρινή γη;» Και σχεδόν όλοι οι προφήτες υποστηρίζουν ότι αυτό δεν αποτελεί κάτι το σπουδαίο. Γι' αυτό και ο ίδιος, αρχίζοντας, έτσι είπε: «Ο Θεός, ο Θεός σου είμαι εγώ», δηλώνοντας με αυτό, ότι ένας τέτοιος τρόπος λατρείας είναι ανάξιός Του.

Διότι έτσι ήλθε σε εμάς, όχι αλλάζοντας τόπο (διότι πώς θα μπορούσε αυτός που βρίσκεται παντού και πληροί τα πάντα;), αλλά φανερωνόμενος σε εμάς διά της σαρκός. Αλλά επειδή ο αγώνας μας δεν είναι μόνο εναντίον των Ιουδαίων, αλλά και εναντίον των Ελλήνων και πολλών από τους αιρετικούς, ας σας αποκαλύψουμε εδώ ένα βαθύτερο νόημα, και ας εξετάσουμε γιατί άραγε ο Παύλος, ενώ είχε αναρίθμητες μαρτυρίες οι οποίες καθιστούν ανενεργό τον νόμο και την παλαιά πολιτεία, μνημόνευσε αυτή τη συγκεκριμένη. Διότι δεν το έπραξε αυτό ούτε απλώς ούτε τυχαία, αλλά με κάποιο σκοπό και με άφατη σοφία. Διότι το ότι είχε και άλλες μαρτυρίες, εκτενέστερες και ισχυρότερες, αν ήθελε να τις παραθέσει υπέρ αυτού του θέματος, όλοι θα το ομολογούσαν. Επειδή και ο Ησαΐας λέει: «Δεν έχω ευαρέσκεια σε εσάς· είμαι χορτασμένος από ολοκαυτώματα κριών, και λίπος αρνιών και αίμα ταύρων και τράγων δεν επιθυμώ, ούτε καν όταν έρχεστε να εμφανιστείτε ενώπιόν μου. Διότι ποιος τα ζήτησε αυτά από τα χέρια σας; Εάν μου προσφέρετε σεμίδαλι, είναι μάταιο· το θυμίαμα είναι βδέλυγμα για εμένα». Και αλλού πάλι: «Δεν σε κάλεσα τώρα, Ιακώβ, ούτε σου προκάλεσα κόπο, Ισραήλ, δεν με εδόξασες με θυσίες, ούτε με υπηρέτησες με τα δώρα σου, ούτε σου προκάλεσα κόπο με λιβάνι, ούτε αγόρασες για χάρη μου θυμίαμα με ασήμι». Και ο Ιερεμίας πάλι: «Γιατί μου φέρνεις λιβάνι από τη Σαβά και κιννάμωμο από μακρινή γη; Τα ολοκαυτώματά σας δεν με ευχαρίστησαν».

Γι' αυτό σας εγκατέλειψε, λέγοντας μέσω του ίδιου προφήτη: «Εγκατέλειψα τον οίκο μου και την κληρονομιά μου ... Θα εγκαταλείψω τον αμπελώνα μου και δεν θα κλαδευτεί ούτε θα σκαφτεί, και θα φυτρώσουν σε αυτόν αγκάθια σαν σε χέρσα γη, και στα σύννεφα θα δώσω εντολή να μη ρίξουν βροχή πάνω του.» Γι' αυτό είπε προς εσάς: «Τι να το κάνω, λέει, το πλήθος των θυσιών σας; Έχω χορτάσει· ολοκαυτώματα κριαριών και πάχος αρνιών και αίμα ταύρων και τράγων δεν επιθυμώ, ούτε καν αν έρχεστε να εμφανιστείτε μπροστά μου. Διότι ποιος τα ζήτησε αυτά από τα χέρια σας; Δεν θα συνεχίσετε πλέον να πατάτε την αυλή μου. Εάν μου προσφέρετε σιμιγδάλι, είναι μάταιο· το θυμίαμα μου είναι βδέλυγμα· τις νουμηνίες σας και τα σάββατα και τη μεγάλη ημέρα δεν τα ανέχομαι· τη νηστεία και την αργία και τις γιορτές σας τις μισεί η ψυχή μου. Μου έχετε γίνει βάρος.» Και πάλι: «Γιατί μου φέρνεις λιβάνι από τη Σαβά και κιννάμωμο από μακρινή γη; Τα ολοκαυτώματά σας δεν είναι δεκτά και οι θυσίες σας δεν μου είναι ευχάριστες ...»